input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu otu esi akụ ji n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi agwọ isi ọwụwa?
Zuru ike.
Kedu otu esi akụ tomato n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi eme ka ahụ ghara ịdị na-agwụ ike?
Na-ehi ụra.
Kedu otu esi akụ akpu n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi agwọ ọnya n'ọnụ?
Saa ọnụ.
Kedu otu esi akụ ugu n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi eme ka ahụ dị mma?
Emega ahụ.
Kedu otu esi akụ ose n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi agwọ ọnya n'akpụkpọ ahụ?
Saa ya.
Kedu otu esi akụ ọka n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi eme ka ahụ dị ọcha?
Na-asa ahụ.
Kedu otu esi akụ nkwụ n'obere ubi?
Kụọ ya n'ebe sara mbara.
Kedu otu esi agwọ afọ ọsịsa?
Ṅụọ mmiri.
Kedu otu esi akụ akwụkwọ nri n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi eme ka ahụ sie ike?
Riri nri nwere protein.
Kedu otu esi akụ ji n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi agwọ isi ọwụwa?
Zuru ike.
Kedu otu esi akụ tomato n'obere ubi?
Kụọ ya n'ahịrị.
Kedu otu esi eme ka ahụ ghara ịdị na-agwụ ike?
Na-ehi ụra.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Nnọọ, ahụ dị m mma. Daalụ maka ajụjụ gị. Kedu maka gị?
Ahụ dị m mma. Achọrọ m ịma ihe kacha mma m ga-eri iji nwee ahụ ike.
Ihe kacha mma bụ iri nri ndị e ji ihe ubi siri, dị ka akwụkwọ nri, ji, na mkpụrụ osisi.
Oge a bụ oge mmiri, kedu ihe kacha mma m ga-akụ n'ugbo?
N'oge mmiri, ị nwere ike ịkụ ji, ọka, ma ọ bụ akwụkwọ nri dị iche iche dị ka ugu.
Kedu otu m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ugbo m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ndị e ji ihe okike mee ma ọ bụ kụọ osisi ndị na-achụpụ ụmụ ahụhụ.
Ọ na-afụ m afọ mgbe niile, gịnị ka m kwesịrị ime?
Ọ dị mma ka ị hụ dọkịta. Mana gbalịa ṅụọ mmiri nke ukwuu ma zere nri ndị na-egbu afọ.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ ọka?
Oge kacha mma bụ mgbe mmiri mbụ malitere izu nke ọma n'ọnwa Eprel ma ọ bụ Mee.
Ahụ na-ekpo m ọkụ, gịnị ka m ga-eme?
Ị nwere ike ịṅụ ọgwụ ahụ ọkụ ma zuo ike nke ọma. Ọ bụrụ na ọ ka njọ, biko gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala ugbo m dị n'ike?
Ị nwere ike iji nsị anụmanụ ma ọ bụ fatịlaịza e ji ihe okike mee.
Achọrọ m ịmalite ịzụ ọkụkọ, olee ebe m ga-ebido?
Ị ga-ebu ụzọ chọta ebe ga-adị ọcha, nweta ezigbo ụdị ọkụkọ, ma nwee nri ha ga-eri.
Kedu nri kacha mma maka onye nwere ọbara mgbali elu?
Onye nwere ọbara mgbali elu kwesịrị iri obere nnu, iri akwụkwọ nri, na ime mgbatị ahụ mgbe niile.
Ebee ka m ga-azụta mkpụrụ osisi dị mma maka ubi?
Ị nwere ike ịga n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo nke gọọmentị ma ọ bụ n'ahịa ndị a ma ama n'obodo gị.
Kedu ihe kpatara ji m ji ere ure n'ala?
O nwere ike ịbụ n'ihi mmiri karịrị akarị n'ala ma ọ bụ ọrịa ụmụ ahụhụ. Gbalịa kụọ ha n'ebe mmiri na-adịghị akwụsị.
