input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee ezigbo mmiri?
Jiri olulu mmiri.
Kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa na-efe efe?
Saa aka.
Kedu otu m ga-esi kụọ akwụkwọ nri n'ụzọ ọgbara ọhụrụ?
Jiri usoro ọrụ ugbo ọhụrụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere nsogbu iku ume?
Gaa ụlọ ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi zụọ atụrụ na-enye ezigbo anụ?
Nye ha nri na-edozi ahụ.
Kedu otu m ga-esi lụso ọrịa ọbara mgbali elu ọgụ?
Belata nnu.
Kedu otu m ga-esi kụọ tomato na-enweghị ọrịa?
Jiri mkpụrụ dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere nsogbu na-ehi ụra?
Zuo ike.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee ezigbo fatịlaịza?
Jiri compost.
Kedu otu m ga-esi gbochie ọrịa ọkụkọ?
Gbaa ha ọgwụ.
Kedu otu m ga-esi kụọ ose na-atọ ụtọ?
Kụọ ya n'anyanwụ.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere nsogbu afọ?
Gaa hụ dọkịta.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Nnọọ, ahụ dị m mma, daalụ. Kedu nke gị?
Olee otu m ga-esi malite ọrụ ugbo?
Ọrụ ugbo dị mma. Ihe mbụ bụ ịchọpụta ala dị mma ma kpochapụ ya nke ọma.
Kedu nri kacha mma m ga-eri ka ahụ sie m ike?
Rie nri nwere vitamin dịka akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na nri ndị na-enye ume.
Ebee ka m ga-azụta mkpụrụ ọka dị mma?
Gaa n'ụlọ ọrụ ọrụ ugbo nọ nso gị ma ọ bụ jụọ ndị ọrụ ugbo nwere ahụmahụ.
Ahụ na-egbu m n'afọ, gịnị ka m ga-eme?
Ọ bụrụ na ọ na-egbu gị nke ukwuu, biko gaa hụ dọkịta ozugbo. Ekwela ka ọ gaa n'ihu.
Kedu mgbe kacha mma ịkụ ji?
Oge mmiri na-amalite bụ oge kacha mma ịkụ ji ka o wee nwee ike itolite nke ọma.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe niile, gịnị kpatara ya?
Ikekwe ị naghị aṅụ mmiri zuru oke ma ọ bụ na ị naghị ezu ike nke ọma. Gbalịa rie nri n'oge.
Kedu otu m ga-esi chebe ihe ubi m pụọ n'ahụhụ?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ a na-eji eme ihe n'ugbo ma ọ bụ soro ụzọ ọdịnala ndị ọzọ.
Ọ dị mkpa ịsa aka tupu eri nri?
Ee, ọ dị ezigbo mkpa. Ịsa aka na-egbochi ọrịa dị iche iche ịbanye n'ahụ gị.
Gịnị bụ ihe kacha mma iji fatịlaịza?
Ị nwere ike iji fatịlaịza e ji nsị anụmanụ mee, ọ na-eme ka ala baa ọgaranya.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na m na-arịa ọrịa maleria?
Ọ bụrụ na ahụ gị na-ekpo ọkụ, isi na-ewute gị, ma ị na-enwe oyi, gaa n'ụlọ ọgwụ ka a nwalee ọbara gị.
Ọrụ ugbo ọ na-eweta ego?
Ee, ọrụ ugbo na-eweta ego ma ọ bụrụ na i jiri obi gị niile rụọ ya.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na ọbara mgbali elu na-akpagbu m?
Zere nnu dị ukwuu, rie akwụkwọ nri, ma na-eme mgbatị ahụ mgbe niile.
Olee otu m ga-esi na-akọ akwụkwọ nri n'azụ ụlọ?
Ọ dị mfe! Jiri ite ma ọ bụ obere ala dị n'azụ ụlọ gị, tinye fatịlaịza, ma kụọ mkpụrụ.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ m dị ọcha?
