diff --git "a/big_data_địa_lý.txt" "b/big_data_địa_lý.txt"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/big_data_địa_lý.txt"
@@ -0,0 +1,35295 @@
+
+--- Trang 1 ---
+= vồ ` `
+BỌ GIAO DỤC VAÀ ĐAO TẠO
+: x I N n n C NI ÿ Ý N S
+- _.. Í -225. Â .Ị —.ÑR h ven
+ẩ`ự.y““ ỊỄ.Ệ\ / - /Í\l \ l G n | S
+ừ…›Jth 41 . .. ef : 22320 ! s
++ 4 ⁄ đ C a H 4 A
+— n ~ zz- IN ` “ G n
+_ S ~
+~. ` 9 v T Ể ì x n E A G 2 IE Ồ à | z
+l S —Z /ụ / 1`~_vẽ`i 7 _ "'_~ s e E N ~ L 22 ‡ …’ Ø ẬỀ,' H ê HH \
+. N s N I n í
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+NGUYÊN DƯỢC (Tổng Chủ biên) - PHAN HUY XU (Chủ biên)
+NGUYÊN HỮU DANH - MAI PHÚ THANH
+x
+(Tái bản lần thứ mười lăm)
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 3 ---
+LjM›_p<_ Trang2 'Ộ
+Chịu trách nhiệm xuất bản :. Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiêm Tổng Giám đốc NGỰT NGÔ TRẦN ÁI
+Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập @G8.TS VŨ VĂN HÙNG
+Biên tập lầnđầu : PHÍ CÔNG VIỆT - HOÀNG CÔNG DŨNG
+Biên tập tái bản: . PHẠM THUỶ QUỲNH
+Biên tập mĩ thuật : NGUYỄN TIẾN DŨNG - NGUYỄN KIM DUNG - CÙ ĐỨC NGHĨA
+Thiết kế sách : NGUYỄÊN TIẾN DŨNG
+Trình bày bìa: . BÙI QUANG TUẤN
+Sửa bảnin: : PHẠM THUỶ QUỲNH
+Chế bản : CÔNG TY CỔ PHẦN MĨ THUẬT VÀ TRUYỀN THÔNG
+Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo.
+ĐỊA LÍ 7
+Mã số : 2H713T4
+In ............ cuốn, khổ 17 x 24 cm.
+In tại Công ti cổ phần in..................
+Số in: .......... Số XB : 01-2014/CXB/223-1062/GD.
+In xong và nộp lưu chiểu tháng ... năm 2014.
+
+--- Trang 4 ---
+CM K Trang3 ẩẫ'
+Phần một
+THÀNH PHẦN NHÂN VĂN
+CỦA MÔI TRƯỜNG
+Bài I : DAN SO
+1. Dân số, nguồn lao động
+
+Kết quả điều tra dân số tại một thời điểm nhất định cho chúng ta biết tổng số
+người của một địa phương hoặc một nước, số người ở từng độ tuổi, tổng số nam
+và nữ, số người trong độ tuổi lao động, trình độ văn hoá, nghề nghiệp đang làm và
+nghề nghiệp được đào tạo... Dân số là nguồn lao động quý báu cho sự phát triển
+kinh tế - xã hội.
+
+Dân số thường được biểu hiện cụ thể bằng một tháp tuổi (tháp dân số). Nhìn
+vào tháp tuổi, chúng ta biết được tổng số nam và nữ phân theo từng độ tuổi, số
+người trong độ tuổi lao động của một địa phương...
+
+- Quan sát hai tháp tuổi ở hình 1.1, cho biết :
+
++Trong tổng số trẻ em từ khi mới sinh ra cho đến 4 tuổi ở môi tháp, ước tính
+
+có bao nhiêu bé trai và bao nhiêu bé gái ?
+
++ Hình dạng của hai tháp tuổi khác nhau như thế nào ? Tháp tuổi có hình dạng
+
+như thế nào thì tỉ lệ người trong độ tuổi lao động cao ?
+3
+
+--- Trang 5 ---
+CM.K Trang4 .Ộ.
+Nam Độtuế - Nữ Nam Độtuế - Nữ
+- z : TrI Nữt T ự s à l 2u] EEZ7 NEEH/ 299NE TƠ (EEHE HHH |1 U ¬j EEE7 I-E7: NHH7 07 7 IE
+— / m 41 -——mn
+=----- . I I — .N EGNE: S9E2 NGEG EG 2H
+HENEG 29NNG SENNG n99NE: 29NNG2HE] | :Ï ,| | uung; DưưwNe; quaNg qươNG qug CT T L TTỰ ƑPX-M 9N NHƯNG: E9 Sươn?; nựỞg)
+Liáa /Ù : È È TƯSỒNH Ù Ù Ư lƑ l Ủ |- . L C à ử %i-T0 OẠ  Hà - ã ử x
+IƯƠE: NHHHG: SHNG: NGHEHH GENNG 229 | }~T| 2H QNENE LƠNHU: HS ENNEG n [ESS7 NưốGEG vươNg ci0Ne (2HỢC) 10-74 I9ESE: tưu) 2eee/ sười|
+¬ TT T  š ềNM T T . T PHN ESSSP: 29999 397 NI 66 - 60 E99 09952 09997 nHHỊ
+—T ể L E - 4 | 127989 799 HH NHES? HỊ EHE: NHNGG 5ưƠG cômG | 00-04 NH 99HE N NI
+; tHNP: 9N [EES; (2I s5-ðU EE Ƒ2 QQNE: 9HNE: tEng E, SN 3Z28E SOI %-Ø ieg; 9, gui
+¬ . G c 1 50-54 IG G NH EN pưn E §0-54 Ez .ưG ọ
+DEN: NHNG q9NC: ngHÝ 45-49 NS HY H HN l NC 45-49 ¡ m
+Ƒ quap: u m 4Ô - 44 EE Aem7 qung: œesg l sgán: —] 40-44 EEv e
+|<-E ự d H¡ s"-x z . l. - cà cđi EESS ð %-% k0 n
+DHS: NNH: m995:: TY2: 30-34 1 A00N7 29-H) nGHỊ keø 30-24 4 ..
+Eạu: u mg5 25.24 NEP 9980 9H K NI 25-20 H =9
+E8: E9 SEX 20-24 . - E HỊ Faz Sg2O 20-24 E GG; t 4
+PNE: 978 GI 15-1g : Gg K 1 18- 10 Lễ G|
+aa Người ¡ %0-14 u I Ezsc E 10-14 F tmag)
+- 11 a Triệu | HHH ì —
+8543210 0123458"%543210 01 2 3 4 5 6
+EEJ Số người dưới độ tuổilao động. ã Số người trong độ tuổi lao động.r. EE Số người trên độ tuổi lao động
+Hình 1.1 - Tháp tuổi
+ˆ ˆ . .. ˆ ? ` ˆ ?
+2. Dân sô thê giới tăng nhanh trong thê ki XIX và thê kí XX
+
+Các số liệu thống kê và điều tra dân số liên tục trong nhiều năm sẽ giúp chúng ta
+
+biết được quá trình gia tăng dân số của một địa phương, một nước hay trên toàn thế giới.
+
+Gia tăng dân số tự nhiên của một nơi phụ thuộc vào số trẻ sinh ra và số người
+
+chết đi trong một năm. Sự gia tăng dân số do số người chuyển đi và số người từ
+nơi khác chuyển đến gọi là gia tăng cơ giới.
+
+- Quan sát hình 1.2, nhận xét về tình hình tăng dân số thế giới từ đầu thế kỉ
+
+XIX đến cuối thế kỉ XX.
+Tí người
+EOEEEERESEAPEEESEEPEOPOEREREEEPREREEESPOREEEEEOREEEEEEEEEEEEREEEEPEMESEEPEEEOERERERESPRREEEEEPUNEEERBRE | Á
+E E IE 0 E 2 IE EC IE 004000 006000900005/0/040/0c00010.00000 00000000 E E O E E a N s a a b u a
+ã EOIREIAREROSRRREBEREEEOSEEOSEARSEEEEEEPOORESERESPOPREREPPRPPRERRERRRPERREERSEEOSESESOEEOESEPREIPPREPPRBPROSRENG J
+LHEEESEERGEREONGEELEESNEELEESROEEENEEENGSANEHEGOEELOIEONLRLIEEEONIEGSSEONEEE EN NS SU N N
+O EEOHEOEEAOPOEESE-EOEEDPEEEADREREEESEREOEPOEEPSREAODEREEOPAODUEREREEOAEDHPORDUECUDOERHEPSE, .“
+S I NH T OREOPPREMEERRPSOEESREERRPRPROP EPREOSEP EREPSPPOBEPRETPPPREEPPVRRPPPREVESRRƠNNEGREBRE L c Ó 4
+xxxxxxxxxxxxxxxxxxxXCXXCCYCCCCCCCCICICCCCCCCICCC C- (10989) 31 14
+EotegexeexGiexdgidsdsgiepeseowwstEestoxvnsGreosdoessncul 2
+.. .. .. . . . oĐị .U ÚC . z’
+Công nguyên 1250 1500 1804 /1927,52a2050
+Hình 1.2 - Biểu đồ dân số thế giới từ đầu Công nguyên và dự báo đến năm 2050
+
+Trong nhiều thế kỉ, dân số thế giới tăng hết sức chậm. Nguyên nhân chủ yếu là
+do dịch bệnh, đói kém và chiến tranh. Vào đầu Công nguyên, dân số thế giới chỉ có
+khoảng 300 triệu người, đến thế kỉ XVI mới tăng gấp đôi. Năm 1804, dân số thế giới
+là l tỉ người, thế mà năm 2001 đã lên đến 6,16 tỉ người ; đó là nhờ những tiến bộ trong
+các lĩnh vực kinh tế - xã hội và y tế.
+4
+
+--- Trang 6 ---
+Ẻ"ịJí Trang5 'Ộ'
+` ˆ ˆ ˆ
+3. Sự bùng nô dân sô
+
+Dân số thế giới tăng rất nhanh và đột ngột từ những năm 50 của thế kỉ XX khi
+các nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi và Mĩ La-tinh giành được độc lập, đời sống
+được cải thiện và những tiến bộ về y tế làm giảm nhanh tỉ lệ tử vong, trong khi tỉ
+lệ sinh vẫn còn cao. Bùng nổ dân số xảy ra khi tỉ lệ gia tăng bình quân hằng năm
+của dân số thế giới lên đến 2,1%. Dân số tăng nhanh vượt quá khả năng giải quyết
+các vấn đề ăn, mặc, ở, học hành, việc làm... đã trở thành gánh nặng đối với các
+nước có nền kinh tế chậm phát triển.
+
+- Quan sát, s$o sánh hai biểu đồ về tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên của các nước
+phát triển và các nước đang phát triển từ năm 1800 đến năm 2000 dưới đây, cho
+biết - Trong giai đoạn từ năm 1950 đến năm 2000, nhóm nước nào có tỉ lệ gia tăng
+dân số cao hơn ? Tại sao ?
+
+% s — Tilệ snh
+= Tílệ sinh 50 — m'Ểm
+C Tílệ gia tăng tự nhiên 40
+m — `
+I - ..
+mHNHÀ : mmm
+' '; LI.
+m Ƒ
+Hình 1.3 - Biểu đồ tì lệ gia tăng dân số Hình 1.4 - Biểu đồ tì lệ gia tăng dân số
+tự nhiên ở các nước phát triển tự nhiên ở các nước đang phát triển
+
+Bằng các chính sách dân số và phát triển kinh tế - xã hội, nhiều nước đã đạt
+được tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên hợp lí. Sự gia tăng dân số thế giới đang có xu
+hướng giảm dần để tiến đến ổn định ở mức trên 1.0%. Dự báo đến năm 2050, dân
+số thế giới sẽ là 8.9 tỉ người.
+
+Các cuộc điều tra dân số cho biết tình hình dân số, nguồn lao động...
+của một địa phương, một nước. Dân số được biểu hiện cụ thể bằng một
+tháp tuổi.
+
+5
+
+--- Trang 7 ---
+CM K Trang6 .Ộ.
+Dân số thế giới tăng nhanh trong hai thế kỉ gần đây. Các nước đang
+phát triển có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên cao. Dân số tăng nhanh và
+đột biến dẫn đến sự bùng nổ dân số ở nhiều nước châu Á, châu Phi và
+Mĩ La-tinh. Các chính sách dân số và phát triển kinh tế - xã hội đã góp
+phần hạ thấp tỉ lệ gia tăng dân số ở nhiều nước.
+Câu hỏi và bài tập
+
+l. Tháp tuổi cho ta biết những đặc điểm gì của dân số ?
+
+2. Dựa vào bảng tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên và sự phân bố dân cư thế giới theo
+các châu lục dưới đây, hãy cho biết châu lục nào có tỉ lệ gia tăng dân số cao
+nhất và châu lục nào có tỉ lệ gia tăng dân số thấp nhất. Tại sao tỉ lệ gia tăng dân
+số tự nhiên của châu Á giảm nhưng tỉ trọng dân số so với toàn thế giới lại tăng ?
+
+Châu lục Tỉ lệ tăng dân số tự nhiên Dân số so với
+và khu vực (%) toàn thế giới (%)
+1950-1955 | 1990-1995 1950 1995
+Toàn thế giới 178 1,48 100,.0 100.0
+Châu Á 1,91 1,53 55.6 60,5
+Châu Phi 23 2.68 8.9 12,8
+Châu Âu 1,00 0,16 21,6 12,6
+Bắc Mĩ 1,70 IRiil 6.8 R VẾ
+Nam Mĩ 2.65 1,70 6.6 8.4
+Châu Đại Dương ⁄ À Ỏ5 0.5 0,5
+
+3. Bùng nổ dân số thế giới xảy ra khi nào ? Nêu nguyên nhân, hậu quả và
+phương hướng giải quyết.
+
+6
+
+--- Trang 8 ---
+Ắ_r< Trang7 'Ộ'
+Bài 2 : SỰ PHÁN BỐ DÁN CU.
+CÁC CHUNG TỌC TRÊN THÊ GIỚI
+Loài người xuất hiện trên Trái Đất cách đây hàng triệu năm. Ngày nay,
+con người đã sinh sống ở hầu khắp mọi nơi trên Trái Đất. Có nơi dân cư
+tập rung đông, nhưng cũng nhiều nơi rất thưa vắng người. Điều đó phụ
+thuộc vào điều kiện sinh sống và khả năng cải tạo tự nhiên của con người.
+1. Sự phân bố dân cư
+- Quan sát hình 2.1, cho biết :
++ Những khu vực tập trung đông dân.
++ Hai khu vực có mật độ dân số cao nhất.
+¬ » ng 2 ˆ PI.
+* ÍỀ. : s 3H
+ì G l SN N
+^ J» v Ị „ È4 . # ỈlỈl'l ñ |
+HN ữẵ…n'.a_ NH Ô u Á H xv
+Ễ3_Ỹ Ảr ẳỄ ; n N
+x Đr S ĩa"l "“Ở““""""*"**“*…~ H
+Chí tưyến Mam &ì- ¡
+J Ì S Đông Nam Bm-xin *
+„ Mðichối `
+5<>'l<Jlìíìlrr|'ảI|II'fỄỉiutlllg ` > ớỔ’
+0 Khu vực tập bụng
+đồng dân
+Hình 2.1 - Lược đồ phân bố dân cư trên thế giới
+5
+
+--- Trang 9 ---
+cM»p< Trang§ 'Ộ'
+
+Đến năm 2003, dân số thế giới đã lên tới trên 6 tỉ người. Tính ra, bình quân
+trên 1km2 đất liền có hơn 46 người sinh sống. Tuy thế, không phải nơi nào trên bề
+mặt Trái Đất cũng đều có người ở. Căn cứ vào mật độ dân số có thể biết được nơi
+nào đông dân, nơi nào thưa dân. Những nơi điều kiện sinh sống và giao thông
+thuận tiện như đồng bằng, đô thị hoặc các vùng khí hậu ấm áp, mưa nắng thuận
+hoà... đều có mật độ dân số cao. Ngược lại, những vùng núi hay vùng sâu, vùng
+xa, hải đảo... đi lại khó khăn hoặc vùng cực, vùng hoang mạc... khí hậu khắc nghiệt
+thường có mật độ dân số thấp.
+
+Với những tiến bộ về kĩ thuật, con người có thể khắc phục những trở ngại về
+điều kiện tự nhiên để sinh sống ở bất kì nơi nào trên Trái Đất.
+
+H ? ˆ
+
+2. Các chúng tộc
+
+Căn cứ vào hình thái bên ngoài của cơ thể (màu da, tóc, mắt, mũi...), các nhà
+khoa học đã chia dân cư trên thế giới thành ba chủng tộc chính : À/ôn-gô-lô-it
+(thường gọi là người da vàng). Wê-grô-lt (người da đen) và Ø-rô-pê-Ô-it
+(người da trắng).
+
+— -
+— - :Z m
+s \ ^ _- L'.ÀỀ .-
+’ | N 5 =-e
+Hình 2.2 - Học sinh thuộc ba chủng tộc làm việc ở phòng thí nghiệm
+
+Dân cư ở châu Á chủ yếu thuộc chủng tộc À/ô-gô-lô-it, ở châu Phi thuộc chủng
+tộc äê-g7ô-it và Ở châu Âu thuộc chủng tộc Ø-rô-pê-Ô-i!.
+
+Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, các chủng tộc đã dần dần chung
+sống ở khắp mọi nơi trên Trái Đất.
+8
+
+--- Trang 10 ---
+í m @
+Dân cư phân bố không đồng đều trên thế giới. Số liệu về mật độ
+dân số cho chúng ta biết tình hình phân bố dân cư của một địa
+phương, một nước...
+Dân cư thế giới thuộc ba chủng tộc chính là Môn-gô-lô-it, Nêgrôrit và
+Ơrôpêô:it. Dân cư ở châu Á chủ yếu thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it, ở
+châu Phi thuộc chủng tộc Nê-grô-it, còn ở châu Âu thuộc chủng tộc
+Ơrôpêôdt.
+Câu hỏi và bài tập
+I. Dân cư trên thế giới thường sinh sống chủ yếu ở những khu vực nào ? Tại sao ?
+2. Mật độ dân số là gì ? Tính mật độ dân số năm 2001 của các nước trong bảng
+dưới đây và nêu nhận xét.
+3. Căn cứ vào đâu mà người ta chia dân cư trên thế giới ra thành các chủng tộc ?
+Các chủng tộc này sinh sống chủ yếu ở đâu ?
+9
+
+--- Trang 11 ---
+ẮẮ Trang 10 'Ộ'
+Bài 3 : QUẦN CƯ. ĐÔ THỊ HOÁ
+Từ xa xưa, con người đã biết sống quây quần bên nhau để tạo nên sức
+mạnh nhằm khai thác và chế ngự tự nhiên. Các làng mạc và đô thị dần
+hình thành trên bề mặt Trái Đất.
+1. Quần cư nông thôn và quần cư đô thị
+Có hai kiểu quần cư chính là quần cư nông thôn và quần cư đô thị.
+- Quan sát hai ảnh dưới đây và dựa vào sự hiểu biết của mình, cho biết mật độ
+dân số, nhà cửa, đường sá ở nông thôn và thành thị có gì khác nhau ?
+— . - 'ỳ ¬ J_s*J'Ẻ’ỄĨ' íg.f'£ễ 1J Ẩól ẵ;1jvỉ' Ẹj'ì`ể®® | ỸỊỄ` J'É._IẢ' Ểẵ 'e-.
+. v . g—Ểềạầ B A hh Ễ.
+: .. <— v ệ . . ; - ~ đ ï Tã l
+; w.p ¬ `LQ,.3» Ù ~IE "' vẢo.l đ .
+. 4><> 2Zkk X. | Tr5:ÑS:
+— JYxx. _ỂỄ .- M.
+Hình 3.! - Quang cảnh nông thôn Hình 3.2 - Quang cảnh đô thị
+Quần cư nông thôn là hình thức tổ chức sinh sống dựa vào hoạt động kinh tế chủ
+yếu là sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp hay ngư nghiệp. Làng mạc, thôn xóm
+thường phân tán, gắn với đất canh tác, đất đồng cỏ, đất rừng hay mặt nước.
+Quần cư đô thị là hình thức tổ chức sinh sống dựa vào hoạt động kinh tế chủ
+yếu là sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Nhà cửa tập trung với mật độ cao.
+Lối sống nông thôn và lối sống đô thị cũng có những điểm khác biệt.
+Trên thế giới, tỉ lệ người sống trong các đô thị ngày càng tăng trong khi tỉ lệ
+người sống ở nông thôn có xu hướng giảm dần.
+10
+
+--- Trang 12 ---
+ẳỉ Trang11 'Ộ'
+2. Đô thị hoá. Các siêu dô thị
+
+Các đô thị xuất hiện từ rất sớm trong thời Cổ đại. Vào thế kỉ XIX, đô thị phát
+triển nhanh ở các nước công nghiệp. Đến thế kỉ XX, đô thị đã xuất hiện rộng khắp
+trên thế giới. Vào thế kỉ XVIII, gần 5% dân số thế giới sống trong các đô thị. Năm
+2001, con số đó đã lên tới 46% (gần 2,5 tỉ người). Dự kiến đến năm 2025, dân số
+đô thị sẽ là 5 tỉ người.
