image imagewidth (px) 838 4.43k | text stringlengths 0 2.74k | book stringclasses 7
values | page_id stringlengths 8 8 | language sequencelengths 1 1 |
|---|---|---|---|---|
THE WORKS OF
Sri Sankaracharya
SRI VANI VILAS EDITION. | BHSv1S1 | page-001 | [
"sa"
] | |
परिग्रहण सं. १०३६३
ग्रन्थालय, के. उ. ति. शि. संस्थान
सारनाथ, वाराणसी | BHSv1S1 | page-002 | [
"sa"
] | |
THE WORKS OF
SRI SANKARACHARYA
VOLUME 1
SRI VANI VILAS PRESS
------- SRIRANGAM ------- | BHSv1S1 | page-003 | [
"sa"
] | |
परिग्रहण सं. १०३६३
ग्रन्थालय, के. उ. ति. शि. संस्थान
सारनाथ, वाराणसी | BHSv1S1 | page-004 | [
"sa"
] | |
CONTENTS
BRAHMASUTRA- BHASHYA - - PAGE
CHAPTER I . 1-275
PADA 1 1
PADA 2 95
PADA 3 145
PADA 4 225 | BHSv1S1 | page-005 | [
"sa"
] | |
॥विषयाः ॥
ब्रह्मसूत्रभाष्यम् पृष्ठम्
अध्यायः १. .. -.- १-२७५
प्रथमः पादः ... १
द्वितीयः पादः ... ९५
तृतीयः पादः ... ... १४५
चतुर्थः पादः ... ... २२५ | BHSv1S1 | page-006 | [
"sa"
] | |
BRAHMASUTRA
BHASHYA
Volume
1 | BHSv1S1 | page-007 | [
"sa"
] | |
ब्रह्मसूत्रभाष्यम्
प्रथमो भागः | BHSv1S1 | page-008 | [
"sa"
] | |
।। श्रीः ।।
।। विषयानुक्रमणिका ।।
------ ------
प्रथमोऽध्यायः पृष्ठम्
प्रथमः पादः-स्पष्टब्रह्मलिङ्गवाक्यसमन्वयः १-९१
उपोद्धातः …. १-२
अध्यासो मिथ्येत्याक्षेपः १
स्वरूपनिमित्तफलैरध्यासोपव्याख्यानम् २
अध्यासलक्षणम् २
सत्यानृतमिथुनीकरणाक्षेपः २
लोकसिद्धाध्यासलक्षणाख्यानेनैव तत्प्रत्याख्यानम् २
अन्यथ... | BHSv1S1 | page-009 | [
"sa"
] | |
[ २ ]
प्रमाणभाष्यम् … ३-४
’ अहम्’ ’ मम इत्यध्यासस्य अविद्यात्वप्रसि-
द्धया अध्यासत्वदृढीकरणपूर्वकम्, तन्मात्रव्यु-
त्पादने बीजस्याप्युद्धाटनम् …. ३
प्रत्यक्षानुमानादिभिरध्याससिद्धिः ३
अध्यासस्यानर्थहेतुतां दर्शयितुं ताद्विशेषोदाहरणम् ४
विषयप्रयोजनदर्शनपूर्वकमारम्भसमर्थनम् ५
१. जिज्ञासाधिकरणम्-ब्रह्म ... | BHSv1S1 | page-010 | [
"sa"
] | |
[ ३ ]
सामान्यज्ञानविशेषविप्रतिपत्तिप्रदर्शनपूर्वकं जि-
ज्ञास्यत्वस्य समर्थनम् ८
२. जन्माद्यधिकरणम्-ब्रह्मणो लक्ष्यता . ९-१३
मीमांसारम्भे लक्षणाभावाक्षेपपूर्विका सूत्रपातनिका ९
सूत्रावयवविभजनम् ९
जन्मनः आदित्वसमर्थनम् ९
’अस्य’ ’यतः' इति पदयोरर्थ विशदय्य वा-
क्यार्थप्रदर्शनम् ... १०
स्थितिकाले... | BHSv1S1 | page-011 | [
"sa"
] | |
[ ४ ]
लिलक्षयिषितवेदान्तवाक्यतन्निर्णयवाक्ययोरुपन्यासः १२
पूर्वसूत्नसंगतिपूर्वकमुत्तरसूत्रावतरणम् १३
३. शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् … १३-१४
प्रथमवर्णकम्-ब्रह्मणो वेदकर्तृत्वम् . १३-१४
यस्य निःश्वसितं सर्वज्ञकल्पा वेदाः, तस्य निरति-
शयसर्वज्ञतेति किमु वक्तव्यम्-इति, पूर्वसूत्रो-
पक्षिप्ताया जगत्कारण... | BHSv1S1 | page-012 | [
"sa"
] | |
[ ५ ]
द्वितियवर्णकम्- साक्षादेव ब्रह्म समर्पयन्ति वेदा-
न्ताः इति १७
अमृतत्वकामस्य ब्रह्मज्ञानं विदधता वेदान्तेन प्र-
तिपत्तिविधिविषयतयैव शास्त्रेण ब्रह्म समर्प्यते
इति वृत्तिकारमतम् - १७
कर्मब्रह्मविद्याफल्योर्वैलक्षण्यस्य समर्थनम् १९
परिणामिनित्यत्वकूटस्थनित्यत्वविवेचनेन ब्रह्मणः
कृटस्थनित्यतासमर्थनम् २०
मो... | BHSv1S1 | page-013 | [
"sa"
] | |
[ ६ ]
नुपयोगिविषयमिति प्रतिपादनम् २९
श्रुतब्रह्मणोऽपि यथापूर्वं संसारित्वदर्शनादानर्थ-
क्यशङ्कांयाः परिहारः ३०
देहादौ आत्माभिमानस्य गौणतां प्राभाकरैरभ्यु-
पगतां निरस्य तस्य मिथ्यात्वसमर्थनम् ३२
आशङ्कितस्य मननादिविधानानर्थक्यस्य परिहारः
--श्रुतमात्रस्य मननम् , नावगतस्येति ३३
ब्रह्मणो धर्मानन्तर्भावे पृथक् शास्त्र... | BHSv1S1 | page-014 | [
"sa"
] | |
[ ७ ]
ईश्वरस्य ज्ञानानुगुणहेत्वपेक्षानिरासः ३९
संसारिणो देहाद्यपेक्षेक्षितृत्वाभ्युपगमे अपसिद्धान्ता-
शङ्काया निरासः ३९
