input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu oge kacha mma ịkụ tomato?
Oge anwụ.
Kedu ka m ga-esi na-echebe isi m?
Yiri okpu.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ahụ ọkụ?
Aṅụọ mmiri.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Ekele, ahụ dị m mma. Kedu nke m ga-enyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kacha mma maka ịkọ ji.
Ịkọ ji chọrọ ala dị nro na ebe anwụ na-acha nke ọma. Ị chọrọ ịma gbasara fatịlaịza?
Ee, kedu fatịlaịza kacha mma maka ji?
Nri ala dị ka 'NPK' na-arụ ọrụ nke ọma, mana ọ kacha mma iji ahịhịa rere ere (compost) eme ihe.
Ahụ na-egbu m n'isi mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi ike ọgwụgwụ ma ọ bụ ụkọ mmiri. Ị ṅụọla mmiri zuru oke taa?
Ebe a na-akọ ọka, ọ dị mkpa ịgbara ya mmiri mgbe niile?
Ee, ọka chọrọ mmiri nke ukwuu karịsịa mgbe ọ na-amalite ito.
Gịnị bụ ihe m ga-eri iji nwee ahụ ike?
Rie nri nwere akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, mkpụrụ osisi, na protein. Zere iri nri nwere ọtụtụ shuga.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ akpu?
Oge mmiri na-amalite bụ oge kacha mma maka ịkụ akpu.
Ahụrụ m ọkụ n'anya mgbe m na-amịrị, kedu ihe ọ pụtara?
Ọ nwere ike ịbụ ọrịa ma ọ bụ mbufụt. Ọ dị mma ịhụ dọkịta ka ọ nyochaa gị.
Esi m n'ugbo lọta, ahụ na-egbu m nke ukwuu.
Nwee ndidi, saa ahụ na mmiri ọkụ ma zuo ike nke ọma. Ị rụsiri ọrụ ike taa.
Kedu otu m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ugbo m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ sitere na ihe ndị dị n'okike ma ọ bụ kụọ osisi ndị na-achụpụ ahụhụ.
Nne m na-arịa ọbara mgbali elu, kedu nri ọ ga-ezere?
Ọ kwesịrị izere nnu dị ukwuu, nri e ghere eghe, na anụ nwere abụba.
Enwere m ike ịkụ akwụkwọ nri n'ime ite?
Ee, ihe dị ka akwụkwọ nri (ugu) ma ọ bụ tomato na-eto nke ọma n'ime ite ma ọ bụrụ na ha enweta anwụ.
Kedu ihe kpatara afọ ji agba m mgbe m risịrị nri?
Ọ nwere ike ịbụ nri ahụ adịghị mma n'ahụ gị ma ọ bụ na ị na-eri ngwa ngwa. Gbalịa rie nwayọ.
Achọrọ m ịmalite azụmahịa ọkụkọ, olee ebe m ga-amalite?
Malite site n'ịhọrọ ebe dị ọcha, wuo ụlọ ọkụkọ, ma zụta ụmụ ọkụkọ nwere ahụ ike.
Kedu ka m ga-esi mee ka ala ugbo m dịrị mma?
Jiri ihe ndị rere ere (manure) ma ọ bụ compost mee ihe n'ala ahụ tupu ị kụọ ihe ọ bụla.
Ọ na-afụ m ụfụ n'ikpere, olee otu m ga-esi belata ya?
Ị nwere ike iji akwụkwọ ọgwụ ma ọ bụ tinye ice n'ebe ahụ na-afụ ụfụ. Ị ga-ahụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ kara njọ.
Kedu ihe kacha mma maka ite ime?
Nri nwere 'folic acid', mmiri, na izu ike zuru oke dị mkpa maka nwa dị n'afọ.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ala m dị mma maka ịkụ ji?
Ala ji kwesịrị ịbụ nke na-adịghị akpọkọta ọnụ (loamy soil). Ọ bụrụ na ọ na-akpọkọta ọnụ, gbakwunye ájá ma ọ bụ fatịlaịza.
M na-enwe nsogbu ịrahụ ụra, gịnị ka m ga-eme?
Zere ịṅụ tii ma ọ bụ kọfị n'abalị. Gbalịa nọrọ n'ebe gbachiri nkịtị tupu ị lakpuo.
Ebee ka m ga-achọta mkpụrụ ọka dị mma?
Chọọ ụlọ ọrụ na-ere mkpụrụ osisi ndị a kwadoro ma ọ bụ jụọ ndị ọrụ ugbo ibe gị.
