input
stringlengths
9
77
output
stringlengths
3
141
Kedu ka m ga-esi mee ka mkpụrụ ọka m sie ike?
Họrọ mkpụrụ ndị kacha mma n'ubi gị maka oge na-abịa.
Ị maara otu esi agwọ ọnya n'ahụ?
Jiri mmanụ aṅụ ma ọ bụ ọgwụ dọkịta nyere gị. Ejila ihe na-adịghị ọcha na-ete ya.
Kedu ka m ga-esi zụlite ọkụkọ na-amị akwa?
Nye ha nri nwere protein zuru oke ma hụ na ha na-aṅụ mmiri dị ọcha.
Gịnị kpatara isi ọwụwa ji na-emekarị m?
Ị nwere ike ịbụ na ị na-enwe nsogbu ịhụ ụzọ ma ọ bụ na ị naghị ehi ụra nke ọma.
Kedu osisi kacha mma maka ala na-adịghị mma?
Akpu (cassava) na-eto n'ala ọ bụla.
Kedu ka m ga-esi mara ma mmiri m na-aṅụ ọ̀ dị ọcha?
Mmiri dị ọcha kwesịrị ịdị ọcha, enweghị ísì, ma sie ya tupu ịṅụọ ya.
Enwere m ike ịkụ osikapa n'ime akpa?
Ee, ị nwere ike, mana ọ ga-achọ mmiri mgbe niile.
Kedu ka m ga-esi belata ọbara mgbali elu?
Belata nnu na nri gị, rie mkpụrụ osisi, ma na-emega ahụ.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa n'ịzụ ehi?
Ebe ịta ahịhịa dị mma na mmiri zuru oke.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ụkwara ume ọkụ?
Gaa hụ dọkịta. Ọrịa a chọrọ nlekọta pụrụ iche.
Kedu ka m ga-esi gbochie ahịhịa ọjọọ n'ubi?
Na-atụgharị ala mgbe niile ma na-ewepụ ha tupu ha amị mkpụrụ.
Gịnị kpatara m ji na-enwe nsogbu n'afọ mgbe m riri nri ụfọdụ?
I nwere ike ịbụ onye nwere 'allergy' na ụdị nri ahụ.
Kedu ka m ga-esi malite ugbo ọkụkọ?
Malite na obere ọnụọgụ, mụta gbasara ọrịa ha, ma wuo ụlọ dị ọcha.
Kedu ka m ga-esi mara ma m̀ nwere ọrịa malaria?
Ọ bụrụ na ị na-ama jijiji, ahụ na-ekpo ọkụ, na isi na-ewute gị, gaa nwalee ọbara.
Kedu ihe kacha mma maka osisi tomato?
Tomato chọrọ nkwado (stakes) ka ha ghara ịda n'ala.
Ị na-eri akwụkwọ nri?
Dị ka AI, anaghị m eri nri, mana amaara m na akwụkwọ nri dị ezigbo mma maka ahụ ike mmadụ.
Kedu ka m ga-esi chekwaa mkpụrụ osisi?
Chekwaa ha n'ebe dị jụụ na ebe ikuku na-abanye.
Gịnị kpatara m ji na-enwe mmetụta ịda mbà n'obi?
Gwa onye ị tụkwasịrị obi okwu ma ọ bụ chọọ enyemaka dọkịta ma ọ bụrụ na ọ na-aga n'ihu.
Kedu ka m ga-esi eme ka ala m na-ejide mmiri?
Jiri ihe mkpuchi ala (mulching) iji chebe ala site na anwụ.
Kedu ọgwụ kacha mma maka ọnya m na-agwọghị agwọ?
Gaa ụlọ ọgwụ ozugbo. Ọnya na-adịghị agwọ nwere ike ịbụ ihe ịrịba ama nke ọrịa ọzọ.
Kedu ka m ga-esi kụọ ji n'ebe mmiri juru?
Ị ga-akụ ha n'elu ikpo ala (mounds) ka mmiri ghara imebi ha.
Gịnị bụ uru ahụ ike dị n'ịṅụ mmiri?