+
+Nhiều đô thị phát triển nhanh chóng, trở thành các siêu đô thị.
+
+Năm 1950, trên thế giới chỉ có hai siêu đô thị là Niu I-oóc (12 triệu dân) và
+Luân Đôn (9 triệu dân). Trong những năm gần đây, số siêu đô thị trên thế giới
+tăng nhanh, nhất là ở các nước đang phát triển.
+
+: @Luagđ _ › `
+n DUY (&: N
+1 . HC C í²* ð đã Gis-n6-rô _ -==-= = == = m c./;í,ễi f.`*l
+s X. …Ụ
+‹
+¬
+Hình 3.3 - Lược đồ các siêu đô thị trên thế giới có từ 8 triệu dân trở lên (năm 2000)
+
+- Đọc hình 3.3, cho biết :
+
++ Châu lục nào có nhiều siêu đô thị từ 8 triệu dân trở lên nhất ?
+
++Tên của các siêu đô thị ở châu Á có từ 8 triệu dân trở lên.
+
+Đô thị hoá là xu thế của thế giới ngày nay, nhưng quá trình phát triển tự phát
+của nhiều siêu đô thị và các đô thị mới cũng để lại những hậu quả nghiêm trọng
+cho môi trường, sức khoẻ, giao thông... của người dân đô thị.
+
+Lễ
+
+--- Trang 13 ---
+ủ_l< Trang12 'Ộ'
+Có hai kiểu quần cư chính là quần cư nông thôn và quần cư đô thị.
+Ở nông thôn, mật độ dân số thường thấp, hoạt động kinh tế chủ yếu
+là sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp hay ngư nghiệp. Ơ đô thị, mật độ
+dân số rất cao, hoạt động kinh tế chủ yếu là công nghiệp và dịch vụ.
+Ngày nay, số người sống trong các đô thị đã chiếm khoảng một nửa
+dân số thế giới và có xu thế ngày càng tăng.
+^ ’ Lị - ˆ
+Câu hỏi và bài tập
+
+l. Nêu những sự khác nhau cơ bản giữa quần cư đô thị và quần cư nông thôn.
+
+2. Dựa vào bảng thống kê dưới đây, cho nhận xét về sự thay đổi số dân và thay đổi
+ngôi thứ của 10 siêu đô thị lớn nhất thế giới từ năm 1950 đến năm 2000. Các
+siêu đô thị này chủ yêu thuộc châu lục nào ?
+
+(Đơn vị : triệu người)
+Tên siêu đô thị | Số Tên siêu đô thị Số Tên siêu đô thị Số
+dân dân dân
+l. Niu Toóc | 12 |1. Niu Loóc (Bắc Mĩ) 20 | 1.Tô-ki-ô (châu Á) 27
+(Băc Mĩ) 2. Tô-ki-ô (châu Á) l8 | 2.Niu Loóc (Bắc Mĩ) 21
+2. Luân Đôn | 9 |3. Thượng Hải (châu Á) 12 | 3.XaoPaolô(Nam M?) | 16
+(châu Ấu) 4.MêhicôXiti(BắcM) | 12 | 4.Mêhicô Xiti(BắcM)) | 16
+5. Lốt An-giơ-let (Bắc Mĩ) lhi 5. Mum-bai (châu Á) l5
+6. Xao Pao-lô (Nam Mĩ) II | 6. Thượng Hải (châu Á) 15
+7. Luân Đôn (châu Âu) 10 | 7. Bắc Kinh (châu Á) 13,2
+8. Bắc Kinh (châu Á) 9 8. Lốt An-giơ-let 12
+9, Buênôt Ai-ret (Bắc Mĩ)
+(Nam Mĩ) 9 9. Côn-ca-ta (châu A) 12
+10. Pa-ri (châu Âu) 9 10. Xơ-un (châu Á) 12
+12
+
+--- Trang 14 ---
+ẳẺ Trang13 'Ộ'
+Bài 4 : THỤỰC HÀNH
+PHÂN TÍCH LƯỢC ĐỒ DÂN SỐ VÀ THÁP TUỔI
+1. Quan sát hình 4.1, cho biết : == ¡
+- Nơi có mật độ dân số cao nhất. r“'mm² C. á HÃIPHÒNG -
+Mật độ là bao nhiêu ? PuyN .
+- Nơi có mật độ dân số thấp nhất. Ï Í A
+Mật độ là bao nhiêu ? ˆ. `
+2. Quan sát tháp tuôi của Thành I \ 1
+phố Hồ Chí Minh qua các cuộc tổng }. ~ ÿ z7SUsÁc
+sẢ ˆ X .. ^ M Ñ .Ị : a?wẩí . l |
+điều tra dân số năm 1989 và năm | . ' x |
+1999, cho biết sau 10 năm : đên n P s
+- Hình dáng tháp tuổi có gì thay i - n `, ï A .
+. 4 dux .. A Ẻ—j
+đổi ? E22] t1000-3000 wueẬỔn x / W
+- Nhóm tuôi nào tăng về tỉ lệ ?
+Nhóm tuổi nào giảm về tỉ lệ ? Hình 4.1 - Lược đồ mật độ dân số
+tỉnh Thái Bình (năm 2000)
+804 804
+75-79
+70-74 ỊỄ
+- .
+NAM S5-S9 NỮ NAM 56-50 NỮ
+S0-54 50-b4
+4044 4044
+35-39
+30 34 ẵẵ
+25-23
+Ề-..ỉ’Ả9l 15-18
+4 lô54
+F-4 04
+5843210 .01234 06779 975643 2 10:. 012 44 5 6 1
+Hình 4.2 - Tháp tuổi TP. Hồ Chí Minh Hình 4.3 - Tháp tuổi TP. Hồ Chí Minh
+(01-4- 1989) (01-4-1999)
+13
+
+--- Trang 15 ---
+<:ụvl< Trang 14 'Ộ'
+3. Tìm trên lược đồ phân bố dân cư châu Á những khu vực tập trung đông dân.
+Các đô thị lớn ở châu Á thường phân bố ở đâu ?
+3 Aý vcx n l
+._ …'>"`—`:›_ \ sá Ẩ.  \ \\ è ì_- ! 4 : J’.ỹ X c `
+Ề Ầ ~"" c Nộ 4 \Ị*`.M\'lỵ.lj'jl '-ơÒo"'
+: 5 xv r >„k DƯƠNG
+\ v á ! : Ỉ* )z\"l l> t1"4.ỊI.'z²4",_.I""ẳ" `
+ì tới : Y Q LÀ
+` “ ] _ ..
+.' Ờ A’JN ĐÔ 'v l ffl“:* 009/4“ "“ ~ Lại
+— H DƯƠNG q«, ÑÈ . ZỹỪÑẤ ~z #
+® Dothịtrón8 triệu dân sUỜN — kó =
+®  Đôthịtừ 5 đến 8 triệu dân A s N
+- = Mỗi chấm tương ứng N
+500.000 ngưới ' v
+Hình 44 - Lược đồ phân bố dân cư châu Á
+14
+
+--- Trang 16 ---
+a_v_I( Trang15 'Ộ'
+Phần hai
+ÁC MÔI TRƯỜ Í
+CÁAC MOI TRƯƠNG ĐỊIA LÍ
+Chương Ï
+MỖI TRƯỜNG ĐỚỜI NÓNG.
+HOẠT ĐỌNG KINH TL
+2 ` - Z z
+CUA CON NGUỜI Ở ĐỜI NÓNG
+nrrr.ỐỐỐỐỔỔỔỔỔỔỔỔỔIóI
+, # Z ^ ` Z Â
+Bài 5 : ĐỚI NÓNG. MỖI TRƯỜNG XÍCH ĐẠO ÁM
+I- ĐỚI NÓNG
+
+Đới nóng nằm ở khoảng giữa hai chí tuyến, kéo dài liên tục từ Tây sang Đông
+thành một vành đai bao quanh Trái Đất, là nơi có nhiệt độ cao, Tín phong
+Đông Bắc và Tín phong Đông Nam thổi quanh năm từ hai dải cao áp chí tuyến về
+phía Xích đạo.
+
+Đới nóng chiếm một phần khá lớn diện tích đất nổi trên Trái Đất, có giới thực,
+động vật hết sức đa dạng và phong phú. Có đến 70% số loài cây và chim, thú trên
+Trái Đất sinh sống ở rừng rậm đới nóng. Đây cũng là khu vực đông dân, tập trung
+nhiều nước đang phát triển trên thế giới.
+
+- Dựa vào hình 5.1, nêu tên các kiểu môi trường của đới nóng.
+
+lh
+
+--- Trang 17 ---
+ẳẢ Trangl6 'Ộ'
+II - MÔI TRƯỜNG XÍCH ĐẠO ẨM
+1. Khí hậu
+Môi trường xích đạo ẩm chủ yếu nằm trong khoảng từ 59B đến 50N.
+- Xác định vị trí của môi trường xích đạo ấẩm trên hình 5.1.
+⁄ Wt',l"4Ịf . x N \
+Z1⁄4 X 7220868 v5ox a - V N N
+// Ạ UTRƯOG 3 IOA :
+A -
+í ⁄ S& a X\
+«=*> Ranh giớ đố E=] Mð tường xich đạp ẩm [- ˆ Ì Mới rường nhiệt đới gió mùa
+[~T Môi tường nhiệt đới [- —] Mới tường hoang mạc
+Hình 5.1 - Lược đồ các kiểu môi trường trong đới nóng
+mm .
+%
+- Quan sát biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của L N NNGG G E N H -
+Xin-eœpo (Vĩ độ 1°B) và nhận xét - i
++ Đường biểu diễn nhiệt độ trung bình
+các tháng trong năm cho thấy nhiệt độ
+› : 2 s v . Ñ 250
+của Xin-gœpo có đặc điểm gì ? u
++Lượng mưa cd năm khoángbaonhiêu ? . ð
+Sự phân bố lượng mưa trong năn ra .
+sao 2 Sự chênh lệch giữa lượng mưa 5:
+tháng thấp nhất và tháng cao nhất là 1234587898 1011
+khodng bao nhiêu milimet ? Hình 5.2 - Biểu đồ nhiệt độ và
+lượng mưa của Xin-ga-po
+ló
+
+--- Trang 18 ---
+CM K Trangl7 .Ộ.
+Môi trường xích đạo ẩm có khí hậu nóng và ẩm quanh năm. Chênh lệch nhiệt
+độ giữa tháng cao nhất với tháng thấp nhất rất nhỏ (khoảng 39C), nhưng sự chênh
+lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lại tới hơn 109C. Lượng mưa trung bình năm từ
+1500mm đến 2500mm, mưa quanh năm ; càng gần Xích đạo mưa càng nhiều. Độ
+ẩm cũng rất cao, trung bình trên 80%, nên không khí ẩm ướt, ngột ngạt.
+2. Rừng rậm xanh quanh năm
+- Quan sát ảnh và hình vẽ lát cắt rừng rậm xanh quanh năm, cho biết : Rừng
+có máy tầng chính ? Tại sao rừng ở đây lại có nhiều tầng ?
+A XY
+Ñ è : r P Tả sầ
+7 ì Š Ị ; -. .. Vị ..
+: Ẩ Z : T --Ÿ À i _ì .A Tảầng cây gỗ
+4 l NẴ l N ấ b 4 ] ' cao trung bình
+: : l N.* kỆ YYx Dây leo thân gỗ ÿ ›' '|
+-v s ï s ( > M m Ÿ : n,~_ẻĩ LI] jẮ Ẹ
+A b í v: Dây leo thân gỗ ì Wixi J ' l
+. S : ( r j ' Ấ~ 4 ũ. ảng cây bụi
+. ầ IN ỉư' `j `ỉ`*l ' : XN i l .. Tằng cỏ quyềt
+Hình 5.3 - Rừng rậm Hình 5.4 - Lát cắt rừng rậm
+xanh quanh năm xanh quanh năm
+Độ ẩm và nhiệt độ cao, tạo điều kiện thuận lợi cho rừng cây phát triển rậm rạp.
+Cây rừng xanh tốt quanh năm, mọc thành nhiều tầng từ mặt đất lên đến độ cao
+40 - 50m. Trong rừng còn có các loại dây leo thân gỗ, phong lan, tầm gửi... , các
+loài thú leo trèo giỏi và các loài chim chuyên cành. Ở các vùng cửa sông, ven biển
+lầy bùn có rừng ngập mặn.
+lI7
+
+--- Trang 19 ---
+cMm Trang18 .Ộ.
+I c . n I
+29/ à N -'~²'Ểì'^°”,'.Ì'."Ểấ'.ẩz'v_Jf`—.-_"~lf'ì.'. . )
+;2 N 1 .:xi u v :
+Hình 5.5 - Rừng ngập mặn
+
+Đới nóng trải dài giữa hai chí tuyến thành một vành đai liên tục bao
+quanh Trái Đất ; gồm bốn kiểu môi trường : môi trường xích đạo ẩm,
+môi trường nhiệt đới, môi trường nhiệt đới gió mùa và môi trường
+hoang mạc.
+
+Môi trường xích đạo ẩm nằm trong khoảng từ 59B đến 59N, nắng
+nóng và mưa nhiều quanh năm, tạo điều kiện thuận lợi cho rừng rậm
+xanh quanh năm phát triển. Rừng có nhiều loài cây, mọc thành nhiều
+tầng rậm rạp và có nhiều loài chim, thú sinh sống.
+
+ˆ 7 . ` s`e ˆ
+Câu hói và bài tập
+
+l. Môi trường đới nóng phân bố chủ yếu trong giới hạn của các vĩ tuyến nào ? Nêu
+tên các kiều môi trường của đới nóng.
+
+2. Môi trường xích đạo ẩm có những đặc điểm gì ?
+
+3. Qua đoạn văn dưới đây, nêu một số đặc điểm của rừng rậm xanh quanh năm :
+"Cả tuần nay, chúng tôi len lỏi trong rừng cây rậm rạp, phải dùng dao vất vả lắm
+mới mở được một lôi đi nhỏ hẹp. Những con kiến càng rơi từ trên cành lá xuống
+để lại trên da thịt chúng tôi những vết căn rát bóng. Trên đầu, chung quanh và
+dưới chân, cây cối và dây leo bao quanh bôn phía. Chúng tôi chỉ có môi một
+khát khao cháy bỏng : được nhìn thấy trời xanh, mây trắng và thoát khỏi bầu
+không khí ngột ngạt, oI bức này".
+
+(Theo Giô-xép Grơtli-ê)
+18
+
+--- Trang 20 ---
+CMvF( Trang 19 'Ộ'
+4. Trong ba biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa dưới đây, biểu đồ nào phù hợp với ảnh
+chụp cảnh rừng kèm theo ? Giải thích vì sao em chọn biêu đồ đó ?
+;„ 3 %2 ZOWL, n
+T . ú' ^1 mm %
+. " . 2
+- ²,“ẽf s m
+$, 2%
+› ' 300
+. . : . - .. m
+¬A . _ 01234567 8910712
+à
+nm % mm %
+30 24
+29 23
+28 22
+27 2
+26 20
+25 19
+24 18
+17
+16
+200 200
+150 150
+100 100
+50 50
+04234 5 67 89 10712 4234 5 8 7 8 9 101112
+B L
+19
+
+--- Trang 21 ---
+CM-K Trang20 ỂỄ'
+Bài 6 : MÔI TRƯỜNG NHIỆT ĐỜI
+1. Khí hậu
+
+Môi trường nhiệt đới nằm ở khoảng từ vĩ tuyến 59 đến chí tuyến ở cả hai
+bán cầu.
+
+- Xác định vị trí của môi trường nhiệt đới trên hình 5.1.
+
+- Quan sát các biểu đồ dưới đây, nhận xét về sự phân bố nhiệt độ và lượng mưa
+trong năm của khí hậu nhiệt đới.
+
+„ Ma-a-can (0°B) . - Gla-mê-na (12°B) N
+3uo /\_/_\ . u /\l\ h
+200 20 200 20
+100 10 100 10
+0 Ũ 0 Ũ
+1234567 80 101112 123456 7 80 101112
+Hình 6.1 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa Hình 6.2 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+ở Ma:la-can (Xu-đăng) Ở Gia-mêna (Sát)
+
+Khí hậu nhiệt đới được đặc trưng bởi nhiệt độ cao quanh năm và trong năm có
+một thời kì khô hạn (từ 3 đến 9 tháng). Càng gần chí tuyến, thời kì khô hạn càng
+kéo dài, biên độ nhiệt cảng lớn.
+
+20
+
+--- Trang 22 ---
+ẵẨ Trang21 'Ộ'
+
+Nhiệt độ trung bình năm trên 209C. Tuy nóng quanh năm, nhưng vẫn có sự
+thay đổi theo mùa. Thời kì nhiệt độ tăng cao là khoảng thời gian Mặt Trời đi qua
+thiên đỉnh.
+
+Lượng mưa trung bình năm từ 500mm đến 1500mm, chủ yếu tập trung
+vào mùa mưa.
+
+~ ? ^
+
+2. Các đặc điểm khác của môi trường
+
+Thiên nhiên của môi trường nhiệt đới thay đổi theo mùa. Vào mùa mưa, cây cỏ
+tốt tươi, chim thú linh hoạt ; đây cũng là mùa lũ của các con sông. Đến thời kì khô
+hạn, cây cỏ úa vàng, chim thú tìm về những nơi còn nguồn nước ; lượng nước sông
+giảm, lòng sông thu hẹp lại. Ở miền đồi núi, trong mùa mưa, nước mưa thấm sâu
+xuống các lớp đất đá bên dưới, đến mùa khô, nước lại di chuyển lên mang theo ôxit sắt,
+nhôm tích tụ dần ở gần mặt đất làm cho đất c�� màu đỏ vàng, gọi là đất feralit.
+
+Đất ở môi trường nhiệt đới dễ bị xói mòn, rửa trôi hoặc thoái hoá nếu không
+được cây cối che phủ và canh tác không hợp Ií.
+
+J \ : Rừng hành lang
+Hình 6.3 - Xavan ở Kênra Hình 6.4 - Xavan ở Cộng hoà Trung Phi
+vào mùa mưa vào mùa mưa
+
+Thảm thực vật cũng thay đổi dần về phía hai chí tuyến, rừng thưa chuyển sang
+đồng cỏ cao nhiệt đới (xavan) và cuối cùng là những vùng cỏ mọc thưa thớt trên
+mặt đất cùng với vài đám cây bụi gai (nửa hoang mạc). Diện tích xavan và nửa
+hoang mạc ngày càng mở rộng, không chỉ do lượng mưa ít mà còn do con người
+phá rừng và cây bụi để lấy gỖ, củi hoặc làm nương rẫy. Đất bị thoái hoá dần và cây
+cối khó mọc lại được.
+
+n
+
+--- Trang 23 ---
+ẳẮ Trang22 .Ộ.
+
+Môi trường nhiệt đới thích hợp cho việc trồng trọt nhiều loại cây lương thực
+và cây công nghiệp... Ở những nơi chủ động được tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp
+phát triển, dân cư tập trung đông đúc.
+
+Khí hậu nhiệt đới có đặc điểm là nóng và lượng mưa tập trung vào
+một mùa. Càng gần hai chí tuyến, thời kì khô hạn càng kéo dài và biên
+độ nhiệt trong năm càng lớn. Quang cảnh cũng thay đôi từ rừng thưa
+sang đồng cỏ cao (xavan) và cuối cùng là nửa hoang mạc. Đất
+feralit đỏ vàng của miền nhiệt đới rất dễ bị xói mòn, rửa trôi nếu không
+được cây côi che phủ, canh tác không hợp lí. Sông ngòi nhiệt đới có
+hai mùa nước : mùa lũ và mùa cạn.
+
+Ở vùng nhiệt đới có thể trồng được nhiều loại cây lương thực và cây
+công nghiệp. Đây là một trong những khu vực đông dân của thế giới.
+
+Câu hỏi và bài tập
+l. Nêu đặc điểm của khí hậu nhiệt đới.
+2. Giải thích tại sao đất ở vùng nhiệt đới có màu đỏ vàng ?
+3. Tại sao diện tích xavan và nửa hoang mạc ở vùng nhiệt đới đang ngày càng
+mở rộng ?
+4. Quan sát hai biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của vùng nhiệt đới dưới đây, cho
+biết biểu đồ nào ở Bắc bán cầu, biểu đồ nào ở Nam bán cầu. Tại sao ?
+a ˆ mm ˆ
+300 /\Ị\ % 300 %
+200 20 200 20
+100 0 100 10
+Ũ 0 0 Ũ
+123456 7 8 9 101117 1234558 7 89 10T 12
+5
+
+--- Trang 24 ---
+c.va Trang23 'Ố'
+< ^ ` ^ Z Z `
+Bài 7 : MÔI TRƯỜNG NHIỆT ĐỜI GIÓỎ MUA
+1. Khí hậu
+
+- Xác định vị trí của môi trường nhiệt đới gió mùa trên hình 5.J.