उपचारप्राये वचनादचेतनेऽपि प्रधाने भाक्तमीक्षि-
तृत्वमिति प्राप्ते उत्तरसूत्रावतरणम् ४०
प्रधाने गौणतायाम् ईक्षतिशब्दस्य, ’ अनेन जीवे-
नात्मना’ इति आत्मशब्देन जीवपरामर्शायोगात्
अनाञ्जस्यप्रतिपादनम्... | BHSv1S1 | page-015 | [
"sa"
] | |
[ ८ ]
महच्च प्रामाण्यकारणमेतत् , यद्वेदान्तानां चेतन-
कारणत्वे समानगतित्वमिति सर्वज्ञस्यैव जग-
त्कारणत्बसमर्थनम् ४८
’ स कारणम् ’ इत्यादिश्रुतौ स्वशब्देनैव श्रुतत्वाच्च
ब्रह्मेव कारणमिति निगमनम् ४८
सोपाधिकत्वनिरुपाधिकत्वाभ्यां द्विरूपतया अवग-
म्यमानस्य ब्रह्मणः उपास्यतया ज्ञेयतया च वेदा-
न्तेषूपदेश इति प्रदर्शनार्... | BHSv1S1 | page-016 | [
"sa"
] | |
[ ९ ]
मन्त्रब्राह्मणयोश्चैकार्थत्वात् पर एव आनन्दमय
इति प्रतिपादनम् ५५
प्राक् शरीराद्युत्पत्तेरभिध्यानाद्यनुपपत्तेरितरनिषेधः ५५
जीवानन्दमययोः लब्धृलब्धव्यतया भेदेन व्यप--
देशाच्च इतरनिषेधः ५६
गतिसामान्यप्रपञ्चनाय कामयितृत्वनिर्देशात् प्र-
धाननिषेधः ५७
प्रबोधवतो जीवस्य मुक्तिशासनाच्च इतर... | BHSv1S1 | page-017 | [
"sa"
] | |
[ १० ]
रूपवत्त्वोपदेशस्य साधकानुग्रहार्थता ६६
आधारैश्वर्यमर्यीदाश्रवणस्योपासनार्थता ६६
आदित्याद्यभिमानिभ्योऽन्यस्यान्तर्यामिण उपदे-
शाच्च परमेश्वरस्यैवोपास्यत्वम् ६७
८. आकाशाधिकरणम् ६७-७०
'अस्य लोकस्य ’ इत्यादि छन्दोगवाक्ये आका-
शशब्दः ब्रह्मपरः, भूताकाशपरो वेति संदेहे,
प्रसिद्धयादिभिहतुभिः भूताकाशस्यैव ग्रहणम... | BHSv1S1 | page-018 | [
"sa"
] | |
[ ११ ]
इत्यादिवाक्योदाहरणस्य संशयाविषयत्वादनु-
दाहरणत्वप्रतिपादनम् ७३
१०. ज्योतिश्चरणाधिकरणम् ७३-८२
अथ यदतः परः. इत्यादि छान्दोग्यवाक्ये
आदित्यादि ज्योतिः परमात्मा वेति सांशयिको-
ऽर्थः ७४
प्रसिद्धेः, दीप्तिश्रुतेः, द्युमर्यादत्बश्रुतेः, आधारबहु-
त्वश्रुतेः, कौैये परस्य व्वोतिषौऽ्यासात , अ-
ल्पफलश्रवणाच्च प्राक... | BHSv1S1 | page-019 | [
"sa"
] | |
[ १२ ]
भूतादीनां पादानां व्यपदिश्यमानानां छन्दस्यनुप-
प्राणधर्मेण प्रज्ञारमेण स्वधर्मेण च ब्रह्मण एव
पत्तेरपि ब्रह्मणः प्रकृतत्वम् ८०
आधारमर्यादयोर्लक्षणया व्याख्यानेन प्रत्यभि-
ज्ञासमेर्थनम् ८१
११. प्रातर्दनाधिकरणम् ८२-९१
कौषीतकिब्राह्मणगताया इन्द्रप्रतर्दनाख्यायिकाया
विषयस्य प्रदर्शनम् ८२
प्राणशब्देन वा... | BHSv1S1 | page-020 | [
"sa"
] | |
[ १३ ]
एकमुपासनं त्रिविधमिह विवक्षितमिति वृत्तिका-
रभतेन सूत्नस्य व्याख्यानम् ९०
द्वितीयः पादः-अस्पष्टब्रह्मलिङ्गवाक्यानामुपास्य-
त्वेन ब्रह्मणि समन्वयः ९३-१४१
१. सर्वत्र प्रसिद्धयधिकरणम् । ९५-१०४
पूर्वोपजीवनेन उत्तरोत्थाननिरूपणम्
मर्वे ग्वत्विदमिति छान्दोग्यवाक्ये शारीरो ब्रह्म
ब्रा उपास्यत्वेनोपदिश्यते इति सं... | BHSv1S1 | page-021 | [
"sa"
] | |
[ १४ ]
तात्त्विक एव भेदो५त्र सूत्रित इति भ्रमनिरासेन
अद्वेताविरोधसमर्थनम् १०१
अर्भकौकस्त्वाणीतस्त्वयोर्जीवलिङ्गयोर्निचाय्यत्वपि-
क्षतया अविरोधसमर्थनम् १०२
ब्रह्मणोऽनिष्टसंभोगप्राप्तिशङ्कायाः, मिथ्याज्ञानक-
ल्पितोपभोगेन सम्यग्ज्ञानदृष्टवस्तुनोसंस्पर्शमुप-
पाद्य निराकरणम् १०३
२. अत्रधिकरणम् १०५-१०६
’ यस्य ब्रह... | BHSv1S1 | page-022 | [
"sa"
] | |
[ १५ ]
उभयोर्भोक्तृत्वायोगेन संशयस्याक्षेपः १०७
छत्रिन्यायेन वा, ` यः कारयति स करोत्येव’
इति न्यायेन वा, करणे स्वातन्त्र्यविवक्षया वा
समाधानम् १०७
बुद्धिक्षेत्रज्ञाविति पक्षस्य समर्थनम् १०८
संख्याश्रवणे समानस्वभावेष्वेव लोके प्रतीतेः वि-
ज्ञानात्मपरमात्मनोरेव ग्रहणमिति सिद्धान्तः १०८
गन्तृगन्तव्यत्वमन्तृमन्तव्यत... | BHSv1S1 | page-023 | [
"sa"
] | |
[ १६ ]
आत्मत्वामृतत्वाभयत्वापहतपाप्मत्वसंयद्वामत्वादी-
नां गुणानां श्रूयमाणानां परमेश्वर एवोपपत्तेः
अन्तरः परमेश्वर इति सिद्धान्तः ११३
स्थानादिव्यपदेशस्य उपलब्ध्यर्थतया अविरोधस-
मर्थनम् ११३
’ प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’ इति प्रक्रान्तस्य