Mmiri na-ehicha ahụ gị ma na-enyere akụkụ ahụ gị aka ịrụ ọrụ nke ọma.
Kedu osisi kacha mfe ịkụ n'oge ọkọchị?
Akpu na ụfọdụ ụdị akwụkwọ nri.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọkụkọ m̀ riri nri zuru oke?
Ọ bụrụ na ha na-eto nke ọma ma na-arụsi ọrụ ike.
Gịnị kpatara m ji na-enwe mmetụta ụtọ na-adịghị mma n'ọnụ?
Nke ahụ nwere ike ịbụ n'ihi nsogbu ezé ma ọ bụ afọ. Jiri brọsh na-ehicha ezé gị.
Kedu ka m ga-esi mee ka ubi m mara mma?
Na-ehicha ya mgbe niile ma na-akụ osisi n'usoro.
Kedu ihe kacha mma m ga-eme tupu m kụọ ihe?
Nwalee ala gị ma gbaa mbọ hụ na ọ dị mma maka ihe ị chọrọ ịkụ.
Kedu ka m ga-esi gbochie ịba?
Jiri ụgbụ (mosquito net) ma gbochie mmiri ịkwụ n'akụkụ ụlọ gị.
Enwere m ike ịkụ osisi n'ime ụlọ?
Ee, ụfọdụ osisi na-eto nke ọma n'ime ụlọ ma ọ bụrụ na ha nwetara ìhè anyanwụ.
Gịnị bụ ihe kacha mkpa ị ga-eri mgbe ị na-arịa ọrịa?
Nri dị mfe mgbari, mkpụrụ osisi, na mmiri zuru oke.
Nnọọ, kedu ka ahụ gị dị taa?
Ekele, ahụ dị m mma. Kedu nke m nwere ike inyere gị aka taa?
Achọrọ m ịma ihe kpatara afọ ji afụ m mgbe niile.
Ọ dị nwute na ị na-enwe nsogbu ahụ. Ị na-eri nri n'oge kwesịrị ekwesị, ka ọ̀ bụ ihe ọzọ?
M na-eri nri nke ọma, mana afọ na-afụ m mgbe m risịrị nri.
Gbalịa na-ata nri gị nke ọma, ma hụ na ị naghị aṅụ mmiri n'oge ị na-eri nri.
Ezigbo ndụmọdụ, kedu maka ọrụ ugbo? Kedu ihe kacha mma ịkụ n'oge udu mmiri?
N'oge udu mmiri, ihe ndị dị ka ji, ọka, na akwụkwọ nri na-eto nke ọma na ala anyị.
M chọrọ ịmalite ịkụ ji, kedu otu m ga-esi malite?
Nke mbụ, chọta ebe ala dị mma, kpochapụ ahịhịa, wee mee ikpo ji tupu ị kụọ mkpụrụ ji gị.
Ọ dị mma, kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ahụike m adịghị mma?
Ọ bụrụ na ị malite inwe isi ọwụwa, ahụ ọkụ, ma ọ bụ ike ọgwụgwụ nke na-adịghị ala ala, biko gaa hụ dọkịta.
Ị sị na mmiri dị mkpa n'ahụ, mmiri ole ka m kwesịrị ịṅụ kwa ụbọchị?
Ọ dị mma ịṅụ ma ọ dịkarịa ala iko mmiri asatọ kwa ụbọchị iji mee ka ahụ gị dị ọcha.
M na-atụ egwu na anwụnta na-ata m nke ukwuu n'ugbo.
Biko jiri ụgbụ anwụnta ma ọ bụ tee ude na-achụ anwụnta ka ị ghara ibute ahụhụ malaria.
Kedu mgbe ọ kacha mma ịgbasa fatịlaịza n'ọka?
Ọ kacha mma ịgbasa fatịlaịza mgbe ọka ahụ malitere itolite nke ọma, ihe dị ka izu atọ ma ọ bụ anọ mgbe ị kụchara ya.