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa là loại khí hậu đặc sắc của đới nóng, điển hình là ở
+Nam Á và Đông Nam Á.
+
+- Quan sát các hình 7.] và 7.2, nhận xét về hướng gió thổi vào mùa hạ và vào
+mùa đông ở các khu vực Nam A và Đông Nam A. Giải thích tại sao lượng mưa ở
+các khu vực này lại có sự chênh lệch vất lớn giữa mùa hạ và mùa đông.
+
+ể —zừ= Ữ,_p ỉ j/èìl__ĩsl a` ể ả' ỉjj.. I 3
+lệw, _Ủ NC _ N : U Ù số t à
+L uâ # fẫÊ ˆ ị Ỉ `w/7 ¬ Ưf"›
+LƯỢNG MƯA z AA/ ¡ LƯỢNG MƯA :
+
+Dưới 250 . H Í= ] DướE50mm
+I 250mm-700mmn LC \\ l 250mm-7U0mm
+
+701mm-1500mm ` x 7ử1mm-1500trmn
+
+Trên 1500mm N Trên 1500mm
+== Gió mùa mùa hạ | - —* Gốmùa mùa đồng| - s
+Hình 7.1 - Lược đồ gió mùa mùa hạ Hình 7.2 - Lược đồ gió mùa mùa đông
+
+ở Nam Á và Đông Nam Á ở Nam Á và Đông Nam Á
+
+Ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á, mùa hạ có gió thổi từ Ấn Độ Dương và
+Thái Bình Dương tới, đem theo không khí mát mẻ và mưa lớn. Vào mùa đông, gió
+mùa thổi từ lục địa châu Á ra, đem theo không khí khô và lạnh. Càng về gần Xích
+đạo, gió ấm dần lên. Gió mùa mùa đông thổi thành từng đợt. Môi khi gió về, ở
+những vùng gần chí tuyến trời trở lạnh trong vài ba ngày, đôi khi kéo dài đến hàng
+tuần. Mùa đông ở Hà Nội, nhiệt độ có thể xuống dưới 109C trong vài ngày.
+
+c
+
+--- Trang 25 ---
+ẳị Trang24 'Ộ'
+
+- Quan sát các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Hà Nội và Mum-bai (Ấn Ðộ),
+qua đó nêu nhận xét về diễn biến nhiệt độ, lượng mưa trong năm của khí hậu nhiệt
+đới gió mùa. Diễn biến nhiệt độ trong năm ở Hà Nội có gì khác ở Mum-bali ?
+
+m Hà Nội (21°8) E - Mum-bal (19°5) L
+
+5
+» %
+z %
+© - `/-\/_\í -
+2 850 ~”
+/\ m -
+z 660
+18 500
+18 489
+400
+
+360 %%
+
+300 306
+
+250 250
+
+200 20
+
+150 150
+
+100 10
+
+50 -
+o1234567Ị91lì'I112 l,12846G'lU01l)1112
+Hình 7.3 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa Hình 74 - Biểu đồ nhitẶ“;’t độ và lượng mưa
+của Hà Nội của Mum-bai (An Ðộ)
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa có hai đặc điểm nổi bật : nhiệt độ, lượng mưa thay
+đổi theo mùa gió và thời tiết diễn biến thất thường.
+
+Nhiệt độ trung bình năm ở đây trên 20°C. Biên độ nhiệt trung bình năm
+khoảng 8°C.
+
+Lượng mưa trung bình năm trên 1000 mm nhưng thay đổi tùy thuộc vào vị trí
+gần biển hay xa biển, vào sườn núi đón gió hay khuất gió. Sê-ra-pun-di nằm ở sườn
+phía nam dãy Hi-ma-lay-a là nơi có lượng mưa trung bình cao nhất thế giới
+(12.000 mm). Mùa mưa (từ tháng V đến tháng X) tập trung từ 70% đến 95% lượng
+mưa cả năm. Mùa khô (từ tháng XI đến tháng IV), lượng mưa tuy ít nhưng vẫn đủ
+cho cây cối sinh trưởng.
+
+Thời tiết diễn biến thất thường. Mùa mưa có năm đến sớm, có năm đến muộn
+và lượng mưa có năm ít, năm nhiều nên dễ gây ra hạn hán hay lụt lội.
+
+A7 . " ^n.m `
+2. Các đặc điểm khác của môi trường
+
+Môi trường nhiệt đới gió mùa là môi trường đa dạng và phong phú của
+đới nóng.
+
+Nhịp điệu mùa có ảnh hưởng lớn tới cảnh sắc thiên nhiên và cuộc sống của con
+người trong khu vực.
+
+24
+
+--- Trang 26 ---
+q4›K Trang25 .Ộ.
+
+- Nhận xét về sự thay đổi của cảnh sắc thiên nhiên qua hai ảnh dưới đây.
+
+m U Ứ iỆ: / vàn
+N . 2 T 1 R Y
+vni x 2 ẩ'í`ặ' L I ]
+
+Hình 7.5 - Rừng cao su vào mùa mưa Hình 7.6 - Rừng cao su vào mùa khô
+
+Tuỳ thuộc vào lượng mưa và sự phân bố mưa trong năm mà có các thảm thực
+vật khác nhau. Ở những nơi mưa nhiều, rừng cũng có nhiều tầng nhưng không
+bằng rừng rậm xanh quanh năm ; trong rừng có một số cây rụng lá vào mùa khô.
+Những nơi ít mưa có đồng cỏ cao nhiệt đới. Ở vùng cửa sông, ven biển đang được
+phù sa bồi đắp, xuất hiện rừng ngập mặn. Đó là những môi trường sống thuận lợi
+cho nhiều loài động vật khác nhau, cả ở trên cạn và dưới nước.
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa rất thích hợp cho việc trồng cây lương thực nhiệt
+đới (đặc biệt là cây lúa nước) và cây công nghiệp. Vùng nhiệt đới gió mùa là một
+trong những nơi tập trung đông dân nhất trên thế giới.
+
+Nam Á và Đông Nam Á là các khu vực điển hình của môi trường
+nhiệt đới gió mùa. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có hai đặc điểm nổi bật
+là nhiệt độ, lượng mưa thay đối theo mùa gió và thời tiết diễn biến thất
+thường. Đây là kiêu môi trường đa dạng và phong phú. Gió mùa có ảnh
+hưởng lớn tới cảnh sắc thiên nhiên và cuộc sống của con người.
+
+Nam Á và Đông Nam Á là những khu vực thích hợp cho việc trồng
+cây lương thực (đặc biệt là cây lúa nước) và cây công nghiệp ; đây là
+những nơi sớm tập trung đông dân trên thế giới.
+
+ˆ kà ` `ue aa
+Câu hỏói và bài tập
+I. Nêu đặc điểm nổi bật của khí hậu nhiệt đới gió mùa.
+2. Trình bày sự đa dạng của môi trường nhiệt đới gió mùa.
+25
+
+--- Trang 27 ---
+ẸẢ Trang26 'Ộ'
+Bài 8 : CÁC HÌNH THỨC CANH TÁC
+TRONG NÔNG NGHIỆP Ở ĐỜI NÓNG
+Đới nóng là khu vực phát triển nông nghiệp sớm nhất của nhân loại. Ở
+đây có nhiều hình thức canh tác khác nhau, phù hợp với đặc điểm địa hình,
+khí hậu và tập quán sản xuất của từng địa phương.
+1. Làm nương rây
+Làm nương rẫy là hình thức canh tác nông nghiệp lâu đời nhất của xã hội loài
+người. Rừng hay xavan bị đốt đề làm nương rây. Đất bị khai thác triệt đề. Sau vài
+ba vụ, đất bạc màu, người ta lại đốt rừng để làm nương rẫy mới. Hình thức canh
+tác này sử dụng công cụ thô sơ, ít chăm bón, nên năng suất cây trồng rất thấp.
+- Qua các ảnh dưới đây, nêu một số biểu hiện cho thấy sự lạc hậu của hình thức
+sản xuất nương rây.
+Ỹl l | ÙỦ `I
+ˆ ” 'Ỹ
+Hình 8.1 - Đốt rừng làm nương rẫy Hình 8.2 - Rẫy khoai sọ trên xavan châu Phi
+2. Làm ruộng, thâm canh lúa nước
+Trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa, ở những nơi có nguồn lao động dồi
+dào và chủ động tưới tiêu, người ta làm ruộng, thâm canh lúa nước.
+- Quan sát hình 8.4, nêu một số điều kiện về nhiệt độ và lượng mưa để tiến
+hành thâm canh lúa nước.
+26
+
+--- Trang 28 ---
+ẮẮ Trang27 'Ộ'
+E fII` ""Ỉx”lfuJ | \
+' L : `-. ' r~Jí "\ è\
+.. 4 ”
+j' N I
+LIA
+x'. 2 y 4 ạ
+,~/Ị L fo`.ỵ ` buỞ'
+s ` - e .. u
+`—`-`_Ệ Ố "xO".II'Ủ.'. ' l_o'Ơ
+"`~___ Ci ặ ffl
+.. .g'Ì^I.— ›
+: glu ñ
+m t Hơng Ge
+ẹè ạ . . Ổở DƯƠNG
+: > . ũ `eỸẦ. Lì
+[EHI] Khu we thán . ị . u )
+canh lủa nước ẤN ĐỘ. . S . ˆ
+Ranh giới DƯƠNG ` \ F
+
+# ửmffl….rchẵnõ .. \kK ơ s ..
+
+mua đạo ' ~x_¬
+
+° - nămên(000 nm .. fẨ
+
+Đường đẳng nhiệt \ ku :
+) O0táng ï ỂÍ
+Hình 8.3 - Lược đồ những khu vực thâm canh lúa nước ở châu Á
+
+Thâm canh lúa cho phép tăng
+vụ, tăng năng suất, nhờ đó sản
+lượng cũng tăng lên. Chăn nuôi
+gia súc, gia cầm cũng có điều kiện K _ ự v ng
+phát triển. Tuy nhiên, vì dân số W «<
+đông và thời tiết thất thường nên n
+một số nước vẫn lâm vào tình \\
+trạng thiếu lương thực. : \\
+
+Do áp dụng những tiến bộ về a a ²`.,q;ựì
+khoa học - kĩ thuật và có chính n A
+sách nông nghiệp đúng đắn, một ìur
+số nước trước đây thiếu lương S TN N
+thực (như Việt Nam, Thái Lan) - . m G
+nay đã trở thành những nước xuất khẩu gạo. Nhờ cuộc Cách mạng xanh mà ngay
+một nước đông dân như Ấn Độ cũng đã giải quyết được vấn đề lương thực.
+
+27
+
+--- Trang 29 ---
+ẵi Trang28 'Ộ'
+3. Sản xuất nông sản hàng hoá theo quy mô lớn
+Ở các trang trại, đồn điền trong đới
+nóng, người ta tiến hành trồng trọt cây
+công nghiệp và chăn nuôi chuyên môn hoá ` |
+theo quy mô lớn nhằm mục đích xuất khẩu N
+hoặc cung cấp nguyên liệu cho các nhà ~
+máy chế biến. 22285
+Hình thức canh tác này tạo ra khối
+lượng nông sản hàng hoá lớn và có giá
+trị cao, tuy nhiên phải bám sát nhu cầu
+của thị trường. s"
+Hình 8.5 - ĐồỒn điền trồng hồ tiêu ở Nam Mĩ
+Đới nóng là nơi tiến hành sản xuất nông nghiệp sớm nhất trên thế
+giới. Ở đây có nhiều hình thức canh tác trong nông nghiệp : từ làm rẫy,
+thâm canh lúa nước đến sản xuất nông sản hàng hoá theo quy mô lớn.
+Việc áp dụng những tiến bộ về khoa học - kĩ thuật và các chính sách
+nông nghiệp đúng đắn đã giúp nhiều nước giải quyết được nạn đói.
+Một số nước đã xuất khẩu lương thực (Việt Nam, Thái Lan...).
+Câu hỏồi và bài tập
+. Hãy nêu sự khác nhau của các hình thức canh tác nông nghiệp ở đới nóng.
+2. Sắp xếp những dữ liệu cho dưới đây và vẽ vào vở sơ đồ thâm canh lúa nước.
+Tăng sản lượng
+Thâm canh
+lúa nước
+Chủ động tưới tiêu Nguồn lao động dồi dào
+28
+
+--- Trang 30 ---
+ủ_t< Trang29 'Ộ'
+3. Quan sát các hình 8.6 và 8.7, cho biết : Làm ruộng bậc thang và canh tác theo
+đường đồng mức ở vùng đồi núi có ý nghĩa như thế nào đối với môi trường ?
+—=-°“°°" nv r7 . n.——ee" m ee n n m ẤG m n
+F==«„— Z> ~ ;
+~ .. —
+Hình 8.6 - Trồng lúa nước trên ruộng bậc thang ở vùng đồi núi châu Á
+Hình 8.7 - Trồng ngô (bắp) và khoai tây theo đường đồng mức
+ở vùng đồi núi Nam Mĩ
+29
+
+--- Trang 31 ---
+cMK Trang30 .Ộ.
+Ñ ^ bì ^ ^ ^
+Bài 9 : HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
+Ơ ĐỜI NÓNG
+^ ^. ˆ L 4
+1. Đặc điểm sản xuất nông nghiệp
+Môi trường đới nóng phân hoá đa dạng, làm cho hoạt động nông nghiệp ở
+vùng nhiệt đới, nhiệt đới gió mùa và vùng xích đạo có các đặc điểm khác nhau.
+Ở môi trường xích đạo ẩm, nhiệt độ và độ ẩm cao, rất thích hợp với sản xuất
+nông nghiệp. Cây trồng phát triển quanh năm, có thể trồng gối vụ, xen canh nhiều
+loại cây. Tuy vậy, khí hậu nóng ẩm lại tạo điều kiện cho các loại côn trùng, sâu bọ,
+mầm bệnh phát triển, gây hại cho cây trồng và vật nuôi.
+- Quan sát hình 9.1] và hình 9.2, nêu nguyên nhân dân đến xói mòn đất ở môi
+trường xích đạo ấm.
+mm %
+2
+28 , —
+— L ? . .
+%
+300
+250
+200
+150
+100
+50
+04284 587 8 8 10111
+Hình 9.1 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Hình 9.2 - Đất bị xói mòn
+môi trường xích đạo ầm
+Nhiệt độ và độ ẩm đều cao tuy làm cho các chất hữu cơ bị phân huỷ nhanh
+nhưng tầng mùn ở môi trường xích đạo ẩm thường không dày. Nếu không có thực
+vật che phủ, thì lớp đất màu dễ bị nước mưa rửa tr��i hết, đặc biệt là ở các sườn dốc
+của đổồi, núi. Vì thế việc bảo vệ rừng và trồng rừng là hết sức cần thiết.
+30
+
+--- Trang 32 ---
+ẵl Trang3] .Ộ.
+
+Ở môi trường nhiệt đới và nhiệt đới gió mùa, việc bố trí mùa vụ và lựa chọn
+các loại cây trồng bị chi phối bởi lượng mưa và chế độ mưa trong năm.
+
+- Tìm ví dụ để thấy ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới và khí hậu nhiệt đới gió
+mùa đến sản xuất nông nghiệp.
+
+Lượng mưa tập trung vào một mùa làm tăng cường xói mòn đất và gây lũ lụt.
+Mùa khô kéo dài, lượng bốc hơi lớn lại dễ gây hạn hán. Thêm vào đó, việc canh
+tác không khoa học cũng làm đất bị thoái hoá nhanh. Vì thế, ở vùng nhiệt đới,
+hoang mạc đang mở rộng.
+
+Làm thuỷ lợi và trồng cây che phủ đất là các biện pháp rất quan trọng. Việc
+đảm bảo tính chất thời vụ chặt chẽ, có biện pháp phòng chống thiên tai (bão, lụt,
+hạn hán) và phòng trừ dịch bệnh hại cây trồng, vật nuôi sẽ giúp cho nền nông
+nghiệp giảm bót tính chất bấp bênh.
+
+_~ ˆ .^ ? ˆ
+2. Các sản phẩm nông nghiệp chú yếu
+
+Ở các đồng bằng của vùng nhiệt đới gió mùa, nhất là ở châu Á, lúa nước là cây
+lương thực quan trọng nhất. Ở những vùng đủ ẩm, ngô được trồng rất phổ biến.
+Các loại cây lương thực lấy củ, chủ yếu là sắn trồng ở vùng đồi núi và khoai lang
+trồng ở vùng đồng bằng.
+
+- Tại sao các vùng trồng lúa nước lại thường trùng với những vùng đông dân
+bậc nhất trên thế giới ?
+
+Ở các vùng nhiệt đới khô hạn của châu Phi, người ta trồng cây cao lương là
+chủ yếu.
+
+Các cây công nghiệp nhiệt đới rất phong phú. Một số cây công nghiệp được
+trồng thành vùng tập trung là : cà phê (Nam Mĩ, Tây Phi, Đông Nam Á), cao su
+(Đông Nam Á), dừa (các nước ven biển, nhất là ở Đông Nam Á), bông (Nam Á),
+mía (Nam MỊ), lạc (vùng nhiệt đới ấm Nam Mĩ, Tây Phi, Nam Á)...
+
+Chăn nuôi ở đới nóng nói chung chưa phát triển bằng trồng trọt. Hình thức
+chăn thả dê, cừu, trâu, bò trên đồng cỏ còn phổ biến. Cừu, dê được nuôi ở các vùng
+khô hạn hoặc các vùng núi. Những nơi có đồng cỏ, phát triển chăn nuôi trâu, bò.
+Ấn Độ là nước có đàn trâu và đàn bò lớn nhất thế giới.
+
+Chăn nuôi lợn và gia cầm tập trung chủ yếu ở các vùng trồng nhiều ngũ cốc
+(lúa, ngô...) và đông dân cư.
+
+31
+
+--- Trang 33 ---
+ủẮ Trang32 'Ộ'
+Ở đới nóng, việc trồng trọt được tiến hành quanh năm ; có thể xen
+canh nhiều loại cây, nếu có đủ nước tưới. Trong điều kiện khí hậu
+nóng, mưa nhiều hoặc mưa tập trung theo mùa, đất dễ bị rửa trôi, xói
+mòn. Vì vậy, cần bảo vệ rừng, trồng cây che phủ đất và làm thuỷ lợi.
+Các cây trồng chủ yếu là lúa nước, các loại ngũ cốc khác và nhiều
+cây công nghiệp nhiệt đới có giá trị xuất khẩu cao. Chăn nuôi nói
+chung chưa phát triển bằng trồng trọt.
+ˆ 2» . g^
+Câu hói và bài tập
+l. Môi trường xích đạo ẩm có những thuận lợi và khó khăn gì đối với sản xuất
+nông nghiệp ?
+2. Để khắc phục những khó khăn do khí hậu nhiệt đới gió mùa gây ra, trong sản
+xuất nông nghiệp cần thực hiện những biện pháp chủ yếu nào ?
+3. Hãy dựa vào các hình vẽ dưới đây để nêu quá trình thoái hoá đất do đốt rừng
+làm nương rẫy ở môi trường đới nóng.
+` |
+A B
+" nf1 %S Ñ , 1
+i
+8 D
+Hình 9.4 - Quá trình thoái hoá đất ở đới nóng do đốt rừng làm nương rẫy
+4. Nêu các loại nông sản chính của đới nóng. Xác định trên bản đồ thế giới, các
+nước và các khu vực ở đới nóng sản xuất nhiều các loại nông sản đó.
+32
+
+--- Trang 34 ---
+ỆẦ4ỉ Trang33 'Ộ'
+Bài 10 : DẪN SỐ VÀ SƯC ÉP DẪN SỐ
+TỚI TÀI NGUYÊN, MỖI TRƯỜNG
+Ở ĐỚI NÓNG
+1. Dân số
+
+Gần 50% dân số thế giới tập trung ở đới nóng, những nơi tập trung dân cư
+đông đúc là Đông Nam A, Nam AÁ, Tây Phi và Đông Nam Bra-xin. Hậu quả của
+nhiều năm dài bị thực dân xâm chiếm là nền kinh tế chậm phát triển. Châu Phi là
+châu lục nghèo đói nhất trên thế giới.
+
+Từ những năm 60 của thế kỉ XX, nhiều nước ở đới nóng đã lần lượt giành được
+độc lập. Cũng từ đó, dân số ở đới nóng phát triển rất nhanh dẫn đến bùng nổ dân
+số. Sự gia tăng dân số vượt ngoài tầẩm kiểm soát đã trở thành một vấn đề lớn của
+nhiều nước, đưa đến những hậu quả nghiêm trọng đối với việc phát triển kinh tế,
+đời sống con người và tài nguyên, môi trường.
+
+Hiện nay, việc kiểm soát tí lệ gia tăng dân số đang là một trong những mối
+quan tâm hàng đầu của các quốc gia ở đới nóng.