Na-asa ahụ kwa ụbọchị, na-asa akwa gị, ma na-edebe ebe obibi gị ọcha.
Kedu ihe kacha mma iji na-agba mmiri n'ugbo?
Ọ bụrụ na mmiri ozuzo ezughị, ị nwere ike iji ụzọ ịgba mmiri (irrigation) ma ọ bụ gbaa ya na aka.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa ghara iji ekwentị gị eme ihe tupu ị lakpuo, ma gbalịa na-ehi ụra n'otu oge kwa ụbọchị.
Ọ dị mma ịkụ ọka na akpu n'otu ebe?
Ee, ọ bụ ihe a na-ahụkarị n'ugbo anyị, mana gbaa mbọ hụ na ha nwere ohere zuru oke.
Kedu nri ga-eme ka ọbara m baa ụba?
Rie nri nwere ígwè (iron) dịka akwụkwọ ụgbọ, imeju, na anụ uhie.
Kedu ka m ga-esi mara ma ala m ọ̀ dị mma maka ọrụ ugbo?
Ị nwere ike ịkpọ onye ọkachamara n'ihe gbasara ala ka o nyere gị aka nwalee ya.
M na-enwe ihe mgbu n'ikpere, gịnị kpatara ya?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi ịka nká ma ọ bụ ọrụ ike. Biko gaa hụ dọkịta ka ọ tụọ gị aro.
Kedu oge kacha mma iwehe ihe ubi?
Mgbe mkpụrụ ya chara nke ọma. Lelee anya ma ha agbanweela agba.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anwụnta na-ata m nke ukwuu?
Jiri neti (mosquito net) hie ụra ma kpochapụ ebe mmiri na-eguzo n'ogige gị.
Kedu ka m ga-esi chekwaa mkpụrụ ọka m mgbe m gbasịrị?
Chekwaa ha n'ebe kpọrọ nkụ ma dị jụụ ka ha ghara ire ure.
M na-arịa ụkwara, gịnị ka m ga-aṅụ?
Aṅụrụ mmiri ọkụ na mmanụ aṅụ, ma ọ bụrụ na ọ gaghị, gaa hụ dọkịta.
Kedu ihe kacha mkpa n'ịzụ anụ ụlọ?
Inye ha nri dị mma, mmiri dị ọcha, na ịgba ha ọgwụ mgbochi ọrịa.
M na-enwe nsogbu na-agbaze nri, gịnị ka m ga-eri?
Rie nri nwere eriri (fiber) dịka ji, akwụkwọ nri, na mkpụrụ osisi.
Kedu ka m ga-esi nweta ego mgbazinye maka ọrụ ugbo?
Gaa n'ụlọ akụ na-ahụ maka ọrụ ugbo ma ọ bụ otu ndị ọrụ ugbo nọ n'obodo gị.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na ahụ m na-akọ m?
Nwere ike ịbụ ahụ nfụ ọkụ ma ọ bụ ihe ọzọ. Jiri ncha dị mma saa ahụ ma gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ gaghị.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m baa uru?
Na-elekọta ya nke ọma, na-ewepụ ahịhịa ọjọọ, ma na-eji fatịlaịza eme ihe.
M na-enwe ọgbụgbọ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa rie nri dị mfe ma ṅụọ mmiri zuru oke. Ọ bụrụ na ọ kpọrọ nkụ, gaa hụ dọkịta.
Kedu oge kacha mma ịgbasa fatịlaịza?
Mgbe mmiri malitere izu ka ala wee nwee ike ịmịrị ya.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa shuga?
Belata nri nwere shuga dị ukwuu, rie nri nwere ahụike, ma na-eme mgbatị ahụ.
Kedu ụdị ọka kacha mma m ga-akụ?
Ọ dabere n'ala gị. Jụọ ndị ọrụ ugbo nọ n'ebe ahụ ka ha gwa gị nke na-eto nke ọma.
