input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka anya m dị mma?
Rie karọt na akwụkwọ nri ndị nwere vitamin A.
Kedu ka m ga-esi mara ma ala ọ̀ dị mma maka ịkụ ọka?
Ọka chọrọ ala na-edozi ahụ nke ọma na ezigbo mmiri.
Kedu ihe kpatara m ji enwe ọrịa afọ mgbe niile?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi nri ị na-eri ma ọ bụ mmiri ị na-aṅụ. Gbalịa rie nri dị ọcha.
Kedu ụzọ kacha mma isi kụọ ugu?
Kụọ ya n'ebe nwere ohere ma na-agba ya mmiri mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụike m dị mma n'oge oyi?
Yiri uwe na-ekpo ọkụ ma ṅụọ mmiri na-ekpo ọkụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na osisi m na-akpọnwụ?
Gbaa ya mmiri ngwa ngwa ma lelee ma ọ̀ nwere ụmụ ahụhụ.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa obi?
Na-eme mgbatị ahụ ma zere nri ndị nwere abụba dị ukwuu.
Kedu ụdị ala kacha mma maka ịkụ ọka?
Ala na-adịghị oke ọkụkọ na nke nwere nri zuru oke.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe isi ọwụwa?
Zuo ike ma ṅụọ mmiri zuru oke.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ nke ọma?
Na-elekọta ya nke ọma ma na-ewepụ ahịhịa ọjọọ.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ọkpụkpụ m dị ike?
Rie nri ndị nwere calcium dịka mmiri ara ehi na azụ.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa akụrụ?
Na-aṅụ ọtụtụ mmiri ma belata nnu n'ime nri gị.
Kedu ụdị fatịlaiza kacha mma maka unere?
Fatịlaiza ndị nwere potassium dị elu na-enyere unere aka itolite nke ọma.
Kedu ka m ga-esi mara ma akwụkwọ nri m ọ̀ charala?
Ọ bụrụ na ha etoola nke ọma ma na-adị mma n'anya, ha charala.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbu n'azụ?
Zuo ike ma mee mgbatị ahụ dị mfe.
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụike m dị mma kwa ụbọchị?
Na-eri nri dị mma ma na-eme mgbatị ahụ.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ahụike m dị mma?
Rie mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa shuga?
Na-eme mgbatị ahụ ma zere nri ndị nwere shuga.
Kedu ụdị ala kacha mma maka ịkụ akwụkwọ nri?
Ala na-edozi ahụ nke ọma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe isi ọwụwa?
Zuo ike ma ṅụọ mmiri.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ nke ọma?
Na-elekọta ya nke ọma.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ọkpụkpụ m dị ike?
Rie nri ndị nwere calcium.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa akụrụ?
Na-aṅụ ọtụtụ mmiri.
Kedu ụdị fatịlaiza kacha mma maka unere?
Fatịlaiza ndị nwere potassium.
Kedu ka m ga-esi mara ma akwụkwọ nri m ọ̀ charala?
Ha na-adị mma n'anya.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbu n'azụ?
Zuo ike.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Ekele, ahụ dị m mma. Kedu nke m ga-enyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kacha mma m ga-eri iji nwee ike?
Iri nri nwere vitamin dị mkpa, dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na ezigbo protein ga-eme ka ahụ gị sie ike.
Kedu mgbe ọ kacha mma ịkụ ji n'ala anyị?
N'ọtụtụ ebe, oge kacha mma ịkụ ji bụ mgbe mmiri mbụ malitere izu, ọ na-adịkarị n'ọnwa Eprel ma ọ bụ Mee.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ahụ na-ekpo m ọkụ nke ukwuu?
Ị ga-aṅụ mmiri nke ukwuu, zuru ike, ma ọ bụrụ na ọ gaghị ala, biko gaa hụ dọkịta n'ụlọ ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị nke ọma?
Ị ga-eji fatịlaịza sitere n'okike dị ka nsị anụmanụ, ma hụ na ị na-ewepụ ahịhịa ọjọọ mgbe niile.
Ndi oria malaria na-efe efe n'ezie?
Ee, malaria na-efe site na nwa ahụhụ na-ata mmadụ. Jiri ụgbụ n'elu akwa gị hie ụra iji gbochie ya.
Kedu ihe kacha mma ịkụ n'oge ọkọchị?
N'oge ọkọchị, ị nwere ike ịkụ akwụkwọ nri ma ọ bụrụ na ị nwere ụzọ isi na-agba ha mmiri, dị ka ugu ma ọ bụ akwụkwọ anyị.
Gịnị bụ ụzọ kacha mma isi zere ọrịa shuga?
Zere iri nri nwere shuga dị ukwuu, mee mgbatị ahụ mgbe niile, ma na-eri nri ndị nwere eriri afọ (fiber) dị ukwuu.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ala m dị mma maka ọrụ ugbo?
Ị nwere ike ịhụ ya site na otu osisi si eto na ya, ma ọ bụ zipụ ala ahụ ka a nwalee ya n'ụlọ nyocha.
Ọ dị mma ịṅụ mmanya mgbe niile?