सुखविशिष्टस्य ब्रह्मण एवात्रापि ग्रहणं न्याय्यमिति
समर्थयितुं सप्रपञ्च... | BHSv1S1 | page-024 | [
"sa"
] | |
[ १७ ]
अदृष्टत्वादिव्यपदेशसंभवेन अन्तर्यामितया श-
ङ्क्यमानस्य प्रधानस्य द्रघृत्वाद्यतद्धर्माभिलापात्
निषेधः १२०
द्रष्ट्टत्वादिधर्मयोगेन शागीरमन्तर्यामितयोद्भाब्य,
काण्वमाध्यन्दिनानामन्तर्यामिणो भेदेन शारीरस्य
आम्नानमवष्टभ्य तन्निरमनम् १२२
भेदेनेत्यादिसूत्रात् शारिरान्तर्यामिणोस्तात्त्विकभे-
दव्यामोहस्य व्यपोहनम् ... | BHSv1S1 | page-025 | [
"sa"
] | |
[ १८ ]
शारीराद्विलक्षणत्वेन विशेषणात् , प्रधानाद्भेदेन
व्यपदेशाच्च शारीरप्रधाननिषेधः १२७
’ अग्निर्मूर्धा चक्षुपी चन्द्रसूर्यी’ इत्यादिसर्वकार्या-
त्मकरूपस्योपन्यासात्परमात्मैव भूतयोनिरिति वृ-
त्तिकारमतम् १२८
वृत्तिकारमतदूषणपूर्वकं ’ पुरुष एवेदं विश्वं कर्म ’
इत्यादिसर्वात्मकरूपोपन्यासात्परमात्मैव भूतयो-
निरिति भगव... | BHSv1S1 | page-026 | [
"sa"
] | |
[ २० ]
सेतुशब्दं ब्रह्मेत्युपेत्य सेतुश्रुतेर्गतिः १४७
सेतुशब्दावात्मज्ञानवाग्विमोकाविति विधान्तरेण
सेतुश्रुतेर्गतिः . १४८
दोषविमुक्तैर्वाग्निमुक्तैश्चोपगम्यत्वव्यपदेशस्य हेत्व-
न्तरस्योपन्यासः १४८
प्रधानवायुपक्षयोर्निरासः १४०
सर्वजत्वाद्यसंभवात् , ज्ञेयज्ञातृभावेन व्यपदेशात्
परमात्मप्रकरणाच्च विज्ञानात्मपश्नन... | BHSv1S1 | page-028 | [
"sa"
] | |
[ २१ ]
हत्वसिद्धिशङ्का १५५
श्रुत्या प्रकरणबाधसमर्थनेन तस्याः परिहारः १५६
प्राणपश्ने प्रकरणविरोधस्य दृढीकरणम् …… १५७
भृम्नि श्रूयमाणानां धर्माणां परमात्मन्येवोपपत्तेः
सिद्धान्तयुक्तेरुपन्यासः १५८
३. अक्षराधिकरणम् १५९-१६२
'कस्मिन्नु खल्वाकाशे' इत्यादिबृहदारण्यकवाक्ये
रूढेरक्षरशब्द ओंकार एवेति पूर्वपक्षः १५९
... | BHSv1S1 | page-029 | [
"sa"
] | |
[ २२ ]
५. दहराधिकरणम् १६४-१८०
छान्दोग्ये दहरे हृदयपुण्डरीके श्रूयमाणो दहर
आकाशः किं भूताकाशः, अथ विज्ञानात्मा,
अथवा परमात्मा इति संशयस्य सहेतुकमुपन्यासः १६४
भूताकाशपक्षः १६५
जीवपक्षः १६५
परमेश्वरपक्षः सिद्धान्तः १६६
भूताकाशपक्षनिरासः १६६
जीवपक्षनिरासः १६७
दहराकाशस्यान्वेष्टव्यत्वसमर्थनम् १६८
गतिशब्द... | BHSv1S1 | page-030 | [
"sa"
] | |
[ २३ ]
गेधस्य परिहारः १७६
भेदमिथ्यात्वम् १७६
प्राजापत्यवाक्यसंदर्भविमर्शेन भेदमिथ्यात्वस्य सम-
र्थनम् १७६
श्रुतेरेकदेशिव्याख्या, तन्निरासश्च १७८
जैवं रूपं पारमार्थिकमिति मतान्तरस्य शारीरकसं-
क्षेपेण निरसनम् १७८
परमेश्चरवाक्ये जीवमाशङ्कय व्यावर्तयन् सूत्रकारः
परस्य जीवादन्यत्वं द्रढयति, न तु जीवस्य पर-
स्माद... | BHSv1S1 | page-031 | [
"sa"
] | |
[ २४ ]
पूर्वपक्षजीवातुं सतिससमीपक्षं निरस्य विघरयसप्त-
मीमादाय ’न तत्र’ इत्यादिश्रुतर्योजनम् १८३
विषयसप्तमीपक्षनान्तरीयकणिजध्याहारानुग्राहक-
स्मृत्युपन्यासः १८३
७. प्रमिताधिकरणम् १८४-१८६
काठकवाक्ये अङ्गुष्टमात्रः ,जीवः , ईशो वेति सं-
शथे, परिमाणोपदेशात् स्मृतिसंवादाच्च जीव
इति पूर्वः पक्षः १८४
’ ईशानो भू... | BHSv1S1 | page-032 | [
"sa"
] | |
[ २५ ]
देवाद्यधिकारे अङ्गुष्ठमात्रश्रुतिविरोधस्य परिहारः १८७
देवादीनां विग्रहवत्त्वाभ्युपगमः य्ोग्यानुपलब्धि-
पराहत इति श्रुतिसमवायिदेवतावादिनामाक्षेपः १८७
श्रुतिस्मृतिम्यो देवतात्मनो५नेकस्वरूपप्रतिपत्तेः प-
रिहारः १८८
अनेकप्रतिपत्तेरित्यस्य अनेकत्र युगपदङ्गभावगम-
नस्येत्यपरा व्याख्या १८९
विग्रहबत्त्वे औत्पत्तिकशब... | BHSv1S1 | page-033 | [
"sa"
] | |
[ २६ ]
वर्णा एव तु शब्द इत्युपवर्पमतम् १९३
प्रत्यभिज्ञानबलात् वर्णव्यक्त्येकत्वनित्यत्वसमर्थनम् १९३
वर्णविषयकभेदप्रत्ययस्य व्यञ्जकवायुरूपोपाधिनि-
बन्धनतया निर्वाहः १९४
व्यञ्जकवायूनामश्रावणत्वात् तद्धर्माणामश्रावणत्वे-
नापरितोषात् ध्वनीनामुपाधित्वनिरूपणम् १९५
स्फोटसाधकत्वेनाभिमतानुसंहारबुद्धेः वर्णातिरि-
क्ताविषय... | BHSv1S1 | page-034 | [
"sa"
] | |
[ २७ ]
