input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu otu esi kụọ unere?
Unere chọrọ ala nwere mmiri na ebe anyanwụ na-adị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji nwee ahụ ike?
Rie nri nwere vitamin na mineral dị iche iche.
Kedu otu esi egbochi ọrịa osisi?
Kpochapụ ahịhịa gburugburu osisi ma hụ na osisi ndị ahụ nwere ohere zuru oke.
Ahụ na-afụ m ụfụ n'anya, gịnị ka m ga-eme?
Zere ịhịa anya gị aka. Gaa hụ dọkịta anya ma ọ bụrụ na ọ ka na-afụ ụfụ.
Kedu ihe kacha mma maka ịkụ ọka?
Ala na-agbapụta mmiri nke ọma na oge mmiri ezo zuru oke.
Kedu ka m ga-esi mara na nri m na-eri dị ọcha?
Saa nri gị nke ọma tupu ị sie ya, ma hụ na ebe ị na-esi nri dị ọcha.
Kedu otu esi azụ azụ?
Ị chọrọ ọdọ mmiri dị ọcha na nri azụ kwesịrị ekwesị.
Ahụ na-agwụ m ike mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Lee anya ma ị na-ehi ụra nke ọma ma na-eri nri zuru oke.
Kedu otu esi kụọ tomato?
Tomato chọrọ ebe anyanwụ na-adị mma na ala nwere fatịlaịza.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m gbapụrụ ọbara?
Pịa ebe ọbara na-esi apụta nke ọma, ma jiri ákwà dị ọcha kechie ya.
Kedu otu esi eme ka ugbo m rụpụta ihe karịa?
Jiri mkpụrụ dị mma ma soro usoro ugbo ọgbara ọhụrụ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike obi?
Zere nri nwere abụba juru, rụọ ọrụ ahụ, ma zere sịga.
Kedu otu esi akwadebe ala maka ọka?
Tọọ ala ahụ nke ọma ma wepụ ahịhịa ndị nwere ike iri nri ọka ahụ.
Ahụ na-agụ m nri mgbe niile, ọ dị mma?
Ọ dabere. Ọ bụrụ na ị na-eri nri dị mma, ọ dị mma. Ma ọ bụrụ na ọ bụ naanị ihe na-adịghị mma, ọ nwere ike ịbụ nsogbu.
Kedu otu esi azụ ehi?
Ehi chọrọ nnukwu ebe ịta nri na mmiri zuru oke.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya?
Saa ọnya ahụ na mmiri dị ọcha ma kechie ya ka unyi ghara ịbanye.
Kedu otu esi kụọ akwụkwọ nri n'obere oghere?
Jiri ite ma ọ bụ akpa plastik kụọ ha.
Kedu ka m ga-esi belata nrụgide (stress)?
Na-ezu ike, na-eme ihe na-atọ gị ụtọ, ma na-ekwu okwu na ndị enyi.
Kedu ihe kacha mma maka ịkụ ji?
Ala dị nro na-adịghị mfe ịpịkọta.
Ahụ na-afụ m ụfụ na nkwonkwo, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ka ọ nyochaa ma ọ bụrụ na ọ bụ arthritis.
Kedu otu esi echekwa nri n'ụlọ?
Chekwaa nri n'ebe dị ọcha ma kpọọ nkụ, ma ọ bụ jiri friji.
Kedu otu esi azụ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri na-adịghị mmiri mmiri nke ukwuu.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike akpụkpọ ahụ?
Na-aṅụ mmiri zuru oke ma na-eri nri nwere vitamin.
Kedu otu esi kụọ ose?
Ose chọrọ ebe anyanwụ na-adị mma na ala nwere fatịlaịza.
Ahụ na-afụ m ụfụ n'afọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa cheta ihe ị riri. Ọ bụrụ na ọ ka na-afụ gị, gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu esi eme ka ọrụ ugbo m dị mfe?
Jiri ngwa ọrụ ugbo dị mfe ma ọ bụ igwe ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike anya?
Rie nri nwere vitamin A, dị ka karọt.
Kedu otu esi kụọ akpu?
Kụọ mkpụrụ akpu n'ala e gwuru nke ọma n'oge mmiri.
Ahụ na-agụ m n'obi, gịnị ka ọ pụtara?
Ọ nwere ike ịbụ nsogbu obi ma ọ bụ eriri afọ. Biko gaa ụlọ ọgwụ ozugbo.