M na-enwe ihe mgbu n'azụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa nọdụ nke ọma ma na-eme mgbatị ahụ dị mfe. Ọ bụrụ na ọ ka njọ, gaa hụ dọkịta.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na anụ ụlọ m na-arịa ọrịa?
Kpọọ onye dibịa anụmanụ (veterinary doctor) ozugbo ka ọ bịa lelee ha.
Kedu otu m ga-esi na-aṅụ mmiri zuru oke?
Na-ebu karama mmiri n'aka gị mgbe niile ma na-aṅụ ya obere oge ọ bụla.
Kedu ihe kacha mma ịkụ n'oge ọkọchị?
Ihe ndị na-adịghị achọ ọtụtụ mmiri, dịka ụfọdụ mkpụrụ osisi ma ọ bụ akwụkwọ nri.
M na-enwe nsogbu na-ahụ ụzọ nke ọma, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta anya ozugbo ka a nwalee anya gị.
Kedu ka m ga-esi mara ma mkpụrụ m kụrụ ọ̀ ga-eto?
Lelee ma mkpụrụ ahụ ọ̀ bụ nke ọhụrụ ma ọ̀ dị mma. Ị nwere ike ịnwale ya n'obere ite tupu ị kụọ ya n'ugbo.
Kedu ihe m ga-eri ka ahụ sie m ike?
Rie nri nwere protein, vitamin, na carbohydrates n'ụzọ ziri ezi.
Kedu ka m ga-esi kpochapụ ahịhịa ọjọọ n'ugbo?
Ị nwere ike iji aka wepụ ha ma ọ bụ jiri ngwá ọrụ ugbo kpochapụ ha.
M na-enwe nsogbu na-eku ume, gịnị ka m ga-eme?
Nke a bụ ihe dị mkpa, gaa hụ dọkịta ozugbo.
Kedu oge kacha mma ịkụ akpu?
Oge mmiri na-amalite bụ oge kacha mma.
Kedu otu m ga-esi na-echebe ahụike m na-arụ ọrụ ugbo?
Yiri uwe na-echebe gị, jiri ngwá ọrụ kwesịrị ekwesị, ma na-ezu ike.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe afọ ọsịsa?
Aṅụọ ọtụtụ mmiri na nnu (ORS) ma zere nri na-adịghị ọcha.
Kedu ka m ga-esi nweta mkpụrụ osisi dị mma?
Zụta ha n'ebe a na-ere mkpụrụ osisi a tụkwasịrị obi.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra, ọ̀ bụ n'ihi nri?
Ee, nri dị arọ n'abalị nwere ike imetụta ụra gị. Gbalịa rie nri dị mfe.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m nwee mmiri?
Ị nwere ike igwu olulu mmiri ma ọ bụ wuo ebe a na-echikọta mmiri ozuzo.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya?
Jiri mmiri dị ọcha saa ya, tinye ọgwụ, ma kechie ya nke ọma.
Kedu otu m ga-esi na-akụ azụ?
Ọ bụ ọrụ na-atọ ụtọ! Chọọ ebe obibi azụ (pond) ma mụta otu esi elekọta ha.
M na-enwe nsogbu na-enwe mmetụta uche, gịnị ka m ga-eme?
Gwa onye ị tụkwasịrị obi okwu ma ọ bụ gaa hụ onye ọkachamara n'ihe gbasara uche.
Kedu ihe kacha mma n'ịkụ unere?
Unere adịghị achọ nnukwu ọrụ, naanị hụ na e nwere mmiri na fatịlaịza zuru oke.
Kedu ka m ga-esi na-eme mgbatị ahụ?
Ị nwere ike ije ije, gbaa ọsọ, ma ọ bụ mee egwuregwu ọ bụla na-eme ka ahụ gị na-agagharị.
Kedu oge kacha mma ịkụ osikapa?
N'ebe mmiri na-ezu nke ọma, oge mmiri bụ oge kacha mma.
