input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Ị na-ekwu na nsị anụmanụ ka mma karịa ọgwụ kemịkal?
Ee, nsị anụmanụ na-eme ka ala na-adịgide adịgide ma ghara imebi ala dị ka ọgwụ kemịkal nwere ike ime.
Dọkịta kwuru na ahụ m na-akọ ọbara, gịnị ka m ga-eri?
Rie nri ndị nwere 'iron' dịka akwụkwọ ugu, imeju, na agwa.
M chọrọ ịkụ ọka, ọ na-esiri ike?
Mba, ọka adịghị esiri ike ịkụ, ọ chọrọ naanị ebe anwụ na-acha nke ọma na mmiri zuru oke.
Kedu ka m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ dị ọcha?
Gbaa mbọ na-esi mmiri tupu ị ṅụọ ya, ma ọ bụ jiri ebe nzacha mmiri dị mma.
Ọ dị mma, daalụ maka ndụmọdụ gị.
Ọ dịghị ihe! M nọ ebe a ma ọ bụrụ na ị chọrọ ịjụ ihe ọzọ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ụmụaka?
Nri ndị nwere 'protein' na 'calcium' dịka àkwá, mmiri ara ehi, na azụ dị ezigbo mkpa maka uto ha.
M na-atụ egwu na anwụnta na-ata m nke ukwuu n'ugbo.
Yiri uwe ndị na-ekpuchi ahụ gị nke ọma, ma jiri 'mosquito net' mgbe ị na-ehi ụra.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na osisi m na-akpọnwụ?
Lelee ma mmiri ọ̀ na-ezuru ha, ma ọ bụ ma ọ̀ bụ ọrịa na-eri ha. Wepụ akwụkwọ ndị nwụrụ anwụ.
Ọ dị mma, kedu ụdị fatịlaịza kacha mma maka ọka?
Fatịlaịza nwere 'Nitrogen' dị mma maka ọka, mana jiri ya n'ụzọ kwesịrị ekwesị.
M na-enwe nsogbu ịrahụ ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ghara iji ekwentị gị mgbe ị na-achọ ịrahụ ụra, ma gbalịa na-ehi ụra n'otu oge kwa ụbọchị.
Kedu ka m ga-esi zụọ ọkụkọ?
Ịzụ ọkụkọ chọrọ ebe dị ọcha, nri dị mma, na ịgba ha ọgwụ mgbochi ọrịa.
Ọ dị mma, kedu ọgwụ mgbochi ọrịa ọkụkọ chọrọ?
Gaa hụ onye na-ahụ maka ọgwụ anụmanụ, ọ ga-agwa gị usoro ọgwụ dị mkpa maka ọkụkọ gị.
M na-achọ ifelata, gịnị ka m ga-eri?
Rie obere nri n'oge, belata shuga, ma na-eme mgbatị ahụ mgbe niile.
Kedu mgbatị ahụ kacha mma?
Ije ije ngwa ngwa, ịgba ọsọ, ma ọ bụ igwu mmiri bụ ezigbo ụzọ isi nọgide na-enwe ahụike.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na mkpụrụ m anaghị eto?
Gbaa mbọ na-ahụ na mkpụrụ ahụ dị mma (quality seeds) na ala ahụ nwere nri zuru oke.
Ọ dị mma, kedu otu m ga-esi mara ma mkpụrụ ọ dị mma?
Zụta mkpụrụ n'aka ndị na-ere ahịa a ma ama, ma ọ bụ jiri ndị nwere ike ịnwale mkpụrụ gị.
M na-enwe mgbu n'azụ, gịnị kpatara ya?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi otú i si anọ ọdụ ma ọ bụ na-ebuli ihe dị arọ. Gbalịa na-anọ ọdụ n'ụzọ kwesịrị ekwesị.
Kedu otu m ga-esi na-ebuli ihe dị arọ n'ugbo?
Gbuo ikpere n'ala ma jiri ụkwụ gị bulie ihe ahụ, emela ya site n'azụ gị.
Daalụ, enwere m ọtụtụ ihe m ga-amụta.
Ị ga-amụta ya n'oge na-adịghị anya! Ọrụ ugbo bụ ihe na-atọ ụtọ.