Mba, ịṅụ mmanya gabigara ókè na-emerụ imeju na ahụ gị dum. Ọ ka mma ịṅụ mmiri nkịtị.
Kedu ka m ga-esi chebe ihe ọkụkụ m pụọ n'ahụhụ?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe sitere n'okike rụọ, ma ọ bụ jiri nlezianya na-enyocha ubi gị kwa ụbọchị.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụike ụmụaka?
Ihe kacha mkpa bụ inye ha nri na-edozi ahụ, ịgba ha ọgwụ mgbochi, na idebe gburugburu ha ọcha.
Kedu ka m ga-esi malite ịzụ ọkụkọ?
Malite na ọnụ ọgụgụ nta, wuo ụlọ ọkụkọ dị mma, ma jide n'aka na ị nwere nri na mmiri zuru oke maka ha.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị ehi ụra nke ọma?
Gbalịa na-aga akwa n'otu oge ahụ, zere iri nri n'abalị, ma hapụ ekwentị gị tupu ị lakpuo.
Kedu otu m ga-esi mara ma mkpụrụ osisi m ọ chara?
Lelee agba ya, ísì ya, na otu ọ si dị nro mgbe ị jiri aka metụ ya.
Ọ dị mma ịṅụ ọgwụ ndị mmadụ na-ere n'okporo ámá?
Mba, ọ dị ize ndụ. Gaa n'ụlọ ọgwụ ma ọ bụ ụlọ ahịa ọgwụ a ma ama iji zụta ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee mmiri zuru ezu?
Ị nwere ike igwu olulu mmiri ma ọ bụ wuo ebe a na-achịkọta mmiri ozuzo maka oge ọkọchị.
Gịnị bụ ihe kacha mma maka igbochi ọrịa afọ ọsịsa?
Na-asa aka gị mgbe niile tupu iri nri, ma hụ na mmiri ị na-aṅụ dị ọcha.
Kedu otu m ga-esi zụlite ji dị ụtọ?
Jiri ezigbo mkpụrụ ji, kụọ ya n'ala dị nro, ma hụ na ị na-ewepụ ahịhịa n'oge.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbu n'azụ?
Gbalịa nọdụ nke ọma, mee mgbatị ahụ dị mfe, ma ọ bụrụ na ọ ka na-egbu gị, gaa hụ dọkịta.
Kedu oge kacha mma maka ịkụ ọka?
Ọka na-eto nke ọma mgbe mmiri malitere izu nke ọma, ọ na-adịkarị n'etiti ọnwa Eprel na Julaị.
Gịnị ka m ga-eri ma ọ bụrụ na ọbara m na-erughị eru?
Rie nri ndị nwere ígwè (iron) dị ka akwụkwọ ugu, imeju, na agwa.
Kedu ka m ga-esi chọpụta ọrịa n'ime anụmanụ m?
Lelee anya ha, ọnọdụ akpụkpọ ha, na otu ha si eri nri. Ọ bụrụ na ha agbanwee, kpọọ onye dibịa anụmanụ.
Ọ dị mma ịwụga nri ụtụtụ?
Mba, nri ụtụtụ dị mkpa iji nye gị ike maka ụbọchị ahụ dum.
Kedu ka m ga-esi mee ka ala m na-amị mkpụrụ ọzọ?
Ị nwere ike ịhapụ ala ahụ ka ọ zuru ike (fallow) ma ọ bụ jiri fatịlaịza sitere n'okike.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike obi?
Na-eme mgbatị ahụ, rie nri ndị nwere obere abụba, ma zere sịga.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere?
Unere chọrọ ala nwere mmiri na-agba nke ọma na ebe na-enweghị ifufe siri ike.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị ahụ ụzọ nke ọma?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka anya ozugbo. Ekwela ka ọ gaa n'ihu.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ m kụrụ?
Chekwaa ha n'ebe kpọrọ nkụ ma dị jụụ ka ha ghara ire ere ma ọ bụ ka ụmụ ahụhụ ghara iri ha.
Ọ dị mkpa ịṅụ mmiri asatọ kwa ụbọchị?
Ee, mmiri dị mkpa maka ahụ gị ka ọ na-arụ ọrụ nke ọma. ṅụọ mmiri mgbe ọbụla akpịrị kpọrọ gị.
Kedu otu m ga-esi nwee ike ịkụ akwụkwọ nri n'obodo?
Ị nwere ike iji ite ma ọ bụ akpa plastik kụọ ha n'elu ụlọ ma ọ bụ n'ihu ụlọ gị.
Gịnị bụ ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị eri nri nke ọma?
Gbalịa na-eri obere nri ugboro ugboro, ma rie ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na fatịlaịza m na-eji adị mma?
Lee otu osisi si eto. Ọ bụrụ na ha na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ma na-eto nke ọma, ọ dị mma.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ahụ na-afụ m ụfụ mgbe niile?
Gaa hụ dọkịta ka ọ nyochaa ihe na-akpata ya. Ekwela ka ọ na-afụ gị ụfụ na-enweghị ihe ọ bụla.
Kedu otu m ga-esi zụọ ewu?
