input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Olee otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ osisi?
Chekwaa ha n'ebe dị jụụ ma kpọọ nkụ.
Ị na-eche na ịṅụ mmiri ọkụ dị mma?
Ee, ọ na-enyere aka na mgbari nri.
Kedu ka m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ubi?
Jiri osisi ndị na-achụpụ ụmụ ahụhụ mee ihe.
Olee otu m ga-esi kụọ okooko osisi?
Kụọ ha n'ebe anwụ na-acha ma jiri mmiri na-agba ha mgbe niile.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe mgbu n'afọ?
O nwere ike ịbụ n'ihi nri na-adịghị mma.
Olee otu m ga-esi mee ka ahụ m dị mma?
Na-eri nri na-edozi ahụ, na-ehi ụra, ma na-emega ahụ.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Nnọọ! Ahụ dị m mma, daalụ. Kedu nke gị?
Olee otu m ga-esi mee ka ubi ji m na-amị nke ọma?
Ihe kacha mkpa bụ ịkọcha ahịhịa na itinye fatịlaiza ma ọ bụ nri ala nke ọma.
Ahụ na-egbu m n'isi, gịnị ka m ga-eme?
Biko, gbalịa zuo ike n'ebe gbara ọchịchịrị ma ṅụọ mmiri zuru oke. Ọ bụrụ na ọ akwụsịghị, gaa hụ dọkịta.
Kedu oge kacha mma ịkụ ji?
Oge mmiri malitere, ya bụ n'ọnwa atọ ma ọ bụ anọ, bụ oge kacha mma ịkụ ji.
Ebee ka m nwere ike ịzụta mkpụrụ ọka dị mma?
Ị nwere ike ịga n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo dị nso ma ọ bụ n'ahịa ebe a na-ere ihe ọkụkụ a tụkwasịrị obi.
M na-enwe afọ ọsịsa, gịnị ka m ga-aṅụ?
Gbalịa ṅụọ mmiri nnu na shuga (ORS) iji gbochie ahụ gị ịkpọ nkụ. Ọ bụrụ na ọ dị njọ, gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi chebe ihe ubi m pụọ n'ụmụ ahụhụ?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe okike mee ma ọ bụ kpọọ ndị ọkachamara n'ọrụ ugbo ka ha nyere gị aka.
Ịṅụ mmiri dị mkpa maka ahụ ike anyị?
Ee, mmiri dị ezigbo mkpa. Ọ na-enyere ahụ gị aka ịrụ ọrụ nke ọma ma na-eme ka akpụkpọ ahụ gị dị mma.
Kedu ihe kpatara ji m ji ere ere n'ime ala?
Ikekwe mmiri juru n'ubi gị ma ọ bụ na ala ahụ enweghị ebe mmiri na-esi apụ nke ọma.
Gịnị ka m ga-eri ka ahụ sie m ike?
Rie nri nwere vitamin dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na protein dị ka azụ ma ọ bụ anụ.
Enwere m ike ịkụ akwụkwọ nri n'azụ ụlọ m?
Nke ahụ bụ ezigbo echiche! Ọ ga-enye gị nri ọhụrụ mgbe niile.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anwụnta ata m nke ukwuu?
Jiri ụgbụ anwụnta n'elu àkwà gị ma kpochapụ ebe mmiri na-akwakọba gburugburu ụlọ gị.
Ọ dị mma ịkụ otu ihe ọkụkụ n'otu ebe ahụ mgbe niile?
Mba, ọ naghị adị mma. Ọ ka mma ịgbanwe ihe ị na-akụ (crop rotation) ka ala ahụ ghara ịda mba.
Kedu ka m ga-esi mara ma ahụ m hà mma?
Ọ bụrụ na ị na-enwe ike, na-eri nri nke ọma, ma na-ehi ụra nke ọma, ahụ gị kwesịrị ịdị mma.
Kedu ụdị ọka kacha mma maka ala anyị?
Ọ dabere n'ebe ị nọ, mana ọka ndị na-anagide ụkọ mmiri na-adịkarị mma maka ọtụtụ ebe.
Ịhịa aka n'ahụ ọ na-enyere aka?
Ee, ọ na-enyere aka belata mkpọchi akwara ma mee ka ọbara na-erugharị nke ọma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na akwụkwọ nri m na-acha edo edo?
O nwere ike ịbụ na ala ahụ enweghị nri zuru oke ma ọ bụ na ị na-agba ya mmiri karịa akarị.
Ekwesịrị m ịna-aga ụlọ ọgwụ mgbe niile?
Ọ dị mma ịna-aga nyocha ahụ ike oge niile ọbụlagodi mgbe ị na-arịa ọrịa ọ bụla.
Kedu ihe kacha mma ịkụ n'oge ọkọchị?
