input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu ihe kacha mkpa n'ịkọ ji?
Ịkọ ji chọrọ ala na-atọ ụtọ na oge kwesịrị ekwesị, karịsịa mgbe mmiri malitere izu.
Enyi m, kedu ka m ga-esi gbochie anwụnta n'ụlọ?
Ị nwere ike iji netị anwụnta, ma ọ bụ kpochapụ mmiri gbachiri agbachi gburugburu ụlọ gị.
Ọ bụrụ na mmadụ na-arịa ọbara mgbali elu, gịnị ka ọ kwesịrị izere?
Ọ kwesịrị izere oke nnu, nri nwere mmanụ juru, na ịṅụ sịga.
Kedu ihe kacha mma ịkọ na ala mmiri?
Ala mmiri na-adị mma maka osikapa, akwụkwọ nri ụfọdụ, na unere.
Eji m aka m arụ ọrụ ugbo, olee otu m ga-esi chekwaa ahụike m?
Jiri uwe kwesịrị ekwesị rụọ ọrụ, ma nwee oge izu ike mgbe ị gwụchara.
Kedu ihe ga-eme ka akpu m towe nke ọma?
Ịkọ ya n'oge kwesịrị ekwesị na ịwepụ ahịhịa na-ata ya ahụ mgbe niile ga-enyere ya aka.
Ahụ na-egbu m n'azụ, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike iji mmiri ọkụ na-ekpochi ya, ma ọ bụrụ na ọ ka njọ, gaa hụ dibịa.
Kedu ka m ga-esi mara ma mkpụrụ osisi m ọ̀ na-arịa ọrịa?
Ọ bụrụ na akwụkwọ ya agbanwee agba ma ọ bụ na-akpọnwụ n'oge na-adịghị mma, ọ pụrụ ịbụ ọrịa.
Kedu ihe kacha mma maka ịgbara osisi mmiri?
Ọ ka mma ịgbara ya mmiri n'ụtụtụ ma ọ bụ n'uhuruchi mgbe anwụ na-adịghị ekpo oke ọkụ.
Ọ na-afụ m afọ mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Lelee nri ị na-eri. Ị nwere ike ịna-eri nri na-eme ka afọ jupụta na ikuku.
Kedu otu m ga-esi nọgide na-enwe ahụike n'oge ọkọchị?
Na-aṅụ mmiri nke ukwuu ma na-eri mkpụrụ osisi na-eme ka mmiri dị n'ahụ.
M na-achọ ịzụ ọkụkọ, gịnị bụ ihe mbụ?
Chọpụta ebe dị ọcha ma nwee oghere zuru oke maka ha ị na-agagharị.
Kedu ihe kacha mma maka nri ọkụkọ?
Ọkụkọ chọrọ nri nwere protein na vitamin ka ha wee too nke ọma.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile mgbe m rụchara ọrụ ugbo.
I nwere ike ịbụ na anwụ na-akụ gị oke. Na-eyi okpu mgbe ị nọ n'ubi.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala m na-atọ ụtọ na-enweghị kemịkalụ?
Jiri nsị anụmanụ ma ọ bụ ahịhịa rere ere mee fatịlaiza.
Ahụ na-ekpo m ọkụ, gịnị ka m ga-eme?
Gaa n'ụlọ ọgwụ ka ha tụọ gị ahụ ọkụ, ọ nwere ike ịbụ maleria.
Kedu ka m ga-esi mara ma nwa m ọ̀ na-etolite nke ọma?
Na-akpọga ya n'ụlọ ọgwụ maka ịgba ọgwụ mgbochi na nleba anya mgbe niile.
M chọrọ ịkọ mkpụrụ osisi, kedu nke kacha mfe?
Unere na pawpaw dị mfe ịkọ ma na-amị mkpụrụ ngwa ngwa.
Kedu ihe kacha mkpa n'ịkọ akwụkwọ nri?