मध्वादिविद्यास्वसंभवात् ब्रह्मविद्यायामपि देवादी-
नामनधिकार इति जैमिनिमतम् २०२
ज्योतिर्मण्डलेषु देवताशब्दप्रसिद्धेरप्यनधिकारः २०३
देवाद्यधिकारस्य अप्रामाणिकत्वशङ्का २०३
देवतादिव्यामिश्रविद्यास्चनधिकृतानामपि देवादी-
नां शुद्धब्रह्मविद्यायामधिकार एवेति बादरा-
यणमतम् २०४
देवताशब्दनां ज्योतिर्मण्डलप्रसिद्धेरुत... | BHSv1S1 | page-035 | [
"sa"
] | |
[ २८ ]
चैत्ररथेनाभिप्रतारिणा क्षत्रियेण समभिव्याहारा-
ल्लिङ्गात् जानश्रुतेः जातिशूद्वत्वनिराकरणम् २११
विद्याप्रदेशेषूपनयनादिसंस्कारपरामर्शाच्च शूद्वस्य
नाधिकारः २१२
सत्यवचनेन अशूद्नत्वनिर्धारणपूर्वकं गौतमस्य जा-
बालानुशासनप्रवृत्तेः लिङ्गान्तरस्योपन्यासः २१२
वेदश्रवणादिषु शूद्रप्रतिषेधकस्मृत्युपन्यासः २१२
१०. कम... | BHSv1S1 | page-036 | [
"sa"
] | |
[ २९ ]
नामरूपाभ्यामर्थान्तरभूताकाशव्यपदेशात् ब्रह्मैवेति
सिद्धान्तः २१८
१३. सुषुप्त्यधिकरणम् २१८--२२१
बृहदारण्यके' कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः’
इति वाक्ये आदिमध्यावसानेषु संसारप्रतिपाद-
नात् विज्ञानमयो जीव एवेति पूर्वपक्षः २१८
सुपुमावुत्क्रान्तौ च शारीराद्भेदेन व्यपदेशात् पर-
मेश्वर एवेति सिद्धान्तः २१९
आदिम... | BHSv1S1 | page-037 | [
"sa"
] | |
[ ३० ]
रथादिरूपककल्पनायाः प्रतिपत्तिसौकर्यार्थत्वप्रदर्श-
नम् २२९
काठकग्रन्थस्य प्रत्यग्ब्रह्मतात्पर्यग्राहकलिङ्गस्य प्रद-
र्शनम् २२९
स्थूले शरीरे अव्यक्तशब्दस्य अश्लेष इति पूर्वप-
क्षिणोऽनुशयबीजस्य निराकरणम् २३०
अपसिद्धान्तशङ्का २३०
तत्परिहारः २३५
सूक्ष्मशरीरमेवाव्यक्तशब्दमिति वृत्तिकृन्मतम् २३२
एकवाक्य... | BHSv1S1 | page-038 | [
"sa"
] | |
[ ३१ ]
सांख्यप्रसिद्धेर्वैदिकप्रसिद्धिपराहतत्वप्रदर्शनम् २४०
२. चमसाधिकरणम् २४०-२४४
अजामेकामिति मन्त्रवर्णात् प्रधानस्य श्रुतिमूलत्व-
शङ्का २४०
अजावाक्यं चमसवाक्यवत् परिप्वमानं न स्वत-
न्त्रप्रधाननिश्चयाय पर्याप्तमिति सिद्धान्तः २४१
शाखान्तरबलात् तेजोबन्नलक्षणाया अजाया नि-
र्धारणम् २४२
तेजोबन्नलक्षणायाश्चराचर... | BHSv1S1 | page-039 | [
"sa"
] | |
[ ३२ ]
प्राणादिषु अन्नस्थाने ज्योतिषा काण्वानां पञ्च-
संख्यापूर्तिः २४९
४. कारणत्वाधिकरणम् २४९-२५५
बृत्तसंकीर्तनम् २४९
प्रतिवेदान्तं सृष्टिविगानात् ब्रह्मकारणत्वगतिसामा-
न्याक्षेपपूर्वकं कारणान्तरपरिग्रहस्यौचित्योद्भा-
वनम् २५०
सुज्यभानेषु विगाने५पि स्रष्टरि विगानाभावादवि-
रोधस्य निर्वाहः २५१
’ असद्वा’ इत... | BHSv1S1 | page-040 | [
"sa"
] | |
[ ३३ ]
६. वाक्यान्वयाधिकरणम् २६०--२६८
मैत्रेयीब्राह्मणे द्रष्टव्यतया जीवस्य परमात्मनो वा
उपदेश इति विचिकित्सायाः सहेतुकमुपन्यासः २६०
उपक्रमसामर्थ्यात् , परस्यैव समुत्थानश्रुत्या जीवा-
भेदाभिधानात् , विज्ञातृशब्दाच्च जीवोपदेश
इति पूर्वपक्षः २६१
वाक्यान्वयात्परमात्मोपदेश इति सिद्धान्तः २६१
वाक्यान्वयप्रपञ्चनम् ... | BHSv1S1 | page-041 | [
"sa"
] | |
[ ३४ ]
७. प्रकृत्यधिकरणम २६८-२७४
संगतिप्रदर्शनम …. २६
ब्रह्मणः निमित्तकारणत्वमेवेति पक्षस्य उपन्यासः २६८
एकविज्ञानेन सर्वविज्ञानप्रतिज्ञाया मृदादिदृष्टान्ता-
नां च्व अनुपरोधाय उपादानत्वस्य निमित्तत्वस्य
च आश्रयणमिति सिद्धान्तः २७०
निमित्तत्वस्य अधिष्ठात्रन्तराभावेन समर्थनम् २७१
अभिध्योपदेशस्य हेत्वन्तरतयोपन्या... | BHSv1S1 | page-042 | [
"sa"
] | |
ॐ
शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो
भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बहस्पतिः ।
शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे ।
नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मवदिष्यामि । ऋतं
वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मा-
मवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् ।
अवतु वक्तारम् ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।।