Ọ na-afụ m isi, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa zuo ike n'ebe gbara ọchịchịrị ma ṅụọ mmiri. Ọ bụrụ na ọ kwụsịghị, jiri ọgwụ isi ọwụwa.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ nke ọma?
Na-agba ala ahụ mgbe niile, wepụ ahịhịa ọjọọ, ma jiri fatịlaịza mee ihe n'oge kwesịrị ekwesị.
Ị na-eche na ịṅụ mmiri ọkụ na-enyere aka na ahụ ike?
Ee, mmiri ọkụ nwere ike inye aka n'ịsacha afọ na ime ka ahụ dị gị mma n'ụtụtụ.
Kedu otu m ga-esi zere ọrịa ịba?
Na-eji ụgbụ anwụnta ehihie na abalị, ma hụ na gburugburu gị dị ọcha.
Ọ ga-adị mma ịkụ ji na ọka n'otu oge?
Ee, ọ bụ ihe a na-ahụkarị n'ala anyị. Ọ na-enyere aka n'iji ala eme ihe nke ọma.
Kedu nri kacha mma maka ụmụaka?
Ụmụaka kwesịrị iri nri ndị nwere vitamin, dị ka mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, na protein dị ka azụ na anụ.
Kedu ka m ga-esi mara na ala m dị mma maka kọfị?
Ala kọfị chọrọ ebe mmiri na-agba nke ọma na ebe nwere ndò. Ọ kacha mma n'ebe ugwu.
Ahụ na-agbọ m agbọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ṅụọ mmiri ma ọ bụ ọgwụ nwere ike ịkwụsị ya. Ọ bụrụ na ọ dịgide, biko hụ dọkịta.
Kedu ihe kpatara akwụkwọ nri m ji na-agba odo?
O nwere ike ịbụ na ala ahụ enweghị nri zuru oke ma ọ bụ na anwụ na-akụ ha nke ukwuu.
Ị na-eche na ịṅụ mmiri nkwụ dị mma?
Mmiri nkwụ dị mma ma ọ bụrụ na ọ bụ nke ọhụrụ, mana ịṅụ ya gabiga ókè abụghị ihe ọma.
Kedu ka m ga-esi wepụ ahịhịa n'ugbo na-enweghị ọgwụ?
Ị nwere ike iji aka kpochapụ ha mgbe niile ma ọ bụ jiri ụzọ ọrụ aka mee ihe.
Kedu nri kacha mma maka ndị agadi?
Ndị agadi kwesịrị iri nri dị mfe, dị ka ofe akwụkwọ nri, azụ, na nri ndị na-enweghị mmanụ gabigara ókè.
Kedu mgbe m ga-ewe ihe ubi m?
Ihe ubi na-egosi oge ha ga-ewere mgbe akwụkwọ ha malitere ịkpọnwụ ma ọ bụ mkpụrụ ha tozuru.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na m na-eche na m na-arịa ọrịa shuga?
Zere nri ndị nwere shuga dị ukwuu ma jiri nri ndị nwere eriri (fiber) dị ka ji na akwụkwọ nri dochie ya.
Kedu otu m ga-esi chekwaa ọka m mgbe m wechara ya?
Kpoo ya n'anwụ nke ọma ma tinye ya n'ebe dị jụụ ma kpọọ nkụ ka ụmụ ahụhụ ghara iri ya.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ gị dị gị mma?
Na-eri nri nke ọma, na-eme mgbatị ahụ, ma na-ehi ụra nke ọma.
Ị na-eche na ọkụkọ bekee dị mma ịzụ?
Ee, ọkụkọ bekee na-amụba ngwa ngwa ma na-enye akwa nke ọma, mana ha chọrọ nlekọta pụrụ iche.
Kedu nri na-enyere aka n'ịbawanye ọbara?
Iri akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, imeju, na mkpụrụ osisi dị ka oroma na-enyere aka.
Kedu ka m ga-esi kụọ unere?