Daalụ maka ndụmọdụ ahụ, enwere m ike ịjụ gị ajụjụ ọzọ ma emechaa?
N'ezie! Nọrọ na njikere, a nọ m ebe a iji nyere gị aka mgbe ọ bụla.
Ezigbo enyi, kedu ka m ga-esi mee ka ji m too nke ọma?
Jide n'aka na ị na-ewepụ ahịhịa n'ugbo gị mgbe niile, ma hụ na mmiri anaghị eju n'ebe ahụ.
Ahụ na-afụ m n'azụ mgbe m rụchara ọrụ ugbo.
Nke ahụ bụ ihe nkịtị, gbalịa na-ezu ike nke ọma ma na-agbatị ahụ gị tupu ị malite ọrụ.
Ọ dị mma, enwere ihe oriri ọ bụla nwere ike inyere m aka ịdị ike?
Ee, rie mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, na nri ndị nwere protein dị ka àkwá na azụ.
M chọrọ ịkụ akwụkwọ nri n'azụ ụlọ m, kedu ihe m ga-ebu ụzọ mee?
Tọpụ ala ahụ nke ọma, tinye ntakịrị nri ala, wee kụọ mkpụrụ gị n'ahịrị.
Kedu otu m ga-esi gbochie ụmụ ahụhụ iri akwụkwọ nri m?
Ị nwere ike iji ọgwụ okike dị ka ose na taba iji chụọ ụmụ ahụhụ ahụ.
Ahụ ọkụ na-eju m, kedu ọgwụ m ga-aṅụ?
Biko gaa ụlọ ọgwụ ozugbo. Ekwela ka m gwa gị ọgwụ ị ga-aṅụ na-enweghị nyocha dọkịta.
Ezigbo ndụmọdụ, a ga m eme otú ahụ.
Ezi echiche! Ahụike gị bụ ihe kacha mkpa.
Kedu ka m ga-esi mara ma ọ bụrụ na ji m chara acha?
Mgbe akwụkwọ ji gị malitere ịkpọnwụ ma ọ bụ na-acha edo edo, ọ bụ oge iji gwuọ ya.
Ị na-eche na ịkụ ọka na-enye ego?
Ee, ọka na-ere ahịa nke ọma, ọ bụrụ na ị kụrụ ya nke ọma ma lekọta ya.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụ ike m dị mma na-enweghị ịga ụlọ ọgwụ mgbe niile?
Na-eri nri kwesịrị ekwesị, na-emega ahụ, ma na-ezu ike nke ọma.
M na-enwe nsogbu iku ume mgbe ụfọdụ.
Nke ahụ bụ ihe siri ike. Biko gaa hụ dọkịta ka ha lelee akpa ume gị.
Ị maara banyere nri ndị na-eme ka ọbara dị mma?
Ee, akwụkwọ nri akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dị ka ugu na-enyere aka nke ukwuu.
Kedu otu m ga-esi chekwaa ji m mgbe m gwuochara ya?
Chekwaa ya n'ebe dị jụụ, kpọrọ nkụ, ma nwee ikuku na-abanye nke ọma.
Enwere m ike ịkụ ji na ite?
Ọ na-esiri ike, mana ọ bụrụ na ite ahụ buru ibu nke ọma, ị nwere ike ịnwale ya.
Daalụ, ị na-enyere m aka nke ukwuu.
Obi dị m ụtọ inyere gị aka! Enwere ihe ọzọ ị chọrọ ịma?
Kedu otu m ga-esi zere ọrịa shuga?
Belata iri nri nwere shuga dị ukwuu ma na-emega ahụ mgbe niile.
Ọ dị mma, gịnị bụ ụzọ kacha mma isi kụọ osikapa?
Osikapa chọrọ ebe nwere mmiri zuru oke, yabụ chọta ebe ala na-ejide mmiri.
M na-enwe isi ọwụwa mgbe anwụ na-acha.
Jiri okpu mgbe ị na-apụ n'anwụ, ma na-aṅụkwa mmiri mgbe niile.
Kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na osisi m na-anwụ anwụ?