Ịkọ ha n'ebe anwụ na-ada nke ọma na ịgbara ha mmiri mgbe niile.
M na-enwe ụkwara, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike ịṅụ mmanụ aṅụ na lemon, ma ọ bụrụ na ọ naghị agwụ, gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi zere ịrịa ọrịa n'oge udu mmiri?
Na-edebe gburugburu gị ọcha ma na-eri nri na-ekpo ọkụ.
M na-achọ ịzụ ewu, gịnị ka ha na-eri?
Ewu na-eri ahịhịa, akwụkwọ osisi, na nri ụfọdụ a na-enye ha.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m dị ọcha?
Na-ewepụ ahịhịa ndị na-adịghị mkpa mgbe niile ka ha ghara ịna-eri nri osisi gị.
M na-enwe nsogbu n'anya, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa hụ dọkịta anya ozugbo. Anya dị mkpa nke ukwuu.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Na-asa ezé gị ugboro abụọ n'ụbọchị ma na-ebelata nri ụtọ.
Kedu oge kacha mma ịkọ ọka?
Ọka na-eto nke ọma mgbe mmiri malitere izu n'ezie.
M na-enwe obi mgbawa, gịnị ka m ga-eme?
Gwa onye ị tụkwasịrị obi okwu, ma ọ bụrụ na ọ na-akpagbu gị, gaa hụ onye ndụmọdụ.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ azụ?
Ịzụ azụ chọrọ mmiri dị ọcha na nri azụ kwesịrị ekwesị.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ehi ụra n'oge ma zere iji ekwentị tupu i hie ụra.
Kedu ka m ga-esi mara ma akwụkwọ nri m ọ̀ charala?
Ọ na-adịkarị n'agba na nha ya. Ọ bụrụ na ọ dị njikere, ọ ga-adị mma iri.
M na-enwe mmetụta na-agwụ m ike, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike nke ọma ma na-eri nri na-edozi ahụ.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ m maka afọ na-abịa?
Chekwaa ha n'ebe kpọrọ nkụ ma dị jụụ ka ha ghara ire.
Ahụ na-afụ m ụfụ, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike ịhịa ya aka ma ọ bụ jiri ọgwụ e ji ahịa aka mee ihe ma ọ bụrụ na ọ dị ntakịrị.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa afọ ọsịsa?
Aṅụla mmiri nwere nnu na shuga (ORS) iji gbochie ịgwụ mmiri n'ahụ.
M na-achọ ịkọ osikapa, kedu ihe m ga-ebu ụzọ mee?
Chọta ala nwere mmiri zuru oke, n'ihi na osikapa chọrọ mmiri.
Kedu ka m ga-esi mara ma ala m ọ̀ chọrọ fatịlaiza?
Ọ bụrụ na osisi gị anaghị eto nke ọma, ọ pụrụ ịbụ na ala ahụ enweghị nri.
M na-enwe nsogbu na-eku ume, gịnị ka m ga-eme?
Gaa n'ụlọ ọgwụ ozugbo! Nke a abụghị ihe a ga-eji egwuregwu eme.
Kedu ihe kacha mma maka anụ ahụ?
Na-asa ahụ mgbe niile ma na-eji ude na-eme ka akpụkpọ ahụ dị nro.
Kedu otu m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ubi m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ sitere n'okike ma ọ bụ kụọ osisi na-achụ ụmụ ahụhụ.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile, ọ̀ bụ n'ihi nsogbu uche?
Ọ nwere ike ịbụ. Gbalịa izu ike ma gwa onye nwere ike inyere gị aka okwu.
Kedu oge kacha mma ịkọ akpu?
Akpu na-eto nke ọma n'oge mmiri, mana ọ chọrọ ala na-adịghị ejide mmiri nke ukwuu.
M na-enwe nsogbu na-eri nri, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eri obere nri ugboro ugboro n'ụbọchị.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m mara mma?
