input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amịpụta nke ọma?
Jiri fatịlaịza sitere n'okike, dị ka nsị anụmanụ ma ọ bụ ire ere ahịhịa.
M na-enwe ahụ ọkụ, ọ̀ bụ ịba?
Ọ ga-abụ. Biko gaa n'ụlọ ọgwụ ka a nwalee ọbara gị tupu ị ṅụọ ọgwụ ọ bụla.
Kedu akwụkwọ nri kacha mfe ịkụ n'ụlọ?
Ugu na akwụkwọ ẹ̀fọ̀ dị mfe ịkụ n'ime ite ma ọ bụ n'akụkụ ụlọ.
Kedu otu m ga-esi nọgide na-enwe ahụ ike?
Rie nri edozi ahụ, ṅụọ mmiri zuru ezu, ma na-emega ahụ mgbe niile.
Ọ̀ dị mma ịkụ ji n'ime akpa?
Ee, ị nwere ike ịkụ ji n'ime akpa buru ibu ma ọ bụ ite, ọ na-arụkwa ọrụ nke ọma.
Aka m na-acha ọbara ọbara mgbe m metụrụ ahịhịa ụfọdụ, gịnị ka m ga-eme?
Hichaa ebe ahụ na ncha na mmiri ozugbo. Emetụla ya aka ọzọ.
Kedu mgbe kacha mma iwehe akpu?
Akpu na-adị njikere mgbe ọnwa iri ruo iri na abụọ gachara mgbe ị kụrụ ya.
Ọ na-egbu m n'azụ, olee ihe m ga-eme?
Ị nwere ike itinye mmiri ọkụ na ebe ahụ ma ọ bụ mee mgbatị ahụ dị mfe. Ọ bụrụ na ọ na-akawanye njọ, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi na-agba mmiri n'ubi m?
Ị nwere ike iji ọkpọkọ mmiri ma ọ bụ wụsa ya na mgbọrọgwụ osisi ahụ n'ụtụtụ ma ọ bụ n'uhuruchi.
M na-enwe nsogbu ịrahụ ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa kwụsị iji ekwentị otu awa tupu ịrahụ ụra, ma hụ na ọnụ ụlọ gị dị jụụ.
Kedu otu m ga-esi chọpụta ọrịa osisi?
Lee ma akwụkwọ osisi ahụ ọ̀ na-acha odo odo ma ọ bụ ma ọ̀ nwere ntụpọ ojii.
Kedu ihe kacha mkpa n'ịzụ ọkụkọ?
Ọcha bụ ihe mbụ. Hụ na ebe ha bi dị ọcha ma nye ha mmiri dị ọcha kwa ụbọchị.
M na-enwe ọgbụgbọ, gịnị ka m ga-eme?
Aṅụọ mmiri ginger ma ọ bụ mmiri lemon. Ọ na-enyere aka mgbe ụfọdụ.
Kedu otu m ga-esi mee compost?
Chịkọta ire ere ahịhịa, mkpụrụ osisi, na nsị anụmanụ n'otu ebe ka ha ree.
Kedu otu m ga-esi gbochie ịba?
Jiri ụgbụ anwụnta hie ụra ma kpochapụ mmiri gbachiri agbachi n'akụkụ ụlọ gị.
Kedu ihe m ga-eri iji nwee ike?
Rie nri nwere carbohydrates dị ka ji, osikapa, na protein dị ka azụ̀ ma ọ bụ agwa.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere?
Chọta ebe nwere mmiri zuru ezu ma kụọ ya n'ala na-adịghị akpọ nkụ.
M na-enwe mgbu n'ikpere, gịnị ka m ga-eme?
Zuru ike ma ghara ibu ibu dị arọ. Ọ bụrụ na ọ ka na-egbu, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ osisi m?
Chekwaa ha n'ebe dị jụụ ma kpọọ nkụ, pụọ n'anyanwụ.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na mmiri m na-aṅụ ọ dị ọcha?
Jiri nzacha mmiri ma ọ bụ sie mmiri ahụ tupu ị ṅụọ ya.
Kedu otu m ga-esi malite ịzụ ewu?
Malite na mkpụrụ ewu ole na ole ma hụ na ị nwere ebe ha ga-ebi na nri ha ga-eri.
Nnọọ, kedu ka ị mere?
Adị m mma, daalụ. Kedu otu m ga-esi nyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kacha mma m ga-akụ n'ala m.
Ọ dabere na ụdị ala gị na oge a. Kedu ebe ị bi na kedu ihe ị na-eche echiche ịkụ?