Lelee ma ọ̀ bụ mmiri na-erughị ha, ma ọ bụ na ụmụ ahụhụ na-eri ha.
Ihe a niile na-atọ m ụtọ, ị maara ọtụtụ ihe!
Ekele! A na-amụ ihe kwa ụbọchị. Enwere m ike inyere gị aka na ihe ọzọ?
M chọrọ ịmara ma àkwá ọ̀ dị mma maka ahụike?
Ee, àkwá nwere protein dị mma, ọ dị mma maka ahụike ma ọ bụrụ na e risịrị ya n'ụzọ kwesịrị ekwesị.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala ugbo m dị nri?
Ị nwere ike iji nsị anụmanụ ma ọ bụ fatịlaịza okike mee ka ala gị dị nri.
Ọ dị mma, kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m nwere ọnya na-anaghị agwọ?
Biko gaa hụ dọkịta ozugbo, ọ nwere ike ịbụ ihe chọrọ ọgwụgwọ pụrụ iche.
Kedu ihe kacha mma m ga-eri n'ụtụtụ?
Nri ụtụtụ kwesịrị inwe ihe na-enye ume, dị ka poteto, ji, ma ọ bụ mkpụrụ osisi.
M na-atụ egwu na anwụnta ga-eme ka m nwee malaria.
Gbalịa hie n'ụgbụ anwụnta ma hụ na gburugburu ụlọ gị dị ọcha.
Kedu mgbe m kwesịrị ịgbara osisi m mmiri?
N'ụtụtụ mgbe anwụ na-ebitabeghị ma ọ bụ n'uhuruchi mgbe anwụ dara.
Ị chere na ọrụ ugbo bụ ọrụ dị mma?
Ee, ọrụ ugbo bụ ọrụ dị mma nke na-enye nri na ego.
M na-enwe mmetụta na-adịghị mma mgbe m risịrị nri ụfọdụ.
Gbalịa dee nri ndị ahụ na-akpatara gị nsogbu, wee gwa dọkịta gị.
Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị.
Ọ bụ ọrụ m! Enwere m ike inyere gị aka na ihe ọzọ?
Kedu otu m ga-esi mara ma ala m ọ̀ dị mma maka ịkụ ọka?
Ala ojii na-atọ ụtọ nke ọma maka ọka, ma ọ bụrụ na ọ na-ejide mmiri nke ọma.
M na-enwe nsogbu na-ehi ụra nke ọma.
Gbalịa ghara iji ekwentị gị mgbe ị nọ n'àkwà, ma hụ na ọnụ ụlọ gị dị jụụ.
Ọ dị mma, kedu ihe m ga-eme ma ọ bụrụ na m hụrụ agwọ n'ugbo?
Kpachara anya, pụọ n'ebe ahụ, ma gwa ndị ọzọ ka ha mara.
Ị maara banyere uru ugu nwere?
Ugu na-eme ka ọbara dị mma, ọ dịkwa mma maka ahụike obi.
Kedu otu m ga-esi kụọ anara?
Kụọ ya n'ebe nwere anwụ, ma gbaa mbọ na ala ahụ tọpụrụ nke ọma.
M na-enwe obi ụtọ na mkparịta ụka anyị.
Mụ onwe m kwa! Enwere ihe ọzọ ịchọrọ ịjụ?
Kedu ka m ga-esi mee ka ahụ ike m sie ike?
Na-eri nri na-edozi ahụ, na-aṅụ mmiri, na-emega ahụ, ma na-ezu ike.
Kedu ihe kpatara na osisi m anaghị eto?
Ọ nwere ike ịbụ na ala ahụ enweghị nri, ma ọ bụ na mmiri anaghị eru ha nke ọma.
M chọrọ ịkụ osisi mkpụrụ osisi, kedu nke kacha mma?
Mgbịrịgba (orange) ma ọ bụ mango na-eto nke ọma n'ebe anyị a.
Kedu otu m ga-esi nọgide na-enwe obi ụtọ?
