input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu ka m ga-esi zụọ ehi?
Zụọ ha n'ebe nwere ezigbo ahịhịa na mmiri.
M na-enwe nsogbu n'afọ, gịnị ka m ga-eri?
Rie nri dị mfe dịka poteto ma ọ bụ osikapa ruo mgbe afọ gị ga-adị mma.
Kedu ka m ga-esi kụọ tomato?
Kụọ tomato n'ebe anwụ na-acha ma jiri mkpụrụ dị mma.
Ị na-emega ahụ kwa ụbọchị?
Ee, mmega ahụ na-enyere m aka inwe ume.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọkụkọ m ọ na-eto nke ọma?
Lelee ibu ha kwa izu.
Ahụ na-ekpo m ọkụ, enwere m ike ịsa ahụ?
Ee, ịsa ahụ nwere ike inyere gị aka inwe ahụ iru ala.
Kedu ka m ga-esi kụọ akị bekee?
Kụọ akị bekee n'ebe ala ya na-akwụ mmiri nke ọma.
Nnọọ, kedu ka ị mere?
Adị m mma, daalụ. Kedu otu m ga-esi nyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kacha mma maka ahụike.
Iri nri na-edozi ahụ́ na ime mgbatị ahụ́ bụ ụzọ kacha mma isi nọrọ ná nchebe.
Kedu ihe m ga-akụ n'ubi m n'oge mmiri na-ezo?
N'oge mmiri, ọ dị mma ịkụ ji, ọka, ma ọ bụ akwụkwọ nri dị iche iche.
Otu esi egbochi ahụ́ ọkụ?
Gbaa mbọ na-aṅụ mmiri nke ọma ma na-ezu ike. Ọ bụrụ na ọ kara njọ, biko gaa hụ dọkịta.
Ebee ka m ga-etinye fatịlaiza n'ubi ji m?
Tinye fatịlaiza gburugburu osisi ji ahụ, mana emela ka ọ metụ ya aka ozugbo ka ọ ghara ire.
Kedu nri kacha mma maka onye nwere shuga?
Iri akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi ndị na-atọghị ụtọ, na nri ndị nwere eriri (fiber) dị mma nke ukwuu.
Kedu mgbe m ga-egwu ji m?
A na-egwu ji mgbe akwụkwọ ya malitere ịcha edo edo ma ọ bụ kọọ akọ.
M na-enwe mgbu n'isi mgbe niile, gịnị ka m ga-eme?
I nwere ike ịbụ na ị na-ehi ụra nke ọma ma ọ bụ na-enwe nrụgide. Gbalịa zuru ike ma ṅụọ mmiri zuru ezu.
Otu esi echebe ọka pụọ n'ụmụ ahụhụ?
Ị nwere ike iji ọgwụ ahụhụ ndị e ji ihe okike rụọ ma ọ bụ kpochaa ubi gị mgbe niile.
Ahụ́ na-akpọ m nkụ mgbe niile, gịnị kpatara ya?
Ị nwere ike ịbụ na ị na-aṅụghị mmiri zuru ezu. Gbalịa na-aṅụ mmiri mgbe niile n'ụbọchị.
Kedu otu m ga-esi melite ihe ubi m?
Jiri ezigbo mkpụrụ, mee mgbanwe n'ihe ubi (crop rotation), ma na-elekọta ala gị nke ọma.
Enyemaka, ahụ́ na-ajọ m njọ!
Ọ dị m nwute. Ọ bụrụ na ọ dị njọ, biko gaa ụlọ ọgwụ ozugbo. Kedu ihe ọ na-eme gị kpọmkwem?
Kedu ihe kpatara ji m ji na-ere ure n'ime ala?
Ọ nwere ike ịbụ n'ihi mmiri karịrị akarị n'ala ma ọ bụ nsogbu ụmụ ahụhụ. Gbalịa mee ka ala ahụ nwee ebe mmiri ga na-esi pụọ.
Kedu ihe m ga-eri iji nwee ahụ́ ike?
Rie nri e ji akwụkwọ nri, mkpụrụ osisi, na protein dị mma sie.
Enwere m ike ịkụ akpu n'oge ọkọchị?