+
+2. Sức ép của dân số tới tài nguyên, môi trường
+
+Nhằm đáp ứng nhu cầu của số dân ngày càng đông, tài nguyên thiên nhiên
+được khai thác với tốc độ ngày càng nhanh. Lương thực thiếu hụt nên phải mở rộng
+diện tích đất canh tác, đồng thời nhu cầu sử dụng gỗ, củi tăng lên, làm cho diện
+tích rừng ngày càng thu hẹp. Đất trồng được tận dụng để sản xuất nông phẩm
+nhưng lại không được chăm bón đầy đủ nên ngày càng bạc màu. Việc tăng cường
+khai thác và xuất khẩu các loại nguyên liệu, nhiên liệu thô để đổi lấy lương thực
+và hàng tiêu dùng đã làm nhiều loại khoáng sản nhanh chóng bị cạn kiệt. Việc mở
+rộng các khu công nghiệp, các đô thị mới, ... đang làm thu hẹp diện tích đất trồng.
+
+a
+
+--- Trang 35 ---
+CM K Trang34 ỂỒ'
+- Phân tích hình 10.! để thấy mối quan hệ giữa sự gia tăng dân số tự nhiên quá
+nhanh với tình trạng thiếu lương thực ở châu Phí.
+%
+180
+150
+140
+130
+120
+110
+400 — Gia tăng dân số tự nhiên
+— Sản lượng lương thực
+90
+— Bình quản lượng thực theo đều người
+5975 1980 1985 1990
+Năm 1975 =100%
+Hình 10.1 - Biểu đồ về mối quan hệ giữa dân số và lương thực ở châu Phi
+từ năm 1975 đến năm 1990
+- Đọc bảng số liệu dưới đây, nhận xét về tương quan giữa dân số và diện tích
+rừng ở khu vực Đông Nam Á.
+| \
+ỵ² ' ] I
+Bùng nổ dân số cũng ảnh hướng xấu tới môi trường của đới nóng. Điều kiện
+sống thấp ở vùng nông thôn hay trong những khu nhà ổ chuột ở thành phố là những
+tác nhân làm cho môi trường bị ô nhiễm. Hơn 700 triệu người dân đới nóng không
+được dùng nước sạch, khoảng 80% số người mắc bệnh là do thiếu nước sạch. Việc
+khai thác tài nguyên quá mức để phục vụ cho số dân đông cũng làm môi trường bị
+tàn phá.
+- Nêu một vài dân chứng để thấy rõ sự khai thác rừng quá mức sẽ có tác động xấu
+tới môi trường.
+34
+
+--- Trang 36 ---
+CM-K Trang35 Ểẫ“
+Đề giảm bớt sức ép của dân số tới tài nguyên, môi trường ở đới nóng, cần giảm
+tí lệ gia tăng dân số, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống của người dân.
+
+Đới nóng tập trung gần một nửa dân số thế giới. Dân số tăng
+nhanh dẫn tới bùng nổ dân số, tác động tiêu cực tới tài nguyên và
+môi trường. Việc giảm tỉ lệ gia tăng dân số, phát triển kinh tế, nâng
+cao đời sống của người dân ở đới nóng sẽ có tác động tích cực tới
+tài nguyên và môi trường.
+
+Câu hỏi và bài tập
+l. Phân tích sơ đồ dưới đây để thấy hậu quả của việc gia tăng dân số quá nhanh ở
+đới nóng :
+——Á< . ....Ẽ — —
+2. Hãy vẽ sơ đồ thể hiện tác động tiêu cực của việc gia tăng dân số quá nhanh ở
+đới nóng đối với tài nguyên, môi trường.
+bàU
+
+--- Trang 37 ---
+Ệ"4Ẻ Trang36 'Ộ'
+Bài 11 : DI DẪN VÀ SỰ BUNG NÓ ĐÔ THỊ
+2 Z Z
+Ơ ĐỔI NÓNG
+1. Sự di dân
+
+Di dân ở các nước thuộc đới nóng diễn ra do nhiều nhân tố tác động : thiên tai,
+chiến tranh, kinh tế chậm phát triển, sự nghèo đói và thiếu việc làm... Tình trạng
+di dân ở đây rất đa dạng và phức tạp.
+
+Ở nhiều nước đới nóng, cũng là các nước đang phát triển, làn sóng nông dân
+di cư tự do vào đô thị tìm kiếm việc làm (vì thu nhập ở vùng nông thôn quá thấp)
+đã làm cho dân số đô thị tăng nhanh, tạo sức ép lớn đối với vấn đề việc làm và môi
+trường đô thị.
+
+Hạn hán thường xuyên và các cuộc xung đột tộc người không dứt là những
+nguyên nhân dẫn đến việc di dân tị nạn rất phổ biến ở nhiều nước châu Phi. Tình
+trạng này cũng diễn ra với quy mô lớn ở nhiều nước Nam Á và Tây Nam Á.
+
+Tuy nhiên, nhiều nước đới nóng cũng tiến hành di dân có tổ chức, có kế hoạch
+để khai hoang, lập đồn điền trồng cây xuất khẩu, để xây dựng các công trình công
+nghiệp mới, phát triển kinh tế ở các vùng núi hay vùng ven biến. Những cuộc di
+dân như vậy có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội.
+
+Trong những năm gần đây, đới nóng là nơi có tốc độ đô thị hoá cao trên
+thế giới.
+
+Nhiều thành phố phát triển nhanh chóng và trở thành các siêu đô thị. Năm
+1950, đới nóng chưa có đô thị nào tới 4 triệu dân ; đến năm 2000 đã có 11 siêu đô
+thị trên 8 triệu dân.
+
+36
+
+--- Trang 38 ---
+CM K Trang37 GĐ.
+- Quan sát hình 3.3, nêu tên các siêu đô thị có trên 8 triệu dân ở đới nóng.
+K | s 4.\ iJ!t L _.. 1'z.r ..
+ĩ =.1²ý~,'%'L'—'E\ , _ s q,ỉ
+.. - Ù
+u . "-- . .ms.TXmns.
+C Loi ⁄ n x -
+in-a.. n - 0997390usu, 7 $ . X 5
+Í LIŨY
+A 5 ˆ œ^ "M c2C#Nà . J .." — m —”— .< J`
+Hình 11.1 - Xin ga-po, thành phố Hình J 12 - Khu nhà ổ chuột ở Ấn Độ
+sạch nhất thế giới
+Từ năm 1989 đến năm 2000, dân số đô thị ở đới nóng đã tăng lên gấp đôi. Với
+đà phát triển kinh tế và gia tăng dân số như hiện nay, trong vòng vài chục năm nữa
+tổng số dân đô thị của các nước thuộc đới nóng sẽ gấp hai lần tổng số dân đô thị
+của các nước thuộc đới ôn hoà.
+Sự di dân tự do đến các thành phố lớn làm cho số dân đô thị tăng quá nhanh
+đã dẫn đến những hậu quả nặng nề.
+- Nêu những tác động xấu tới môi nường do đô thị hoá tự phát ở đới nóng gây ra.
+Ngày nay, nhiều nước ở đới nóng đã thấy được sự cần thiết phải tiến hành
+đô thị hoá gắn liền với phát triển kinh tế và phân bố dân cư hợp lí.
+
+Đới nóng là nơi có sự di dân và tốc độ đô thị hoá cao. Tỉ lệ dân
+thành thị tăng nhanh và số siêu đô thị ngày càng nhiều. Tuy nhiên, đô
+thị hoá tự phát đã để lại những hậu quả xấu cho môi trường.
+
+37
+
+--- Trang 39 ---
+ịỊ_|« Trang38 Ộ'
+Câu hỏi và bài tập
+I. Nêu những nguyên nhân dẫn đến các làn sóng di dân ở đới nóng.
+2. Kể tên một số siêu đô thị ở đới nóng.
+3. Dựa vào hình 11.3, nhận xét về tốc độ tăng tỉ lệ dân đô thị ở một số nơi trên
+thế giới.
+TỈ LỆ DÂN ĐÔ THỊ (% DÂN SỐ)
+1950 2001 1950 2001
+37 33
+- m
+CHÂUÁ H] CHÂU PHI
+73 75
+56 -
+79
+41
+Hình 11.3 - Biểu đồ tì lệ dân đô thị
+38
+
+--- Trang 40 ---
+Ẻl_›< Trang39 'Ộ'
+ö `
+Bài 12 : THỰC HÀNH
+ˆ ^ ^ Z
+NHẬN BIẾT ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG ĐỚI NÓNG
+1. Có ba ảnh về các kiểu môi trường đới nóng, xác định từng ảnh thuộc kiểu
+môi trường nào ?
+— 2 s N 7 . I 2 n < `
+m .- i x x t
+— _ .. . . @® _
+A - Xanhara
+. Ế . I<ỹ7ỉ 7292 T
+- —
+lĨ*  __ : l . Ịvlỹ, t / N Lệp 4 ỊỮl'ị1`~ Là ẹ L „ : :
+B - Công viên quốc gia Se-ran-gat (Tan-da-ni-a)
+C - Bắc Công-gô
+39
+
+--- Trang 41 ---
+ẳẢ Trang40 'Ộ'
+2. Trong ba biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa dưới đây, hãy chọn biểu đồ phù
+hợp với ảnh xavan kèm theo.
+' mm %
+_ 160
+~> . ỬỊ.Ổ 140
+x ¬ "<ơƒ; - h 120
+~ k.x..._.. ỉ."Ĩ. % _ . 100
+~^ : ì x xe 80 40
+N 80 s
+; 40 %
+20 10
+0 0
+1 HẤ 1234567 8 9 101112
+À
+mm % mm %
+160 160
+140 140
+120 120
+100 100
+80 40 80 40
+60 30 60 %”
+40 20 40 ”%
+20 10 u 10
+0412345 878910112. 041234567891011.
+B G
+3. Có ba biểu đồ lượng mưa (A - B - C) và hai biểu đồ lưu lượng nước của các
+con sông (X - Y), hãy chọn và sắp xếp thành hai cặp sao cho phù hợp.
+A B U X .
+m 250
+„ %g
+30 150
+20 100
+1n0 L
+“l!84!!7Ul'l0lI1² 12345607801011 1234667 99101112 o*l²84!U?lI1í!1l1I 123456875Đ101112
+40
+
+--- Trang 42 ---
+ẳ_l< Trang4] 'Ộ'
+4. Quan sát các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa dưới đây để chọn ra một biểu
+đồ thuộc đới nóng. Cho biết lí do chọn.
+mm ÿ mm /\/\ Ÿ m %
+200 1200 120 /\ 10
+0 0 0
+100 100 100
+-10 -10 -10
+ỹ ưusuumnz'zo ) 1234 5878910112 % : H'*'°"°'°"*²'m
+A B G
+mm % mn %
+300 m /\ s
+200 10 200 10
+Ũ 0
+100 100
+-10 -10
+Ợ uusuuuo«nm 0 123455789101117 _
+D E
+4I
+
+--- Trang 43 ---
+CM.K Trang42 .Ộ.
+Chương II
+MÔỖI TRƯƠNG ĐỚỜI ÔN HOA.
+HOẠT ĐỘNG KINH TẾ
+? ` ? x ^ s`
+CUA CON NGƯỜI Ở ĐỚỜI ÔN HOA
+W ẦẦẦuuCCồ377Cuu rấ W 1
+Bài 13 : MÔI TRƯỜNG ĐỚI ÔN HOÀ
+Đới ôn hoà chiếm một nửa diện tích đất nổi trên Trái Đất. Với vị
+trí trung gian, môi trường đới ôn hoà có những nét khác biệt với các
+môi trường khác và hết sức đa dạng.
+Đới ôn hoà nằm giữa đới nóng và đới lạnh, khoảng từ chí tuyến đến vòng cực
+ở cả hai bán cầu. Phần lớn diện tích đất nổi của đới nằm ở bán cầu Bắc, chỉ có một
+phần nhỏ ở bán cầu Nam.
+1. Khí hậu
+Khí hậu đới ôn hoà mang tính chất trung gian giữa khí hậu đới nóng và khí hậu
+đới lạnh.
+- Phân tích bảng số liệu dưới đây để thấy tính chất trung gian của khí hậu đới
+ôn hoà.
+42
+
+--- Trang 44 ---
+ẳẮ Trang43 .Ộ.
+- Quan sát hình 13.J, phân tích những yếu tố gây nên sự biến động thời tiết ở
+đới ôn hoà.
+cS 24 = n S E A
+/ 22098 G S K XO
+: ` : i`
+: ÔI.TRƯÒ $ ' :
+h ỹ = XN
+Ÿ . _
+NƯi a n [ | Msitườgdgruughd [<+ - ] phế T 0H › qu Tay 0nðđ
+L l n [IU] omasangids XZ Đ/kimh 7 ®. Hiilunen
+ỮZZ”. Đm kínón ø>=. . Ranh gửi đới
+Hình 13.1 - Lược đồ những yếu tố gây biến động thời tiết ở đới ôn hoà
+Do vị trí trung gian nên thời tiết đới ôn hoà thay đổi thất thường. Các đợt khí
+nóng ở chí tuyến và các đợt khí lạnh ở vùng cực có thể tràn tới bất thường gây ra
+những đợt nóng hay lạnh, có tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và sinh
+hoạt của con người, đặc biệt là những vùng ở sâu trong nội địa. Ở phía đông của
+Hoa Kì, mỗi khi có đợt khí nóng hay đợt khí lạnh tràn đến, nhiệt độ có thể tăng
+hay giảm 109C - 159C trong vài giờ. Gió Tây ôn đới và các khối khí từ đại dương
+mang theo không khí ẩm và ấm vào đất liền cũng làm cho thời tiết đới ôn hoà luôn
+biến động, rất khó dự báo trước.
+43
+
+--- Trang 45 ---
+L1`K Trang44
+. 5 N S Ặ -Ộ›
+B b_ mm ấ ku
+ễ i 140
+Ậ v t | 120
+| ' Mi LŨ 100
+. . -
+| J : 80
+rl / 4 _ 40 »
+n l ] í 20 10
+| ' Ỉ 0 0
+ị ' 12345567 6 9101112
+| | LM; Nhiệt đ trung bình : 10,8ˆC
+| Lượng mưa trung bìnhnăm: 1.128 mm
+Hình 13.2 - Rừng lá rộng ở Tây Âu Biểu đồ nhiệt độ và lượng
+mưa ở ôn đới hải dương
+| mm ii K
+%
+40 20
+| * -. 2 10
+-. .. z" t1` : b -"-*’v' s 0 0
+.^. . Zx®r. u . .
+| 9ì 12345678 9101112
+Nhiệt độ trung bình : 4ˆC
+` : : Lượng mưa trung bình năm : 580 mm
+Hình 13.3 - Rừng lá kim (rừng taiga) ở Liên bang Nga Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+ở ôn đới lục địa
+~ ¬ . n SÀ d . ? - L : Õ= xÈ N
+s C- s ự* : : a Ạ L
+v. XT SÀ N s ốn : 40 20
+C Y N l 7 n y l l 20 10
+S : n › — v | 123456789101112
+k1 n Y - d i à Ve" . Nhiệt độ trung bình : 17,3“C
+5995 2 X lế n Xi C MÀ E- s ế Lượng mưa trung bình năm: 402 mm
+Hình 13. 4 - Rừng cây bụi gai ven Địa Trung Hải ở Pháp Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+ở ven Địa Trung Hải
+44
+
+--- Trang 46 ---
+ẢẮ Trang45 .Ộ.
+ˆ ? ˆ
+2. Sự phân hoá của môi trường
+
+Thiên nhiên đới ôn hoà thay đổi theo bốn mùa : xuân, hạ, thu, đông.
+
+Môi trường đới ôn hoà cũng thay đổi từ vùng này sang vùng khác tuỳ thuộc
+vào vĩ độ, vào ảnh hưởng của dòng biển và gió Tây ôn đới.
+
+- Quan sát hình J3.J :
+
++ Nêu tên và xác định vị trí của các kiểu môi trường ở đới ôn hoà.
+
++ Nêu vai trò của dòng biển nóng và gió Tây ôn đới đối với khí hậu ở đới
+
+ôn hoà.
+
+Bờ Tây lục địa chịu ảnh hưởng của dòng biển nóng và gió Tây ôn đới nên có
+môi trường ôn đới hải dương : ẩm ướt quanh năm, mùa hạ mát mẻ, mùa đông
+không lạnh lắm. Càng vào sâu trong đất liền, tính chất lục địa càng rõ nét : lượng
+mưa giảm dần, mùa đông lạnh và tuyết rơi nhiều, mùa hạ nóng. Thảm thực vật thay
+đổi dần từ tây sang đông : rừng lá rộng chuyển sang rừng hỗn giao và cuối cùng là
+rừng lá kim.
+
+Ở vĩ độ cao, mùa đông rất lạnh và kéo dài, mùa hạ ngắn. Gần chí tuyến có môi
+trường địa trung hải : mùa hạ nóng và khô, mùa đông ấm áp, mưa vào mùa thu -
+đông. Thảm thực vật cũng thay đổi từ bắc xuống nam : rừng lá kim chuyển sang
+rừng hỗn giao rồi tới thảo nguyên và rừng cây bụi gai.
+
+Đới ôn hoà mang tính chất trung gian giữa đới nóng và đới lạnh,
+thời tiết thay đổi thất thường.
+
+Thiên nhiên đới ôn hoà có sự thay đổi rõ rệt theo thời gian và theo
+không gian. Một năm chia thành bốn mùa rõ rệt : xuân, hạ, thu,
+đông. Các kiểu môi trường cũng thay đổi từ bắc xuống nam và từ tây
+sang đông.
+
+ˆ 2 ` `uw a^
+Câu hói và bài tập
+l. Tính chất trung gian của khí hậu và thất thường của thời tiết ở đới ôn hoà thể
+hiện như thế nào ?
+2. Trình bày sự phân hoá của môi trường đới ôn hoà.
+45
+
+--- Trang 47 ---
+Ẹ_Ị( Trang46 'Ộ'
+Bài 14 : HOẠT ĐỘNG NÔNG NGHIỆP
+Ơ ĐỜI ÔN HOÀA
+Nhìn chung, đới ôn hoà có nềên nông nghiệp tiên tiên. Những khó
+khăn về thời tiết, khí hậu đã và đang được khắc phục nhờ sự tiến bộ của
+khoa học - kĩ thuật, giúp cho nông nghiệp ở đây phát triển hơn ở đới
+nóng.
+1. Nền nông nghiệp tiên tiến
+Tổ chức sản xuất nông nghiệp ở đới ôn hoà có hai hình thức chính : hộ gia đình
+và trang trại. Hai hình thức này tuy quy mô khác nhau nhưng đều có trình độ sản
+xuất tiên tiến và sử dụng nhiều dịch vụ nông nghiệp.
+— ¬= - . -
+.’l —
+Hình 14.1 - Quang cảnh đồng ruộng Hình 742 - Quang cảnh đồng ruộng
+ởTIta-lra ở Hoa Kì
+Việc áp dụng những thành tựu kĩ thuật được đặc biệt quan tâm trong quá trình
+sản xuất nông nghiệp. Hệ thống thuỷ lợi hoàn chỉnh cùng các phương pháp tưới
+tiêu khoa học đã cung cấp đủ nước cho đồng ruộng. Các nhà kính đảm bảo cho cây
+trồng vẫn phát triển ngay trong mùa đông giá lạnh. Ven bờ ruộng, các hàng cây
+được trồng để chắn những đợt gió mạnh và giữ nước cho cây trồng. Các luống rau
+được che phủ bằng tấm nhựa trong để chống sương giá và mưa đá... Nhờ trình độ
+kĩ thuật tiên tiến, người ta đã lai tạo được các giống gia súc, cây trồng có năng suất
+cao và thích nghi được với những bất lợi của thời tiết, khí hậu...
+46
+
+--- Trang 48 ---
+c_rI_|< Trang47 'Ộ'
+- Quan sát các dnh dưới đây, nêu một số biện pháp khoa học - kĩ thuật được áp
+dụng trong sản xuất nông nghiệp ở đới ôn hoà.
+— n n — TN — >~> Ị
+4 _ ! , , v
+% A( ¬ . WA . _ .
+AI"f’, / 4 G , c'ợ’ Ñ : : ÀA_ —`Q`-=n`,` e : 7 ~s'..ị'Ọ`
+— I - <` .<‹gØ⁄
+Hình 14.3 - Hệ thống kênh mương thuỷ lợi Hình 14.4 - Hệ thống tự động tưới xoay tròn
+trên đồng ruộng
+_____,.f'l.j-j_’—-"'lff"-"'
+__ /',p"
+`
+u n
+Hình 14.5 - Hệ thống tự động tưới phun sương
+Nền nông nghiệp ở đới ôn hoà được tổ chức theo kiểu công nghiệp, sản xuất
+được chuyên môn hoá với quy mô lớn, các thành tựu kĩ thuật tiên tiến được áp
+dụng rộng rãi, đặc biệt là tuyển chọn và lai tạo giống cây trồng, vật nuôi. Nhờ đó
+đã sản xuất ra một khối lượng nông sản lớn với chất lượng cao để cung cấp cho
+công nghiệp chế biến, cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Các nước ở đới ôn
+hoà nổi tiếng về xuất khẩu lúa mì, ngô, thịt bò, sữa, lông cừu...