सह नाववत... | BHSv1S1 | page-043 | [
"sa"
] | |
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छ-
न्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो
मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देवधारणो
भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जि-
ह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि
विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया
पिहितः । श्रुतं मे गोपाय ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।।
अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्टं
गिरेरिव । ऊर्ध्वपव... | BHSv1S1 | page-044 | [
"sa"
] | |
भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवाः ।भद्रं
पश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरेरङ्गैस्तुष्टुवा-
५सस्तनूभिः । व्यशेम देवहितं यदा-
युः । स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्व-
स्ति नः पूषा विश्ववेदाः । स्वस्ति न-
स्तार्क्ष्यो अरिष्ठनेमिः । स्वस्ति नो बृह-
स्पतिर्दधातु ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।।
पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्ण... | BHSv1S1 | page-045 | [
"sa"
] | |
सर्वाणि । सर्वं ब्रह्मौपनिषदं माहं ब्रह्म
निराकुर्यां मा मा ब्रह्म निराकरोदनिरा-
करणमस्त्वनिराकरणं मेऽस्तु । तदात्म-
नि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि
सन्तु ते मयि सन्तु ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।।
वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता । मनो मे
वाचि प्रतिष्ठितम् । आविरावीर्म एधि ।
वेदस्य म आणीस्थः । श्रुतं मे मा प्रहा-
सीः । ... | BHSv1S1 | page-046 | [
"sa"
] | |
भद्रं नोऽपि वातय मनः ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।।
यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो वै
वेदांश्च प्रहिणोति तस्मै । त५ह देव-
मात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्वै शरणमहं
प्रपद्ये ।।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ।। | BHSv1S1 | page-047 | [
"sa"
] | |
BHSv1S1 | page-048 | [
"sa"
] | ||
। ब्रह्मसूत्रभाष्यम् ।। | BHSv1S1 | page-049 | [
"sa"
] | |
BHSv1S1 | page-050 | [
"sa"
] | ||
श्रीमच्छंकरभगवत्पादैर्विरचितम्
॥ ब्रह्मसूत्रभाष्यम् ॥ | BHSv1S1 | page-051 | [
"sa"
] | |
।। श्रीमच्छंकरभगवत्पूज्यपादा: ।।
श्रीवाणीविलासमुद्रायन्त्रालये मुद्रितमिदम् । | BHSv1S1 | page-052 | [
"sa"
] | |
ॐ
शारीरकमीमांसा
|| सुत्रभाष्यम् ||
श्रीमच्छंकरभगवत्पादै:
विरचितम् |
युष्मदस्मत्प्रत्ययगोचरयोर्विष-
यविषयिणोस्तमःप्रकाशवद्विरुद्धस्वभा-
वयोरितरेतरभावानुपपत्तौ सिद्धायाम् ,
तद्धर्माणामपि सुतरामितरेतरभावानु-
पपत्तिः- इत्यतः अस्मत्प्रत्ययगोचरे
विषयिणि चिदात्मके युष्मत्प्रत्ययगो-
चरस्य विषयस्य तद्धर्माणां चाध्यासः तद्विपर... | BHSv1S1 | page-053 | [
"sa"
] | |
२ सूत्रभाष्ये [पा. १.
णस्तद्धर्माणां च विषयेऽध्यासो मिथ्येति भवितुं युक्तम् ।
तथाप्यन्योन्यस्मिन्नन्योन्यात्मकतामन्योन्यधर्माश्चाध्यस्येतरे-
तराविवेकेन अत्यन्तविविक्तयोर्धर्मधर्मिणोः मिथ्याज्ञाननि-
मित्तः सत्यानृते मिथुनीकृत्य अहमिदम् ’ ’ ममेदम्’ इति
नैसार्गिकोऽयं लोकव्यवहारः ।।
आह-कोऽयमध्यासो नामेति । उच्यते- स्म... | BHSv1S1 | page-054 | [
"sa"
] | |
सू- १.] प्रथमो५ध्यायः । ३
स्यन्ति ; एवमविरुद्धः प्रत्यगात्मन्यपि अनात्माध्यासः ।।
तमेतमेवंलक्षणमध्यासं पण्डिता अविद्येति मन्यन्ते ।
तद्विवेकेन च वस्तुस्वरूपावधारणं विद्यामाहुः । तत्रैवं सति,
यत्र यदध्यासः, तत्कृतेन दोषेण गुणेन वा अणुमात्रेणापि
स न संबध्यते । तमेतमविद्याख्यमात्मानात्मनोरितरेतरा-
ध्यासं पुरस्कृत्य... | BHSv1S1 | page-055 | [
"sa"
] | |
४ सूत्रभाष्ये [पा. १.