Akpu anaghị amasị ọkọchị nke ukwuu, ma ọ bụrụ na i nwere ụzọ isi na-agba ya mmiri, ọ ga-adị mma.
Gịnị bụ uru ahụ́ na-enweta site n'ịṅụ mmiri?
Mmiri na-enyere ahụ́ aka ịrụ ọrụ nke ọma, na-ehicha ọbara, ma na-eme ka akpụkpọ ahụ́ na-egbuke egbuke.
Kedu ụdị fatịlaiza kacha mma maka akwụkwọ nri?
Nri anụmanụ (manure) kpọrọ nkụ bụ ezigbo fatịlaiza maka akwụkwọ nri.
M na-enwe afọ ọsịsa, gịnị ka m ga-eme?
Aṅụọ mmiri nnu na shuga (ORS) iji gbochie ahụ́ ịkpọ nkụ, ma rie nri dị mfe dị ka osikapa.
Kedu otu m ga-esi mara ma ala m ọ dị mma maka ọka?
Ala na-enwe ájá na ụrọ (loamy soil) bụ nke kacha mma maka ọka.
Ndụmọdụ maka ibi ndụ ogologo ndụ?
Nri dị mma, mmega ahụ́, na izere ihe ndị na-emerụ ahụ́ dị ka sịga na mmanya karịrị akarị.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ụmụ ahụhụ ebie m n'ugbo?
Ị nwere ike iji mmiri ose ma ọ bụ ọgwụ ndị e mere maka ahụhụ fesa ya.
Kedu ihe kpatara m ji na-enwe ike ọgwụgwụ?
I nwere ike ịbụ na ị naghị ehi ụra nke ọma ma ọ bụ na-eri nri na-enweghị vitamin zuru ezu.
Otu esi akụ akwụkwọ nri n'obere ite?
Jiri ezigbo ala, hụ na ite ahụ nwere oghere n'ala, ma na-agba ya mmiri mgbe niile.
Kedu nri nwere vitamin C?
Oroma, ose, na mkpụrụ osisi ndị ọzọ na-atọ ụtọ nwere vitamin C dị ukwuu.
Kedu mgbe ọ kacha mma ịkụ mkpụrụ?
N'isi ụtụtụ ma ọ bụ mgbe anyanwụ dabara, ka osisi ghara ịta n'ihi okpomọkụ.
M na-enwe mgbu n'azụ, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-anọdụ ala nke ọma ma na-eme mgbatị ahụ́ dị mfe maka azụ́.
Kedu ihe m ga-eme iji mee ka ji m too nke ọma?
Hichaa ubi gị mgbe niile ma hụ na ọ dịghị ahịhịa na-eri nri osisi gị.
Kedu nri na-eme ka ọbara dị mma?
Akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, imeju, na agwa dị mma maka ọbara.
Enwere m ike ịkụ ọka n'akụkụ ji?
Ee, ọtụtụ ndị na-eme ya, ọ naghị emetụta ji ahụ ma ọ bụrụ na ị hapụrụ ohere zuru ezu.
Gịnị bụ uru ụra nwere n'ahụ́?
Ụra na-enye ahụ́ ohere idozi onwe ya na iwulite ike maka echi.
Otu esi achọpụta ọrịa osisi?
Lelee akwụkwọ osisi ahụ ma ọ bụrụ na ọ na-agbanwe agba ma ọ bụ na-akpọnwụ.
Kedu ihe m ga-eme iji belata oke ibu?
Belata nri nwere shuga na abụba, ma na-eme mgbatị ahụ́ kwa ụbọchị.
Kedu fatịlaiza kacha mma maka ọka?
Fatịlaiza nwere nitrogen dị mma maka ọka mgbe ọ na-eto.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike nwatakịrị?
Nri na-edozi ahụ́, ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa, na idebe ebe obibi ọcha.
M na-enwe nsogbu ịhụ ụzọ nke ọma, gịnị ka m ga-eme?
Biko gaa hụ dọkịta anya ozugbo ka ha nyochaa gị.
Kedu mgbe ọ kacha mma iwe ihe ubi?
Iwe ihe ubi kacha mma n'oge anwụ na-acha, ka ihe ubi ahụ ghara ire ngwa ngwa.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu ihi ụra?