+47
+
+--- Trang 49 ---
+CI.'| K Trang48 -Ộ
+~—"""'²_~Ể.'Z..'.l-. ¬u Gv Gs"”"_—— —.."'z`.—F.ĩY`I" 'f"’_V~ĩ_-.—-3ơ~°J-—Júm_`ơ9T._.`—O-—hr—r _
+: .. _>. ~ . . —
+n n l n 0620272 N G N n n Ớ l . "'—u»..n.`gl,'s'Ễo'Ĩ
+I s 2 4 T Y n N n x 5 GY ố =-- — n CT
+ˆ. ì u A rŸ 4 x ÝX L 2ø : Ê e .
+t ) `.i \~ n - ~-'Ị s Ị1/ ` : — : Y '- : ` ⁄ 4 < F `cl-
+.r' N v 4 ú : - í o.` P V'Ề - „4 0' iJỈ
+› - — ` “1-. y 7 À. n ã N v y / x N U 2 ⁄
+. A `- = . f'~;' .< : S z _. c ; .- | L s -
+/ c. C ..
+: Ọ…' - Ẩ `.# Ị’,`Ơ"P S `\ Il" Ĩ_ì s ¬ .. ì ý
+x N. >^S . / ¬ À l NH 1" . .
+Ạ A - Ố : -v v x * '
+-Ạ „ k . : .. _" x N 4 s
+_ . LẠ ra Ắ / . „ ^ i . .„ ˆ
+m .. L , f /"O/` . ð Nghu Y 'nẢ
+. 4 . ~ ` fự -ví“ A - .",›
+”1 ⁄ : .. `_t . N. L à
+Ủữ 7 ã Á . Õ G K
+Hình 14.6 - Chăn nuôi bò theo kiểu công nghiệp trong các trang trại ở Hoa Kì
+(Phía xa là các nhà máy chế biến thức ăn)
+_ ˆ .^ ? ˆ
+2. Các sản phẩm nông nghiệp chú yếu
+Do môi trường đới ôn hoà rất đa dạng nên các nông sản chủ yêu phân bố ở các
+kiểu môi trường này rất khác nhau.
+48
+
+--- Trang 50 ---
+<ĩ:Mvl< Trang49 'Ộ'
+
+Nếu đi từ các vĩ độ trung bình lên các vĩ độ cao, có thể thấy :
+
+- Ở vùng cận nhiệt đới gió mùa (Đông Trung Quốc và Đông Nam Hoa Kì) có
+nguồn nhiệt ẩm phong phú, trồng được nhiều lúa nước, đậu tương, bông, các loại
+hoa quả (cam, quýt, đảo, mận...).
+
+- Ở vùng khí hậu địa trung hải, nhất là ven Địa Trung Hải thuộc Nam Âu và
+Bắc Phi, nổi tiếng về các loại nho và rượu vang. Những nơi này cũng trồng nhiều
+cam, chanh, ôlu...
+
+- Ở vùng ôn đới hải dương khí hậu ôn hoà, trên các đồng bằng thường trồng
+lúa mì, củ cải đường, rau và nhiều loại hoa quả, trên các vùng núi có đồng cỏ tươi
+tốt, chăn nuôi bò thịt và bò sữa.
+
+- Vào sâu nội địa là vùng ôn đới lục địa, khí hậu nóng hơn về mùa hạ và lạnh
+hơn về mùa đông. Các vĩ độ trung bình là vùng trồng lúa mì chủ yếu của thế giới.
+Ơ những nơi khô hơn, trồng đại mạch. Trên các thảo nguyên có đất đen màu mỡ,
+người ta trồng lúa mì, khoai tây, ngô và chăn nuôi bò, ngựa, lợn.
+
+- Ở các vùng hoang mạc ôn đới, chủ yếu chăn nuôi cừu.
+
+- Trên các vĩ độ cao hơn là vùng ôn đới lạnh, nông nghiệp kém phát triển, chủ
+yếu trồng khoai tây, lúa mạch đen... và chăn nuôi hươu Bắc cực.
+
+- Nêu các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu ở từng kiểu môi trường trong đới
+ôn hoà.
+
+Các nước kinh tế phát triển ở đới ôn hoà có nền nông nghiệp sản
+xuất chuyên môn hoá với quy mô lớn, được tổ chức chặt chẽ theo kiểu
+công nghiệp, ứng dụng rộng rãi các thành tựu khoa học - kĩ thuật.
+
+Trong các kiểu môi trường khác nhau, những sản phẩm nông nghiệp
+chủ yếu cũng khác nhau.
+
+ˆ 2» vne g^
+Câu hói và bài tập
+I. Để sản xuất ra khối lượng nông sản lớn, có giá trị cao, nền nông nghiệp tiên tiến
+ở đới ôn hoà đã áp dụng những biện pháp gì ?
+2. Trình bày sự phân bố các loại cây trồng và vật nuôi chủ yếu ở đới ôn hoà.
+49
+
+--- Trang 51 ---
+gx4Ẹ Trang 50 'Ộ'
+Bài 15 : HOẠT ĐỌNG CONG NGHIỆP
+Ở ĐỚI ÔN HOÀ
+1. Nền công nghiệp hiện đại, có cơ cấu đa dạng
+
+Bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp từ những năm 60 của thế kỉ XVIHI,
+ngày nay phần lớn các nước ở đới ôn hoà đã xây dựng được một nền công nghiệp
+hiện đại, trang bị nhiều máy móc, thiết bị tiên tiến.
+
+Công nghiệp khai thác phát triển ở những nơi tập trung nhiều khoáng sản như
+vùng Đông Bắc Hoa Kì, vùng U-ran và Xi-bia của Liên bang Nga... hoặc có nhiều
+rừng như Phần Lan, Ca-na-đa...
+
+Công nghiệp chế biến là thế mạnh nổi bật và hết sức đa dạng, từ các ngành
+truyền thống như luyện kim, cơ khí, hoá chất... đến các ngành hiện đại, đòi hỏi hàm
+lượng trí tuệ cao như điện tử, hàng không vũ trụ... Phần lớn nguyên liệu, nhiên liệu
+được nhập từ các nước đới nóng.
+
+Hoạt động công nghiệp ở đới ôn hoà ngày nay chiếm tới 3⁄4 tổng sản phẩm
+công nghiệp của toàn thế giới. Các nước công nghiệp hàng đầu là Hoa Kì, Nhật Bản,
+Đức, Liên bang Nga, Anh, Pháp, Ca-na-đa...
+
+2. Cảnh quan công nghiệp
+
+Ở đới ôn hoà nổi bật lên cảnh quan công nghiệp : các nhà máy, công xưởng,
+hầm mỏ... được nối với nhau bằng các tuyến đường giao thông chẳng chịt.
+
+Các nhà máy có liên quan với nhau được phân bố tập trung thành các khu công
+nghiệp để dễ dàng hợp tác trong quá trình sản xuất, giảm chỉ phí vận chuyển.
+Trong khu công nghiệp, các nhà máy nằm san sát, thuộc nhiều ngành khác nhau.
+
+Nhiều khu công nghiệp hợp thành một trung tâm công nghiệp. Vì thế, các
+trung tâm công nghiệp lớn thường có nhiều ngành, với nhiều sản phẩm rất đa dạng.
+50
+
+--- Trang 52 ---
+fflừ| K Trang51 .Ộ,
+" ¬ <2722 33 L x . A ủ —-
+— —< —-
+~ ì nởt' - =
+2227772700 m 1114 ƯN N NG W NVNXM.. S7Ũ WÀ
+: " V.ẩ á fJfạ£ẵ-'\ ~ — m——.“iễm . '.4'
+Z XS I r zT€ỢỜ - : » % =
+
+2 - 2 N I '& À # "^ỷl Á x !
+~ ¬ 4= \ * ưỂ~Ĩz ¡ m —? .⁄4 : _..
+— _ =—55Øợ“Hï— — —
+
+— ¬ - ¬ 7 _ .
+Hình J5.! - Một khu công nghiệp Hình 15.2 - Một cơ sở công nghiệp công nghệ cao
+hoá dầu ở Bắc Mĩ với nhiều nhà máy, kiểu mới ở Tây Âu với thảm cỏ và cây xanh
+
+kho hàng san sát nhau bao quanh
+
+. c . NH e T ự c O
+
+ee / 2202277 À : N u n ìẵ-r-Ự
+
+|E Vùng công nghiệp cũ s - Trung tàm công nghiệp quan trọng
+Ĩ | Vùng công nghiệp mới năng động ==  Ranh giới các đối
+Hình 15.3 - Lược đồ phân bố công nghiệp ở đới ôn hoà
+
+- Quan sát hình 15.3, nhận xét sự phân bố các trung tâm công nghiệp chính ở
+đới ôn hoà.
+
+Các trung tâm công nghiệp tập trung trên một lãnh thổ sẽ tạo nên vùng công
+nghiệp. Các vùng công nghiệp lớn của đới ôn hoà và cũng là của thể giới là vùng
+Đông Bắc Hoa Kì, vùng Trung tâm nước Anh, vùng Bắc Pháp kéo dài qua Bỉ đến
+tận vùng Rua của Đức, vùng Tây Bắc Lta-lia, vùng Trung tâm của Liên bang Nga,
+vùng duyên hải Đông Bắc Trung Quốc, vùng Y-ô-cô-ha-ma - Oxa-ca của Nhật Bản...
+Bên cạnh một số vùng công nghiệp phát triển từ cách đây 200 năm như vùng Đông
+Bắc Hoa Ki... đã xuất hiện những vùng công nghiệp mới, năng động hơn.
+
+51
+
+--- Trang 53 ---
+®ỂẦ .K Trang52 'Ộ'
+Cảnh quan công nghiệp là niềm tự hào của các quốc gia trong đới ôn hoà ; tuy
+nhiên, các chất thải công nghiệp lại là nguồn gây ô nhiễm môi trường.
+
+Đới ôn hoà là nơi có nền công nghiệp phát triển sớm nhất, cách đây
+khoảng 250 năm. 3/4 sản phẩm công nghiệp của thế giới là do đới ôn hoà
+cung cấp. Công nghiệp chế biến là thế mạnh nổi bật của nhiều nước
+trong đới ôn hoà. Cảnh quan công nghiệp phô biên khắp mọi nơi, nhưng
+cũng lại là nơi tập trung nhiều nguồn gây ô nhiêm môi trường.
+
+ˆ 2 xume g^
+Câu hói và bài tập
+
+l. Trình bày các ngành công nghiệp chủ yếu ở đới ôn hoà.
+
+2. Cảnh quan công nghiệp ở đới ôn hoà biểu hiện như thế nào ?
+
+3. Quan sát ảnh về cảng sông Đuy-xbua (Đức) và sơ đồ của cảng, phân tích để thấy
+sự hợp lí trong việc bô trí các khu dân cư (chú ý các mũi tên chỉ hướng gió và
+hướng dòng chảy).
+
+7  “ƯnG] | . m U1 Ở
+
+Hình J5.4 - Cảng Đuy-xbua Hình 15.5 - Sơ đồ của cảng Đuy-xbua
+trên sông Rai-nơ (Đức)
+
+52
+
+--- Trang 54 ---
+ổẳ Trang53 'Ộ'
+Bài 16 : ĐÔ THỊ HOÁ Ơ ĐỔI ÔN HOA
+ˆ H „ ? z ˆ
+1. Đô thị hoá ở mức độ cao
+
+Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp và dịch vụ là động lực cuốn hút
+người dân vào sống trong các đô thị. Đới ôn hoà có tỉ lệ dân đô thị cao, hơn 75%
+dân cư sinh sống trong các đô thị. Đây còn là nơi tập trung nhiều đô thị nhất
+trên thế giới.
+
+Các thành phố lớn tăng dân số nhanh, phát triển dần, trở thành các siêu đô
+thị. Thành phố Niu I-oóc có hơn 21 triệu người, chiếm gần 10% số dân đô thị
+của Hoa Kì. Thành phố Tô-ki-ô có hơn 27 triệu người, chiếm hơn 27% số dân
+đô thị của cả nước Nhật. Thành phố Pa-ri có hơn 9,5 triệu dân, chiếm tới 21%
+số dân đô thị của cả nước Pháp. Các đô thị mở rộng, kết nối với nhau thành các
+chuỗi đô thị hay chùm đô thị với hàng triệu dân.
+
+Các đô thị của đới ôn hoà phát triển theo quy hoạch. Ở trung tâm đô thị là
+khu thương mại, dịch vụ với những toà nhà chọc trời được xây dựng bằng đá,
+xi măng, sắt thép và kính. Hệ thống đường sá với các đường tàu điện ngầm, tàu
+điện trên không, giao lộ nhiều tầng... toả đi khắp nơi. Phương tiện giao thông di
+chuyển như mắc cửi.
+
+Ở châu Á và châu Âu, nhiều thành phố vẫn bảo tồn được những toà lâu đài,
+chùa chiền, thánh đường, nhà thờ, những con đường lát đá và nhiều công trình
+kiến trúc của những thế kỉ trước.
+
+Các thành phố lớn không chỉ mở rộng, mà còn vươn cả theo chiều cao lần
+chiều sâu. Ngày càng có nhiều đường sá, nhà để xe, kho hàng... được xây dựng
+ngầm dưới đất.
+
+Lối sống đô thị đã trở thành phổ biến trong phần lớn dân cư ở môi trường
+đới ôn hoà.
+
+i
+
+--- Trang 55 ---
+GL| K Trang54 'Ộ'
+m Ạ . o' Ễầ“'“'-.'*-m…›' . V . E N
+ï - ậ l v ìi ⁄ _
+O x L "’ẹở_'Ử\’ jc"Il7..."'^'.'-_Ìởì A ê v . ¬I r
+N v Y N i u
+Q C E v S JƯ A 0 a
+ể †ỆỀÌẮ*_! ọ . s
+Hình 16.1 - Đô thị cổ A-miêng (Pháp) Hình J6.2 - Đô thị hiện đại Nlu Loóc (Hoa Kì)
+z ˆ ˆ ? ˆ H
+2. Các vấn đề của dđô thị
+Sự mở rộng, phát triển nhanh của các đô thị lớn đã làm nảy sinh nhiều vấn đề
+xã hội như ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông trong giờ cao điểm.... Tình trạng
+thiếu chô ở và thiếu các công trình công cộng thường xuyên gây áp lực lên cuộc
+sống của dân nghèo thành thị. Tại các đô thị lớn của Hoa Kì có tới 3 triệu người
+vô gia cư, tỉ lệ thất nghiệp ở mức cao (từ 5% đến 10%) trong khi vân thiếu nhiều
+lao động trẻ, có trình độ kĩ thuật.
+Zzq ngườời ¡ l Fxon-wiWww , , ¬c 242/ SE ~ : w
+_-IỊJ›'Ể*_:… N
+~ .. ,vŠ w XXẠ r,
+~ - -.# z - ỳẦl = -
+_ —ợ_-—`_-_a"d` KC ần DU ế HC HO mng .\.
+øAv.5 N A A ợ s . A
+r n NH À AXS⁄Z$- 1- w<s«s£YáA |
+>^ G M 22 IN Aé2VDXy cAx K"_.ùẵÒ›_.AW
+Ộ „ t L ,X n [4 6 Ề..ỄI :bếụ.j Jẹh
+v s S 4 "I'Ị 1,.'0.`Ĩ….1 —- v „ . ⁄ l '
+xựề -. / ¬. #.àn.
+¬ ⁄ 'I :«n
+7770720020 —
+s - m " |
+Hình J6.3 - Khói bụi tạo thành lớp sương mù Hình 6.4 - Nạn kẹt xe thường xuyên xảy
+bao phủ bầu trời ra, nhất là vào các giờ cao điểm
+54
+
+--- Trang 56 ---
+Ảị Trang 55 'Ộ'
+
+Để giải quyết những vấn đề xã hội trong các đô thị, nhiều nước đã tiến hành
+quy hoạch lại đô thị theo hướng "phi tập trung" : xây dựng nhiều thành phố vệ tỉnh,
+chuyển dịch các hoạt động công nghiệp, dịch vụ đến các vùng mới (từ phía bắc
+xuống phía nam và phía tây ở Hoa Kì, từ phía đông sang phía tây ở Trung Quốc...),
+đẩy mạnh đô thị hoá nông thôn để giảm áp lực dân số cho các đô thị...
+
+Hơn 75% dân cư đới ôn hoà sống trong các đô thị. Sự phát triển các
+đô thị được tiến hành theo quy hoạch. Nhiều đô thị mở rộng, kết nối
+với nhau thành chuỗi đô thị hoặc chùm đô thị. Lối sống đô thị đã trở
+thành phổ biến.
+
+Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của các đô thị đã phát sinh nhiều vấn
+đề nan giải : ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông... Nhiều nước đang
+quy hoạch lại đô thị theo hướng "phi tập trung" để giảm áp lực cho các
+đô thị.
+
+Câu hỏồi và bài tập
+l. Nét đặc trưng của đô thị hoá ở môi trường đới ôn hoà là gì ?
+2. Nêu những vấn đề xã hội nảy sinh khi các đô thị phát triển quá nhanh và hướng
+giải quyết.
+55
+
+--- Trang 57 ---
+Ẹ_o< Trang56 'Ộ'
+Bài 17 : Õ NHIÊM MỖI TRƯỜNG
+Ơ ĐỔI ÔN HOÀ
+Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hoà, đặc biệt là ô nhiễm không khí
+và ô nhiễm nước đã đến mức báo động. Nguyên nhân là do sự lạm
+dụng kĩ thuật... và chủ yếu là sự thiếu ý thức bảo vệ môi trường của
+con người.
+1. O nhiêm không khí
+- Hai ảnh dưới đây gợi cho em những suy nghĩ gì về vấn đề ô nhiễm không khí
+ở đới ôn hoà ?
+\ m '\ | e Ệãủ A L
+.. iớm... 7
+Hình 17.1 - Khí thải ở một khu liên hợp Hình 17.2 - Cây cối bị chết khô vì mưa axit
+hoá dầu
+Sự phát triển của công nghiệp và các phương tiện giao thông ở đới ôn hoà đòi
+hỏi phải sử dụng ngày càng nhiều nhiên liệu, làm cho bầu khí quyển bị ô nhiễm
+nặng nề. Hằng năm, các nhà máy và các loại xe cộ hoạt động ở Bắc Mĩ, châu Âu,
+Đông Bắc Á đã đưa vào khí quyển hàng chục tỉ tấn khí thải. Gió đưa không khí bị
+ô nhiễm đi xa có khi đến hàng trăm, hàng nghìn kilômét. Hậu quả là tạo nên những
+trận mưa axit làm chết cây cối, ăn mòn các công trình xây dựng và gây ra các bệnh
+về đường hô hấp cho con người...
+56
+
+--- Trang 58 ---
+;hị'vK Trang57 'Ộ'
+Khí thải làm tăng hiệu ứng nhà kính khiến Trái Đất nóng lên, làm cho khí hậu
+toàn cầu biến đổi, băng ở hai cực tan chảy, mực nước các đại dương dâng cao, đe
+doạ cuộc sống của con người ở các đảo và những vùng đất thấp ven biển. Khí thải
+còn tạo ra lô thủng trong tầng ôzôn, gây nguy hiểm cho sức khoẻ của con người.
+
+Sự bất cẩn khi sử dụng năng lượng nguyên tử gây ô nhiễm phóng xạ đưa tới
+những hậu quả vô cùng nghiêm trọng.
+
+Trước tình trạng đó, hầu hết các nước trên thế giới đã kí Nghị định thư Ki-ôtô,
+nhằm cắt giảm lượng khí thải gây ô nhiềm, bảo vệ bầu không khí trong lành của
+Trái Đất.
+
+2. O nhiêm nước
+
+Các nguồn nước bị ô nhiễm gồm : nước biển, nước sông hồ, nước ngầm...
+
+- Quan sát các ảnh dưới đây kết hợp với sự hiểu biết của bản thân, nêu một số
+nguyên nhân dân đến ô nhiềm nước ở đới ôn hoà.
+
+Ju'.f"`l -. . u i 'b -
+Ịzsz z<“<<# + m .. . , :
+Ể =⁄ ¬ — . ~ — — ¬ -
+} `! - . M - Ịẹv-f | - `1f._V"r_ì"`
+| ụ;Ểị'z. ~ s ¬ `Ị'.l`r’ m | - .. ..