हन्तुमयमिच्छति’ इति पलायितुमारभन्ते, हरिततृणपूर्ण-
पाणिमुपलभ्य तं प्रति अभिमुखीभवन्ति ; एवं पुरुषा अपि
व्युत्पन्नचित्ताः क्रूरदृष्टीनाक्रोशतः खङ्गोद्यतकरान्बलवत उप-
लभ्य ततो निवर्तन्ते, तद्विपरीतान्प्रति अभिमुखीभवन्ति ।
अतः समानः पश्चादिभिः पुरुषाणां प्रमाणप्रमेयव्यवहारः ।
पश्चादीनां च प्रसिद... | BHSv1S1 | page-056 | [
"sa"
] | |
सू- १.] प्रथमो५ध्यायः । ५
क्लिबो बधिरोऽन्धोऽहम् ’ इति ; तथान्तःकरणधर्मान् कामसं-
कल्पविचिकित्साध्यवसायादीन । एवमहंप्रत्ययिनमशेषस्वप्र-
चारसाक्षिणि प्रत्यगात्मन्यध्यस्य तं च प्रत्यगात्मानं सर्वसाक्षि-
णं तद्विपर्ययेणान्तःकरणादिष्बध्यस्यति । एवमयमनादिरन-
न्तो नैसर्गिको५ध्यासो मिथ्याप्रत्ययरूपः कर्तृत्वभोक्तृत्वप्रव-
... | BHSv1S1 | page-057 | [
"sa"
] | |
६ सूत्रभाष्ये [पा. १.
कर्मावबोधानन्तर्य विशेषः ; न; धर्मजिज्ञासायाः प्रागपि
अधीतवेदान्तस्य ब्रह्मजिज्ञासोपपत्तेः । यथा च द्वदयाद्यव-
दानानामानन्तर्यनियमः, क्रमस्य विवक्षितत्वात , न तथेह
क्रमो विवक्षितः; शेषशेषित्वे अधिकृताधिकारे वा प्रमाणा-
भावात् धर्मब्रह्मजिज्ञासयोः । फलजिज्ञास्यभेदाच्च । अभ्युद-
यफलं धर्मज्ञानम्... | BHSv1S1 | page-058 | [
"sa"
] | |
सू १.] प्रथमोऽध्यायः । ७
अतःशब्दः हेत्वर्थः । यस्माद्वेद एव अग्निहोत्रादीनां श्रेयः-
साधनानामनित्यफलतां दर्शयति--’ तद्यथेह कर्मचितो लो-
कः क्षीयत एवमेवामुत्र पुण्यचितो लोकः क्षीयते’ इत्यादिः;
तथा ब्रह्मज्ञानादपि परं पुरुषार्थं दर्शयति-’ ब्रह्मविदाप्रो-
ति परम् ’ इत्यादिः ; तस्मात् यथोक्तसाधनसंपत्त्यनन्तरं ब्र-
ह्यज... | BHSv1S1 | page-059 | [
"sa"
] | |
८ सूत्रभाष्ये [पा. १.
गमनमुक्तं भवति, तद्वत् । श्रुत्यनुगमाच्च । ’ यतो वा इमानि
भूतानि जायन्ते’ इत्याद्याः श्रुतयः ’ तद्विजिज्ञासस्व त’ द्ब्रह्म '
इति प्रत्यक्षमेव ब्रह्मणो जिज्ञासाकर्मत्वं दर्शयन्ति । तच्च
कर्मणिषष्ठीपरिग्रहे सूत्रेणानुगतं भवति । तस्माद्ग्रह्मण इति
कर्मणि षष्ठी ।।
ज्ञातुमिच्छा जिज्ञासा । अवगतिपर्... | BHSv1S1 | page-060 | [
"sa"
] | |
सू. २.] प्रथमोऽध्यायः । ९
प्रति विप्रतिपत्तेः । देहमात्रं चैतन्यविशिष्टमात्मेति प्राकृता
जना लौकायतिकाश्च प्रतिपन्नाः । इन्द्रियाण्येव चेतनान्या-
त्मेत्यपरे । मन इत्यन्ये । विज्ञानमात्रं क्षणिकमित्येके ।
शून्यमित्यपरे । अस्ति देहादिव्यतिरिक्तः संसारी कर्ता
भोक्तेत्यपरे । भोक्तैव केवलं न कर्तेत्येके । अस्ति तद्व्यति... | BHSv1S1 | page-061 | [
"sa"
] | |
१० सूत्रभाष्ये [पा. १.
जायन्ते’ इति, अस्मिन्वाक्ये जन्मस्थितिप्रलयानां क्रमदर्शनात्।
वस्तुवृत्तमपि- जन्मना लब्धसत्ताकस्य धर्मिणः स्थिति-
प्रलयसंभवात् । अस्येति प्रत्यक्षादिसंनिधापितस्य धर्मिण इदमा
निर्देशः । षष्ठी जन्मादिधर्मसंबन्धार्था । यत इति कारणनि-
रदेशः । अस्य जगतो नामरूपाभ्यां व्याकृतस्य अनेकर्कर्तुभो-
कतृसंयुक्... | BHSv1S1 | page-062 | [
"sa"
] | |
सू. २.] प्रथमोऽध्यायः । ११
नन्विहापि तदेवोपन्यस्तं जन्मादिसूत्रे; न; वेदान्तवा-
क्यकुसुमग्रथनार्थत्वात्सूत्राणाम् । वेदान्तवाक्यानि हि सूत्रै-
रुदाहृत्य विचार्यन्ते । वाक्यार्थविचारणाध्यवसाननिर्वृत्ता
हि ब्रह्मावगतिः, नानुमानादिप्रमाणान्तरनिर्वृत्ता । सत्सु तु
वेदान्तवाक्येषु जगतो जन्मादिकारणवादिषु, तदर्थग्रहणदा-
र्ढ्य... | BHSv1S1 | page-063 | [
"sa"
] | |
१२ सूत्नभाष्ये [पा. १.