Na-etinye oge na ndị ị hụrụ n'anya, ma na-eme ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Daalụ, ị bụ ezigbo enyi.
I meela! A na-anọ m ebe a mgbe niile.
Kedu mgbe m kwesịrị ịkụ ọka n'afọ a?
Ọ kacha mma ịkụ ya ozugbo mmiri mbụ malitere izu.
M na-enwe nrụgide n'ọrụ m.
Gbalịa na-ewepụta oge ezumike, ma na-eku ume miri emi mgbe ọrụ na-esiri gị ike.
Kedu otu m ga-esi mee ka ala m dị mma na-enweghị kemịkal?
Jiri nsị anụmanụ (compost) mee ka ala gị dị nri.
M na-enwe afọ ntachi, kedu ihe m ga-eme?
Rie nri nwere eriri (fiber) dị ukwuu, dị ka akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi, ma ṅụọ mmiri nke ukwuu.
Ị chere na ọrụ ugbo na-agwụ ike?
Ọ na-agwụ ike, mana ọ bụ ọrụ na-enye afọ ojuju mgbe ị hụrụ ihe ị kụrụ ka ọ na-eto.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na m na-eri nri gabigara ókè?
Ọ bụrụ na ị na-enwe mmetụta na-adịghị mma ma ọ bụ na ị na-enweta ibu na-adịghị mma.
Kedu ihe kacha mma m ga-eme ma ọ bụrụ na ụmụ ahụhụ wakporo ugbo m?
Gbalịa jiri ọgwụ okike ma ọ bụ wepụ ha n'aka.
M na-atụ egwu ịrịa ọrịa.
Biko na-edebe gburugburu gị ọcha ma na-eri nri dị ọcha.
Kedu ka m ga-esi gbanwee ndụ m ka ọ dị mma?
Malite na obere ihe, dị ka ịṅụ mmiri karịa ma ọ bụ ịga ije kwa ụbọchị.
Daalụ maka oge gị.
Ọ bụ ihe ụtọ m! Enwere ihe ọzọ?
Kedu otu m ga-esi kụọ poteto?
Kụọ ya n'ala tọpụrụ nke ọma, ma hụ na mmiri anaghị eju n'ebe ahụ.
M na-enwe mmetụta na-adịghị mma n'anya m mgbe m na-arụ ọrụ.
Gbalịa na-ezu ike mgbe niile, ma hụ na ọkụ na-eru gị nke ọma.
Kedu otu m ga-esi mee ka ahụike m dị mma na-enweghị ego dị ukwuu?
Rie nri ndị a kụrụ n'ugbo, na-emega ahụ, ma na-edebe gburugburu gị ọcha.
Ị maara banyere uru mmiri nwere n'ahụ?
Ee, mmiri na-enyere aka n'ịhazi okpomọkụ ahụ na iwepụ ihe mkpofu.
Kedu ka m ga-esi chebe mkpụrụ m ka anụmanụ ghara iri ya?
Gbaa ugbo gị gburugburu ma ọ bụ jiri ụzọ ndị ọzọ kpuchido ya.
M na-enwe obi ụtọ na ndụmọdụ gị.
Obi dị m ụtọ! Enwere m ike inyere gị aka na ihe ọzọ?
Kedu ihe kacha mma m ga-eme ma ọ bụrụ na m na-enwe mgbakasị ahụ?
Gbalịa na-ekpe ekpere, na-ehi ụra, ma na-eme ihe ndị na-atọ gị ụtọ.
Kedu otu m ga-esi mara ma ọ bụrụ na m nwere ike ọgwụgwụ?
Ọ bụrụ na ị na-enwe ike ọgwụgwụ mgbe niile ọbụna mgbe ị zuru ike.
Kedu mgbe ọ kacha mma ịkụ akwụkwọ nri?
Ọ kacha mma ịkụ ya n'ụtụtụ ma ọ bụ n'uhuruchi.
M na-enwe mmasị ịmụta banyere ọrụ ugbo.
Ọ dị mma! Ịmụta banyere ọrụ ugbo na-enyere aka inwe nri.