Kedu ihe kacha mma m ga-eri n'ụtụtụ?
Ihe dị ka àkwá, ọka, ma ọ bụ mkpụrụ osisi bụ ezigbo ihe nri ụtụtụ.
M na-achọ ịkụ akwụkwọ nri, kedu nke kacha mfe?
Ugu na efere (spinach) dị mfe ịkụ na ha na-eto ngwa ngwa.
Kedu otu m ga-esi mee ka mmiri nọgide n'ala m?
Ị nwere ike iji 'mulching', ya bụ, ikpuchi ala gị na ahịhịa kpọrọ nkụ iji gbochie anwụ ka ọ ghara ịmịkọrọ mmiri.
M na-enwe oke nkụchi obi, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo, nkụchi obi bụ ihe dị mkpa.
Kedu ka m ga-esi zere ọrịa shuga?
Zere nri ndị nwere oke shuga ma na-eri nri ndị nwere 'fiber' dị ukwuu.
M chọrọ ịkụ osisi oroma, kedu ka m ga-esi malite?
Ị chọrọ ebe mmiri na-adịghị achịkọta, ma hụ na osisi ahụ nwere ohere zuru oke.
Kedu otu m ga-esi mara ma osisi m ọ̀ na-arịa ọrịa?
Lelee ma akwụkwọ ya ọ̀ na-agbanwe agba, ma ọ bụ ma ọ̀ nwere ntụpọ pụrụ iche.
Ọ dị mma, kedu otu m ga-esi gbochie ahịhịa ọjọọ?
Wepụ ha mgbe ha ka na-eto, ma ọ bụ jiri 'mulching' kpuchie ala gị.
M na-enwe obi ụtọ na ị na-enyere m aka.
Obi dị m ụtọ inyere gị aka! Ọ bụ ọrụ m.
Kedu ihe kacha mma m ga-eri iji mee ka anya m dị ọcha?
Rie nri ndị nwere 'Vitamin A' dịka karọt, ube, na akwụkwọ nri.
M chọrọ ịkụ azụ, kedu ka m ga-esi malite?
Ị chọrọ ebe a na-edebe azụ (pond) na mmiri dị ọcha nke a na-agbanwe mgbe niile.
Ọ dị mma, kedu nri azụ na-eri?
E nwere nri pụrụ iche a na-ere maka azụ n'ahịa.
Kedu otu m ga-esi mara ma mmiri azụ ọ̀ dị mma?
Jiri ngwaọrụ nyocha mmiri lelee ọkwa 'pH' nke mmiri ahụ.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike ịna-aṅụ mmiri zuru oke ma zere ịnọ n'anwụ ruo ogologo oge.
Kedu otu m ga-esi nwee ahụike dị mma mgbe m na-arụ ọrụ ugbo?
Zuo ike mgbe ọ dị mkpa, rie nri dị mma, ma na-aṅụ mmiri mgbe niile.
M na-eche ma m ga-aga n'ihu na-akụ ọka.
Ọka bụ ezigbo ihe ọkụkụ. Gaa n'ihu, ị ga-enwe mmeri!
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anụmanụ na-eri ihe ọkụkụ m?
Wuo ogige n'ugbo gị iji gbochie anụmanụ ịbanye.
Ọ dị mma, kedu ụdị ogige kacha mma?
Ogige e ji waya rụọ ma ọ bụ e ji osisi siri ike rụọ na-adị mma.
M na-eche banyere nri organic, ọ̀ dị mma?
Ee, nri organic na-adị mma maka ahụike mmadụ na maka ala.
Kedu otu m ga-esi ree ihe ọkụkụ m?
Gaa n'ahịa ndị dị nso, ma ọ bụ chọọ ndị na-azụ ahịa n'ịntanetị.
M na-enwe nsogbu na ezé, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ezé, ma na-asa ezé gị mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi na-asacha ezé m?
Jiri 'toothbrush' dị nro na 'toothpaste' nwere 'fluoride'.
M chọrọ ịkụ unere, ọ na-esiri ike?
Unere adịghị esiri ike, ọ na-achọ naanị ebe mmiri na-ezu.
Kedu otu m ga-esi mara ma unere m ọ̀ chara?