Gịnị bụ uru ịṅụ mmiri ọtụtụ mgbe?
Mmiri na-enyere ahụ aka iwepụ ihe ọjọọ ma na-eme ka akpụkpọ ahụ gị na-egbuke egbuke.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa n'ugbo ọkụkọ m?
Dobe ebe ahụ ọcha mgbe niile ma nye ha ọgwụ mgbochi n'oge.
M na-enwe ahụ ọkụ, gịnị ka m ga-ebu ụzọ mee?
Nwalee okpomọkụ ahụ gị ma ṅụọ ọgwụ 'paracetamol' ma ọ bụrụ na ọ dị elu. Ọ bụrụ na ọ naghị agbada, gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu ihe kpatara tomato m ji na-akpọnwụ?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi ụkọ mmiri ma ọ bụ ọrịa ero. Lelee ma ọ bụrụ na enwere ụmụ ahụhụ n'okpuru akwụkwọ ya.
Achọrọ m ịma gbasara nri ndị na-eme ka ọbara baa ụba.
Rie akwụkwọ nri (ugu), imeju, na mkpụrụ osisi ndị dị ka oroma.
Kedu ka m ga-esi zụlite ewu?
Ewu chọrọ ebe ịta nri zuru oke na mmiri dị ọcha. Gbaa mbọ hụ na ebe ha na-ehi ụra kpọrọ nkụ.
Ebe m na-enwe mgbu n'azụ, olee otu m ga-esi nọdụ?
Nọdụ na-akwụ ọtọ ma jiri akwa gbakọọ n'azụ oche gị.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na mkpụrụ akụ m anaghị eto?
Lelee ma ala ahụ ọ na-enweta ìhè anyanwụ zuru oke ma ọ bụ ma ọ chọrọ fatịlaịza ọzọ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike ezé?
Jiri ahịhịa ezé na-ehicha ezé gị ụtụtụ na abalị, ma belata iri ihe na-atọ ụtọ nke ukwuu.
Kedu otu m ga-esi gbochie oria 'malaria'?
Jiri ụgbụ n'elu akwa gị ma kpochapụ ebe mmiri na-akwakọba n'akụkụ ụlọ gị.
Kedu ihe kacha mma maka ọrụ ugbo n'oge ọkọchị?
Gbaa mbọ na-agba mmiri ma jiri ahịhịa kpuchie ala (mulching) iji mee ka mmiri ghara ịla n'iyi.
M na-enwe ụkwara, kedu ihe m ga-eme?
Ị nwere ike ịṅụ mmanụ aṅụ na mmiri ọkụ. Ọ bụrụ na ọ kwụsịghị, gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na anụ ụlọ m na-arịa ọrịa?
Ọ bụrụ na ọ naghị eri nri ma ọ bụ na ọ dị umengwụ, ọ nwere ike ịbụ na ọ na-arịa ọrịa.
Gịnị bụ uru akwụkwọ nri n'ahụ anyị?
Akwụkwọ nri na-enye ahụ vitamin na mineral ndị na-eme ka anyị ghara ịrịa ọrịa.
Kedu ka m ga-esi kụọ unere?
Unere chọrọ ebe mmiri na-adịghị akwụkọba na ala nwere fatịlaịza.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile n'ehihie.
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi anwụ. Yiri okpu ma ọ bụ nọrọ n'ebe ndò mgbe anwụ na-acha.
Kedu otu m ga-esi mee fatịlaịza n'ụlọ?
Ị nwere ike iji ihe mkpofu nri gị (akwụkwọ nri, bepụ osisi) mee compost n'ime oghere n'ala.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na afọ na-agba m?
Rie nri ndị dị mfe dị ka osikapa ma ọ bụ mkpụrụ osisi, ṅụọkwa mmiri ọtụtụ.
Kedu otu m ga-esi chebe ọka m pụọ n'aka òké?
Wuo ụlọ nkwakọba ihe nke ọma ma ọ bụ jiri ọgwụ na-achụpụ òké.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike anya?
Rie karọt na akwụkwọ nri ndị na-acha akwụkwọ ndụ. Zere ile anya na kọmputa ogologo oge.
Kedu otu m ga-esi zụlite azụ?
Zụlite azụ n'ọdọ mmiri ma ọ bụ tankị, na-enye ha nri kwesịrị ekwesị mgbe niile.