Ewu chọrọ ebe dị ọcha, nri dị mma, na mmiri dị ọcha kwa ụbọchị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Na-asa ezé gị ugboro abụọ n'ụbọchị, ma zere iri ihe nwere shuga dị ukwuu.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Tomato chọrọ anwụ zuru oke na ala nwere ihe na-edozi ahụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị enwe ike ịkwụ ọtọ?
Ọ pụrụ ịbụ nsogbu ahụike, biko gaa hụ dọkịta ozugbo.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee mkpụrụ osisi mgbe niile?
Kụọ mkpụrụ osisi dị iche iche n'oge dị iche iche.
Ọ dị mma ịṅụ tii na-enweghị shuga?
Ee, tii na-enweghị shuga dị mma maka ahụike gị.
Kedu otu m ga-esi kụọ agwa?
Agwa chọrọ ala dị mma na anwụ. Kụọ ha n'ahịrị ka ha nwee ohere itolite.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị ehi ụra?
Gbalịa na-eme mgbatị ahụ n'ehihie, ma zere ihe ndị na-eme ka ị ghara ihi ụra.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na anụmanụ m nwere ọrịa?
Lelee ma ha na-eri nri, ma ha na-agagharị nke ọma, ma ha na-ada ụda ọ bụla.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-adị ike ọgwụgwụ mgbe niile?
Gaa hụ dọkịta. O nwere ike ịbụ na ị chọrọ izu ike ma ọ bụ na ị nwere nsogbu ọzọ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ n'oge ọkọchị?
Jiri usoro ịgba mmiri (irrigation) ma ọ bụ kụọ ihe ndị na-anaghị achọ mmiri dị ukwuu.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri ọkụ ụtụtụ?
Ee, mmiri ọkụ na-enyere afọ gị aka ịrụ ọrụ nke ọma.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọka?
Ọka chọrọ ala dị mma na mmiri zuru oke. Kụọ mkpụrụ atọ n'otu ebe.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe isi ọwụwa?
Zuru ike, ṅụọ mmiri, ma ọ bụrụ na ọ ka na-egbu gị, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi zụọ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri dị mma na ebe obibi dị ọcha.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike akpụkpọ ahụ?
Na-asa ahụ kwa ụbọchị, na-aṅụ mmiri, ma rie mkpụrụ osisi.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Akwụkwọ nri chọrọ ala dị mma na mmiri. Kụọ ha n'ebe anwụ na-acha.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe mgbu n'afọ?
Gaa hụ dọkịta. Ekwela ka ọ bụrụ ihe na-adịgide adịgide.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ ọzọ?
Jiri usoro ịkụ ihe dị iche iche (crop rotation) iji mee ka ala dị mma.
Ọ dị mma ịṅụ kọfị?
Ọ dị mma ma ọ bụrụ na ị na-aṅụ ya n'ụzọ kwesịrị ekwesị, na-enweghị shuga dị ukwuu.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere?
Unere chọrọ ala nwere mmiri na-agba nke ọma na ebe na-enweghị ifufe siri ike.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ anaghị enwe ike ịga ije nke ọma?
Gaa hụ dọkịta. O nwere ike ịbụ nsogbu n'ọkpụkpụ gị.
Kedu otu m ga-esi zụọ ọkụkọ?
Ọkụkọ chọrọ nri dị mma na mmiri dị ọcha kwa ụbọchị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike uche?
Zuru ike, na-akparịta ụka na ndị enyi, ma na-eme ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Kedu otu m ga-esi kụọ ji?
Ji chọrọ ala dị mma na ebe anwụ na-acha. Kụọ ya n'oge kwesịrị ekwesị.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe ụkwara?
Gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ na-adịgide adịgide.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ?
Jiri fatịlaịza sitere n'okike ma na-ewepụ ahịhịa ọjọọ.
Ọ dị mma ịṅụ ihe ọṅụṅụ nwere gas?
Mba, ọ dịghị mma maka ahụike gị.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Tomato chọrọ anwụ zuru oke na ala nwere ihe na-edozi ahụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe mgbu n'anya?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka anya ozugbo.
Kedu otu m ga-esi zụọ ehi?
Ehi chọrọ ebe ịta nri dị mma na mmiri zuru oke.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ụmụaka?
Nri na-edozi ahụ, ịgba ọgwụ mgbochi, na ịhụnanya.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọka?
Ọka chọrọ ala dị mma na mmiri. Kụọ ya n'ahịrị.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe isi ọwụwa?
Zuru ike, ṅụọ mmiri, ma ọ bụrụ na ọ ka na-egbu gị, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee mmiri?
Jiri usoro ịgba mmiri (irrigation) ma ọ bụ gwu olulu mmiri.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri oyi?
Ee, ọ dị mma ma ọ bụrụ na ọ dị ọcha.
Kedu otu m ga-esi kụọ agwa?
Agwa chọrọ ala dị mma na anwụ. Kụọ ha n'ahịrị.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na mụ na-enwe mgbu n'afọ?
Gaa hụ dọkịta ozugbo.
Kedu otu m ga-esi zụọ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri dị mma na ebe obibi dị ọcha.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike obi?
Mgbatị ahụ na nri dị mma.