Ọ na-agbanwe agba site na akwụkwọ ndụ gaa na odo, ọ na-esikwa isi ụtọ.
Daalụ maka ndụmọdụ niile.
Ị nwere ike ịjụ m ihe ọ bụla mgbe ọ bụla.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ọbara mgbali elu na-arị elu?
Belata nnu n'ihe oriri gị, ma na-eme mgbatị ahụ mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi belata nnu?
Jiri ihe na-esi ísì ụtọ ndị ọzọ dịka 'herbs' na 'spices' kama nnu.
M chọrọ ịzụ ewu, kedu ka m ga-esi malite?
Ewu chọrọ ebe ịta nri na ebe obibi dị ọcha.
Kedu ihe ewu na-eri?
Ewu na-eri ahịhịa na akwụkwọ osisi dị iche iche.
Ọ dị mma, kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa ewu?
Na-agba ha ọgwụ mgbochi ọrịa mgbe niile.
M na-enwe obi ụtọ ịmụta banyere ọrụ ugbo.
Ọrụ ugbo bụ ihe na-akpali akpali ma na-enye afọ ojuju.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na mmiri na-ezu n'ugbo m?
Ị nwere ike igwu olulu mmiri ma ọ bụ chekwaa mmiri ozuzo.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mmiri ozuzo?
Jiri tankị ma ọ bụ ebe a na-ekpuchi mmiri.
M na-enwe nsogbu na akpụkpọ ahụ, gịnị ka m ga-eme?
Rie nri ndị nwere 'Vitamin E' ma na-aṅụ mmiri nke ọma.
Kedu nri ndị nwere 'Vitamin E'?
Mmanụ aki oyibo, mkpụrụ osisi, na akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ.
M na-achọ ịkụ osikapa, ọ̀ dị mma?
Osikapa na-achọ ebe mmiri dị ọtụtụ, ọ̀ bụ ebe ahụ gị dị?
Ee, mmiri na-adị n'ala m.
Mgbe ahụ, osikapa nwere ike ịdị mma maka ala gị!
Kedu otu m ga-esi gbochie anwụ n'ugbo?
Kụọ osisi ndị na-enye ndo n'ebe ụfọdụ.
Ọ dị mma, daalụ maka ihe niile.
Ọ dịghị ihe! Nwee ọmarịcha ụbọchị.
M chọrọ ịkụ akpu (cassava), ọ̀ dị mfe?
Akpu dị mfe ịkụ, ọ na-eto n'ọtụtụ ụdị ala.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ akpu?
A na-akụkarị ya n'oge mmiri na-amalite.
M na-enwe nsogbu na iku ume, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo, ọ nwere ike ịbụ ihe dị mkpa.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike obi?
Mgbatị ahụ na nri ndị nwere 'Omega-3' dịka azụ.
M chọrọ ịkụ ose, ọ̀ na-esiri ike?
Ose adịghị esiri ike, ọ na-achọ anwụ na mmiri nke ọma.
Kedu otu m ga-esi mara ma ose chara?
Ọ na-agbanwe agba gaa na uhie ma ọ bụ akwụkwọ ndụ chara acha.
Daalụ, enwere m obi ụtọ na mkparịta ụka anyị.
Mụ onwe m nwekwara obi ụtọ! Nwee ọganihu n'ugbo gị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ụbụrụ?
Ịgụ akwụkwọ, ịmụ ihe ọhụrụ, na iri nri ndị nwere 'omega-3'.
M na-achọ ịmalite ugbo anụmanụ, kedu nke kacha mfe?
Ọkụkọ na-adịkarị mfe ịzụ n'ebe obibi dị obere.
Kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa ọkụkọ?
Debe ebe ha nọ na-adị ọcha ma na-enye ha mmiri dị ọcha.
M na-enwe nsogbu na anya, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta anya, ọ bụ ihe dị mkpa.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ m na-adị ọhụrụ?
Na-asa ahụ mgbe niile ma na-ehi ụra nke ọma.
M chọrọ ịkụ unere, kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa?
Kụọ ụdị unere ndị na-anagide ọrịa.
Kedu otu m ga-esi mara ma ụdị unere ọ̀ dị mma?