Wepụ ahịhịa ma hụ na osisi gị nwere ohere zuru oke.
Ahụ na-egbu m mgbe m na-ebuli ihe arọ, gịnị ka m ga-eme?
Zere ibuli ihe arọ ma ọ bụ mee ya n'ụzọ kwesịrị ekwesị.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ ezì?
Ezì chọrọ ebe dị ọcha na nri zuru oke iji too nke ọma.
M na-enwe mmetụta na-enweghị obi ụtọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eme ihe ndị na-atọ gị ụtọ ma gwa ndị enyi gị okwu.
Kedu ka m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ̀ dị ọcha?
Jiri ihe nzacha ma ọ bụ sie ya tupu ị ṅụọ.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri dị mma na nlekọta ahụike.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ehi ụra n'ebe gbara ọchịchịrị na jụụ.
Kedu oge kacha mma ịkọ unere?
Unere na-eto n'oge ọ bụla, mana ọ chọrọ mmiri zuru oke.
M na-enwe nsogbu na-eche echiche, gịnị ka m ga-eme?
Zuo ike ma na-eme mmega ahụ mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ nke ọma?
Jiri mkpụrụ dị mma ma lekọta ya nke ọma.
Ahụ na-afụ m ụfụ mgbe m nọdụrụ ọdụ ogologo oge, gịnị ka m ga-eme?
Bilie na-agagharị mgbe niile.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ ehi?
Ehi chọrọ ebe ịta nri buru ibu na nlekọta anụmanụ.
M na-enwe mmetụta na-agwụ m ike, gịnị ka m ga-eme?
Na-eri nri na-enye ume ma na-ehi ụra nke ọma.
Kedu ka m ga-esi mara ma ala m ọ̀ na-amị mkpụrụ?
Lee ma osisi gị ọ̀ na-eto nke ọma.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ ọbọgwụ?
Ọbọgwụ chọrọ mmiri na nri zuru oke.
M na-enwe nsogbu na-echeta ihe, gịnị ka m ga-eme?
Na-ede ihe ndị dị mkpa n'akwụkwọ.
Kedu oge kacha mma ịkọ poteto?
Poteto na-eto nke ọma n'oge oyi ma ọ bụ n'ebe dị jụụ.
M na-enwe nsogbu na-ekwu okwu, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ozugbo.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m dị nchebe?
Mee ihe mgbochi gburugburu ubi gị.
Ahụ na-egbu m mgbe m na-agba ọsọ, gịnị ka m ga-eme?
Mee mmega ahụ nke nta nke nta.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri dị mma.
M na-enwe mmetụta na-enweghị obi ụtọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eme ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Kedu ka m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ̀ dị ọcha?
Jiri ihe nzacha ma ọ bụ sie ya.
Kedu ihe kacha mma maka ịzụ azụ?
Azụ chọrọ mmiri dị ọcha.
Nnọọ, kedu otu m ga-esi malite ọrụ ugbo?
Nnọọ! Ọrụ ugbo bụ ezigbo nhọrọ. Ihe mbụ bụ ịchọta ala dị mma ma kpebie ihe ịchọrọ ịkụ, ma ọ bụ ji, akpu, ma ọ bụ akwụkwọ nri.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ ji?
A na-akụkarị ji n'oge mmiri na-amalite, ya bụ n'ọnwa Febụwarị ma ọ bụ Machị, ka o wee nwee ike itolite nke ọma.
Ahụ na-egbu m mgbu n'azụ, kedu ihe m ga-eme?
Ọ dị nwute maka ahụ mgbu ahụ. Ọ kacha mma ịhụ dọkịta ka ọ nyochaa gị, mana n'oge ahụ, gbalịa izu ike ma ghara ibuli ihe dị arọ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala ugbo m nwee nri?
Ị nwere ike iji fatịlaiza sitere n'anụmanụ dị ka nsị ewu ma ọ bụ ọkụkọ, ọ na-eme ka ala dị ezigbo mma maka ihe ọkụkụ.