M na-enwe ihe ọkọ n'ahụ, gịnị ka m ga-eme?
Jiri ncha dị nro saa ahụ ma zere iji ihe na-akpata mmeghachi omume na-ete ahụ gị.
Kedu oge kacha mma iwehe ihe ubi?
Ihe ubi dị njikere mgbe ha chara acha ma ọ bụ mgbe akwụkwọ ha malitere ịkpọnwụ.
Kedu ihe kacha mma maka ike ọgwụgwụ?
Zuo ike zuru oke ma rie nri na-edozi ahụ. Ịṅụ mmiri zuru oke dịkwa mkpa.
Kedu otu m ga-esi melite mmepụta ọka m?
Jiri mkpụrụ dị mma, gbaa mbọ hụ na ala ahụ nwere nri, ma kpochapụ ahịhịa ọjọọ.
M na-enwe mgbu n'afọ mgbe m risịrị nri.
Gbalịa rie nri n'obere obere oge. Ọ bụrụ na ọ kabeghị mma, gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi mee ka ebe anụ ụlọ m dị ọcha?
Saa ebe ahụ mgbe niile ma jiri ọgwụ na-egbu nje mee ihe.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike obi?
Mee mmega ahụ mgbe niile, rie nri nwere obere abụba, ma zere sịga.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato?
Kụọ mkpụrụ tomato n'ime ebe a na-azụlite osisi tupu ị gaa kụọ ha n'ala.
M na-enwe ụra mgbe niile n'ehihie.
Ọ nwere ike ịbụ na ihi ụra gị n'abalị adịghị mma. Gbalịa hie ụra awa asatọ.
Kedu ihe kacha mma maka ọrịa shuga?
Rie nri nwere eriri (fiber) dị ukwuu, zere ihe na-atọ ụtọ, ma na-eme mmega ahụ.
Kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa n'ugbo ji?
Gbanwee ihe ị na-akụ (crop rotation) kwa afọ iji gbochie ọrịa n'ala.
M na-enwe nsogbu ịṅụ mmiri nke ukwuu.
Gbalịa tinye obere lemon ma ọ bụ ihe ọzọ na-atọ ụtọ n'ime mmiri gị.
Kedu otu m ga-esi zụlite ọkụkọ n'ụzọ dị mfe?
Malite na obere ọnụ ọgụgụ ọkụkọ ma mụta otu esi elekọta ha tupu ị mụbaa ha.
Gịnị bụ uru mgbọrọgwụ ginger n'ahụ?
Ginger na-enyere aka na mgbaze nri ma na-ebelata mgbu na mbufụt.
Kedu otu m ga-esi kụọ ji n'ụzọ ọgbara ọhụrụ?
Jiri usoro 'minisett' na-akụ ji iji nweta mkpụrụ karịa.
M na-enwe nrụgide n'ọrụ, gịnị ka m ga-eme?
Wepụta oge maka ntụrụndụ, gbalịa na-eku ume miri emi, ma gwa ndị enyi gị okwu.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike ntutu isi?
Rie nri nwere 'protein' na vitamin. Jiri mmanụ sitere n'okike mee ihe.
Kedu otu m ga-esi gbochie ahịhịa ọjọọ n'ugbo?
Wepụ ha n'oge tupu ha emepụta mkpụrụ, ma ọ bụ jiri ihe mkpuchi ala mee ihe.
M na-enwe mgbu n'olu mgbe m na-ehi ụra.
Lelee akwa ị na-eji ehi ụra. Ọ nwere ike ịbụ na ọ dị elu ma ọ bụ dị ala nke ukwuu.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike akpụkpọ ahụ?
Rie mkpụrụ osisi, ṅụọ mmiri, ma saa ahụ mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi kụọ akpu?
Kụọ akpu n'ala e gburu egbu, na-ahụ na mmiri adịghị akwụkọba.
M na-enwe nsogbu iku ume mgbe ụfọdụ.
Ọ dị mkpa ka ị gaa hụ dọkịta ngwa ngwa ma ọ bụrụ na nke a na-eme mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi zụlite ehi?
Ehi chọrọ nnukwu ebe ịta nri na nlekọta ahụ ike mgbe niile.
Gịnị bụ uru nkwụ n'ahụ?
Mmanụ nkwụ nwere vitamin dị mma maka anya na ahụ ike n'ozuzu.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Kụọ ha n'ala nwere fatịlaịza, na-agba ha mmiri n'ụtụtụ na mgbede.
