input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Nnọọ, ahụ dị m mma, daalụ. Kedu nke gị?
Olee otu m ga-esi malite ọrụ ugbo n'ụlọ?
Ọrụ ugbo dị mma. Malite na obere akwụkwọ nri dị ka ugu ma ọ bụ akwụkwọ ụtazi n'ime ite ma ọ bụ n'azụ ụlọ gị.
Kedu nri kacha mma maka onye chọrọ inwe ahụ ike?
Iri nri ndị sitere n'okike dịka ji, ji akwụkwọ, akwụkwọ nri, na mkpụrụ osisi ga-enyere gị aka nke ukwuu.
Enyi m, kedu mgbe kacha mma ịkụ ji?
A na-akụ ji n'oge mmiri na-amalite, ọkachasị n'ọnwa atọ ma ọ bụ anọ.
Ahụ na-egbu m mgbu n'isi, gịnị ka m ga-eme?
Biko gbalịa zuru ike nke ọma ma ṅụọ mmiri zuru oke. Ọ bụrụ na ọ gaghị, biko gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi mee ka ala ugbo m nwee nri?
Ị nwere ike iji nsị anụmanụ ma ọ bụ compost mee ka ala gị gbaa abụba maka ihe ọkụkụ gị.
Ọ dị mkpa ịṅụ mmiri mgbe niile?
Ee, mmiri dị ezigbo mkpa maka ahụ gị ka ọ na-arụ ọrụ nke ọma.
Kedu ihe kpatara akwụkwọ nri m ji akpọnwụ?
Eleghi anya ọ bụ n'ihi mmiri ezughị ezu ma ọ bụ anwụ na-acha ya oke ike. Gbalịa na-agba ya mmiri n'ụtụtụ na mgbede.
Eji m ahụ ọkụ, gịnị ka m ga-eri?
Rie nri ndị na-adịghị arọ dịka ofe nri ọkụkụ, ma ṅụọ ọtụtụ mmiri.
Kedu ụdị mkpụrụ osisi kacha mma maka ọbara?
Mkpụrụ osisi dịka oroma, ube, na akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dị ezigbo mma maka ahụ gị.
Kedu ka m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ugbo m?
Ị nwere ike iji ọgwụ ndị sitere n'okike ma ọ bụ kụọ ihe ndị na-achụpụ ụmụ ahụhụ n'akụkụ ihe ọkụkụ gị.
Ọ na-adị m ka m na-agwụ ike mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ehi ụra nke ọma ma na-eri nri nwere vitamin zuru oke.
Kedu ihe kpatara o ji dị mkpa ịsa aka tupu eri nri?
Ịsa aka na-egbochi nje bacteria ịbanye n'ime ahụ gị, nke na-enyere gị aka ịghara ịrịa ọrịa afọ.
Kedu ihe m ga-akụ n'oge ọkọchị?
N'oge ọkọchị, ị nwere ike ịkụ ihe ndị na-adịghị achọ oke mmiri dịka ọka ma ọ bụrụ na ị nwere ụzọ isi gbaa ya mmiri.
Ahụ na-afụ m ụfụ mgbe niile, kedu ihe m ga-eme?
Gbalịa na-eme mgbatị ahụ (exercise) nke nta nke nta ma na-eri nri ndị na-ewu ahụ.
Kedu ka m ga-esi mara ma ji m ọ dịla njikere iwe ihe ubi?
Mgbe akwụkwọ ji malitere ịkpọnwụ ma ọ bụ ịcha odo odo, nke ahụ bụ mgbaàmà na ji dịla njikere.
Enyi, kedu ihe kacha mma m ga-eri maka afọ ọsịsa?
Gbalịa ṅụọ mmiri nnu na shuga (ORS) ma zere nri ndị nwere mmanụ ruo mgbe afọ gị ga-adị mma.
Ọ dị mkpa ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa?
Ee, ọgwụ mgbochi ọrịa na-enyere ahụ gị aka ịlụso ọrịa ọgụ nke ọma.
Kedu ka m ga-esi malite ịzụ ọkụkọ?
Malite na obere ọkụkọ, nye ha nri dị mma, ma hụ na ebe ha bi dị ọcha.
Kedu ihe kpatara nri m na-esi ji agba m ọkụ?
Ekwela ka ọkụ gị dị oke elu, ma na-akpali ya oge niile.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-echegbu onwe m mgbe niile?
Gbalịa kwuo okwu na onye ị tụkwasịrị obi ma ọ bụ chọta oge iji zuru ike.
Kedu ihe bụ uru oroma n'ahụ anyị?
Oroma nwere vitamin C nke na-enyere ahụ aka ịlụso oyi na ọrịa ndị ọzọ ọgụ.
Kedu ka m ga-esi chekwaa mkpụrụ ọka m?
Chekwaa ha n'ebe akọrọ na ebe ikuku na-abanye nke ọma ka ha ghara ire ure.