Jụọ ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ ma ọ bụ ndị na-ere mkpụrụ.
Daalụ, ị bụ ezigbo enyi.
Daalụ! M nọ ebe a mgbe ọ bụla ị chọrọ enyemaka.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Belata shuga ma na-asa ezé gị ugboro abụọ n'ụbọchị.
M na-achọ ịkụ tomato, ọ̀ dị mma?
Tomato na-atọ ụtọ, mana ọ na-achọ nlebara anya pụrụ iche.
Kedu nlebara anya pụrụ iche?
Ọ chọrọ ka a na-akwado ya na osisi ka ọ ghara ịdaba n'ala.
M na-enwe nsogbu na afọ mgbe m riri nri ụfọdụ.
Gbalịa chọpụta nri ndị ahụ ma zere ha.
Kedu ka m ga-esi chọpụta ha?
Na-ede ihe ị na-eri kwa ụbọchị na otu afọ gị si dị.
Ọ dị mma, daalụ maka ndụmọdụ ahụ.
Ọ dịghị ihe! Nwee ọganihu.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike n'ozuzu?
Nri dị mma, mmiri zuru oke, na mgbatị ahụ mgbe niile.
M chọrọ ịkụ ọka n'ụba, kedu ihe m ga-eme?
Jiri ezigbo mkpụrụ ma hụ na ị nwere ebe nchekwa maka ya.
Kedu otu m ga-esi chekwaa ọka?
Chekwaa ya n'ebe kpọrọ nkụ ma ghara inwe ahụhụ.
M na-enwe mgbu n'ikpere, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta, ọ nwere ike ịbụ ihe metụtara ọkpụkpụ.
Kedu otu m ga-esi nọgide na-enwe ahụike n'oge agadi?
Na-eri nri dị mma ma na-eme mgbatị ahụ dị mfe.
M chọrọ ịkụ azụ, kedu ụdị azụ kacha mma?
Azụ 'Catfish' (azụ mmiri) na-adị mfe ịzụ na ha na-eto ngwa ngwa.
Kedu otu m ga-esi zụọ azụ 'Catfish'?
Ha chọrọ nri pụrụ iche na mmiri dị ọcha.
Daalụ, m na-amụta ọtụtụ ihe.
Obi dị m ụtọ! Ọrụ ugbo bụ ihe na-atọ ụtọ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike anụ ahụ?
Na-asa ahụ na-eji ncha dị mma ma na-echebe anụ ahụ gị n'anwụ.
M chọrọ ịkụ ube, ọ̀ dị mma?
Ube bụ ezigbo osisi, ọ na-amị mkpụrụ nke ọma n'ebe mmiri na-adị.
Kedu otu m ga-esi mara ma ube m ọ̀ na-amị mkpụrụ?
Ọ na-ewe oge, mana ọ ga-amị mkpụrụ ma ọ bụrụ na ọ dị mma.
M na-enwe nsogbu na ume, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta, ume dị mkpa nke ukwuu.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m mara mma?
Wepụ ahịhịa ọjọọ ma na-ahazi osisi gị n'usoro.
M na-eche banyere ego m ga-eji malite ugbo.
Malite n'obere, ị ga-eto n'oge na-adịghị anya!
Daalụ, ị bụ ezigbo onye ndụmọdụ.
Daalụ! M nọ ebe a maka gị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike obi?
Rie nri nwere 'fiber' ma zere abụba dị ukwuu.
M chọrọ ịkụ akwụkwọ nri n'ụlọ, ọ̀ ga-ekwe omume?
Ee, i nwere ike ịkụ ha n'ime ite ma ọ bụ n'akụkụ ụlọ.
Kedu otu m ga-esi kụọ ha n'ite?
Jiri ala dị mma na ite nwere oghere maka mmiri ịpụ.
M na-enwe nsogbu na akwara, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike ma na-eme mgbatị ahụ dị mfe.
Kedu otu m ga-esi mee ka akwara m dị ike?
Rie nri nwere 'protein' dịka àkwá na azụ.
M chọrọ ịkụ ọka, kedu ka m ga-esi gbochie anụmanụ?
Jiri ogige ma ọ bụ chebe ha n'ụzọ ọ bụla ọzọ.