input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbu isi?
Zuo ike.
Kedu otu m ga-esi kụọ agwa?
Kụọ agwa n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka m nwee ike?
Rie nri nwere carbohydrates.
Kedu otu m ga-esi kụọ ose?
Kụọ ose n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu anụ ahụ?
Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Kụọ ha n'ebe dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ahụike m dị mma?
Rie nri nwere vitamin.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọka?
Kụọ ọka n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu afọ?
Rie nri dị ọcha.
Kedu otu m ga-esi kụọ ji?
Kụọ ji n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ọkpụkpụ m sie ike?
Rie nri nwere calcium.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọkụkọ?
Zụọ ha n'ebe dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu ụra?
Zuo ike.
Kedu otu m ga-esi kụọ ewu?
Zụọ ha n'ebe dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka obi m dị mma?
Rie nri nwere azụ.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Kụọ tomato n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu afọ?
Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi kụọ akpu?
Kụọ akpu n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka uche m dị nkọ?
Rie nri nwere vitamin.
Kedu otu m ga-esi kụọ aziza?
Kụọ aziza n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu iku ume?
Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Kụọ ha n'ebe dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ọbara mgbali elu m dị mma?
Belata nnu.
Kedu otu m ga-esi kụọ ogede?
Kụọ ogede n'ala dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbu eze?
Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi kụọ mkpụrụ osisi?
Kụọ ha n'ebe dị mma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ahụ ike m dị mma?
Rie nri nwere protein.
Kedu otu m ga-esi kụọ ugu?
Kụọ ugu n'ala dị mma.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Ekele, ahụ dị m mma. Kedu nke m ga-enyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kacha mma maka ịkọ ji.
Ịkọ ji chọrọ ala dị nro na ebe anwụ na-acha nke ọma. Ị chọrọ ịma gbasara ụdị fatịlaịza?
Ee, kedu fatịlaịza dị mma maka ji?
Fatịlaịza nwere 'potassium' dị mma maka ji, mana ọ ka mma iji ahịhịa rere ere ma ọ bụ nsị anụmanụ.
Ahụ na-egbu m n'isi mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ọ dị mwute. Ị ṅụọla mmiri zuru oke taa? Ọ bụrụ na ọ naghị akwụsị, biko gaa hụ dọkịta.
Ebee ka m ga-azụ mkpụrụ ọka dị mma?
Ị nwere ike ịga n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo dị nso n'obodo gị ma ọ bụ n'ahịa ndị na-ere mkpụrụ ọka a na-enyocha.
Kedu ka m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ugbo m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe okike mee ma ọ bụ kụọ osisi ndị na-achụpụ ahụhụ n'akụkụ akuku gị.
M na-enwe afọ ọsịsa, gịnị ka m ga-eri?
Rie nri dị ọkụ dịka 'pap' (ogi) ma ṅụọ mmiri nnu na shuga (ORS) iji gbochie ịgwụ mmiri.
Kedu oge kacha mma maka ịgha osikapa?
Osikapa na-eto nke ọma n'oge udu mmiri mgbe ala dị mmiri mmiri nke ọma.
Ahụ na-ekpo m ọkụ nke ukwuu, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ịnọ n'ebe ikuku na-efe, ṅụọ mmiri, ma jiri akwa dị mmiri hichaa ahụ gị. Ọ bụrụ na ọ kabeghị mma, gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu esi azụ azụ n'ime ọdọ mmiri?
Ịzụ azụ chọrọ ebe mmiri dị ọcha na nri azụ kwesịrị ekwesị. Ị chọrọ ịma banyere 'catfish'?
Ee, gịnị ka catfish na-eri?
Catfish na-eri nri ndị a na-eme n'ụlọ ọrụ, mana ị nwekwara ike inye ha ihe oriri ndị ọzọ dị ka ahịhịa ma ọ bụ anụmanụ nta.
Gịnị kpatara akwụkwọ ji m ji agbanwe agba?
Ọ nwere ike ịbụ ọrịa ma ọ bụ ụkọ ihe oriri n'ala. Ị hụla ụmụ ahụhụ ọ bụla n'okpuru akwụkwọ ya?
M na-eri nri nke ọma mana ahụ na-akpa m ike, gịnị kpatara ya?
Ikekwe ị na-arụsi ọrụ ike ma ọ bụ na-eche echiche gabiga ókè. Zuo ike nke ọma ma hụ na ị na-ehi ụra nke ọma.
Kedu ihe m ga-eji gbochie ọrịa 'malaria'?
Jiri 'mosquito net' hie ụra, ma hụ na ebe obibi gị dị ọcha, ewepụkwa mmiri gbachiri n'akụkụ ụlọ.
Ebee ka m ga-esi nweta ego mgbazinye maka ọrụ ugbo?
Ị nwere ike ịjụ ụlọ akụ na-ahụ maka ọrụ ugbo ma ọ bụ gọọmentị ime obodo gị maka mmemme enyemaka.
Kedu ihe kacha mma maka ịkọ ọka?