Zere kọfị n'abalị ma na-agụ akwụkwọ tupu ị lakpuo.
Kedu otu esi eme compost?
Gbakọta ahịhịa, mkpụrụ nri, na nsị anụmanụ n'otu ebe ka ọ ghọọ fatịlaiza.
Kedu ihe m ga-eri iji mee ka ahụ́ sie ike?
Rie nri nwere protein dị ka àkwa, azụ́, na agwa.
Kedu otu esi egbochi ọrịa n'ugbo?
Hichaa ngwa ọrụ gị mgbe niile ma ghara ịkụ otu ihe n'otu ebe mgbe niile.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike ezé?
Ịsacha ezé ugboro abụọ n'ụbọchị ma zere nri nwere shuga dị ukwuu.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-acha edo edo?
Ọ nwere ike ịbụ na ọ chọrọ fatịlaiza ma ọ bụ na mmiri juru ya aka.
M na-enwe obi mgbawa, gịnị ka m ga-eme?
Gbalịa na-ekwu okwu na ndị enyi ma ọ bụ ndị ezinụlọ, ma gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ kara njọ.
Kedu mgbe m ga-akụ akpu?
Oge mmiri na-amalite bụ oge kacha mma ịkụ akpu.
Gịnị bụ uru akwụkwọ nri n'ahụ́?
Akwụkwọ nri na-enye ahụ́ vitamin na mineral ndị dị mkpa maka ịlụso ọrịa ọgụ.
Kedu otu m ga-esi nọrọ ná nchebe n'oge anwụ na-acha?
Yiri okpu, ṅụọ mmiri nke ọma, ma nọrọ n'ebe onyinyo mgbe anwụ na-acha nke ukwuu.
Kedu otu m ga-esi chekwaa ọka m mgbe m gwechara ya?
Kpoo ya n'anwụ nke ọma ma tinye ya n'ebe akọrọ na-enweghị iru mmiri.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya?
Hichaa ya na mmiri dị ọcha, tinye ọgwụ ọnya, ma kpuchie ya.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-anwụ?
Lelee ma ọ bụrụ na ụmụ ahụhụ na-eri ya ma ọ bụ na ala ahụ enweghị nri ọzọ.
Kedu nri nwere ike inye m ume?
Osikapa, ji, na mkpụrụ osisi ndị nwere shuga okike na-enye ume.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike obi?
Mmega ahụ́ mgbe niile na izere nri nwere abụba dị ukwuu.
Otu esi ahọrọ ezigbo mkpụrụ maka ịkụ?
Họrọ mkpụrụ ndị bu ibu, na-enweghị oghere, ma ndị siri ike.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ọbara na-agba m n'imi?
Nọdụ ala, kpọọ isi gị n'ihu, ma jide imi gị ruo mgbe ọbara ahụ kwụsịrị.
Kedu mgbe m ga-akwụsị ịgba osisi m mmiri?
Mgbe osisi ahụ tozuru oke ma ọ bụ mgbe mmiri ozuzo zuru ezu.
Gịnị bụ uru mmega ahụ́?
Mmega ahụ́ na-eme ka obi dị mma ma na-enyere ahụ́ aka ịrụ ọrụ nke ọma.
Kedu ụdị ala kacha mma maka ji?
Ala na-atọ ụtọ (loamy soil) nke na-adịghị akpọkọta mmiri.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe ahụ́ ọkụ?
Gbalịa zuo ike, ṅụọ mmiri, ma ọ bụrụ na ọ gaghị, gaa hụ dọkịta.
Kedu otu m ga-esi mee ka ubi m nwee nri?
Jiri fatịlaiza ndị e ji ihe okike rụọ ma ghara ịkụ otu ihe n'otu ebe mgbe niile.
Gịnị kpatara m ji na-agụkarị agụụ?
I nwere ike ịbụ na ị naghị eri nri nwere eriri (fiber) zuru ezu.
Kedu otu esi egbochi ahịhịa n'ugbo?
Hichaa ubi gị mgbe niile ma jiri ahịhịa kpuchie ala gị (mulching).
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike anụ ahụ́?
Ịsa ahụ́ mgbe niile na iji ncha dị mma.