Ahụ na-egbu m n'isi mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ndo maka isi ọwụwa ahụ. Ị ṅụọla mmiri zuru oke taa? Ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, biko gaa hụ dọkịta.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ ji?
A na-akụkarị ji mgbe mmiri mbụ malitere, ya bụ n'ọnwa atọ ma ọ bụ anọ.
Ebee ka m ga-enweta ezigbo fatịlaịza maka ọrụ ugbo m?
Ị nwere ike ịga n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo dị nso n'obodo gị, ha nwere ezigbo fatịlaịza.
Ahụ na-ekpo m ọkụ nke ukwuu, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike iji mmiri dị jụụ hichaa ahụ gị, ṅụọkwa mmiri. Ọ bụrụ na ọ ka dị elu, biko gaa ụlọ ọgwụ.
Etu esi azụ ọkụkọ n'ụzọ dị mfe?
Ịzụ ọkụkọ chọrọ ebe dị ọcha, nri dị mma, na mmiri dị ọcha mgbe niile.
M na-enwe afọ ọsịsa, kedu ihe m ga-eri?
Gbalịa ṅụọ mmiri ọgwụ ORS iji gbochie mmiri ịgwụ gị n'ahụ, rie nri dị mfe dị ka osikapa.
Gịnị ka m ga-eme ka akpu m too nke ọma?
Jiri ala dị nro kụọ ya, na-ewepụkwa ahịhịa na-eto n'akụkụ ya mgbe niile.
Kedu ihe kpatara akwụkwọ osisi m ji acha edo edo?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi ụkọ nri n'ala ma ọ bụ ụmụ ahụhụ. Ị nyela ya fatịlaịza?
M na-enwe ihe mgbu n'azụ, olee ihe m ga-eme?
Gbalịa nọdụ ala nke ọma, ebufula ihe dị arọ. Ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi chebe ihe ọkụkụ m pụọ n'ahụhụ?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị eji eme ihe n'ugbo ma ọ bụ usoro ọdịnala dị ka iji ose na-asa ya.
Ọ dị mma iri nri abalị n'oge?
Ọ ka mma iri nri abalị awa abụọ ma ọ bụ atọ tupu ị lakpuo ụra ka afọ gị nwee ike ịgbari nri ahụ.
Kedu ihe kacha mma maka ọbara mgbali elu?
Rie nri nwere obere nnu, na-emega ahụ mgbe niile, ma zere nri nwere abụba ukwuu.
Olee mgbe m kwesịrị ịgbara osisi mmiri?
Oge kacha mma bụ n'ụtụtụ ma ọ bụ ná mgbede mgbe anyanwụ adịghị ọkụ.
M na-ehi ụra nke ọma, kedu ihe m ga-eme?
Zere ịṅụ kọfị n'abalị, gbalịa lakpuo n'oge, ma mee ka ọnụ ụlọ gị dị jụụ.
Enwere m ike ịkụ akwụkwọ nri n'ime ite?
Ee, ị nwere ike! Jide n'aka na ite ahụ nwere oghere n'ala maka mmiri ịpụ.
Kedu nri kacha mma maka ụmụaka?
Nri nwere vitamin na protein dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, azụ, na anụ.
M na-enwe nsogbu iku ume, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa ụlọ ọgwụ ozugbo! Nsogbu iku ume bụ ihe dị mkpa ị ga-eji gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ala m dị mma maka ọrụ ugbo?
Ị nwere ike ịnwale ala gị n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo ka ha gwa gị ihe dị n'ime ya.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri ọkụ na ụtụtụ?
Ee, ọ na-enyere aka n'ịhicha afọ ma mee ka ahụ gị dị mma.
Kedu otu m ga-esi zụọ ewu?
Ewu chọrọ ebe dị ọcha, ahịhịa ndụ, na mmiri dị ọcha.
M na-enwe ọnyụ n'anya, gịnị ka m ga-eme?
Ejila aka gị na-ete anya gị. Gaa hụ dọkịta anya ka ọ lelee ya.
Kedu osisi na-eto ngwa ngwa?
Akwụkwọ nri dị ka ugu ma ọ bụ ewedu na-eto ngwa ngwa.
Gịnị kpatara m ji na-agwụ ike mgbe niile?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi adịghị eri nri zuru oke ma ọ bụ n'ihi na ị naghị ezu ike nke ọma.
M chọrọ ịmalite ugbo osikapa, gịnị ka m ga-eburu n'uche?
Osikapa chọrọ mmiri buru ibu na ala dị ala. Gbaa mbọ hụ na ị nwere ebe mmiri ga-esi bịa.
Olee otu m ga-esi mee ka ahụ m sie ike?