+Ỉẻ-l íì ế . Ợ.` - Ea - c ¡ .Y E -" :
+`l V : - .. - -. z.\ | ~ m C _¬ -
+Ể - ~ # ` r."I.. | E — '- x ế
+ỉ - ~ .^ Ựảg Lá 2,,» , 5
+` a T , T ã.l = Ổ£ = Bạ
+ẵ , „ ã
+Hình 17.3 - "Thuỷ triều đen" trên Đại Tây Dương Hình 17.4 - Nước thải từ các nhà máy đổ
+do tai nạn của tàu chở dầu vào sông ngòi ở ngoại ô Parri (Pháp)
+
+Việc tập trung phần lớn các đô thị vào một dải đất rộng không quá 100 km
+chạy dọc ven biến đã làm cho nước biển ven bờ bị ô nhiễm nặng.
+
+57
+
+--- Trang 59 ---
+ủẮ Trang 58 .Ộ.
+
+- Tại sao sự tập trung với mật độ cao các đô thị ở ven biển đới ôn hòa lại dẫn
+tới ô nhiềm nước biển ven bờ ?
+
+Váng dầu ở các vùng ven biển tạo nên "thuỷ triều đen", cũng là một nguyên
+nhân quan trọng làm ô nhiễm nước biển.
+
+Hoá chất thải ra từ các nhà máy, lượng phân hoá học và thuốc trừ sâu dư thừa
+trên đồng ruộng, cùng với chất thải sinh hoạt của các đô thị... làm nhiềm bẩn
+nguồn nước sông, hồ và nước ngầm trên đất liền. Các chất độc hại đó lại bị đưa
+ra biển là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng "thuỷ triều đỏ", làm chết ngạt các sinh
+vật sống trong nước.
+
+Ô nhiễm không khí và ô nhiễm nước là những vấn đề rất lớn về môi
+trường ở đới ôn hoà. Các hiện tượng mưa axít, thuỷ triều đỏ, hiệu ứng
+nhà kính... không những gây hậu quả nghiêm trọng cho đới ôn hoàả mà
+còn cho toàn Trái Đất.
+
+ˆ 2 »
+Câu hói và bài tập
+
+I. Hãy nêu những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí ở đới ôn hoà.
+
+2. Theo thống kê của các nhà khoa học tại hội nghị về môi trường ở La Hay
+(Hà Lan) vào cuối năm 2000 thì các nước sau đây có lượng khí thải độc hại bình
+quân đầu người cao nhất thế giới :
+
+- Hoa Kì : 20 tấn/năm/người
+
+- Pháp : 6 tấn/năm/người
+
+Hãy thể hiện các số liệu trên bằng biểu đồ hình cột.
+
+Tính tổng lượng khí thải của từng nước nói trên trong năm 2000, cho biết số
+dân của các nước như sau :
+
+- Hoa Kì : 281421000 người
+
+- Pháp : 59330000 người
+58
+
+--- Trang 60 ---
+L'| K Trang59 Ộ'
+Bài 18 : THỰC HÀNH
+1. Xác định các biểu đồ tương quan nhiệt - ẩm dưới đây thuộc các môi trường
+nào của đới ôn hoà.
+rm %
+Lượng mựa
+—- Mtđô
+mm t
+100
+rm s :
+150 {
+50 „ !
+10 100 1
+Ñ . ^Y h
+Tuyết Tuyết !-i0 -
+% /Tfx\ x %
+õ Ũ
+1234 56 7 8 b 101112 'l23I58`l891I)111Zo 1234›507301l11112cI
+A B C
+2. Dưới đây là ảnh các kiểu rừng ở đới ôn hoà : rừng hôn giao, rừng lá kim,
+rừng lá rộng. Xác định từng ảnh thuộc kiêu rừng nào.
+3 .
+l `
+Rừng của Thuy Điển vào mùa xuân Rừng của Pháp vào mùa hạ
+59
+
+--- Trang 61 ---
+m;| K Trangó0 'Ộ'
+l đ „ - = A j ~ : Ñ
+. | , —^. "'ẫ-ểýf ;5` ;u’l4lv'dn fựd l
+° ^% -. : A u'..'. « hf z.. 224
+__.~Ệxị.y" „ à đ N Y XO à A C Ý .® "Ĩ |
+Jz'ẸẨ“"`…f~'9' n l E 2 f'.-ỂỀI²-'Ĩ"ỸẨ'
+5 Iị' z JQI V Oìn' " `4G 224 % _.ũ .| .. 206 \ Ắ? 4
+.C s L 0229 N N TỂ r N.
+n à 7 số Y n N đềO sxy ƯN n N n .
+? JIJ ~ a " 2"`LÚ __` I__"' , x Iố 5 si `ộ"~ I
+m v x G 7 b u I c T N
+Rừng của Cana-đa vào mùa thu
+3. Lượng khí thải CO,› (điôxit cacbon) là nguyên nhân chủ yếu làm cho
+Trái Đất nóng lên. Cho đến năm 1840, lượng CO2» trong không khí luôn ổn định ở
+mức 275 phần triệu (viết tắt là 275 p.p.m). Từ khi bắt đầu cuộc Cách mạng công
+nghiệp đến nay, lượng CO2» trong không khí đã không ngừng tăng lên :
+Năm 1840 : 275 phần triệu Năm 1980 : 335 phần triệu
+Năm 1957 : 312 phần triệu Năm 1997 : 355 phần triệu
+Vẽ biểu đồ về sự gia tăng lượng CO2» trong không khí từ năm 1840 đến năm
+1997 và giải thích nguyên nhân của sự gia tăng đó.
+60
+
+--- Trang 62 ---
+(._14Ẹ Trang61 'Ộ'
+Chương II
+MỖI TRƯỜNG HOANG MAC.
+HOẠIT ĐỌNG KINH 1L
+CUA CON NGƯỜI Ở HOANG MAC
+rII
+Bài 19 : MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC
+1. Đặc điểm của môi trường
+- Quan sát lược đồ hình 19.1, cho biết các hoang mạc trên thế giới thường phân
+bố ở đâu ?
+& -~—--—-- Jđ t N hành —
+Xihđụo 'h | `M N ĨJONG
+BÌNH X " — ( "-...' ⁄
+_Ill_'ỳ_Ủl__ỈlílIF’l___ Ì.“ - = m m m m ê m W
+© Ỷ | |m.—.vs
+Hình 19.1 - Lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới
+61
+
+--- Trang 63 ---
+ổẢ Trang62 'Ộ'
+Hoang mạc chiếm những diện tích rộng lớn ở châu Á, châu Phi, châu Mĩ và
+Ô-xtrây-lia. Phần lớn các hoang mạc nằm dọc theo hai đường chí tuyến và giữa
+đại lục A - Âu.
+- Qua các hình 19.2 và 19.3, nêu đặc điểm chung của khí hậu hoang mạc và so
+sánh sự khác nhau về chế độ nhiệt của hoang mạc ở đới nóng và đới ôn hoà.
+.„ (195) N - (43B) &
+40
+`/\ ẵ 24
+18
+0 0
+á
+100 ¬18
+60 B0 24
+L
+40 40
+20 20
+0123450789 1011 0123145078 011
+Hình 19.2 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa Hình 19.3 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+của hoang mạc Xa-ha-ra ở châu Phi của hoang mạc Gô-bi ở châu A
+Đặc điểm nổi bật của các hoang mạc là tính chất vô cùng khô hạn, vì lượng
+mưa trong năm rất thấp trong khi lượng bốc hơi lại rất lớn. Có nơi nhiều năm
+liền không mưa hoặc mưa rơi chưa đến mặt đất đã bốc hơi hết.
+Ở hoang mạc, sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm rất lớn, hơn nhiều so
+với sự chênh lệch nhiệt độ giữa các mùa trong năm.
+- Mô tả quang cảnh hoang mạc qua các dnh dưới đây.
+. ¬z&8' {» z xØ . œ>! / <+ _’.
+' _ < ..
+-. '~Ỉ` l u n “«rd ẾE.
+.
+Hình J9.4 - Hoang mạc cát và ốc đảo ở châu Phi Hình J9.5 - Hoang mạc ở Bắc Mĩ
+62
+
+--- Trang 64 ---
+ẢẮ Trang63 .Ộ.
+Phần lớn bề mặt các hoang mạc bị sói đá hay những cồn cát bao phủ. Thực vật
+thiếu nước nên cằn cỗi, thưa thớt. Động vật trong hoang mạc rất hiếm, phần lớn là
+các loài bò sát và côn trùng. Dân cư chỉ tập trung ở các ốc đảo là nơi có mạch nước
+ngầm lộ ra sát mặt đất.
+M H ? ˆ 2 ^ˆ. `
+2. Sự thích nghỉ của thực, động vật với môi trường
+
+Thực vật và động vật thích nghị với sự khô hạn của hoang mạc bằng cách tự
+hạn chế sự thoát nước, đồng thời tăng cường dự trữ nước và chất dinh dưỡng trong
+cơ thể. Một số loài cây rút ngắn chu kì sinh trưởng cho phù hợp với thời kì có mưa
+ngắn ngủi trong năm. Một số khác, lá biến thành gai hay lá bọc sáp để hạn chế sự
+thoát hơi nước. Một vài loài cây dự trữ nước trong thân như cây xương rồng nến
+khổng lồ ở Bắc Mĩ hay cây có thân hình chai ở Nam Mĩ. Phần lớn các loài cây
+trong hoang mạc có thân lùn thấp nhưng bộ rễ rất to và dài để có thể hút được nước
+dưới sâu.
+
+Bò sát và côn trùng sống vùi mình trong cát hoặc trong các hốc đá. Chúng chỉ
+ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm. Linh dương, lạc đà... sống được là nhờ có khả năng
+chịu đói khát và đi xa tìm thức ăn, nước uống. Chính các cách thích nghi với điều
+kiện khô hạn đã tạo nên sự độc đáo của thế giới thực, động vật ở hoang mạc.
+
+Hoang mạc chiếm một diện tích khá lớn trên bề mặt Trái Đất, chủ
+yếu nằm dọc theo hai đường chí tuyến. Khí hậu ở đây hết sức khô hạn,
+khắc nghiệt. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm rất lớn. Do thiếu
+nước nên thực vật cằn cỗi, động vật hiếm hoi. Các loài thực vật và
+động vật trong hoang mạc thích nghịỉ với môi trường khô hạn khắc
+nghiệt bằng cách tự hạn chế sự mất nước, tăng cường dự trữ nước và
+chất dinh dưỡng trong cơ thể...
+
+ˆ ’ b ˆ
+Câu hói và bài tập
+l. Nêu các đặc điểm của khí hậu hoang mạc.
+2. Thực vật và động vật ở hoang mạc thích nghi với môi trường khắc nghiệt, khô
+hạn như thế nào ?
+63
+
+--- Trang 65 ---
+ẵẢ Trang64 'Ộ'
+Bài 20 : HOẠT ĐỘNG KINH TẾ
+A ` 2
+CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC
+Hoang mạc tuy khô khan, cát đá mênh mông nhưng con người vẫn
+sinh sống ở đó từ lâu đời. Ngày nay, nhờ những tiến bộ kĩ thuật, con
+người đang ngày càng tiền sâu vào chính phục và khai thác hoang mạc.
+1. Hoạt động kinh tế
+Do trồng trọt khó khăn nên hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc sống
+trong hoang mạc chủ yếu là chăn nuôi du mục. Họ nuôi dê, cừu, lạc đà... và đưa
+đàn gia súc đi từ nơi này đến nơi khác để tìm nguồn nước, nguồn thức ăn.
+- Quan sát các ảnh dưới đây, cho biết : Ngoài chăn nuôi dụ mục ở hoang mạc
+còn có hoạt động kinh tế cổ ruyền nào khác ?
+-
+Hình 20.1 - Quang cảnh trong ốc đảo . Hình 20.2 - Đoàn lạc đà chở hàng hoá qua hoang mạc
+Một số dân tộc dùng lạc đà để vận chuyển hàng hoá và buôn bán xuyên qua
+các hoang mạc rộng lớn. Một vài dân tộc khác sống định cư trong các ốc đảo ; họ
+trồng chà là, cam, chanh, lúa mạch, rau đậu... trên những mảnh vườn nhỏ và chăn
+nuôi dê, cừu...
+- Quan sát các dnh dưới đây, phân tích vai trò của kĩ thuật khoan sâu trong việc
+làn biến đổi bộ mặt của hoang mạc.
+64
+
+--- Trang 66 ---
+m.’| K Trang65 'Ộ'
+— >. —- ®. wv._
+_ . =¬
+Ỉ-’Ỉ
+- . ng T : LI"" —^.
+19 Ồ 9 đ 4 S x n ¬
+Hình 20.3 - Hệ thống tưới nước tự động, Hình 20.4 - Một khu khai thác dầu mỏ
+cải tạo hoang mạc thành đồng ruộng (Li-bi) trong hoang mạc Xa-ha-ra (An-giê-ri)
+Trong những năm gần đây, với sự tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu, người ta đã
+phát hiện được các mỏ dầu khí lớn, các mỏ khoáng sản và các túi nước ngầm trong
+lòng đất các hoang mạc. Nhờ đó, con người đã tiến vào khai thác và làm biến đổi
+bộ mặt của nhiều vùng đất hoang mạc như ở Tây Nam Hoa Kì, Trung Đông, bán
+đảo Ả Rập, Bắc Phi và Trung Á. Sự phát triển của hoạt động du lịch cũng đem lại
+nguồn lợi lớn cho người dân ở hoang mạc.
+` - .
+2. Hoang mạc đang ngày càng mớ rộng
+Ranh giới của các hoang mạc luôn thay đổi. Diện tích hoang mạc trên thế giới
+ngày càng mở rộng, một phần do cát lấn hoặc do biến động của khí hậu toàn cầu,
+nhưng chủ yếu là do tác động của con người.
+- Nêu một số thí dụ cho thấy những tác động của con người đã làm tăng diện
+tích hoang mạc trên thế giới. =useviên =
+Hiện nay, quá trình hoang mạc . *n_Ịl"_… _
+, ` ~ . H 6 ~ L IN é , — t u » - A 4
+hoá làm mất đi khoảng 10 triệu ha đất Iz C N b â ếp.. -
+trồng mỗi năm. Các hoang mạc đới IS — 0 Y
+4 4 ` ˆ , v* - s _ Ẩ__Ềư—ĩ'— , ị ; vã 1_’_,_ẳ-ẩI'__h1.
+ưng nơ1A' co tốc độ mơ rộng diện tịc ~Ệ_Ĩ.4`~_'~Ể~=Ệfẵ.`f=”ẳ`
+nhanh nhất. x ng
+Hình 20.5 - Một vùng đất ở rìa hoang mạc Ós Ểẫ"" X I n K
+Xa-ha-ra bị cát lấn ifflf'ẵmg N / .
+65
+
+--- Trang 67 ---
+ẵẢ Trang66 .Ộ.
+
+- Nêu một số biện pháp nhằm hạn chế sự phát triển của hoang mạc.
+
+Hình 20.6 - Khu rừng chống nạn cát bay từ hoang mạc
+(Tây Bắc Trung Quốc)
+
+Hoa Kì và các nước Ả Rập... đã tiến hành cải tạo hoang mạc thành đất trồng
+theo quy mô lớn. Tuy nhiên, các kế hoạch này hết sức tốn kém. Vì thế phần lớn
+các quốc gia vẫn chỉ sử dụng những phương pháp khai thác nước ngầm cổ truyền
+và trồng rừng để ngăn chặn hoang mạc mở rộng.
+
+Hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc sống trong hoang
+mạc là chăn nuôi du mục và trồng trọt trong ốc đảo. Ngày nay, với
+sự tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu... con người đang tiến vào khai
+thác các hoang mạc. Diện tích hoang mạc trên thế giới vẫn đang
+tiếp tục mở rộng.
+
+ˆ * ˆ
+Câu hoi và bài tập
+l. Trình bày các hoạt động kinh tế cổ truyền và kinh tế hiện đại trong các hoang
+mạc ngày nay.
+2. Nêu một số biện pháp đang được sử dụng để khai thác hoang mạc và hạn chế
+quá trình hoang mạc mở rộng trên thế giới.
+66
+
+--- Trang 68 ---
+aẸ Trang67 'Ộ'
+Chương IV
+MÔI TRƯỜNG ĐỚI LẠNH
+HOẠT ĐỘNG KINH TẾ
+? : : ` ? Z
+CUA CON NGƯỜI Ơ ĐỜI LẠNH
+nC ú”]ỉMJ WXWMKhÐ J J
+Bài 21 : MÔI TRƯỜNG ĐỜI LẠNH
+A7 ^ .
+1. Đặc điểm của môi trường
+Đới lạnh năm trong khoảng từ z . ụ.píÝ,;__ —Z gøNs2 ¬N⁄)
+hai vòng cực đến hai cực.  xuế... f'( , n y E
++ Tìm ranh giới của môi # AB N A A N AV X ] sức
+trường đới lạnh ở hai bán \, ...zrỞ\"A` J |
+cầu. Í X X z 344/ /
++ Nêu diên biến nhiệt độ và. PVA§ w ỀỄ 0_p›zél1Ịí*ý,;’ĩ'"
+lượng mưa trong năn đđới Ñ N S<, t ;# ⁄ 0
+Đới lạnh có khí hậu vôcùng | > - fĨ U u
+Ụ13c Ẹ.hlẹỉễ Ỉ\|Ilvl2l ffl`›r.lg`rat Ều, ree
+hiếm khi thấy Mặt Trời và thường +HƯC(hángV) ^ Gắt —
+
+.. n .. .. x n hơi ranh giới đối lạnh - U ii ogi màu hàng không
+có bão tuyết dữ dội kèm theo cái ŒEZĐ 6uyukgomass m — Đường hiển
+lạnh cắt da. Nhiệt độ trung bình | — nguuum ỉ'u"mũ — 00061
+luôn dưới -10°C, thậm chí xuống | —* Hns — s Đ6n
+đến -509C. Hình 21.1 - Lược đồ môi trường đới lạnh
+
+ở vùng Bắc Cực
+67
+
+--- Trang 69 ---
+ẢẮ Trang68 'Ộ'
+jặ WỘijI'L’C"Ệ ã Y m Ịtnj:z›C,ìưIfĩuăáặÒyộ
+fl z r _ A
+ì £ Â
+ê n ( ⁄| 2aÌ
+† S À ì 1
+. k\ẽĂ\j „ Hơn-mẹn (70°30B) s
+. đ = ⁄ z | mm
+ề pớ“""’p 0 0
+— đẳngnhiệt - ( ì muom 1II -20
+ỉ›"lnlẵì{llilgl). x cứu khoe học : 3
+ranhgi4dØlạnh C › Thềmbăng á của Phép 0
+Khụ vực băng .....
+Mmủhù ỦuỀ���I N S . 1z:eascraam'nlỉÌ
+Băng vĩnh cửu == Hỗ lưu lạnh ® của Nga I] Mưs Nhiệt độ trung bình năm; 4_²,3
+— GIá n dng kng quai nếu n ưồn 1 Tuyết Lượng mưa trung bình năm : 133iran
+Hình 21.2 - Lược đồ môi trường Hình 21.3 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+đới lạnh ở vùng Nam Cực ở Hon-man (Ca-na-đa)
+
+Mùa hạ thật sự chỉ dài 2 - 3 tháng. Mặt Trời di chuyển là là suốt ngày đêm ở
+đường chân trời, có nơi đến 6 tháng liền. Trong thời gian này, nhiệt độ có tăng lên
+nhưng cũng ít khi vượt quá 10°C.
+
+Lượng mưa trung bình năm rất thấp (dưới 500mm) và chủ yếu ở dạng tuyết
+rơi (trừ mùa hạ). Đất đóng băng quanh năm, chỉ tan một lớp mỏng trên mặt khi
+mùa hạ đến.
+
+Ở vùng Bắc Cực, mặt biển đóng một lớp băng dày đến 10m. Vào mùa hạ, biển
+băng vỡ ra, hình thành các tảng băng trôi. Ở châu Nam Cực và đảo Grơn-len, băng
+tuyết đóng thành khiên băng dày hơn 1500m. Đến mùa hạ, rìa các khiên băng trôi
+trượt xuống biển, vỡ ra thành những núi băng khổng lồ. Nhiều núi băng trôi theo
+các dòng biển về phía xích đạo hàng năm trời vẫn chưa tan hết.
+
+- Quan sát các hình 21.4 và 21.5, so sánh sự khác nhau giữa núi băng và
+băng trôi.
+68
+
+--- Trang 70 ---
+J,1`K Trang69 .Ộ,
+1 Ị = -
+á ."-l’ ỉ 4 — . H m
+~ H 1 == ->5-.0m ) m - =
+z X v ii s — t
+Hình 21.4 - Núi băng Hình 21.5 - Băng trôi
+Hiện nay, Trái Đất đang nóng lên, băng ở hai vùng cực tan chảy bớt, diện tích
+phủ băng thu hẹp lại.
+: -ấ GI L Lễ .. . # ấ s à.T -S A Z.m N U VỆ
+== ¡ c'Ỹ.~`- r
+- : * —C S 9 — ~.Ự“ L ˆ -
+: aa ầ-.._ .. ;x› ọ - ầ`.""l`u~I ”'Ể`.`."Ĩ - .<
+."_l ` ởầ*a &
+Hình 21.6 - Đài nguyên Bắc Âu vào mùa hạ Hình 21.7 - Đài nguyên Bắc Mĩ vào mùa hạ
+| |
+-. "` . Ị_;' : — ›
+"r ' Ị\n ›' | À- ì
+ìl ì | —C. .