Ezigbo nri dị aṅaa ka m ga-eri ka ahụ sie m ike?
Rie nri nwere vitamin dị iche iche, dị ka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na nri ndị na-eweta ume dị ka ji ma ọ bụ osikapa.
Otu esi egbochi ahụhụ iri ihe ọkụkụ m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe okike mee, ma ọ bụ hụ na ị na-ekpochapụ ahịhịa n'ugbo gị mgbe niile.
Mmiri ole ka osisi chọrọ kwa ụbọchị?
Ọ dabere n'ụdị osisi ahụ, mana n'ozuzu, osisi chọrọ mmiri zuru ezu, karịchaa n'oge anwụ na-acha nke ukwuu.
Ahụ na-ekpo m ọkụ, kedu ọgwụ m ga-aṅụ?
Biko, gaa ụlọ ọgwụ ka ha nyochaa ma ọ bụ ahụ ọkụ ma ọ bụ malaria, emela onwe gị dọkịta na-aṅụghị ọgwụ kwesịrị ekwesị.
Kedu ka m ga-esi amata na ala m dị njikere ịkụ ihe?
Ọ bụrụ na ala ahụ adị nro ma nwee agba gbara ọchịchịrị, ọ na-egosi na ọ nwere nri dị mma maka ịkụ ihe.
M na-enwekarị isi ọwụwa, kedu ihe nwere ike ịbụ ya?
Isi ọwụwa nwere ike isi n'ihi ike ọgwụgwụ, ịṅụghị mmiri zuru ezu, ma ọ bụ nsogbu anya. Gbalịa zuo ike ma ṅụọ mmiri.
Kedu ihe kacha mma m ga-akụ ma ọ bụrụ na m na-amalite ugbu a?
Akwụkwọ nri dị ka ugu na akwụkwọ nri ndị ọzọ na-eto ngwa ngwa ma ghara inye nsogbu dị ukwuu.
Olee otu m ga-esi mee ka ahụ ike m dị mma?
Na-eri nri ziri ezi, na-emega ahụ mgbe niile, ma na-ehi ụra nke ọma kwa abalị.
M chọrọ ịzụ ọkụkọ, kedu ihe m ga-ebu ụzọ mee?
Buru ụzọ wuo ụlọ ọkụkọ dị ọcha ma nwee ikuku na-ekesa nke ọma tupu ịzụta ụmụ ọkụkọ ahụ.
Ọ bụrụ na ahụ na-afụ m ụfụ, ọ dị mma ịsa ahụ ọkụ?
Ee, ịsa ahụ ọkụ nwere ike inye aka mee ka akwara gị dị jụụ ma belata mgbu ahụ.
Kedu ụdị fatịlaiza ka m ga-eji maka ọka?
Ọka chọrọ fatịlaiza nwere 'nitrogen' dị ukwuu iji too nke ọma, ị nwere ike ịjụ ndị na-ere ọgwụ ugbo ka ha nye gị nke kacha mma.
Kedu ka m ga-esi mara ma mkpụrụ m na-akụ ọ dị mma?
Zụta mkpụrụ n'aka ndị a ma ama, ma hụ na ha enweghị oghere ma ọ bụ ihe ọ bụla na-egosi na ahụhụ riri ha.
Ịṅụ mmiri dị mkpa maka ahụ ike?
Ezigbo mkpa! Mmiri na-enyere ahụ aka iwepụ ihe na-adịghị mma ma mee ka akụkụ ahụ gị rụọ ọrụ nke ọma.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa n'ugbo ọkụkọ m?
Idebe ebe ahụ ọcha mgbe niile na inye ha ọgwụ mgbochi ọrịa n'oge bụ ụzọ kacha mma.
Enwere m ike ịkụ akwụkwọ nri n'ime ite?