M na-enwe mgbu n'ubu.
Gbalịa mee mmegharị ahụ dị nwayọ. Ọ bụrụ na ọ kara njọ, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi chebe mkpụrụ osisi m?
Wuo ụlọ nchekwa kpọrọ nkụ ma nwee ikuku na-agba.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike ụmụaka?
Inye ha nri na-edozi ahụ na ịgba ha ọgwụ mgbochi n'oge.
Kedu otu m ga-esi kụọ ọka?
Kụọ ọka n'ala e gburu egbu, na-ahụ na enwere ohere zuru oke n'etiti osisi.
M na-enwe nsogbu ịṅụ tii.
Gbalịa ṅụọ tii na-enweghị shuga ma ọ bụ ṅụọ mmiri ọkụ na lemon.
Kedu otu m ga-esi zụlite ezì?
Ezì chọrọ ebe dị ọcha na nri nwere 'protein' zuru oke.
Gịnị bụ uru oroma n'ahụ?
Oroma nwere vitamin C nke na-eme ka ahụ ghara ịrịa ọrịa.
Kedu otu m ga-esi kụọ azụ n'ugbo?
Jiri ọdọ mmiri ma ọ bụ tankị, na-ahụ na mmiri dị ọcha ma nwee ikuku.
M na-enwe mgbu n'aka.
Zuo ike ma zere ibu ihe dị arọ. Ọ bụrụ na ọ kwụsịghị, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi chebe ugbo m pụọ n'ọkụ?
Wepụ ahịhịa ndị kpọrọ nkụ n'akụkụ ugbo gị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike ndị agadi?
Rie nri dị nwayọ, mee mmegharị ahụ, ma na-enwe mmekọrịta na ndị mmadụ.
Kedu otu m ga-esi kụọ akị?
Kụọ akị n'ala nwere mmiri zuru oke ma na-elekọta ya mgbe ọ na-eto.
M na-enwe nsogbu ịrahụ ụra.
Gbalịa gụọ akwụkwọ ma ọ bụ gee egwu dị nwayọ tupu ị lakpuo.
Kedu otu m ga-esi zụlite atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri na-adịghị akpọkọta ọnụ.
Gịnị bụ uru akị n'ahụ?
Akị nwere mmanụ dị mma maka ahụ ike na akpụkpọ ahụ.
Kedu otu m ga-esi kụọ ose?
Ose chọrọ anwụ na ala nwere mmiri nke ọma.
M na-enwe mgbu n'ụkwụ.
Gbalịa gbatịa ụkwụ gị ma na-eyi akpụkpọ ụkwụ dị mma.
Kedu otu m ga-esi chebe ugbo m pụọ n'anụ ọhịa?
Wuo ogige gburugburu ugbo gị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike n'ozuzu?
Rie nri ziri ezi, mee mmega ahụ, ma zuo ike.
Kedu otu m ga-esi kụọ nkwụ?
Kụọ nkwụ n'ebe nwere ohere zuru oke.
M na-enwe nsogbu ịṅụ mmiri.
Gbalịa ṅụọ mmiri n'obere iko mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi zụlite ọbọgwụ?
Ọbọgwụ chọrọ ebe nwere mmiri na nri zuru oke.
Gịnị bụ uru nri ehihie?
Nri ehihie na-enye gị ike iji rụọ ọrụ n'ụbọchị.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri n'ubi?
Kụọ ha n'ahịrị ka ọ dị mfe ilekọta.
M na-enwe mgbu n'isi.
Gbalịa zuo ike n'ebe gbachiri nkịtị.
Kedu otu m ga-esi chebe mkpụrụ ọka?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ na-enweghị ikuku na-ekpo oke ọkụ.
Kedu ihe kacha mma maka ahụ ike ezé?
Jiri ahịhịa ezé na-ehicha ezé gị mgbe niile.
Kedu otu m ga-esi kụọ unere n'ubi?
Kụọ ha n'ebe anwụ na-acha.
M na-enwe nsogbu ịṅụ mmiri n'abalị.
Gbalịa ṅụọ mmiri tupu ị lakpuo ma zere ịṅụ ya n'etiti abalị.
Kedu otu m ga-esi zụlite ọkụkọ n'ubi?
Wuo ụlọ ọkụkọ dị ọcha.
Gịnị bụ uru nri ụtụtụ?
Nri ụtụtụ na-enye gị ike maka ụbọchị ahụ.