Ọka chọrọ ala na-ejide mmiri nke ọma na ebe anwụ na-acha nke ọma. Gbalịa kụọ ya n'ahịrị ndị kwụ ọtọ.
Ahụ na-egbu m n'azụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ịnọdụ ala nke ọma ma ọ bụ rụọ obere mgbatị ahụ. Ọ bụrụ na ọ na-egbu gị mgbe niile, gaa hụ onye ọkachamara.
Kedu otu m ga-esi mee kompost?
Tinye ihe ndị dị ka akwụkwọ osisi, nsị anụmanụ, na mkpụrụ osisi n'otu ebe, hapụ ya ka ọ rere ere.
M na-enwe ụkwara, gịnị ka m ga-aṅụ?
Mmanụ aṅụ na mmiri ọkụ na-enyere aka mgbe ụfọdụ. Ọ bụrụ na ọ na-akawanye njọ, biko gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu esi egbochi ọrịa n'ugbo ọkụkọ?
Idebe ebe obibi ha ọcha bụ ihe kacha mkpa. Gbaa ọgwụ mgbochi oge niile.
M chọrọ ịkọ akwụkwọ nri, kedu nke dị mfe?
Akwụkwọ nri dị ka 'ugu' ma ọ bụ 'ewedu' na-eto ngwa ngwa ma dị mfe ilekọta.
Kedu ihe m ga-eri iji nwee ahụ ike?
Rie nri nwere mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, na protein dị mma. Belata nri nwere mmanụ na shuga gabiga ókè.
Kedu mgbe m ga-egbute ji m?
Ji na-adị njikere mgbe akwụkwọ ya malitere ịcha edo edo ma ọ bụ daa n'ala.
M na-enwe nsogbu iku ume, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo. Nsogbu iku ume abụghị ihe a ga-eji egwuregwu eme.
Kedu otu esi agba mmiri n'ugbo?
Ị nwere ike iji usoro 'drip irrigation' ma ọ bụ iji ụgbọ mmiri ma ọ bụrụ na ugbo ahụ pere mpe.
Kedu ihe m ga-eji gbochie ọnya n'ahụ?
Hichaa ọnya ahụ na mmiri dị ọcha na 'antiseptic'. Jiri akwa dị ọcha kechie ya.
Enwere m ike ịkọ ọka na ji n'otu ebe?
Ee, nke ahụ bụ usoro 'intercropping'. Ọ na-enyere aka ichekwa ala ma mepụta ihe karịa.
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụ m dị mma?
Na-agba ọsọ ma ọ bụ na-eje ije mgbe niile, rie nri na-edozi ahụ, ma ṅụọ mmiri zuru oke.
Kedu ka m ga-esi zụọ ewu?
Ewu chọrọ ebe ịta nri dị mma na mmiri dị ọcha. Hụ na ebe ha na-ehi ụra kpọrọ nkụ.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe m rụchara ọrụ ugbo, gịnị kpatara ya?
Ikekwe anwụ na-eti gị oke ma ọ bụ na ị ṅụghị mmiri zuru oke. Zuo ike n'ebe dị jụụ.
Kedu ihe bụ 'organic farming'?
Ọ bụ usoro ịkọ ugbo na-ejighị ọgwụ kemịkalụ, kama iji ihe okike dị ka nsị anụmanụ.
Kedu otu esi elekọta osisi tomato?
Tomato chọrọ nkwado (stakes) ka ọ ghara ịdaba n'ala, na mmiri mgbe niile.
M na-enwe nsogbu n'anya, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka anya ozugbo. Ekwela ka onye ọ bụla na-amaghị ihe metụ gị anya.
Kedu oge kacha mma ịkụ mkpụrụ n'ala?
N'oge mmalite udu mmiri mgbe ala dị mmiri nke ọma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anụmanụ m na-arịa ọrịa?
Kpọọ onye ọkachamara na-ahụ maka anụmanụ (veterinary doctor) ozugbo.
M chọrọ ịma gbasara 'cassava'?
Akpu (cassava) bụ ihe na-eto nke ọma n'ala ọ bụla. Ọ na-achọ obere nlekọta.
Kedu otu esi emeziwanye ala ugbo?
Tinye 'compost' ma ọ bụ fatịlaịza okike n'ala ahụ mgbe niile.
M na-enwe mgbu n'ikpere, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike ma ghara ibu ihe dị arọ. Ọ bụrụ na ọ na-egbu gị mgbe niile, gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi chekwaa mkpụrụ ọka m?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ na ebe ikuku na-efe, ka ahụhụ ghara iri ha.
Kedu uru ọ dị inwe akwụkwọ nri n'ubi?
Ọ na-enye gị nri dị ọhụrụ ma na-echekwa ego.
M na-enwe nsogbu n'ezé, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka eze ozugbo. Ekwela ka ọ ghọọ ihe ga-ewute gị.
Kedu ka m ga-esi mara ma ala m ọ dị mma?
Ị nwere ike ịkpụrụ obere ala gaa n'ụlọ nyocha ma ọ bụ lee anya ma ọ bụrụ na ihe na-eto nke ọma n'ebe ahụ.