Unere na-eto nke ọma n'ebe nwere mmiri na n'ebe anwụ na-akụ nke ọma. Jiri ụmụ osisi kụọ ya.
Kedu ihe kpatara m ji na-agwụ ike mgbe niile?
O nwere ike ịbụ na ihi ụra ezughị gị ma ọ bụ na nri ị na-eri enweghị ike zuru oke.
Kedu otu m ga-esi ghọta mgbe anụmanụ m na-arịa ọrịa?
Ọ bụrụ na ha ajụ nri, na-agbọ agbọ, ma ọ bụ na-anọdụ ala mgbe niile, ha nwere ike ịbụ na ha na-arịa ọrịa.
Ị na-eche na ọgwụ bekee dị mma karịa ọgwụ ọdịnala?
Ọgwụ abụọ ahụ nwere uru ha. Ọ kacha mma ịjụ dọkịta ma ọ bụ ọkachamara n'ihe gbasara ahụ ike.
Kedu ihe m ga-eji gbaa ala m fatịlaịza?
Ị nwere ike iji nsị ehi ma ọ bụ nsị ọkụkọ, ha na-eme ka ala baa ọgaranya.
Kedu nri kacha mma n'ụtụtụ?
Nri ụtụtụ kwesịrị inwe ike, dị ka akpụ, ọka, ma ọ bụ nri ndị ọzọ na-enye gị ume.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m ghara inwe mmiri karịrị akarị?
Ị nwere ike igwu ọwa mmiri ka mmiri na-agba pụọ n'ugbo.
Kedu otu m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ dị mma?
Jide n'aka na mmiri ahụ doro anya, enweghị isi ọjọọ, ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe mee, sie ya tupu ị ṅụọ.
Kedu ihe kpatara nwa ọkụkọ m ji na-anwụ?
O nwere ike ịbụ n'ihi oyi, ma ọ bụ nri ha na-eri adịghị mma. Gbalịa mee ka ebe ha nọ kpoo ọkụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ ike m sie ike?
Na-eri nri na-edozi ahụ ma na-eme mgbatị ahụ kwa ụbọchị.
Kedu nri kacha mma maka onye na-arịa ọrịa shuga?
Akpụkpọ ọka, ji, na akwụkwọ nri dị mma maka onye na-arịa ọrịa shuga.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri n'ime ite?
Ị nwere ike iji ite buru ibu, tinye ezigbo ala, ma kụọ mkpụrụ n'ime ya.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na m na-arịa ọrịa afọ ọsịsa?
Ọ bụrụ na ị na-aga ụlọ mposi ugboro ugboro, gbalịa ṅụọ mmiri nnu na shuga (ORS) iji gbochie mmiri ịgwụ gị.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ ọka maka oge ọzọ?
Kpoo ya n'anwụ, tinye ya n'ime akpa ma ọ bụ ite mechiri emechi n'ebe kpọrọ nkụ.
Ị na-eche na ịṅụ tii na-enyere aka na ahụ ike?
Ee, tii, karịsịa tii na-enweghị shuga, nwere ike inye aka n'ịdị ọcha ahụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ehi m nwee ahụ ike?
Nye ha ezigbo ahịhịa, mmiri dị ọcha, ma na-agba ha ọgwụ mgbochi ọrịa.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na m na-enwe mmetụta na-adịghị mma?
Gbalịa zuo ike, ṅụọ mmiri, ma ọ bụrụ na ọ dịgide, biko hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi kụọ mkpụrụ osisi n'ụlọ?
Ị nwere ike kụọ mkpụrụ oroma ma ọ bụ unere n'azụ ụlọ gị ma ọ bụrụ na ebe ahụ sara mbara.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahịhịa ghara itolite n'ugbo m?
Jiri ihe mkpuchi ala (mulch) mee ihe, ọ na-egbochi ahịhịa itolite.
Kedu nri kacha mma maka onye nwere anemia?