Kedu nri m ga-eri ma ọ bụrụ na m na-enwe afọ ọsịsa?
Rie nri ndị dị ọcha dị ka unere na osikapa.
Kedu otu m ga-esi mara ma ji m ọ tozuru?
Lelee ma ọ bụrụ na akwụkwọ ya na-akpọnwụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere mgbu n'akụkụ?
Gaa hụ dọkịta ka ha nyochaa ihe ọ bụ.
Kedu fatịlaiza kacha mma maka akpu?
Akpu anaghị achọ fatịlaiza dị ukwuu, mana compost na-enyere ya aka.
Gịnị bụ uru nri ụtụtụ?
Nri ụtụtụ na-enye gị ume maka ọrụ ụbọchị ahụ.
Kedu otu esi akụ ọka?
Kụọ ya n'ala e gwuru nke ọma, hapụ ohere n'etiti ha.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ụkwara?
Aṅụọ mmiri ọkụ na mmanụ aṅụ, ma gaa hụ dọkịta ma ọ bụrụ na ọ gaghị.
Kedu ihe kpatara osisi m ji na-amịghị mkpụrụ?
Ọ nwere ike ịbụ na ala ahụ enweghị nri ma ọ bụ na anyanwụ anaghị eru ya.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike uche?
Zuo ike, na-ekwu okwu na ndị enyi, ma na-eme ihe na-atọ gị ụtọ.
Kedu otu m ga-esi chekwaa mkpụrụ m?
Chekwaa ya n'ebe akọrọ na-enweghị ụmụ ahụhụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe nsogbu iku ume?
Gaa hụ dọkịta ozugbo!
Kedu nri nwere protein?
Agwa, azụ́, àkwa, na anụ.
Kedu otu esi eme ka ubi m nwee mmiri?
Ị nwere ike igwu olulu mmiri ma ọ bụ iji ihe na-agba mmiri.
Gịnị bụ uru oroma?
Oroma nwere vitamin C nke na-eme ka ahụ́ sie ike.
Kedu otu m ga-esi mara ma akpu m ọ tozuru?
Akpu na-eto n'ime ọnwa isii ruo asatọ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere mgbu n'anya?
Gaa hụ dọkịta anya ozugbo.
Kedu fatịlaiza kacha mma maka osikapa?
Fatịlaiza nwere nitrogen dị mma maka osikapa.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike n'ozuzu?
Nri dị mma, mmega ahụ́, na izu ike.
Kedu otu m ga-esi hichaa ubi m?
Jiri mma ụrọ ma ọ bụ ngwa ọrụ ugbo ndị ọzọ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe isi ọwụwa?
Zuo ike ma ṅụọ mmiri zuru ezu.
Kedu nri nwere vitamin A?
Akịrịkpa, akwụkwọ nri, na karọt.
Kedu otu m ga-esi akụ osisi n'ụlọ?
Jiri ite buru ibu na ezigbo ala.
Gịnị bụ uru mmiri ara ehi?
Mmiri ara ehi nwere calcium nke na-eme ka ọkpụkpụ sie ike.
Kedu otu m ga-esi mara ma ala m ọ dị mma?
Ala dị mma na-enwe iru mmiri ma na-esi ísì ụtọ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe afọ mgbu?
Gaa hụ dọkịta ka ha chọpụta ihe ọ bụ.
Kedu fatịlaiza kacha mma maka osisi mkpụrụ?
Compost bụ ihe kacha mma.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa maka ahụ́ ike akpụkpọ ahụ́?
Ịsa ahụ́ mgbe niile na ịṅụ mmiri zuru ezu.
Kedu otu m ga-esi chekwaa ihe ubi m?
Chekwaa ya n'ebe akọrọ na-enweghị anwụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe ike ọgwụgwụ?
Zuo ike ma ṅụọ mmiri zuru ezu.
Kedu nri nwere vitamin B?
Àkwa, anụ, na mkpụrụ osisi.
Kedu otu m ga-esi akụ akwụkwọ nri?
Kụọ ya n'ala e gwuru nke ọma.
Gịnị bụ uru azụ́?
Azụ́ nwere protein dị mma maka ahụ́.