+Hình 21.8 - Tuần lộc Hình 21.9 - Chim cánh cụt Hình 21.10 - Hải cẩu
+Ơ vùng đài nguyên phương Bắc, khí hậu lạnh quanh năm, thực vật chỉ phát
+triển được vào mùa hạ ngăn ngủi, trong những thung lũng kín gió. Cây côi còi cọc,
+thấp lùn, mọc xen lân với rêu, địa y...
+69
+
+--- Trang 71 ---
+CM K Trang70 'Ộ
+Các loài động vật ở đới lạnh thích nghi được với khí hậu khắc nghiệt nhờ có
+lớp mỡ dày (hải cẩu, cá voi...), lớp lông dày (gấu trắng, cáo bạc, tuần lộc...) hoặc
+bộ lông không thấm nước (chim cánh cụt...). Chúng thường sống thành đàn đông
+đúc để bảo vệ và sưởi ấm cho nhau. Một số loài dùng hình thức ngủ đông để đỡ
+tiêu hao năng lượng, số khác di cư đến nơi ấm áp để tránh cái lạnh giá buốt trong
+mùa đông. Cuộc sống ở đới lạnh sinh động hẳn lên vào mùa hạ khi cây cỏ, rêu,
+địa y... nở rộ trên đất liền và các sinh vật phù du phát triển mạnh trong đại dương
+đã tan lớp băng trên mặt, đó là nguồn thức ăn dồi dào cho các loài chim, thú, cá...
+Đới lạnh nằm trong khoảng từ hai vòng cực về phía hai cực, có khí
+hậu vô cùng lạnh lẽo. Vùng đài nguyên nằm ven biển gần Bắc cực có
+các loài thực vật đặc trưng là rêu, địa y... và một số loài cây thấp lùn.
+Động vật thích nghị được với khí hậu lạnh nhờ có lớp mỡ, lớp lông dày
+hoặc bộ lông không thẩm nước. Một số động vật di cư để tránh mùa
+đông lạnh, số khác lại ngủ suốt mùa đông.
+Câu hỏi và bài tập
+I. Tính chất khắc nghiệt của khí hậu đới lạnh thể hiện như thế nào ?
+2. Tại sao lại nói đới lạnh là vùng hoang mạc lạnh của Trái Đất ?
+3. Giới thực vật và động vật ở đới lạnh có gì đặc biệt ?
+4. Đoạn văn sau đây mô tả cuộc sống trong ngôi nhà băng của người I-nuc
+(E-xkiỖmô). Cho biết người I-nuc đã thích nghi với mùa đông giá lạnh như thế nào ?
+"Cuộc sống trong ngôi nhà băng thật chẳng tiện nghị chút nào nhưng con
+người vẫn phải sống cho qua mùa đông giá lạnh từ -309C đến -409C. Nhà băng
+là nơi cư trú tốt nhất cho người I-nuc, các chú chó và lương thực của họ. Nhờ
+có ngọn đèn mỡ hải cấu thắp liên tục, nhiệt
+độ trong nhà luôn duy trì từ 09C đến 29C.
+Vào nhà, người ta phải cởi bỏ bộ quần áo
+khoác ngoài bằng da và lông thú đã lạnh
+cứng lại, để tránh băng tan làm ướt người.
+Cơ thể cần luôn khô ráo mới chống đư��c cái cÀ
+lạnh. Đối với chúng tôi, điều đáng sợ nhất . A è
+trong ngôi nhà là sự hôn tạp của hơi người, A * =--]m]
+mùi thịt cá tươi, mùi lông chó, mùi mỡ hải S
+cẩu cháy và mùi bếp núc. Trên trần chỉ có
+một lỗ thông hơi nhỏ cho cả ngôi nhà đông
+đúc, lối ra vào đã bị đống quần áo nút kín lại .. 7/2sp21 1 - NGhể bống gốa
+(Theo P.E. Vic-to) người I-nuc ở Bắc Mĩ.
+70
+
+--- Trang 72 ---
+gẢ_K Trang71 'Ộ'
+Bài 22 : HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CÚA
+CON NGƯỜI Ở ĐỚI LẠNH
+Bất chấp cái lạnh và băng tuyết, nhiều dân tộc đã sinh sống ở phương
+Bắc từ hàng nghìn năm nay. Họ chăn nuôi, đánh cá hoặc săn bắn. Ngày
+nay, với phương tiện kĩ thuật hiện đại, con người đã bắt đầu khai thác các
+tài nguyên ở vùng cục.
+z s ?
+1. Hoạt động kinh tế của các dân tộc ở phương Bắc
+- Quan sát hình 22.1, cho biết :
++ Có các dân tộc nào sinh sống ở đới lạnh phương Bắc ?
++ Địa bàn cư trú của các dân tộc sống bằng nghề chăn nuôi và địa bàn cư trú
+của các dân tộc sống bằng nghề săn bắt.
+HOAM " m
+nÍi rt L.y~l c
+ý /" X , Ặ ả`\
+jl g ’VỊ' 3orr > ` U
+; .- ì
+Ế C li-; J sucBắp 5ẹ fJ
+{ s 6RONLEN 7 T l > C m:
+ầ` ⁄ lo mm ; lllIII!.'ItIIiễDỀS6'lIi
+c Ố M BẰNG GHĂN NUÔI
+V n m n
+Z SỐNG BẰNG SÃN BẮT
+"Ự 1 Iu
+ặ : v N Ả — t b
+Hình 22.1 - Lược đồ địa bàn cư trú của các dân tộc ở môi trường đới lạnh phương Bắc
+71
+
+--- Trang 73 ---
+ủẮ Trang?2 'Ộ'
+
+Khí hậu khắc nghiệt, lạnh lẽo khiến cho đới lạnh là nơi có rất ít dân. Dù đã
+thích nghi, các dân tộc sống lâu đời ở phương Bắc cũng chỉ sống được trong các
+đài nguyên ven biển phía bắc châu Âu, châu Á và Bắc Mĩ. Người La-pông ở
+Bắc Âu và người Chúc, người I-a-kut, người Xa-mô-y-et ở Bắc Á sống bằng nghề
+chăn nuôi tuần lộc và săn thú có lông quý. Người Inuc ở Bắc Mĩ và ở đảo Gron-len
+sống bằng nghề đánh bắt cá hoặc săn bắn tuần lộc, hải cẩu, gấu trắng... để lấy mỡ,
+thịt và da. Họ di chuyển trên các xe trượt do chó kéo.
+
+s :~' . ỉy v L Ắ
+QJ ` Ẩ "Ẹ . - 4 , __ự."_Ù - m ;j` . v
+x f ÿ Jữ`vw k _v gở Ý H
+
+ˆ : H . U
+- ˆ -q:C u n u G p
+f›'“v = ¬ ".' ”ÚÁ”¬ .. Á H
+._h. — \ „ :Z2ã -k. . M ỳ : ¡
+Ặ " 4 ' 'kvJb 4 .Q . “
+Hình 22.2 - Người La-pông ở Bắc Âu Hình 22.3 - Người Inuc câu cá
+đang chăn dắt đàn tuần lộc qua một hố băng
+
+2. Việc nghiên cứu và khai thác môi trường
+
+Đới lạnh là nơi có nguồn tài nguyên phong phú : hải sản, thú có lông quý,
+khoáng sản (đồng, uranium, kim cương, kẽm, vàng, dầu mỏ...) nhưng điều kiện
+khai thác rất khó khăn. Gần đây, nhờ các phương tiện vận chuyển hiện đại và kĩ
+thuật tiên tiến, con người đã có thể tiến sâu vào vùng cực để nghiên cứu khoa học
+hoặc khai thác tài nguyên. Nhiều thành phố và các trang trại chăn nuôi thú có lông
+quý được xây dựng ở vùng gần cực.
+
+Tuy nhiên, việc săn bắt quá mức đã làm cho cá voi và nhiều loài thú có lông
+quý đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
+72
+
+--- Trang 74 ---
+ẵỉ Trang73 'Ộ'
+Ễ"ì"zẵẵ't` 724 r* — > ~f a viền -
+-3` / _-'1~ . " 2 :
+— n - 2Kx 9 # s l c 2 26 2 z Gg ợ
+.. " Ị LẮ`Ề Y cox « ' , . a %z > — ĩ c`ắ
+
+Hình 22.4 - Dàn khoan dầu mỏ trên Hình 22.5 - Khoan thăm dò trên lục địa
+
+biển băng phương Bắc Nam Cực
+
+Bảo vệ các loài động vật bị đe doạ tuyệt chủng và giải quyết sự thiếu nhân lực
+là hai vấn đề lớn đang đặt ra cho đới lạnh.
+
+Đới lạnh là nơi có ít người sinh sống nhất trên Trái Đất. Hoạt động
+kinh tế cổ truyền của các dân tộc ở đới lạnh phương Bắc là chăn nuôi
+tuần lộc, đánh bắt cá, săn thú có lông quý để lấy mỡ, thịt và da. Ngày
+nay, con người đang nghiên cứu để khai thác tài nguyên ở đới lạnh. Hai
+vấn đề lớn phải giải quyết là thiếu nhân lực và nguy cơ tuyệt chủng của
+một số loài động vật quý.
+
+ˆ 2» s ` ˆ
+Câu hỏi và bài tập
+l. Kể tên những hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc ở phương Bắc.
+2. Đới lạnh có những nguồn tài nguyên chính nào ? Tại sao cho đến nay nhiều tài
+nguyên của đới lạnh vân chưa được khai thác ?
+3. Cho những cụm từ : khí hậu rất lạnh, băng tuyết phủ quanh năm, thực vật rất
+` ` Xuự , 0 + . ~ ˆ ˆ ˆ . ~ .^ ~
+nghèo nàn, rất ít người sinh sông, hãy lập một sơ đồ theo mâu thê hiện môi quan
+hệ giữa môi trường và con người ở đới lạnh.
+73
+
+--- Trang 75 ---
+ủẮ Trang74 'Ộ'
+Chương V
+CỦA CON NGƯỜI Ở VÙNG NÚI
+L
+Bài 23 : MỐI TRƯỜNG VUŨNG NÚỦI
+Môi trường vùng núi có khí hậu và thực vật thay đổi theo độ cao và
+theo hướng của sườn núi. Càng lên cao, không khí càng loãng và càng
+lạnh làm cho quang cảnh tự nhiên và cuộc sống của con người ở các vùng
+núi có nhiều điểm khác biệt so với ở đồng bằng.
+A? ? ^n. `
+1. Đặc điểm của môi trường
+Ở vùng núi, khí hậu và thực vật
+thay đổi theo độ cao. Càng lên cao
+ˆ P ` ~ ^ „ 1A u a
+không khí càng loãng dần, cứ lên ýẵl' ị `w
+cao 100m nhiệt độ không khh l C Ø
+giảm 0,6°C. Từ trên độ cao khoảng l'/"v` .
+3000m ở đới ôn hoàả và khoảng
+5500m ở đới nóng là nơi có băng
+tuyết phủ vĩnh viễn.
+Sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm —
+không khítừchân núilêndinhnúi NH Ø
+đã tạo nên sự phân tầng thực vật Ẩỉ
+theo độ cao, gần giống như khi {<ấá
+chúng ta đi từ vùng vĩ độ thấp lên
+vàng v đồ 6n6 Hình 23.7 - Quang cảnh
+Ề Ể : vùng núi Hi-ma-lay-a ở Nêpan
+74
+
+--- Trang 76 ---
+c;M…Ị< Trang7 'Ộ'
+
+- Quan sát hình 23.2, nhận xét về sự phân tầng thực vật ở hai sườn của dấy núi
+An-pơ. Cho biết nguyên nhân.
+
+|
+>ø£|"
+⁄ZN
+BẮC / NAM
+Ảồ / =
+s1 l v . A\
+s .
+B C I AC K I -=AA Ạ o
+Hình 23.2 - Sơ đồ phân tầng thực vật theo độ cao ở dãy núi An-pơ thuộc châu Âu
+
+Khí hậu và thực vật còn thay đổi theo hướng của sườn núi. Những sườn núi
+đón gió ẩm thường có mưa nhiều, cây cối tốt tươi hơn so với sườn khuất gió hoặc
+đón gió lạnh. Ở đới ôn hoà, trên những sườn núi đón ánh nắng, cây cối phát triển
+lên đến những độ cao lớn hơn phía sườn khuất nắng.
+
+Trên các sườn núi có độ dốc lớn dễ xảy ra lũ quét, lở đất... khi mưa to kéo dài,
+đe doạ cuộc sống của người dân sống ở các thung lũng phía dưới. Độ dốc lớn còn
+gây trở ngại cho việc đi lại và khai thác tài nguyên ở vùng núi.
+
+z ˆ
+2. Cư trú của con người
+
+Các vùng núi trên thế giới thường là nơi cư trú của các dân tộc ít người. Do
+độ dốc lớn, đi lại khó khăn, nên họ thường sống rải rác men theo sườn núi hay
+dưới thung lũng. Các dân tộc ở miền núi châu Á thường sống ở vùng núi thấp
+có khí hậu mát mẻ và nhiều lâm sản. Các dân tộc ở miền núi Nam Mĩ lại ưa sống
+ở độ cao trên 3000m là nơi có nhiều vùng đất bằng phẳng, thuận tiện cho việc
+trồng trọt và chăn nuôi. Ở vùng Sừng châu Phi có khí hậu nóng và khô, người
+Ê-ti-ô-pi-a sống tập trung trên các sườn núi cao chắn gió có nhiều mưa, khí hậu
+mát mẻ trong lành.
+
+75
+
+--- Trang 77 ---
+Ệ'\4i Trang76 .Ộ.
+Khí hậu và thực vật ở vùng núi thay đổi theo độ cao. Sự phân tầng
+thực vật thành các đai cao ở vùng núi cũng gần giống như khi đi từ
+vùng vĩ độ thấp lên vùng vĩ độ cao.
+Các vùng núi thường là nơi thưa dân. Người dân ở những vùng núi
+khác nhau trên Trái Đất có những đặc điểm cư trú khác nhau.
+^ˆ °I Lị
+Câu hói và bài tập
+l. Trình bày sự thay đổi của thảm thực vật theo độ cao, theo hướng sườn ở vùng
+núi An-pơ.
+2. Quan sát hình 23.3, nhận xét về sự thay đổi của các vành đai thực vật ở vùng
+núi đới nóng và vùng núi đới ôn hoà. Giải thích.
+Độ nøo `
+m :
+N. „
+ẵLạ N .
+Ted| Ô [mguin Á N 3
+: Vwnh cửu n đổi nói cøo ì'.': :
+1Y -S Ir--==-- — M
+xđ ÔÕ x 77 Emueme H S A
+mp_Ỹ._.l..ơ_, ~—= t t trên núi y .. xH
+c N — ——-im “U—=—————-—--=>$ Ổ~£"á} A n
+28972 myêna . J | - mmeeemem l TU v inu
+1Z l RmgHngôndS-Lingme -. „ Rìng rậm - lng mạo - tuộng bậc r: N
+Ở ĐỚI ÔN HOẢ Ở ĐỚI NÓNG
+Hình 23.3 - Phân tầng thực vật theo độ cao ở đới ôn hoà và đới nóng
+76
+
+--- Trang 78 ---
+CM K Trang?7 .Ộ.
+Bài 24 : HOẠT ĐỘNG KINH TẾ
+CUA CON NGƯỜÔI Ơ VỮNG NÚI
+Ngày nay, nhờ sự phát triển lưới điện và đường giao thông... vùng núi
+đã giảm dần sự cách biệt với vùng đồng bằng và vùng ven biến. Bộ mặt
+nhiều vùng núi đang thay đối nhanh chóng.
+ˆ " ˆ ˆ ˆ
+1. Hoạt động kinh tê cô truyền
+- Quan sát các ảnh dưới đây kết hợp với sự hiểu biết của bản thân, kể tên một
+số hoạt động kinh tế cổ truyền ở vùng núi.
+- m 2 - % ,
+!`
+Hình 24.7 - Chăn nuôi lạc đà Lama trên Hình 24.2 - Làm nghề thủ công trong một
+một vùng núi ở Nam Mĩ vùng núi ở châu Âu
+Người dân ở các vùng núi trên thế giới thường sống dựa vào trồng trọt, chăn
+nuôi, khai thác và chế biến lâm sản. Hình thức trồng trọt và chăn nuôi cũng như
+các loại cây trồng và vật nuôi hết sức đa dạng, có sự khác nhau giữa các châu lục
+và các địa phương, phù hợp với môi trường tự nhiên của từng vùng núi. Ngoài chăn
+nuôi và trồng trọt, người dân vùng núi còn làm các nghề thủ công như chế biến
+thực phẩm, dệt vải hoặc đdệt len, làm đồ mũ nghệ... Nền kinh tế vùng núi phần lớn
+mang tính chất tự cung tự cấp, lưu truyền từ đời này sang đời khác. Một số sản
+phẩm thủ công của vùng núi được ưa chuộng ở cả trong nước và ngoài nước do
+chúng mang đậm sắc thái của từng dân tộc.
+A?s H ˆ ~ ˆ.
+2. Sự thay đôi kinh tê - xã hội
+Bộ mặt của nhiều vùng núi trên thế giới biến đổi nhanh chóng từ khi xuất
+hiện các tuyến đường ô tô, đường sắt, đường hầm xuyên núi... giúp cho việc trao
+đổi hàng hoá, giảm bớt sự cách trở giữa vùng núi với vùng đồng bằng và vùng
+77
+
+--- Trang 79 ---
+ủị Trang78 .Ộ.
+ven biển. Các đập thuỷ điện được xây dựng ở vùng núi đã cung cấp năng lượng,
+đây nhanh quá trình khai thác tài nguyên khoáng sản, hình thành các khu công
+nghiệp và khu dân cư mới. Du lịch và nghỉ dưỡng cùng các hoạt động thê thao
+(trượt tuyết, leo núi...) đem lại nguồn lợi lớn cho nhiều vùng núi. Tuy nhiên,
+phần lớn các vùng núi trên thế giới vân còn trong tình trạng chậm phát triển.
+Sự phát triển kinh tế ở các vùng núi cũng đặt ra nhiều vấn đề về môi trường :
+Các rừng cây bị triệt hạ. Chất thải từ các hầm mỏ, các khu công nghiệp quanh
+các nhà máy thuỷ điện, các khu nghỉ mát làm ô nhiễm nguồn nước, là mầm bệnh
+làm ảnh hưởng tới sức khoẻ của người dân ở các đô thị năm ven sông. Lượng du
+khách ngày cảng lớn đã tác động tiêu cực tới khung cảnh thiên nhiên. Nhiềêu
+ngành kinh tế cổ truyền và bản sắc văn hoá dân tộc ở một số vùng núi có nguy
+cơ bị mai một dần.
+- Tại sao phát triển giao thông và điện lực lại là những việc cần làm trước để
+biến đổi bộ mặt của các vùng núi ?
+ì'Iẵ.`gv`_ R Š h ~ :
+A AN G ›ịỢ ¬
+— Ả — r`I ."".`__' ì Í' ơỉ"b S, hí'ặ:.? 2 .
+Hình 24.3 - Đường ô tô vượt qua một Hình 244 - Một đập thuỷ điện
+vùng núi hiểm trở của châu Á trong vùng núi ở châu Âu
+Trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất hàng thủ công, khai thác và chế biến lâm
+sản... là những hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc ít người ở vùng
+núi. Các hoạt động kinh tế này hết sức đa dạng và phù hợp với hoàn cảnh
+cụ thể của từng nơi. Nhờ phát triển giao thông và điện lực... nhiều ngành
+kinh tế mới đã xuất hiện, làm cho bộ mặt nhiều vùng núi biến đổi nhanh
+chóng. Tuy nhiên, ở một số nơi sự phát triển này đã tác động tiêu cực đến
+môi trường, đến bản sắc văn hoá của các dân tộc ở vùng núi.
+^ ẹ ` ` ^
+Câu hói và bài tập
+I. Cho biết một số hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc ở vùng núi. Tại sao
+các hoạt động kinh tế này lại đa dạng và không giống nhau giữa các địa phương,
+các châu lục ?
+2. Sự phát triển kinh tế của các vùng núi đã đặt ra những vấn đề gì về môi trường ?
+78
+
+--- Trang 80 ---
+CM| K Trang79 .ổ.
+Phần ba
+THIÊN NHIÊN VÀ CON NGƯỜI
+Ở CÁ Â
+CÁC CHÂU LỤC
+Bài 25 : THẾ GIỚI RỘNG LỚN VÀ ĐA DẠNG
+1. Các lục địa và các châu lục
+
+Trong cuộc sống và học tập, chúng ta thường gặp hai khái niệm : lục địa và
+châu lục. Hai khái niệm này khác nhau như thế nào ?