M na-enwe nsogbu na-echeta ihe, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ede ihe ala, na-ezu ike, ma na-eri nri na-eme ka ụbụrụ gị dị mma.
Kedu ka m ga-esi na-azụ ọkụkọ?
Ị chọrọ ebe obibi dị ọcha, nri dị mma, na ọgwụ mgbochi ọrịa.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na ọbara mgbali m dị ala?
Rie nri nwere nnu nke ọma ma ṅụọ mmiri zuru oke. Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi na-eme fatịlaịza n'ụlọ?
Ị nwere ike iji ihe mkpofu nri mee compost.
M na-enwe nsogbu na-enwe ike, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa rie nri nwere ume ma na-ezu ike nke ọma.
Kedu oge kacha mma ịkụ tomato?
Oge anwụ na-acha nke ọma mana mmiri na-ezu.
Kedu ka m ga-esi na-elekọta ezé m?
Na-asa ezé gị ugboro abụọ n'ụbọchị ma na-eji ahịhịa ezé dị mma.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ụkwara ume ọkụ?
Gaa hụ dọkịta ka o nye gị inhaler ma zere ihe ndị na-akpata ya.
Kedu otu m ga-esi na-akụ ọka?
Kụọ mkpụrụ n'ahịrị, nye ha ohere zuru oke, ma na-ewepụ ahịhịa ọjọọ.
M na-enwe nsogbu na-enwe agụụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa rie obere nri ugboro ugboro n'ụbọchị.
Kedu ihe kacha mma n'ịkụ osisi mkpụrụ?
Ha na-enye gị mkpụrụ ma na-eme ka ikuku dị ọcha.
Kedu ka m ga-esi na-echebe onwe m n'ọrịa na-efe efe?
Na-asa aka, na-eri nri esiri esi, ma na-ezere ebe mmadụ juru.
Kedu oge kacha mma ịkụ ji?
Oge mmiri na-amalite.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra n'abalị, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa gụọ akwụkwọ ma ọ bụ gee egwu dị jụụ tupu ị lakpuo.
Kedu otu m ga-esi na-azụ ewu?
Ewu adịghị esiri ike, nye ha ahịhịa na mmiri.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na m na-enwe afọ ntachi?
Rie nri nwere eriri (fiber) dịka akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi.
Kedu ka m ga-esi na-eme ka ubi m mara mma?
Wepụ ahịhịa ma kụọ ihe n'ahịrị.
M na-enwe nsogbu na-enwe ike, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-eme mgbatị ahụ.
Kedu oge kacha mma ịkụ akwụkwọ nri?
Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ oge niile ma ọ bụrụ na mmiri na-ezu.
Kedu ka m ga-esi na-echebe anya m?
Zere ikiri ekwentị ma ọ bụ kọmputa ogologo oge.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya afọ?
Zere nri na-esi ísì ma ọ bụ na-atọ ụtọ nke ukwuu. Gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi na-azụ anụ?
Mụta otu esi elekọta ha na ebe obibi ha.
M na-enwe nsogbu na-eche echiche, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ezu ike.
Kedu oge kacha mma ịkụ ọka?
Oge mmiri na-amalite.
Kedu ka m ga-esi na-echebe isi m?
Yiri okpu ma ọ bụrụ na anwụ na-acha.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ahụ ọkụ?
Aṅụọ ọtụtụ mmiri ma gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi na-azụ azụ n'obere ebe?
Jiri ite ma ọ bụ obere tank.
M na-enwe nsogbu na-eku ume, gịnị ka m ga-eme?
Gaa hụ dọkịta ozugbo.
Kedu oge kacha mma ịkụ unere?
Oge mmiri.
Kedu ka m ga-esi na-echebe aka m?
Yiri uwe aka ma ọ bụrụ na ị na-arụ ọrụ ike.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere afọ ọsịsa?
Aṅụọ mmiri na nnu.
Kedu otu m ga-esi na-azụ anụ ọkụkọ?
Nye ha nri dị mma.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ezu ike.