N'oge ọkọchị, ị nwere ike ịkụ ihe ndị na-achọghị mmiri dị ukwuu ma ọ bụrụ na i nwere ụzọ isi agba ha mmiri.
Enwere m ike ịgwọ ahụ ọkụ na-ekpo ọkụ na ụlọ?
Ị nwere ike iji mmiri dị jụụ hichaa ahụ gị, mana ọ bụrụ na ọ gbadaghị, biko gaa hụ dọkịta ozugbo.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Nnọọ, ahụ dị m mma, daalụ. Kedu nke gị?
Olee otu m ga-esi malite ọrụ ugbo n'obodo m?
Ọrụ ugbo dị mma. Nke mbụ, chọọ ebe ala dị mma, kpochaa ya, wee kụọ ihe ndị dị ka ji, akpu ma ọ bụ akwụkwọ nri.
Kedu nri kacha mma m ga-eri ka ahụ m sie ike?
Rie nri ndị nwere vitamin dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na nri ndị nwere protein dịka azụ ma ọ bụ agwa.
Gịnị bụ oge kacha mma ịkụ ji?
A na-akụ ji mgbe mmiri mbụ malitere, nke ahụ bụ n'ọnwa atọ ma ọ bụ anọ.
Ahụ na-egbu m mgbu n'ahụ, gịnị ka m ga-eme?
Biko, gaa hụ dọkịta ka ha nyochaa gị nke ọma. Ekwela ka ọrịa gị gaa n'ihu.
Kedu ihe m ga-eme ka ala m ghara ịkacha ngwa ngwa?
Ị nwere ike iji fatịlaịza sitere n'ahịhịa ma ọ bụ nsị anụmanụ mee ka ala gị dị mma.
M na-enwe nsogbu n'ịrahụ ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ghara iji ekwentị gị eme ihe tupu ị lakpuo, ma kpoo ahụ gị ọkụ tupu ị rahụ ụra.
Kedu otu m ga-esi mara ma akpu m chara?
Ọ bụrụ na akwụkwọ akpu amalite ịta, nke ahụ bụ ihe na-egosi na ọ chara nke ọma.
Mmiri dị mkpa maka ahụ mmadụ, n'eziokwu?
Ee, mmiri dị ezigbo mkpa. Ọ na-enyere ahụ aka ịrụ ọrụ nke ọma ma na-eme ka akpụkpọ ahụ gị na-egbuke egbuke.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ahịhịa ọjọọ na-egbochi ihe ọkụkụ m?
Ị ga-akpọrọ ha ma ọ bụ jiri ọgwụ na-egbu ahịhịa gbachie ha, mana kpachara anya ka ọ ghara imebi ihe ọkụkụ gị.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike ịbụ na ị na-echegbu onwe gị oke ma ọ bụ na ị naghị aṅụ mmiri zuru oke. Gbalịa zuru ike.
Kedu ihe kacha mma m ga-akụ n'oge ọkọchị?
N'oge ọkọchị, ị nwere ike ịkụ ihe ndị na-adịghị achọ mmiri oke, ma ọ bụ jiri usoro ịgbara mmiri (irrigation).
Ọ dị mma ịṅụ ọgwụ ndị a na-ere n'ahịa na-enweghị ndụmọdụ dọkịta?
Mba, ọ dịghị mma ma ọlị. Ọtụtụ mgbe, ọ nwere ike imebi ahụ gị karịa ka ọ ga-agwọ ya.
Olee otu esi akụ akwụkwọ nri n'ime ite?
Ọ dị mfe! Jiri ala dị mma tinye n'ite, wee kụọ mkpụrụ ya, na-agbakwa ya mmiri mgbe niile.
Kedu nri ga-enyere m aka ịkwụsị ịbụ oke ibu?
Rie ọtụtụ akwụkwọ nri, belata nri ndị nwere shuga na mmanụ, ma na-eme mgbatị ahụ mgbe niile.
Kedu ihe m ga-eme ka ọkụkọ m ghara ịnwụ n'ọrịa?
Gbaa ha ọgwụ mgbochi oge niile ma hụ na ebe ha na-ebi dị ọcha.
M na-enwe afọ ọsịsa, gịnị ka m ga-eme?
Aṅụla mmiri dị ọcha, rie nri dị mfe, ma ọ bụrụ na ọ kara njọ, gaa ụlọ ọgwụ ozugbo.
Kedu uru ọrụ ugbo bara n'obodo anyị?
Ọ na-eweta nri, na-enye ndị mmadụ ọrụ, ma na-enyere akụ na ụba obodo aka itolite.
Olee otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ahụ na-esighi m ike?
Ọ bụrụ na ị na-enwe ike ọgwụgwụ mgbe niile, ahụ ọkụ, ma ọ bụ mgbu, biko gaa hụ dọkịta.