Nri m na-eri na-eme ka afọ na-afụ m ụfụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa belata nri ndị nwere gas ma ọ bụ nri ndị na-adịghị mma maka afọ gị.
Kedu ihe kpatara m ji na-ehi ụra nke ukwuu?
Eleghi anya ahụ gị chọrọ izu ike. Gbalịa lelee ma ị na-eri nri na-enye ume.
Kedu ka m ga-esi mụbaa ihe ubi m?
Jiri mkpụrụ dị mma, gbanye fatịlaịza n'oge, ma lebara ugbo gị anya nke ọma.
Ọ dị mma ịṅụ nri na-ekpo ọkụ mgbe niile?
Ee, nri na-ekpo ọkụ na-adị mfe mgbari ma na-egbochi nje bacteria.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-acha odo odo?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi na ala ahụ enweghị nri zuru oke ma ọ bụ na mmiri na-erubiga ókè.
Kedu ihe kacha mma m ga-eri iji nwee ike?
Rie nri ndị nwere carbohydrate dịka ji, osikapa, na nri ndị nwere protein.
Kedu ka m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ dị ọcha?
Gbalịa na-esi mmiri ahụ tupu ịṅụ ya ma ọ bụ jiri ihe nzacha (filter) mee ihe.
Kedu ka m ga-esi malite ugbo akwụkwọ nri?
Chọta ebe anwụ na-acha nke ọma, kwadebe ala, ma kụọ mkpụrụ gị.
Ọ bụrụ na m nwere ọnya, gịnị ka m ga-eme?
Jiri mmiri dị ọcha na ncha sachaa ya, ma kpuchie ya nke ọma ka uzuzu ghara ịbanye.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe isi ọwụwa mgbe m na-agụ akwụkwọ?
Eleghi anya anya gị chọrọ izu ike ma ọ bụ na ọkụ dị n'ebe ahụ ezughị.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Jiri brọshị na-asa ezé gị ụtụtụ na mgbede, ma belata iri ihe ndị nwere shuga nke ukwuu.
Kedu ka m ga-esi zụọ atụrụ?
Atụrụ chọrọ ebe ịta nri zuru oke na mmiri dị ọcha. Gbalịa nwee dọkịta anụmanụ nso.
Kedu ihe m ga-eri ma ọ bụrụ na m chọrọ ifelata?
Rie ọtụtụ akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi, belata mmanụ na shuga.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa malaria?
Jiri ụgbụ n'elu àkwà gị, ma mee ka gburugburu ụlọ gị dị ọcha.
Ọ dị mma ịṅụ tii n'ụtụtụ?
Ee, tii na-enyere aka ịkpọte ahụ gị ma na-enye gị ume.
Kedu ka m ga-esi kụọ unere?
Unere chọrọ ala nwere nri na mmiri zuru oke. Kụọ ha n'ebe na-enweghị ifufe siri ike.
Kedu ihe kpatara m ji na-agbọ agbọ?
Ọ nwere ike ịbụ nri ị riri ma ọ bụ ọrịa. Biko gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ gaghị akwụsị.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m mara mma?
Gbalịa na-ewepụ ahịhịa ọjọọ mgbe niile ma na-elekọta ihe ọkụkụ gị.
Kedu ihe kacha mma maka akpụkpọ ahụ?
Aṅụọ ọtụtụ mmiri, rie nri nwere vitamin, ma na-asa ahụ mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi mara ma akwụkwọ nri m ọ dịla njikere iwe?
Mgbe akwụkwọ ya gbara agba nke ọma ma ọ bụ rute ogo kwesịrị ekwesị.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na iku ume?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo, nke a bụ ihe dị mkpa.
Kedu ka m ga-esi zụọ ehi?
Ehi chọrọ nnukwu ebe ịta nri na nlekọta pụrụ iche.
Ọ dị mkpa inwe oge maka ntụrụndụ?
Ee, ntụrụndụ na-enyere uche gị aka izu ike.
Kedu ka m ga-esi kụọ tomato?
Tomato chọrọ anwụ zuru oke na mmiri na-agba mgbe niile.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe mgbu n'azụ?
Eleghi anya ị na-anọdụ ala n'ụzọ na-adịghị mma. Gbalịa na-agbatị ahụ gị.
Kedu ka m ga-esi kwadebe ala maka ịkụ ọka?
Kpochapụ ahịhịa, gwuo ala nke ọma, ma tinye nsị anụmanụ.
Kedu ihe kacha mma maka anya?
Rie karọt na akwụkwọ nri ndị ọzọ nwere vitamin A.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa n'ugbo m?
Hụ na ebe ahụ dị ọcha ma na-elele ihe ọkụkụ gị mgbe niile.
Ọ dị mma ịṅụ mmiri oyi?
Ee, ọ dị mma, ọkachasị n'oge anwụ na-acha.
Kedu ka m ga-esi kụọ aziza?
Aziza dị mfe ịkụ, ọ na-eto n'ọtụtụ ụdị ala.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na nri mgbari?