Rie nri na-edozi ahụ, na-emega ahụ, ma na-ehi ụra nke ọma.
Kedu ihe m ga-eme maka ọnya na-anaghị agwụ?
Biko gaa ụlọ ọgwụ. Ọnya na-anaghị agwụ nwere ike ịbụ ihe mgbaàmà nke ọrịa ọzọ.
M chọrọ ịkụ osisi oroma, ọ ga-eto?
Ee, oroma na-eto nke ọma n'ebe na-ekpo ọkụ ma nwee ezigbo ala.
Gịnị bụ ụzọ kacha mma isi chekwaa mkpụrụ ọka?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ na ebe ikuku na-abanye nke ọma ka ha ghara ire.
M na-enwe ihe mgbu n'ikpere, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa izu ike, ma ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, gaa hụ dọkịta ka ọ lelee gị.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na akwụkwọ nri m chara?
Ị ga-ahụ ya site na agba ya na otu ọ na-esi eto.
Ọ dị mma ịṅụ ihe ọṅụṅụ na-atọ ụtọ mgbe niile?
Mba, ọ naghị adị mma. Ha nwere ọtụtụ shuga nke nwere ike imebi ahụ gị.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa ịba?
Gaa ụlọ ọgwụ maka ule ọbara. Ọ bụrụ na ọ bụ ịba, dọkịta ga-enye gị ọgwụ kwesịrị ekwesị.
M chọrọ ịkụ ji n'ime akpa, ọ ga-ekwe omume?
Ee, ọ ga-ekwe omume ma ọ bụrụ na akpa ahụ buru ibu ma nwee ezigbo ala.
Kedu ihe kacha mma maka akpụkpọ ahụ?
Na-asa ahụ mgbe niile, ṅụọ mmiri, ma rie nri nwere mkpụrụ osisi.
Kedu otu m ga-esi gbochie anwụnta n'ụlọ m?
Jiri ụgbụ anwụnta (mosquito net) hie ụra, ma hichaa gburugburu ebe obibi gị.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbakasị ahụ?
Gbalịa zuru ike, na-ekwu okwu na ndị enyi, ma ọ bụ mee ihe na-atọ gị ụtọ.
Kedu osisi m ga-akụ n'akụkụ ụlọ m?
Ị nwere ike ịkụ ifuru ma ọ bụ osisi mkpụrụ osisi dị ka pawpaw.
M na-enwe mgbu n'ezé, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta eze ozugbo. Ezigbo nlekọta ezé dị mkpa.
Kedu ihe kacha mma maka ịbawanye ihe ọkụkụ?
Jiri mkpụrụ dị mma, fatịlaịza, ma na-elekọta ha nke ọma.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri n'oge nri?
Ọ dị mma, ma ekwela ka ọ ju gị afọ tupu ị rịchaa nri gị.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa shuga?
Rie nri nwere eriri (fiber), zere shuga, ma soro ndụmọdụ dọkịta gị.
M chọrọ ịkụ osisi nkwụ, gịnị ka m ga-eme?
Nkwụ na-eto nke ọma n'ebe mmiri na-ezu. Gbalịa chọta ezigbo mkpụrụ nkwụ.
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụ m ghara ịkpọ nkụ?
Na-aṅụ mmiri zuru oke n'ụbọchị niile.
M na-enwe mgbu n'olu, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ṅụọ mmiri ọkụ na mmanụ aṅụ. Ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, gaa hụ dọkịta.
Kedu ihe kacha mma maka ọkụkọ na-arịa ọrịa?
Kewapụ ha n'ebe ndị ọzọ nọ, ma kpọọ onye na-ahụ maka anụmanụ.
Ọ dị mma ịgagharị n'ụtụtụ?
Ee, ọ dị mma nke ukwuu maka ahụ gị na uche gị.
M chọrọ ịkụ akwụkwọ nri n'oge ọkọchị, gịnị ka m ga-eme?
Ị ga-agbarịrị ha mmiri mgbe niile ka ha ghara ịkpọnwụ.
Kedu ihe kacha mma maka nwa ọhụrụ?
Mmiri ara nne bụ nri kacha mma maka nwa ọhụrụ.
M na-enwe mgbu n'afọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa cheta ihe ị riri. Ọ bụrụ na ọ dị njọ, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala m baa ọgaranya?
Jiri ihe mkpofu nri ma ọ bụ nsị anụmanụ mee fatịlaịza (compost).
Ọ dị mma ihi ụra n'ehihie?
Ọ dị mma ma ọ bụrụ na ọ bụ obere oge, ma ekwela ka ọ gbochie gị ihi ụra n'abalị.