M na-enwe obi mgbawa, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa kwuo okwu na onye ị tụkwasịrị obi ma ọ bụ onye ndụmọdụ. Ịhụ dọkịta na-enyekwa aka.
Kedu ka m ga-esi zụọ ọkụkọ n'ụlọ?
Ị chọrọ ebe obibi dị ọcha, nri ọkụkọ, na mmiri dị ọcha.
M chọrọ ịkọ osisi nkwụ, kedu ka m ga-esi malite?
Chọta mkpụrụ osisi nkwụ dị mma ma kụọ ya n'ebe ala na-ejide mmiri.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na ahụ na-akpa m ike?
Rie nri na-edozi ahụ, ṅụọ mmiri, ma zuo ike.
Kedu otu esi egbochi ahịhịa na-eto n'ugbo?
Ị nwere ike iji 'mulching' (itinye ahịhịa n'elu ala) ma ọ bụ ịdọrọ ha oge niile.
M na-enwe nsogbu n'ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ghara iji ekwentị tupu ị lakpuo, ma hụ na ebe ị na-ehi ụra dị jụụ.
Kedu otu esi amụba osisi 'plantain'?
Ị nwere ike iji 'suckers' (obere osisi na-epu n'akụkụ nne ya) kụọ n'ebe ọzọ.
Kedu ihe kpatara akwụkwọ osisi m ji na-akpọnwụ?
Ọ nwere ike ịbụ ụkọ mmiri ma ọ bụ ọrịa. Lelee ala ma ọ bụrụ na ọ kpọrọ nkụ.
M na-enwe obi mgbawa mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ka ha lelee obi gị. Ahụike obi dị mkpa.
Kedu ka m ga-esi zụọ ehi?
Ehi chọrọ nnukwu ebe ịta nri na mmiri zuru oke.
Kedu ka m ga-esi mara ma mkpụrụ osisi m ọ chara?
Lelee agba ya na isi ya. Mkpụrụ osisi ndị chara acha na-enwe isi ụtọ.
M na-enwe nsogbu n'akpụkpọ ahụ, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka akpụkpọ ahụ. Ejila ọgwụ na-amaghị ama.
Kedu otu esi echekwa mmiri n'ugbo?
Ị nwere ike iji olulu mmiri ma ọ bụ tankị iji chịkọta mmiri ozuzo.
M chọrọ ịkụ 'pawpaw', kedu ka m ga-esi malite?
Kụọ mkpụrụ ya n'ebe anwụ na-acha nke ọma ma hụ na ala ahụ adịghị ejide mmiri gabiga ókè.
Kedu ka m ga-esi melite mmepụta ugbo m?
Jiri mkpụrụ dị mma, fatịlaịza, ma na-elekọta ugbo gị oge niile.
M na-enwe nsogbu n'arụsi ọrụ ike, gịnị ka m ga-eme?
Mụta ịhazi oge gị ma na-ezu ike mgbe niile.
Kedu otu esi amata ma ọkụkọ ọ̀ na-arịa ọrịa?
Ọkụkọ na-arịa ọrịa anaghị eri nri, na-enwe anya na-agba mmiri, ma ọ bụ na-anọ n'akụkụ.
Kedu otu esi akụ 'ugwu'?
Ugu chọrọ ala dị mma na mmiri mgbe niile.
M na-enwe nsogbu n'anya mgbe m na-agụ akwụkwọ, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta anya. Ikekwe ịchọrọ iko anya.
Kedu ka m ga-esi mee ka ala ugbo m dị mma?
Tinye nsị anụmanụ oge niile.
M na-enwe nsogbu n'afọ mgbe m risịrị nri, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa rie nri nta nta ma ghara iri nri n'abalị tupu ị lakpuo.
Kedu otu esi akụ 'okro'?
Okro na-eto nke ọma n'ebe anwụ na-acha na ala na-ejide mmiri.
Kedu ihe m ga-eji gbochie anwụnta n'ụlọ?
Jiri 'mosquito net' ma kpochapụ ebe mmiri na-agbakọta.
M chọrọ ịzụ ezì, kedu ka m ga-esi malite?
Chọta ebe obibi dị ọcha ma nye ha nri kwesịrị ekwesị.
Kedu otu esi egbochi ọrịa n'osisi?
Gbochie ha site n'idebe ha ọcha ma wepụ osisi ndị na-arịa ọrịa ozugbo.
M na-enwe nsogbu n'iku ume mgbe m na-agba ọsọ, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ka ha lelee ngụgụ gị.
Kedu otu esi akụ 'akpu'?
Bee alaka akpu n'iberibe ma kụọ ha n'ala.
Kedu ihe m ga-eri iji nwee ike?
Rie nri nwere 'carbohydrates' na protein dị mma.
M na-enwe nsogbu n'ikpere mgbe m na-arụ ọrụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ghara ịrụ ọrụ gabiga ókè ma na-ezu ike.
Kedu otu esi echekwa mkpụrụ osisi?
Chekwaa ha n'ebe dị jụụ ma ọ bụ tinye ha na 'fridge'.