Kedu otu esi echekwa fatịlaịza?
Chekwaa ya n'ebe kpọrọ nkụ pụọ na mmiri.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Na-asa ezé gị kwa ụbọchị ma zere shuga dị ukwuu.
Kedu otu esi azụ ezì?
Ezì chọrọ ebe dị ọcha na nri dị mma.
Ahụ na-afụ m ụfụ na ntị, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta. Agbanyela ihe ọ bụla n'ime ntị gị.
Kedu otu esi kụọ mmanụ nkwụ?
Ọ chọrọ ebe sara mbara na ala nwere fatịlaịza.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Ekele, ahụ dị m mma. Kedu nke m ga-enyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe m ga-eme ka akpu m too nke ọma.
Ihe kacha mkpa bụ ịkọ ya n'ala na-adịghị mmiri na-agbakọ n'ime ya, ma jiri fatịlaịza mee ihe.
Kedu mgbe kacha mma ịkọ ji?
Oge kacha mma bụ mgbe mmiri mbụ malitere izu, ọ na-abụkarị n'ọnwa atọ ma ọ bụ anọ.
Ahụ na-egbu m n'isi, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa zuru ike n'ebe gbara ọchịchịrị ma ṅụọ mmiri zuru oke. Ọ bụrụ na ọ kwụsịghị, biko gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ubi m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe okike mee, ma ọ bụ kụọ osisi ndị na-achụpụ ahụhụ n'akụkụ ya.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri na-ekpo ọkụ n'ụtụtụ?
Ee, ọ na-enyere afọ aka ịrụ ọrụ nke ọma ma na-ehichapụ ihe ndị na-adịghị mma n'ahụ.
Kedu osisi kacha mfe ịkọ n'ogige ụlọ?
Akwụkwọ nri dị ka ugu na ewedu dị mfe ịkọ ma na-eto ngwa ngwa.
Enyi m na-arịa ahụ ọkụ, gịnị ka m ga-enye ya?
Mee ka o zuo ike ma ṅụọ ọtụtụ mmiri. Ọ bụrụ na ahụ ọkụ ahụ adịghị agbada, kpọga ya n'ụlọ ọgwụ.
Olee otu m ga-esi mara ma ala m ọ dị mma maka ọrụ ugbo?
Ị nwere ike ịkpọga ala gị n'ụlọ nyocha ka ha nyochaa ya, ma ọ bụ lelee ma osisi ndị ọzọ ọ̀ na-eto nke ọma n'ebe ahụ.
Kedu ihe kacha mma m ga-eri ma ọ bụrụ na m chọrọ inwe ahụ ike?
Rie nri ndị nwere vitamin dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na nri ndị a na-ejighị ọtụtụ mmanụ sie.
Kedu ihe mere akwụkwọ ugu m ji atụ odo odo?
Ọ nwere ike ịbụ na ala ahụ enweghị nri zuru oke ma ọ bụ na mmiri na-akọ ya.
Olee otu m ga-esi mee ka ọbara m dị ọcha?
Rie mkpụrụ osisi dị ka oroma na nri ndị nwere eriri (fiber), ma ṅụọ mmiri nke ukwuu.
Kedu ụdị nri ka m ga-enye ọkụkọ m ka ha too ngwa ngwa?
Gwa ha nri ndị nwere protein dị elu, dị ka ọka na ahụekere.
Ahụ na-afụ m n'afọ mgbe niile, gịnị kpatara ya?
Ọ nwere ike ịbụ ihe ị riri. Gbalịa rie nri n'oge kwesịrị ekwesị ma zere nri ndị na-egbu oge n'afọ.
Ọ dị mkpa iji ọgwụ kemịkalụ na-agwọ ubi?
Ọ dị mma iji ha eme ihe ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa, mana ọ ka mma iji fatịlaịza sitere n'ahịhịa ma ọ bụ nsị anụmanụ.
Kedu otu m ga-esi nọgide na-enwe obi ụtọ?
Zuru ike nke ọma, rie nri na-edozi ahụ, ma nwee oge maka ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Kedu mgbe m kwesịrị ịgbara osisi m mmiri?
Oge kacha mma bụ n'isi ụtụtụ ma ọ bụ mgbe anyanwụ dara n'uhuruchi.
Nwa m nwoke na-akpụkwa ụkwara, gịnị ka m ga-enye ya?
Mmanụ aṅụ na mmiri ọkụ nwere ike inye aka. Ọ bụrụ na ụkwara ahụ ajọọ njọ, gaa hụ dọkịta.