Iri nri ndị nwere ígwè (iron), dị ka akwụkwọ nri, imeju, na azụ.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na m na-arịa ọrịa malaria?
Ọ bụrụ na ị na-ama jijiji, ahụ na-ekpo gị ọkụ, na isi ọwụwa, gaa ụlọ ọgwụ mee ule.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-anwụ?
O nwere ike ịbụ mmiri karịrị akarị, ma ọ bụ na ala ahụ enweghị nri zuru oke.
Kedu otu m ga-esi zụọ ewu?
Ewu chọrọ ebe ha ga-anọ, nri, na nlekọta ahụ ike mgbe niile.
Kedu nri kacha mma maka ụmụ nwanyị dị ime?
Nri ndị nwere protein, vitamin, na ígwè dị mkpa maka nwa dị n'afọ.
Kedu otu m ga-esi kụọ azịza (yam) nke ọma?
Kụọ ya n'ebe ala ya tọgbọrọ n'efu ma jiri mkpọ osisi kwado ya ka ọ nwee ike irịgo.
Ị na-eche na ịṅụ mmiri oyi na-adị mma?
Mmiri oyi dị mma, mana ọ bụghị mgbe niile ka ọ na-adị mma maka akpịrị gị.
Kedu otu m ga-esi gbochie anụmanụ m ịrịa ọrịa?
Na-edebe ebe ha nọ ọcha ma na-enye ha ọgwụ mgbochi oge niile.
Kedu nri kacha mma maka onye na-enwe nsogbu iku ume?
Iri nri na-edozi ahụ na izere ebe nwere uzuzu ma ọ bụ anwụrụ ọkụ.
Kedu otu m ga-esi kụọ akị bekee?
Akị bekee na-ewe oge, mana kụọ ya n'ebe nwere mmiri na-agba nke ọma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ahụ na-akọ m?
O nwere ike ịbụ n'ihi ọrịa akpụkpọ ahụ. Gbalịa hụ dọkịta ma ọ bụ jiri ude akpụkpọ ahụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m na-amị mkpụrụ ngwa ngwa?
Jiri fatịlaịza ezigbo mma ma na-elekọta ya nke ọma.
Kedu nri kacha mma maka ndị na-eme mgbatị ahụ?
Nri ndị nwere protein na carbohydrates dị mkpa maka ike.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Tomato chọrọ anwụ na mmiri nke ọma. Kụọ ya n'ebe e nwere ezigbo ala.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ọkụkọ m na-arịa ọrịa nnụnụ?
Ọ bụrụ na ha na-akụkụ, na-akwụsị ịkwá, ma ọ bụ na-anwụ ngwa ngwa, kpọọ dọkịta anụmanụ.
Kedu nri kacha mma maka onye nwere ọrịa shuga?
Iri ọka, agwa, na akwụkwọ nri.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere?
Kụọ ya n'ebe nwere ndò na mmiri.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ m dị mma?
Na-eri nri nke ọma ma na-ehi ụra nke ọma.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-agba odo?
O nwere ike ịbụ n'ihi na ala ahụ enweghị nri.
Kedu nri kacha mma maka ụmụaka?
Nri ndị nwere vitamin.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọka?
Kụọ ya n'oge mmiri.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa?
Na-edebe gburugburu gị ọcha.
Kedu otu m ga-esi zụọ ehi?
Nye ha nri na mmiri.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ahụ na-afụ m?
Gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu nri kacha mma maka onye agadi?
Nri ndị na-adịghị arọ.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Kụọ ya n'ebe anwụ na-akụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee nri?
Jiri nsị anụmanụ.
Kedu nri kacha mma maka onye nwere anemia?
Iri akwụkwọ nri.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Kụọ ya n'ebe anwụ na-akụ.
Kedu otu m ga-esi zere ọrịa malaria?
Na-eji ụgbụ anwụnta.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-anwụ?
O nwere ike ịbụ mmiri.