Kedu ihe m ga-akụ n'ala na-adịghị mma?
Ị nwere ike ịkụ ihe ndị na-anaghị achọ ezigbo ala, dị ka akpu ma ọ bụ ọka, wee tinye fatịlaịza.
M ga-achọ ịmalite ịzụ ewu, olee ndụmọdụ ị ga-enye?
Malite na ole na ole, hụ na ha nwere ebe ha na-ebi na nri zuru oke.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike anyị na-ekpo ọkụ?
Na-eyi uwe dị mfe ma na-aṅụ ọtụtụ mmiri ka ahụ gị ghara ịkpọ nkụ.
Olee otu m ga-esi chebe ihe ọkụkụ m pụọ n'ụmụ ahụhụ?
Ị nwere ike iji ụmụ ahụhụ na-eri ibe ha ma ọ bụ ọgwụ ndị na-adịghị emerụ ahụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m merụrụ ahụ n'ugbo?
Jiri mmiri dị ọcha sachaa ọnya ahụ, wee kechie ya. Ọ bụrụ na ọ dị miri emi, gaa ụlọ ọgwụ.
Ọ dị mma ịṅụ tii n'ụtụtụ?
Ee, tii, karịsịa tii na-enweghị shuga, dị mma maka ahụike.
Kedu otu esi eme nri ala (compost) maka ihe ọkụkụ?
Gbakọta mkpụrụ osisi, akwụkwọ, na ihe ndị ọzọ na-ere ere, hapụ ha ka ha ghọọ nri ala.
M na-enwe nsogbu n'anya, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka anya, ekwela ka onye ọ bụla na-etinye ọgwụ na-amaghị ama n'anya gị.
Kedu ihe m ga-eme ka akụkụ m na-eto nke ọma?
Na-agba ha mmiri n'oge kwesịrị ekwesị ma na-ewepụ ahịhịa ọjọọ mgbe niile.
Kedu nri na-eme ka ọbara dị n'ahụ mmadụ?
Iri akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, imeju, na agwa na-enyere aka nke ukwuu.
Olee otu esi amata ezigbo mkpụrụ ịkụ?
Zụta mkpụrụ n'aka ndị ọrụ ugbo a tụkwasịrị obi ma ọ bụ ụlọ ọrụ ndị a ma ama.
M na-enwe nsogbu n'iku ume, gịnị ka m ga-eme?
Nke a bụ ihe dị mkpa. Gaa ụlọ ọgwụ ozugbo, egbula oge.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na mmiri ozuzo adịghị?
Ị nwere ike iji ụzọ ịgbara mmiri ma ọ bụ kụọ ihe ọkụkụ ndị na-anagide ọkọchị.
Ọ dị mma ịṅụ mmanya na-aba n'anya?
Ọ dịghị mma maka ahụike gị ma ọ bụrụ na ị na-aṅụ ya nke ukwuu.
Olee otu esi enweta ego n'ọrụ ugbo?
Site n'ịre ihe ọkụkụ gị n'ahịa ma ọ bụ kpọmkwem nye ndị mmadụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anụ ụlọ m na-arịa ọrịa?
Kpọọ dọkịta anụmanụ ozugbo, atụla anya na ọ ga-agbake n'onwe ya.
Ime mgbatị ahụ ọ dị mkpa?
Ee, ọ na-eme ka obi gị na ahụ gị dị ike.
Kedu otu m ga-esi zere ọrịa malaria?
Na-ehi n'ime netị (mosquito net) ma kpochapụ ebe mmiri na-akwụ n'akụkụ ụlọ gị.
M ga-achọ ịmalite ịkụ osisi mkpụrụ, kedu nke kacha mma?
Mango, oroma, ma ọ bụ ukpa bụ nhọrọ dị mma n'obodo anyị.
Kedu nri na-eme ka ezé sie ike?
Rie nri ndị nwere calcium dị ka mmiri ara ehi na azụ.
Olee otu esi chekwaa ihe ọkụkụ mgbe a gbachara ha?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ na ebe ikuku na-abanye nke ọma.
M na-enwe nsogbu n'afọ mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Lelee nri ị na-eri ma gaa hụ dọkịta ka ha nyochaa afọ gị.
Kedu ihe kacha mma maka akpụkpọ ahụ?
Na-aṅụ mmiri zuru oke ma na-eri mkpụrụ osisi.
Olee otu esi amata mgbe ala chọrọ fatịlaịza?
Ọ bụrụ na ihe ọkụkụ anaghị eto nke ọma, ala ahụ nwere ike ịbụ na ọ nweghị nri zuru oke.
Ọ dị mma iji ọgwụ kemịkalụ n'ugbo?