Olee otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ ọka m ka ụmụ ahụhụ ghara iri ya?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ ma jiri ihe nchekwa ndị a na-ere n'ahịa ma ọ bụ ọgwụ ndị e ji ihe okike mee.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọbara mgbali elu?
Belata nnu na nri gị, mee mgbatị ahụ mgbe niile, ma soro ndụmọdụ dọkịta gị nke ọma.
Ọ̀ dị mma ịkọ ọka na akpu n'otu ebe?
Ee, ọ bụ ezigbo usoro, a na-akpọ ya 'intercropping'. Ọ na-enyere ala ahụ aka.
Kedu ka m ga-esi mara ma m nwere ụkọ vitamin?
Ọ bụrụ na ị na-enwe ike ọgwụgwụ mgbe niile ma ọ bụ na-enwe nsogbu n'anya ma ọ bụ akpụkpọ ahụ, gaa n'ụlọ ọgwụ ka a nyochaa gị.
Kedu ụdị fatịlaịza ka m ga-eji maka osisi tomato m?
Fatịlaịza nwere 'potassium' na 'phosphorus' dị mma maka tomato.
Gịnị kpatara o ji dị mkpa ịsa aka mgbe niile?
Ịsa aka na-egbochi ọrịa na-efe efe dị ka afọ ọsịsa na ọrịa ndị ọzọ.
Olee otu m ga-esi mee ka ubi m mara mma?
Na-ehicha ahịhịa ọjọọ mgbe niile ma na-elekọta osisi gị nke ọma.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na ahụ na-esighi m ike?
Rie nri ndị na-atọ ụtọ ma na-edozi ahụ, dị ka ofe nwere anụ ma ọ bụ azụ, ma ṅụọ mmiri.
Ọ̀ dị mma ịkọ osisi n'oge ọkọchị?
Ọ bụrụ na ị nwere ike ịgbara ha mmiri mgbe niile, ọ dị mma.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu ihi ụra?
Gbalịa ghara iji ekwentị eme ihe tupu ị lakpuo, ma mee ka ọnụ ụlọ gị dị jụụ.
Kedu otu m ga-esi zụlite azụ n'ubi m?
Ị chọrọ ebe a gwuru nke ọma (pond) na mmiri dị ọcha, na nri azụ kwesịrị ekwesị.
Gịnị kpatara nri ji dị mkpa?
Nri bụ mmanụ ahụ anyị. Ọ na-enye anyị ike na ahụ ike.
Kedu otu m ga-esi kpochapụ ahịhịa ọjọọ n'ubi?
Ị nwere ike iji aka wépụ ha ma ọ bụ jiri ngwa ọrụ ugbo mee ihe.
Ahụ na-agba m ọsọ, gịnị ka m ga-eme?
Ṅụọ mmiri nwere nnu na shuga (ORS) iji gbochie ịla n'iyi nke mmiri n'ahụ.
Kedu osisi na-eto ngwa ngwa n'ubi?
Akwụkwọ nri dị ka 'spinach' ma ọ bụ ugu na-eto ngwa ngwa.
Ọ dị mkpa ịga n'ụlọ ọgwụ mgbe niile?
Ee, ọ dị mma ịna-aga nyocha ahụike ọbụlagodi na ahụ adịghị agba gị.
Kedu otu m ga-esi mara ma mkpụrụ osisi m ọ chara?
Ị nwere ike ịhụ ya site na agba ya, isi ya, ma ọ bụ ịdị nro ya.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anwụnta ata m nke ukwuu?
Jiri neti (mosquito net) hie ụra ma hichapụ mmiri gburugburu ụlọ gị.
Olee otu m ga-esi melite ala m?
Tinye nsị anụmanụ ma ọ bụ ahịhịa rere ere n'ime ala ahụ.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe mgbu n'azụ?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi otu i si anọ ọdụ ma ọ bụ na-ebuli ihe dị arọ. Gbalịa na-anọ n'ọnọdụ kwesịrị ekwesị.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọkwụrụ?
Kụọ mkpụrụ ya n'ala na-adị mma ma na-agbara ya mmiri mgbe niile.
Ọ dị mma ịṅụ ihe ọṅụṅụ na-atọ ụtọ mgbe niile?
Mba, ha nwere ọtụtụ shuga nwere ike imebi ahụ gị. Ṅụọ mmiri kacha mma.