स्युः, विकल्पोत्सर्गापवादाश्च । न तु वस्तु ’ एवम्, नैवम्’
अस्ति, नास्ति’ इति वा विकल्प्यते । विकल्पनास्तु पुरुष-
बुद्ध्यपेक्षाः । न वस्तुयाथात्म्यज्ञानं पुरुषबुद्धयपेक्षम् । र्किं
तर्हि वस्तुतन्त्रमेव तत् । न हि स्थाणावेकस्मिन् ’ स्थाणुर्वा,
पुरुषोऽन्यो वा’ इति तत्त्वज्ञानं भवति । तत्र ’ पुर... | BHSv1S1 | page-064 | [
"sa"
] | |
सू. ३.] प्रथमो५ध्यायः । १३
न्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ग्ह्मोति ।
तस्य च निर्णयवाक्यम्-’ आनन्दाद्धयेव खल्विमानि भूता-
नि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्य-
भिसंविशन्ति’ इति । अन्यान्यप्येवंजातीयकानि वाक्यानि
नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वभावसर्वज्ञस्वरूपकारणविषयाणि उदाह-
र्तव्या... | BHSv1S1 | page-065 | [
"sa"
] | |
१४ सूत्रभाष्ये [पा. १
भूतात् योनेः संभवः-- ’ अस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमे-
तत् यदृग्वेदः ’ इत्यादिश्रुतेः- तस्य महतो भूतस्य निर-
तिशयं सर्वज्ञत्वं सर्वशक्तिमत्त्वं चेति ।।
अथवा यथोक्तमृग्वेदादिशास्त्रं योनिः कारणं प्रमाणमस्य
ब्रह्मणो यथावत्स्वरूपाधिगमे । शास्त्रादेव प्रमाणात् जगतो ज-
न्मादिकारणं ब्रह्माधिगम्यत इत... | BHSv1S1 | page-066 | [
"sa"
] | |
सू ४.] प्रथमो५ध्यायः । १५
त्परिनिष्ठितवस्तुनः, तत्प्रतिपादने च हेयोपादेयरहिते पुरुषा-
र्थाभावात् । अत एव ’ सोऽरोदीत् ’ इत्येवमादीनामानर्थक्यं
मा भूदिति ’ विधिना त्वेकवाक्यत्वात्स्तुत्यर्थेन विधीनां स्युः’
इति स्तावकत्वेनार्थवत्त्वमुक्तम् । मन्त्राणां च ’ इषे त्वा ’ इ-
त्यादीनां क्रियातत्साधनाभिधायकत्वेन कर्मसमवायित... | BHSv1S1 | page-067 | [
"sa"
] | |
१६ सूत्रभाष्ये [पा. १.
मनपरमनन्तरमबाह्यम् ’ अयमात्मा ब्रह्म सर्वानुभूः’ ’ ब्र-
ह्यैवेदममृतं पुरस्तात् इत्यादीनि । न च तद्गतानां पदानां
ब्रह्मस्वरूपविषये निश्चिते समन्वयेऽवगम्यमाने अर्थान्तरकल्प-
ना युक्ता, श्रुतहान्यश्रुतकल्पनाप्रसङ्गात् । न च तेषां कर्तृदेव-
तादिस्वरूपप्रतिपादनपरता अवसीयते, ’ तत्केन कं पश्येत्’
इत... | BHSv1S1 | page-068 | [
"sa"
] | |
सू ४.] प्रथमो५ध्यायः । १७
ब्रह्मणः शास्त्रप्रमाणकत्वम् ।।
अत्रापरे प्रत्यवतिष्ठन्ते-- यद्यपि शास्त्रप्रमाणकं ब्रह्म,
तथापि प्रतिपत्तिविधिविपयतयैव शास्त्रेण ब्रह्म समर्प्यते ;
यथा यूपाहवनीयादीन्यलौकिकान्यपि विधिशेषतया शास्त्रेण
समर्प्यन्ते, तद्वत् । कुत एतत् प्रवृत्तिनिवृत्तिप्रयोजनपरत्वा-
च्छास्त्रस्य । तथा हि शास... | BHSv1S1 | page-069 | [
"sa"
] | |
१८ सूत्रभाष्ये [पा. १.
पहतपाप्मा ..... सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः ’ 'आत्मे-
त्येवोपासीत’ 'आत्मानमेव लोकमुपासीत ’ ’ ब्रह्म वेद ब्रह्मै-
व भवति ’ इत्यादिषु विधानेषु सत्सु, कोऽसावात्मा? ’ किं
तद्ब्रह्म ? ’ इत्याकाङ्क्षायां तत्स्वरूपसमर्पणेन सर्वे वेदान्ता उप-
युक्ताः- नित्यः सर्वज्ञः सर्वगतो नित्यतृप्तो नित्यशु... | BHSv1S1 | page-070 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । १९
अत्राभिधीयते- न; कर्मब्रह्मविद्याफलयोर्वैलक्षण्यात् ।
शारीरं वाचिकं मानसं च कर्म श्रुतिस्मृतिसिद्धं धर्माख्यम्,
यद्विषया जिज्ञासा अथातो धर्मजिज्ञासा’ इति सूत्रिता ।
अधर्मोऽपि हिंसादिः प्रतिषेधचोदनालक्षणत्वाज्जिज्ञास्यः परि-
हाराय । तयोश्चोदनालक्षणयोरर्थानर्थयोर्धर्माधर्मयोः फले
प्रत्यक्षे... | BHSv1S1 | page-071 | [
"sa"
] | |
२० सूत्रभाष्ये [पाः १.
रोपादानपूर्वकं सुखदुःखतारतम्यमनित्यं संसाररूपं श्रुतिस्मृ-
तिन्यायप्रसिद्धम् । तथा च श्रुतिः ’ न ह वै सशरीरस्य सतः
प्रियाप्रिययोरपहतिरस्ति’ इति यथावर्णितं संसाररूपमनु-
वदति । अशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः’ इति
प्रियाप्रियस्पर्शनप्रतिषेधाच्चोदनालक्षणधर्मकार्यत्वं मोक्षाख्य-
स्याशरीरत... | BHSv1S1 | page-072 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । २१
भ्यः । अतस्तद्ब्रह्म, यस्येयं जिज्ञासा प्रस्तुता । तद्यदि कर्त-
व्यशेषत्वेनोपदिश्येत, तेन च कर्तव्येन साध्यश्चेन्मोक्षोऽभ्यु-
पगम्येत, अनित्य एव स्यात् । तत्रैवं सति यथोक्तकर्मफले-
ष्वेव तारतम्यावस्थितेष्वनित्येषु कश्चिदतिशयो मोक्ष इति
प्रसज्येत । नित्यश्च मोक्षः सर्वैर्मोक्षवादिभिरभ्युपगम्यत... | BHSv1S1 | page-073 | [
"sa"
] | |
२२ सूत्रभाष्ये [पा. १.