Jiri ha mee ihe n'ụzọ kwesịrị ekwesị, ma kpachara anya ka ha ghara imetọ mmiri ma ọ bụ nri.
Kedu nri na-enye ume kacha mma?
Nri ndị nwere carbohydrates dị ka ji, ọka, na osikapa.
Olee otu esi akwadebe ala maka oge ọrụ ugbo?
Kpochaa ahịhịa, kọọ ala, ma hapụ ya ka ọ nweta ikuku tupu ị kụọ ihe.
M na-enwe nsogbu n'ịrahụ ụra, enwere nri m ga-eri?
Zere kọfị ma ọ bụ nri ndị nwere shuga tupu ị lakpuo.
Kedu ihe m ga-eme ka ọkụkọ m na-atọ ụtọ?
Nye ha nri dị mma ma hapụ ha ka ha na-agagharị n'èzí.
Ọrịa shuga, kedu ihe m ga-eme iji zere ya?
Belata nri nwere shuga na mmanụ, ma na-eme mgbatị ahụ.
Olee otu esi amata ma mmiri dị mma ịṅụ?
Ọ ga-abụ nke doro anya, na-enweghị isi ọjọọ, ma ọ bụ nke a sụchara.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike n'oge oyi?
Yie uwe na-ekpo ọkụ ma rie nri na-ekpo ọkụ.
Olee otu esi eme ka mkpụrụ osisi na-eto n'ime ite?
Họrọ ite buru ibu, jiri ala dị mma, ma na-agba ya mmiri.
M na-enwe mgbu n'isi mgbe m na-arụ ọrụ, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike, ṅụọ mmiri, ma kpachara anya ka anyanwụ ghara ịkụ gị oke.
Kedu nri na-eme ka anya dị nkọ?
Karọt na akwụkwọ nri ndị ọzọ nwere vitamin A.
Olee otu esi amata ma ọ bụrụ na anụmanụ gị na-eri nri zuru oke?
Ọ bụrụ na ha na-eto ma na-enwe ike, nke ahụ na-egosi na ha na-eri nri zuru oke.
Ọ dị mma iji ọgwụ ọdịnala?
Ọtụtụ n'ime ha dị mma, mana gbaa mbọ hụ na onye nyere gị ya maara ihe ọ na-eme.
Kedu ihe m ga-eme ka ala m ghara ịkpọ nkụ?
Kpuchie ala gị na ahịhịa (mulching) iji chekwaa mmiri.
M na-enwe nsogbu n'ịgụ ihe, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta na-ahụ maka anya, ị nwere ike ịchọ enyo.
Kedu nri na-eme ka obi dị mma?
Rie azụ, mkpụrụ osisi, na nri ndị nwere obere mmanụ.
Olee otu esi akụ ọka?
Kụọ mkpụrụ ọka n'ala e kọrọ nke ọma, na-ahapụ ebe zuru oke n'etiti ha.
M na-enwe nsogbu n'ikpere, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ka ha hụ ihe na-akpata mgbu ahụ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike n'oge ọkọchị?
Aṅụọ mmiri nke ukwuu ma zere ịnọ n'anyanwụ oge niile.
Olee otu esi amata ma mkpụrụ osisi chara?
Ọtụtụ mgbe, ha na-agbanwe agba ma na-esi ísì ụtọ.
Ọ dị mma iji nri echekwara ogologo oge?
Mba, rie nri ọhụrụ mgbe niile ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ala m nwere aja oke?
Tinye nsị anụmanụ ma ọ bụ compost iji mee ka ala ahụ dị mma.
M na-enwe nsogbu n'inwe ike, gịnị ka m ga-eme?
Rie nri zuru oke ma zuru ike.
Kedu nri na-eme ka ahụ gị dị ọcha?
Mmiri na mkpụrụ osisi bụ ihe kacha mma.
Olee otu esi eme ka ọrụ ugbo gị na-aga nke ọma?
Na-eme atụmatụ nke ọma, na-arụsi ọrụ ike, ma na-amụta ihe ọhụrụ.
M na-enwe nsogbu n'ezé, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ezé ozugbo.
Kedu ihe m ga-eme ka anụ ụlọ m ghara ịla n'iyi?
Gbaa ha gburugburu ebe nchekwa ma na-elekọta ha nke ọma.
Ọ dị mma ịṅụ kọfị?
Ọ dị mma na obere ọkwa, mana etinyela shuga oke.
Olee otu esi amata ma ala gị na-enwe mmiri zuru oke?
Jiri aka gị metụ ala ahụ, ọ bụrụ na ọ dị mmiri mmiri, ọ dị mma.
M na-enwe nsogbu n'aka, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike, ọ bụrụ na ọ ka na-egbu mgbu, gaa hụ dọkịta.
Kedu nri na-eme ka uche dị nkọ?
Rie mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri mgbe niile.