Kedu ihe kacha mma maka ọbara mgbada?
Rie nri nwere ígwè (iron) dị ka akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ.
M chọrọ ịkụ osisi ukwa, ọ ga-eto?
Ee, ukwa na-eto nke ọma n'ebe ọhịa ma ọ bụ n'ebe ala ya dị mma.
Kedu ka m ga-esi mee ka ezé m na-acha ọcha?
Jiri ahịhịa na-ehicha ezé (toothbrush) na ọgwụ eze hichaa ha mgbe niile.
M na-enwe mgbu n'isi mgbe m nọ n'anyanwụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eyi okpu ma ọ bụ nọrọ n'ebe ndò.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa ụkwara?
Gbalịa ṅụọ mmiri ọkụ na mmanụ aṅụ, ma ọ bụrụ na ọ dị njọ, gaa hụ dọkịta.
M chọrọ ịkụ osisi nkwụ, ogologo oge ole ọ ga-ewe?
Ọ na-ewe ọtụtụ afọ tupu ọ malite ịmị mkpụrụ.
Kedu ka m ga-esi na-eri nri nke ọma?
Rie nri dị iche iche, gụnyere mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, na protein.
M na-enwe mmetụta na-adịghị mma, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa zuru ike ma kọọrọ onye ị tụkwasịrị obi ihe na-eme gị.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa afọ ọsịsa?
Ṅụọ ọtụtụ mmiri na nnu (ORS) ma gaa hụ dọkịta.
M chọrọ ịkụ osisi unere, gịnị ka m ga-eburu n'uche?
Unere chọrọ mmiri, ala dị mma, na ebe na-enweghị ifufe dị ike.
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụ m ghara ịdị na-agwụ ike?
Na-emega ahụ ma na-eri nri na-edozi ahụ.
M na-enwe mgbu n'aka, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa zuru ike, ma ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, gaa hụ dọkịta.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa akpụkpọ ahụ?
Gaa hụ dọkịta akpụkpọ ahụ, ejila ọgwụ ọ bụla na-enweghị ndụmọdụ dọkịta.
M chọrọ ịkụ osisi tomato, gịnị ka m ga-eme?
Tomato chọrọ anyanwụ na mmiri mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi na-ehi ụra nke ọma?
Gbalịa mee ka ọnụ ụlọ gị dị jụụ ma gbachie ọkụ.
M na-enwe mgbu n'ụkwụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eyi akpụkpọ ụkwụ dị mma ma zuru ike.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa obi?
Rie nri nwere obere abụba, na-emega ahụ, ma gaa hụ dọkịta mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi malite ọrụ ugbo?
Ọ dị mma! Ihe mbụ bụ ịchọta ebe ala adịghị mma, ma jiri nwayọọ malite na ihe ndị dị mfe dị ka akwụkwọ nri.
Akwụkwọ nri kacha mfe m ga-akụ bụ nke dị aṅaa?
Ugu na akwụkwọ ẹ̀gú bụ ihe kacha mfe ịkụ n'ụlọ. Ha anaghị ewe oge tupu ha eto.
M na-enwe mgbu n'isi mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ọ nwere ike ịbụ na ị naghị aṅụ mmiri nke ọma ma ọ bụ na ị naghị ehi ụra nke ọma. Gbalịa nwee izu ike.
Ego ole ka m kwesịrị iji malite ịzụ ọkụkọ?
Ọ dabere na ole ịchọrọ ịzụ. Ị nwere ike iji obere ego malite site n'ịzụ obere ọkụkọ ole na ole.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala m nwee nri?
Ị nwere ike iji nsị anụmanụ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ na-ere ere mee fatịlaiza nke aka gị. Ọ na-eme ka ala dị nri nke ukwuu.
Ọ bụrụ na ahụ na-ekpo m ọkụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-aṅụ mmiri nke ukwuu ma zụọ ike. Ọ bụrụ na ọ gaghị, biko gaa hụ dọkịta n'ụlọ ọgwụ.
Kedu oge kacha mma ịkụ ji?
Oge mmiri na-amalite bụ oge kacha mma ịkụ ji, ya bụ n'ime ọnwa atọ ma ọ bụ anọ.
M na-akpụkwa ụkwara, gịnị ka m ga-aṅụ?
Mmanụ aṅụ na mmanụ aki oyibo nwere ike inyere gị aka. Ma ọ bụrụ na ọ dị njọ, biko gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ahụhụ malite iri akwụkwọ nri m?
Ị nwere ike iji ncha na mmiri fesa ha, ma ọ bụ jiri ihe ndị sitere n'okike mee ihe nchebe.