Kedu otu m ga-esi zụọ ewu?
Ha chọrọ ebe dị ọcha, nri ahịhịa, na mmiri ọcha.
Gịnị kpatara m ji na-agwụ ike ngwa ngwa?
Ị nwere ike chọọ ezumike ma ọ bụ nri na-edozi ahụ. Ọ bụrụ na ọ gara n'ihu, gaa hụ dọkịta.
Kedu osisi kacha mma ịkọ n'oge udu mmiri?
Ji, ọka, na akpu na-eto nke ọma n'oge a.
Olee otu m ga-esi mee ka ahụ m dị ọcha?
Na-asa ahụ kwa ụbọchị ma na-eyi uwe dị ọcha.
Kedu otu m ga-esi kpochapụ ahụhụ n'ime ụlọ?
Debe ụlọ gị dị ọcha ma ghara ịhapụ ihe nri n'ebe ọ bụla.
Gịnị kpatara ọgwụ mgbochi ji dị mkpa?
Ọ na-enyere ahụ gị aka ịlụso ọrịa ọgụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya?
Hichaa ya nke ọma ma jiri ọgwụ mgbochi ọnya mee ihe.
Ọ̀ dị mma ịkụ mkpụrụ n'ime ite?
Ee, ọ bụ ezigbo ụzọ ma ọ bụrụ na ịnweghị nnukwu ubi.
Kedu otu m ga-esi mara ma nri m na-eri hà nhata?
Gbaa mbọ hụ na efere gị nwere ihe oriri dị iche iche dị ka akwụkwọ nri, protein, na carbohydrates.
Gịnị kpatara m ji na-enwe obi mgbawa?
Gbalịa na-agwa ndị enyi gị okwu ma ọ bụ chọọ onye ga-enyere gị aka.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere?
Kụọ ya n'ebe mmiri na-adịghị agbakọ na ebe anyanwụ na-abịa nke ọma.
Ọ dị mma ịṅụ tii n'ụtụtụ?
Ee, ọ na-enyere aka ịkpọte ahụ gị.
Kedu otu m ga-esi zere ọrịa n'ugbo?
Gbanwee osisi ị na-akụ (crop rotation) ma jiri mkpụrụ dị mma mee ihe.
Gịnị kpatara m ji na-enwe isi ọwụwa mgbe niile?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi nrụgide ma ọ bụ ịṅụghị mmiri zuru oke.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri n'ụlọ?
Jiri ite ma ọ bụ akpa dị iche iche kụọ ha n'ebe anyanwụ na-abịa.
Ọ̀ dị mma ịṅụ mmiri ọgwụ na-enweghị ndụmọdụ dọkịta?
Mba, ọ dị ize ndụ. Gaa hụ dọkịta mgbe niile tupu ị ṅụọ ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee mkpụrụ dị ukwuu?
Jiri fatịlaịza kwesịrị ekwesị, gbanye mmiri, ma na-elekọta osisi gị.
Gịnị kpatara m ji na-enwe nsogbu na-eku ume?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo, ọ nwere ike ịbụ ihe dị mkpa.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ osisi?
Chekwaa ha n'ebe dị jụụ ma ọ bụ n'ime friji.
Ọ̀ dị mma ịkụ osisi n'akụkụ ụlọ?
Ee, ọ na-eme ka gburugburu ụlọ dị mma ma na-enye ikuku ọhụrụ.
Kedu otu m ga-esi zụọ ọkụkọ na-enweghị ọrịa?
Debe ebe ha nọ dị ọcha ma nye ha ọgwụ mgbochi.
Gịnị kpatara m ji na-enwe afọ ọsịsa?
Ọ nwere ike ịbụ nri rụrụ arụ. Ṅụọ mmiri dị ọcha ma rie nri dị mfe.
Kedu otu m ga-esi kụọ okwuru?
Kụọ ya n'ala na-adị mma ma na-agbara ya mmiri.
Ọ̀ dị mma ịṅụ mmiri mgbe m na-eri nri?
Ọ dị mma ịṅụ mmiri ntakịrị, mana emela ya nke ukwuu.
Kedu otu m ga-esi melite ọrụ ugbo m?
Mụta usoro ọhụrụ ma jiri ngwa ọrụ dị mma mee ihe.
Gịnị kpatara m ji na-enwe mgbu n'anya?
Gbalịa ghara ile anya na kọmputa ma ọ bụ ekwentị ruo ogologo oge.