Gbalịa na-eri nri nwayọọ ma na-ata ya nke ọma.
Kedu ka m ga-esi zụọ ezì?
Ezì chọrọ ebe obibi dị ọcha na nri nwere nri zuru oke.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike obi?
Mee mgbatị ahụ ma belata nri nwere oke mmanụ.
Kedu ka m ga-esi kụọ ji n'ime akpa?
Ị nwere ike iji akpa nwere ala na-agba mmiri nke ọma kụọ ji.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na ụra?
Gbalịa belata ihe ndị na-akpali uche gị tupu ị lakpuo.
Kedu ka m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ n'ụlọ?
Hụ na ebe obibi gị dị ọcha ma na-ekpuchi nri gị.
Kedu ihe kacha mma maka ntutu isi?
Jiri mmanụ sitere n'okike mee ihe ma na-asa ya mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi zụọ ewu?
Ewu na-eri ọtụtụ ihe, gbalịa nye ha ahịhịa dị ọcha.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe ọnụ ọkụ?
Gaa hụ dọkịta, ọ nwere ike ịbụ ọrịa.
Kedu ka m ga-esi kụọ akpu?
Akpu na-eto n'ọtụtụ ala, kụọ ya n'oge mmiri na-amalite.
Kedu ihe kacha mma maka nkwonkwo ahụ?
Mee mgbatị ahụ ma rie nri nwere calcium.
Kedu ka m ga-esi gbochie anwụnta?
Wepụ mmiri gbachiri nso ụlọ gị.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na akpịrị?
Gbalịa ṅụọ mmiri ṅụọ mmanụ aṅụ na lemon.
Kedu ka m ga-esi zụọ ọbọgwụ?
Ọbọgwụ chọrọ mmiri ị ga-egwu mmiri.
Kedu ihe kacha mma maka icheta ihe?
Rie nri nwere omega-3 ma na-agụ akwụkwọ mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi kụọ ose?
Ose na-eto n'ebe anwụ na-acha nke ọma.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na ntị?
Gaa hụ dọkịta, egbula oge.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa ọkụkọ?
Gbaa ha ọgwụ mgbochi n'oge.
Kedu ihe kacha mma maka ike ahụ?
Rie nri nwere protein na vitamin.
Kedu ka m ga-esi kụọ akwụkwọ nri n'ime ite?
Jiri ala dị mma ma na-agba mmiri mgbe niile.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na imi?
Gbalịa na-ekuru ikuku dị ọcha.
Kedu ka m ga-esi zụọ oke bekee?
Oke bekee chọrọ ebe obibi dị jụụ.
Kedu ihe kacha mma maka iku ume?
Mee mgbatị ahụ ma ghara ịṅụ sịga.
Kedu ka m ga-esi kụọ mkpụrụ osisi?
Chọta mkpụrụ dị mma ma kụọ ya n'oge kwesịrị ekwesị.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na mbọ?
Rie nri nwere biotin.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa osisi?
Wepụ akwụkwọ ndị na-arịa ọrịa ozugbo.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike anụ ahụ?
Rie nri dị mma ma na-emega ahụ.
Kedu ka m ga-esi kụọ ọka?
Kụọ ya n'ahịrị ka ọ na-eto nke ọma.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na imi?
Gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ na-enye gị nsogbu.
Kedu ka m ga-esi zụọ mmanụ aṅụ?
Chọta ebe nwere ọtụtụ okooko osisi.
Kedu ihe kacha mma maka uche?
Gụọ akwụkwọ ma na-eche echiche dị mma.
Kedu ka m ga-esi kụọ aziza?
Kụọ ya n'ebe anwụ na-acha.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na eriri afọ?
Rie nri nwere fiber.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa anụmanụ?
Hụ na ebe ha bi dị ọcha.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike gị?
Na-eri nri dị mma ma na-ehi ụra nke ọma.
Kedu ka m ga-esi kụọ mkpụrụ osisi?
Kụọ ya n'ebe ala ya dị mma.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na anya?
Gaa hụ dọkịta anya.
Kedu ka m ga-esi zụọ atụrụ?
Nye ha ahịhịa dị mma.
Kedu ihe kacha mma maka ahụike ezé?
Na-asa ya mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi kụọ ose?
Kụọ ya n'ebe anwụ na-acha.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na akpịrị?
Gbalịa ṅụọ mmiri ọkụ.
Kedu ka m ga-esi gbochie ọrịa ọkụkọ?
Gbaa ha ọgwụ mgbochi.
Kedu ihe kacha mma maka ike ahụ?
Rie nri nwere vitamin.
Kedu ka m ga-esi kụọ akwụkwọ nri?
Kụọ ya n'ime ite.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe nsogbu na imi?
Gaa hụ dọkịta.
Kedu ka m ga-esi zụọ oke bekee?
Nye ha nri dị mma.
Kedu ihe kacha mma maka iku ume?
Mee mgbatị ahụ.