तमसः पारं दर्शयति भगवान्सनात्कुमारः इति चैवमाद्याः
श्रुतयो मोक्षप्रतिबन्धनिवृत्तिमात्रमेवात्मज्ञानस्य फलं दर्श-
यन्ति । तथा च आचार्यप्रणीतं न्यायोपबृहितं सूत्रम्-
’ दुःखजन्मप्रवृत्तिदोषमिभ्याज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये तदनन्त-
रापायाद्पवर्गः ’ इति । मिथ्याज्ञानापायश्च ब्रह्मात्मैकत्वविज्ञा-
नाड... | BHSv1S1 | page-074 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । २३
न पुरुषव्यापारतन्त्रा ब्रह्मविद्या । किं तर्हि, प्रत्यक्षादि-
प्रमाणविषयवस्तुज्ञानवद्वस्तुतन्त्रैव । एवंभूतस्य ब्रह्मणस्तज्ज्ञा-
नस्य च न कथाचिद्युक्त्या शक्यः कार्यानुप्रवेशः कल्पयि-
तुम । न च विदिक्रियाकर्मत्वेन कार्यानुप्रवेशो ब्रह्मणः-
’ अन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादधि’ इति विदिक्रि-
... | BHSv1S1 | page-075 | [
"sa"
] | |
२४ सूत्रभाष्ये [पा. १.
यस्य तूत्पाद्यो मोक्षः, तस्य मानसं वाचिकं कायिकं वा
कार्यमपेक्षत इति युक्तम । तथा विकार्यत्वे च । तयोः
पक्षयोर्मोक्षस्य धुवमनित्यत्वम् । न हि दध्यादि विकार्यम्
उत्पाद्यं वा घटादि नित्यं दृष्टं लोके । न च आप्यत्वेनापि
कार्यापेक्षा, स्वात्मस्वरूपत्वे सत्यनाप्यत्वात् ; स्वरूपव्यतिरि-
क्तत्वेऽपि ... | BHSv1S1 | page-076 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । २५
देहाश्रयया स्नानाचमनयज्ञोपवीतधारणादिकया क्रियया देही
संस्क्रियमाणो दृष्टः, न ; देहादिसंहतस्यैवाविद्यागृहीतस्यात्मनः
संस्क्रियमाणत्वात् । प्रत्यक्षं हि स्नानाचमनादेर्देहसमवायि-
त्वम् । तया देहाश्रयया तत्संहत एव कश्चिदविद्ययात्मत्वेन
परिगृहीतः संस्क्रियत इति युक्तम् । यथा देहाश्रयचिकित्सा-
... | BHSv1S1 | page-077 | [
"sa"
] | |
२६ सूत्रभाष्ये [पा. १.
केनचिद्दर्शयितुम् । तस्माज्ज्ञानमेकं मुक्त्वा क्रियाया गन्ध-
मात्रस्याप्यनुप्रवेश इह नोपपद्यते । ननु ज्ञानं नाम मानसी
क्रिया, न; वैलक्षण्यात् । क्रिया हि नाम सा, यत्र वस्तु-
स्वरूपनिगपेक्षैव चोद्यते, पुरुषचित्तव्यापाराधीना च,
यथा--’ यस्यै देवतायै हविर्गृहीतं स्यात्तां मनसा ध्याये-
द्वषद् करिष... | BHSv1S1 | page-078 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । २७
श्रूयमाणा अपि अनियोज्यविपयत्वात्कुण्ठीभवन्ति उपला-
दिषु प्रयुक्तक्षुरतैक्ष्ण्यादिवत, अहेयानुपादेयवस्तुविषयत्वात् ।
किमर्थानि तर्हि ’ आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यः’ इत्या-
दीनि विधिच्छायानि वचनानि?- स्वाभाविकप्रवृत्तिवि-
षयविमुखीकरणार्थानीति ब्रूमः । यो हि बहिर्मुखः प्रवर्तते
पुरुषः ’ इ... | BHSv1S1 | page-079 | [
"sa"
] | |
२८ सूत्रभाष्ये [पा. १.
प्रतिपत्तिविधिशेषतया ब्रह्मणः समर्षणम् ।।
यदपि केचिदाहुः--प्रवृत्तिनिवृत्तिविधितच्छेषव्यतिरेकेण
केवलवस्तुवादी वेदभागो नास्तीति, तन्न ; औपनिषदस्य पुरुष-
स्यानन्यशेषत्वात् यो५सावुपनिषत्स्वेवाधिगतः पुरुषो५संसारी
ब्रह्मस्वरूपः उत्पाद्यादिचतुर्विधद्रव्यविलक्षणः स्वप्रकरणस्थो-
५नन्यशेषः, नासौ नास्... | BHSv1S1 | page-080 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । २९
धान्येन प्रकाश्यमानत्वे उपपद्यते । अतो भूतवस्तुपरो वेद-
भागो नास्तीति वचनं साहसमात्रम् ।।
यदपि शास्त्रतात्पर्यविदामनुक्रमणम्–’ दृष्टो हि तस्यार्थः
कर्मावबोधनम् ’ इत्येवमादि, तत् धर्मजिज्ञासाविषयत्वाद्विधि-
प्रतिषेधशास्त्राभिप्रायं द्रष्टव्यम् । अपि च ’ आम्नायस्... | BHSv1S1 | page-081 | [
"sa"
] | |
३० सूत्नभाष्ये [पा. १.
व्यः’ इत्यादिनिवृत्त्युपदेशानामानर्थक्यं प्राप्तम् । तच्चानिष्टम् ।
न च स्वभावप्राप्नहन्त्यर्थानुरागेण नजञः शक्यमप्राप्तक्रिया-
त्वं कल्पयितुम् , हननक्रियानिवृत्त्यौदासीन्यव्यतिरेकेण ।
नञश्चैष स्वभावः, यत्स्वसंबन्धिनो५ऽभावं बोधयतीति ।
अभावबुद्धिश्चौदासीन्ये कारणम् । सा च दशग्धेन्धनाग्नि-
वत्स... | BHSv1S1 | page-082 | [
"sa"
] | |
सू. ४.] प्रथमोऽध्यायः । ३१
यितुम् । न हि धनिनो गृहस्थस्य धनाभिमानिनो धनापहा-
रनिमित्तं दुःखं दृष्टमिति, तस्यैव प्रव्रजितस्य धनाभिमान-
रहितस्य तदेव धनापहारनिमित्तं दुःखं भवति । न च
कुण्डलिनः कुण्डलित्वाभिमाननिमित्तं सुखं दृष्टमिति तस्यैव
कुण्डलवियुक्तस्य कुण्डलित्वाभिमानरहितस्य तदेव कुण्डलि-
त्वाभिमाननिमित्तं सुखं भ... | BHSv1S1 | page-083 | [
"sa"
] |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 7