Ee, ị nwere ike! Ọ bụrụ na i nweghị nnukwu ala, ite ma ọ bụ akpa dị mma maka ịkụ akwụkwọ nri.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu iku ume?
Nke a bụ ihe dị mkpa, biko gaa hụ dọkịta ozugbo, atụla anya na ọ ga-agabiga n'onwe ya.
Kedu otu m ga-esi akwadebe ala maka ọkụkụ?
Ị ga-akụri ala ahụ nke ọma, wepụ ahịhịa niile, ma tinye fatịlaiza ma ọ bụ nsị anụmanụ tupu ị kụọ mkpụrụ.
Ọ dị mma ịṅụ tii na-ekpo ọkụ mgbe m na-arịa ụkwara?
Ee, tii na-ekpo ọkụ na-enyere aka mee ka akpịrị dị gị mma ma belata ụkwara ahụ.
Kedu mgbe m kwesịrị ịgbasa ọgwụ ahụhụ n'ugbo?
Kachasị mma n'ụtụtụ ma ọ bụ ná mgbede mgbe anwụ na-adịghị akụ, ka ọgwụ ahụ wee ghara ikpochapụ ngwa ngwa.
Kedu nri kacha mma maka nwata na-eto eto?
Nri nwere protein, dị ka àkwá, azụ, na agwa, dị ezigbo mkpa maka uto ụmụaka.
Otu esi amata ma anụmanụ m na-arịa ọrịa?
Ọ bụrụ na anụmanụ gị anaghị eri nri, na-enwe nkụda mmụọ, ma ọ bụ na-agbọpụta ihe, ọ pụtara na ọ nwere ike ịna-arịa ọrịa.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m nwee mmiri zuru ezu n'oge ọkọchị?
Ị nwere ike ịkụ mmiri n'ubi gị ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ma ọ bụ jiri usoro 'mulching' kpuchie ala ka mmiri ghara ikpochapụ.
M na-enwe nsogbu eze, kedu ihe m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta eze, n'ihi na nsogbu eze nwere ike ịkpata ihe mgbu ndị ọzọ n'isi na n'olu.
Otu esi ekesa ọrụ n'ugbo?
Ị nwere ike ịhazi ụbọchị maka ọrụ dị iche iche, dị ka otu ụbọchị maka ịkụ ihe, otu ụbọchị maka iwepụ ahịhịa.
Ọ dị mma ịṅụ ọgwụ mgbe niile?
Mba, aṅụla ọgwụ ma ọ bụrụ na dọkịta agwaghị gị otú ahụ. Iji ọgwụ eme ihe n'ụzọ na-ezighi ezi nwere ike imebi ahụ gị.
Kedu osisi na-eto n'ala na-adịghị mma?
Ụfọdụ osisi dị ka 'cassava' (akpu) na-eto nke ọma n'ala ndị na-enweghị nri dị ukwuu ma e jiri ya tụnyere ihe ndị ọzọ.
Kedu ka m ga-esi nwee ahụ ike n'oge oyi?
Na-eyi uwe na-ekpo ọkụ, na-eri nri na-ekpo ọkụ, ma na-aṅụ ọtụtụ mmiri iji gbochie ahụ ịkpọnwụ.
Ebee ka m ga-azụta mkpụrụ osisi dị mma?
Gaa n'ebe a na-ere mkpụrụ osisi ndị a ma ama n'obodo gị, ma ọ bụ jụọ ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ ebe ha na-azụta nke ha.
Kedu ihe kpatara akwụkwọ osisi m ji acha odo odo?
Ọ pụtara na osisi ahụ nwere ike na-enwe nsogbu nri ma ọ bụ na mmiri na-abanye ya nke ukwuu.
Ọ dị mma iri nri n'abalị?
Ọ dị mma, mana gbalịa ka ọ ghara ịbụ nri dị arọ nke ga-eme ka afọ gị ghara iru gị ala mgbe ị na-ehi ụra.