+
+Lục địa là khối đất liền rộng hàng triệu kĩ lô mét vuông, có biển và đại dương
+bao quanh. Sự phân chia các lục địa mang ý nghĩa về mặt tự nhiên là chính. Trên
+thế giới có sáu lục địa là lục địa Á - Âu, lục địa Phi, lục ��ịa Bắc Mĩ, lục địa
+Nam M], lục địa Ờgctrây-li-a, lục địa Nam Cực  và bốn đại dương là Thái Bình Dương,
+Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Băng Dương.
+
+- Quan sát bản đồ thế giới (hoặc quả Địa Cầu) :
+
++ Xác định vị trí của sáu lục địa.
+
++ Nêu tên các đại dương bao quanh từng lục địa.
+
+Châu lục bao gồm phần lục địa và các đảo, quần đảo chung quanh. Sự phân
+chia này chủ yếu mang ý nghĩa lịch sử, kinh tế, chính trị. Trên thế giới có sáu châu
+lục là châu Á, châu Âu, châu Phi, châu Mĩ, châu Đại Dương và châu Nam Cực.
+
+- Quan sát bản đồ thế giới, kể tên một số đảo và quần đảo lớn nằm chung quanh
+từng lục địa.
+
+79
+
+--- Trang 81 ---
+aẸ Trang 80 .Ộ.
+2. Các nhóm nước trên thế giới
+Hiện nay, trên thế giới có hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ (1),
+S XO NĐV" NS. 37/229222
+THU NHẬP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI (USD/người)
+[ ] Trên 20000 Ù ]rơs00Ogến1oooobr ~ ] Dưới 1000
+[7lrưi000Sdến200oo |[~ ] Từ 1000 đến 5000
+Hình 25.1 - Lược đồ thu nhập bình quân đầu người của các quốc gia trên thế giới (năm 2000)
+(1) Theo Tập bản đồ thế giới và các châu lục. Trung tâm Bản đồ và Tranh ảnh giáo dục - 2001.
+80
+
+--- Trang 82 ---
+g»ị_K Trang81 'Ộ'
+
+Người ta thường dựa vào các chỉ tiêu : thu nhập bình quân đầu người, tỉ lệ tử vong
+của trẻ em ... hoặc chỉ số phát triển con người (HDI) để phân loại các quốc gia trên
+thế giới và đánh giá sự phát triển kinh tế - xã hội của từng nước, từng châu lục.
+
+Các quốc gia phát triển có thu nhập bình quân đầu người trên 20000 USD/năm,
+tỉ lệ tử vong của trẻ em thường rất thấp và chỉ số phát triển con người từ 0,7 đến
+gần bằng I.
+
+Các quốc gia đang phát triển có thu nhập bình quân đầu người dưới
+20000 USD/năm, tỉ lệ tử vong của trẻ em thường khá cao và chỉ số phát triển
+con người dưới 0,7.
+
+Ngoài ra, còn có các cách phân loại khác. Thí dụ, căn cứ vào cơ cấu kinh tế,
+người ta chia các quốc gia trên thế giới ra các nhóm nước : nước công nghiệp, nước
+nông nghiệp...
+
+Trên thế giới, có sáu châu lục với hơn 200 quốc gia và vùng lãnh
+thổ khác nhau.
+
+Người ta thường dựa vào các chỉ tiêu : thu nhập bình quân đầu
+người, tỉ lệ tử vong của trẻ em ... hoặc chỉ số phát triển con người để
+phân loại các quốc gia vào nhóm nước phát triển hay nhóm nước đang
+phát triển.
+
+Câu hồi và bài tập
+
+l. Tại sao nói "Thế giới chúng ta đang sống thật rộng lớn và đa dạng" ?
+
+2. Dựa vào kiến thức đã học và các số liệu trong bảng, sắp xếp các quốc gia sau
+đây thành hai nhóm : các nước phát triển và các nước đang phát triển
+(số liệu năm 1997).
+
+Tên nước Thu nhập bình quân HDI Tỉ lệ tử vong của
+đầu người (USD) trẻ em (%o)
+
+29010 : | 0827
+
+0665
+
+21260 0.906
+
+81
+
+--- Trang 83 ---
+fflẸ Trang82 'Ộ'
+Chương VI
+nuưrrỔỔỔỔỔỔỔIỔI
+Bài 26 : THIÊN NHIEN CHAU PHI
+
+1. Vị trí địa lí
+
+- Quan sát hình 26.1 :
+
++ Cho biết châu Phi tiếp giáp với các biển và đại dương nào ?
+
++ Xích đạo đi qua phâần nào của châu lục ?
+
++ Lãnh thổ châu Phi chủ yếu thuộc môi trường nào ?
+
+Châu Phi là châu lục lớn thứ ba trên thế giới, sau châu Á và châu Mĩ. Diện tích
+hơn 30 triệu km2. Đại bộ phận diện tích nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam,
+vì vậy châu Phi có khí hậu nóng quanh năm.
+
+„ Bao bọc quanh châu Phi là các đại dương và biển : Đại Tây Dương,
+Ấn Độ Dương, Địa Trung Hải, Biển Đỏ. Phía đông bắc, châu Phi nối liền với
+châu Á bởi eo đất Xuy-ê. Người ta đã đào kênh Xuy-ê cắt qua eo đất này, thông
+Địa Trung Hải với Biển Đỏ.
+
+Đường bờ biển châu Phi ít bị chia cắt, rất ít các vịnh biển, bán đảo và đảo ; lớn
+hơn cả là đảo Ma-đa-ga-xca và bán đảo Xô-malli.
+
+- Quan sát hình 26.1 :
+
++ Nêu tên các dòng biển nóng, các dòng biển lạnh chảy ven bờ biển châu Phi.
+
++Cho biết ý nghĩa của kênh đào X uy-ê đối với giao thông đường biển trên
+
+thế giới.
+
+82
+
+--- Trang 84 ---
+ẳ_t< Trang83 -Ộ~
+2. Địa hình và khoáng sản
+- Quan sát hình 26.1 :
++ Cho biết ở châu Phi dạng địa hình nào là chủ yếu.
++ Nhận xét về sự phân bố của địa hình đồng bằng ở châu Phíi.
+q"'( pi4 È ồ NẠ 2200 0ơn Ệ; \
+x E c SX nÿ t 1 Yì qyẩt | \
+ẹ - O Œ ii k l n . ` ẾN
+M n T. d;._'›'ỉ'ị x ".'ẵẫĩ.' .. "J’ío :.:
+c X n ữ"ll . a
+\ S A U n ~lzì ~' M^
+uÄ w ; : ~ BỒ Đ \ "_, Ñ
+lAI ì Lưôn: 1' ỏ MN "cũr_ f
+0 Zích đạc S . nÔKÖA NH ⁄ đỗ ¡
+VỊNH |GHI - NẾ ỆĨỀJỂ 0Ệ r ổp.
+ĐẠI TÂY DUƠNG N Ìs>., Af.í Ễ z . C
+t . … H1'ì—`~n'ỀẾ—Ọ—-Ì'< …I…nưll : e`/À
+—- Dòng biển nóng ——¬j»~. Dòng biển lạnh NC E S T n
+Ạ Rimgcg  Ñ Diunð <) Côban `iự[gs p ỉ /E=I4Q
+:.Imhli n , VÀ Â . i :
+@ ningrimnhgtos > MƯƠ" TD Unrian ế 22€\
+P40Gom © KEmcương - è
+\ Xemn |[Ai B6xt |N] NHen [F] Phốt phốt DÒNG Ề'
+ÕỗLI IE
+-. ¬ ¬..ỤVị .. ư N.
+Hình 26.1 - Lược đồ tự nhiên châu Phi
+83
+
+--- Trang 85 ---
+aẢ Trang84 .Ộ.
+Địa hình châu Phi khá đơn giản. Có thể coi toàn bộ lục địa là một khối cao
+nguyên khổng lồ, cao trung bình 750 m ; trên đó chủ yếu là các sơn nguyên xen
+các bồn địa thấp. Phần đông của lục địa được nâng lên mạnh, nền đá bị nứt vỡ và
+đổ sụp, tạo thành nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp và dài. Châu Phi có rất ít núi
+cao và đồng bằng thấp.
+- Xác định trên hình 26.1 :
++ Các bồn địa và sơn nguyên, các hồ, các dấy núi chính của châu Phi.
++ Hướng nghiêng chính của địa hình châu Phi.
+Châu Phi có nguồn khoáng sản phong phú : vàng, kim cương, uranium, sắt,
+đồng, phốt phát... Ngoài ra, còn có nhiều dầu mỏ và khí đốt.
+Lục địa Phi là một khối cao nguyên khổng lồ, cao trung bình 750 m,
+phần lớn diện tích nằm trong đới nóng, biển ít lấn sâu vào đất liền.
+Tài nguyên khoáng sản của châu Phi phong phú, đặc biệt là kim loại
+quý hiếm.
+Câu hỏồi và bài tập
+1. Quan sát hình 26.1, nhận xét đặc điểm đường bờ biển châu Phi. Đặc điểm đó
+ảnh hưởng như thế nào đến khí hậu châu Phi ?
+2. Xác định trên hình 26.1, hồ Vich-torrra và sông Nin, sông Ni-giê, sông Cônggô,
+sông Dăm-be-di.
+3. Dựa vào hình 26.1, lập bảng theo mẫu sau :
+KHOÁNG SẢN CHÂU PHI
+84
+
+--- Trang 86 ---
+ỂM-'-Ắ Trang85 'Ổ'
+Bài 27 : THIÊN NHIÊN CHÂU PHI
+(Tiếp theo)
+3. Khí hậu
+- Dựa vào kiến thức đã học, kết hợp quan sát các hình 26.1] và 27.1, giải thích
+vì SaO :
++ Châu Phi là châu lục nóng.
++ Khí hậu châu Phi khô, hình thành những hoang mạc lớn.
+t Ứ "A\"'ư;e’ : x x c' “ì F'ÍrI` =
+N I . T
+/ *. ..
+| | sỈ\ -
+đ ` 1 -
+'TRUNG BÌNH NĂM x.-_x.Ồxa ".. v Y `_ zw
+€ : | . . _= ..
+- Ô v K —
+Ầ A
+[— | 1001-2000mm .. $
+[ ] 29-1000mm ffl_pổỗ ả»è
+—=5S9L.5.. 7555 2573 209-0zZ2ọó
+Hình 27.1 - Lược đồ phân bố lượng mưa châu Phi
+85
+
+--- Trang 87 ---
+ủỉ Trang86 'Ộ'
+Châu Phi có khí hậu nóng, nhiệt độ trung bình năm trên 20°C, thời tiết ổn định.
+Lượng mưa tương đối ít và giảm dần về phía hai chí tuyến, hình thành những hoang
+mạc lớn, lan ra sát biển. Xa-ha-ra là hoang mạc có diện tích lớn nhất trên thế giới.
+- Quan sát hình 27.1, cho biết các dòng biển nóng, lạnh có ảnh hưởng tới lượng
+muưa các vùng ven biển châu Phi như thế nào.
+u K ˆ
+4. Các đặc điểm khác của môi trường tự nhiên
+- Quan sát hình 27.2, nhận xét về sự phân bố của các môi trường tự nhiên ở
+châu Phi. Giải thích vì sao lại có sự phân bố như vậy ?
+7 77T —L ư x v
+- H N
+) [
+, A A CHÂU Á
+Ị :
+| Ị U T n
+40 „ x
+- Ll.JJỂ.,YỂ__ N Ầ
+x rÊ ¡ Ũ NGUYÊN /fs' |
+®12,5,6:Trạn H tưng tuỷ văn | Ả D4 ìN s
+—=—-*- Dàng biển nóng | ỉ ' v
+NHƯƠ| Moitưngxhdeoám | 5 ỰJL—ắ;—;JJ,Ị / x đá
+[EE] MợI rường cận nhật đái ẩm . xeu" /ẢJ’->vJ ~ `
+[ ] M6i trường nhiệt đớ N ⁄ -
+[-—] M6l trường địa trung hái —_~>ÐYJ ẠẢ
+[ ] Mơi rường hoang mạc N
+-_ i
+C Semg,hötøomùai l / UU —3/69 |ạ
+Hình 27.2 - Lược đồ các môi trường tự nhiên của châu Phi
+Các môi trường tự nhiên của châu Phi nằm đối xứng qua xích đạo :
+- Môi trường xích đạo ẩm với thảm thực vật rừng rậm xanh quanh năm, gồm
+bồn địa Công-gô và miền duyên hải phía bắc vịnh Ghi-nê.
+86
+
+--- Trang 88 ---
+ẸẮ Trang87 'Ộ'
+
+\ f'J_ 'Ầ›
+
+rệ iỊxr_ :
+ì )
+Hình 27.3 - Xavan ở Tây Phi Hình 27.4 - Xavan ở Đông Phi
+
+- Hai môi trường nhiệt đới, càng xa Xích đạo lượng mưa cảng giảm, r���ng rậm
+nhường chỗ cho rừng thưa và xavan cây bụi. Nhờ nguồn thức ăn phong phú, xavan
+là nơi tập trung nhiều động vật ăn cỏ (ngựa vằn, sơn dương, hươu cao cổ...) và
+động vật ăn thịt (sư tử, báo gấm...).
+
+- Hai môi trường hoang mạc, gồm hoang mạc Xa-ha-ra ở phía bắc và hoang
+mạc Ca-larha-ri, hoang mạc Na-mip ở phía nam. Khí hậu khắc nghiệt, mưa rất
+hiếm, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm lớn. Thực, động vật nghèo nàn.
+
+- Hai môi trường địa trung hải ở phần cực Bắc và phần cực Nam châu Phi. Mùa
+đông mát mẻ và có mưa, mùa hạ nóng và khô. Thảm thực vật là rừng cây bụi lá cứng.
+Châu Phi có khí hậu nóng và khô bậc nhất thế giới.
+
+Các môi trường tự nhiên của châu Phi nằm đối xứng qua Xích
+đạo, gồm : môi trường xích đạo ẩm, môi trường nhiệt đới, môi
+trường hoang mạc và môi trường địa trung hải. Hoang mạc chiếm
+diện tích lớn ở châu Phi.
+
+ˆ ? ` ˆ
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Quan sát các hình 27.1, 27.2 và dựa vào kiến thức đã học, nêu mối quan hệ giữa
+lượng mưa và lớp phủ thực vật ở châu Phi.
+
+2. Xác định vị trí, ranh giới của môi trường hoang mạc và môi trường nhiệt đới
+trên hình 27.2. Nêu đặc điểm của hai loại môi trường này. Giải thích tại sao
+hoang mạc lại chiếm diện tích lớn ở Bắc Phi ?
+
+87
+
+--- Trang 89 ---
+Ẩị Trang8§ 'Ộ'
+Bài 28 : THỰC HÀNH
+PHÂN TÍCH LƯỢC ĐÔ PHÂN BỐ CÁC
+MOI TRƯƠNG TỰ NHIEN, BIEU ĐỒ NHIỆT ĐỘ
+` ? ^
+VÀ LƯỢNG MƯA Ơ CHAU PHI
+1. Trình bày và giải thích sự phân bố các môi trường tự nhiên
+- Quan sát hình 27.2 và dựa vào kiến thức đã học :
++ So sánh diện tích của các môi trường ở châu Phi.
++ Giải thích vì sao các hoang mạc ở châu Phi lại lan ra sát bờ biển ?
+2. Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+- Phân tích các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa dưới đây theo gợi ý sau :
++ Lượng mưa trung bình năm, sự phân bố lượng mưa trong năm.
++ Biên độ nhiệt trong năm, sự phân bố nhiệt độ trong năm.
++ Cho biết từng biểu đồ thuộc kiểu khí hậu nào. Nêu đặc điểm chung của kiểu
+khií hậu đó.
+- Sắp xếp các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa A, B, C, D vào các vị trí đánh
+dấu 1, 2, 3, 4 trên hình 27.2 sao cho phù hợp.
+mm L
+400 2582mm
+mm E
+mm % 400 897mm 300
+280 280 280
+200 l 200 200
+100 100 100 100 .. s
+ol²34lƠ76l'lD1'l1²o u1I845Ơ`ỈlƠ1lJll`ỉ2u o1²|460`fBl101112 Ũ 01254667l010111I°
+A B C D
+Hình 28.1 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở châu Phi
+88
+
+--- Trang 90 ---
+ỆẦ4Ầ Trang89 'Ộ'
+Bài 29 : DẪN CU, XÃ HỘI CHẦU PHI
+:iF 1cư chẩu Í'Ắ., n DG ', '~ai ư’ va è_Jl` ì I, nhan h. ;ẵfs_›z,* - ẹz fèịĩ'Jỉg_—ijỈ
+1. Lịch sử và dân cư
+a) Sơ lược lịch sử
+
+Châu Phi là một trong những cái nôi của loài người. Vào khoảng 3000 năm
+trước Công nguyên, người Ai Cập đã xây dựng ở đây nền văn minh sông Nin
+rực rỡ.
+
+Từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX, thực dân châu Âu xâm nhập và chiếm thuộc địa,
+đưa người da đen ở châu Phi bán sang châu Mĩ làm nô lệ. Trong gần ba thế kỉ,
+chúng đã cướp đi của châu Phi khoảng 125 triệu người.
+
+Đến cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, gần như toàn bộ châu Phi bị xâm chiếm
+làm thuộc địa. Sự thống trị lâu dài của chủ nghĩa thực dân đã kìm hãm các nước
+châu Phi trong nghèo nàn, lạc hậu.
+
+Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, với sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa,
+đặc biệt là sau thắng lợi của cách mạng Việt Nam, phong trào đấu tranh giành độc
+lập ở châu Phi phát triển mạnh mẽ. Hiện nay, các nước châu Phi đã giành được độc
+lập và thuộc nhóm các nước đang phát triển.
+
+b) Dân cư
+
+- Dựa vào hình 29.1] và kiến thức đã học, trình bày sự phân bố dân cư ở
+châu Phi. Tại sao dân cư châu Phi phân bố không đều ?
+
+Dân cư châu Phi phân bố rất không đều. Nhiều vùng rộng lớn hầu như không
+có người như vùng rừng rậm xích đạo, các hoang mạc Xarhara,
+Ca-la-harri ... Trong khi đó, hầu hết vùng duyên hải ở phần cực Bắc và cực Nam
+của châu Phi, ven vịnh Ghi-nê và nhất là thung lũng sông Nin, dân cư tập trung
+rất đông.
+
+- Tìm trên hình 29.] các thành phố ở châu Phi có Hừ �� triệu dân trở lên. Các
+thành phố này phân bố chủ yếu ở đâu ?
+
+89
+
+--- Trang 91 ---
+ẳỉ Trang90 'Ộ'
+Tuy đa số dân cư sống ở nông thôn nhưng châu Phi vẫn có nhiều thành phố.
+Các thành phố lớn của châu Phi thường là các thành phố cảng.
+ĩ .. 7Z T
+. . Y v v
+xabemeaQY2 . / - CJtrpôii HBẢI | CHÂU Á
+.. S “mm Knh dòo
+_ ẶịỘ1 Z l ịỄẨ ’ 1 `ỹ A v s
+đi-gian >Gt . . ¬ — G gđà; \ :
+ư J##đạo  VINH ủả Ñ J;ẩ[Ềà— ˆ Vic-torrie ⁄ ơ
+3 Ể`ỆÝẸ` : \\Ể_ \ Ò
+@ Trôn5triệudan ỂỒ~Ò e ðẽ⁄OC
+MẬT ĐỘ DÂN SỐ (ngườ/km”) ¬ x m 4
+NƯƯiã Trên 50 người -
+[EZTT] - Từ 21 đến 50 người à s <
+[ ] Từ2đến20người \ è
+[ ] Dưới2người llợ _h'
+Hình 29.1 - Lược đồ phân bố dân cư và đô thị châu Phi
+90
+
+--- Trang 92 ---
+ỂM—ỉ Trang91 .Ộ,
+` ^ ˆ ˆ ˆ ˆ ` ˆ
+2. Sự bùng nô dân số và xung đột tộc người ở châu Phi
+a) Bùng nổ dân số
+Năm 2001, châu Phi có hơn 818 triệu dân, chiếm 13.4% dân số thế giới. Tỉ lệ
+gia tăng tự nhiên của châu Phi cao nhất thế giới (2,4%).
+TÌNH HÌNH DÂN SỐ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA Ở CHÂU PHI
+(Năm 2001)
+Tên nước Dânsố | Tilệsinh | Tilệtử | Tỉlệ gia tăng tự nhiên
+(triệu người) (9%o) (9%o) (%)
+Êrti-ô-pia 65.4 44 15 2.9
+AI Cập 69.8 28 7 2,1
+Tan-da-ni-a 362 4I 13 2.8
+NIgiêrira 126.6 4I 14 27
+CH Nam Phi 43.6 25 14 l,I
+- Tìm trên bản đồ các quốc gia trong bảng số liệu, cho biết -
++ Các quốc gia có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên cao hơn mức trung bình nằm
+Ở vùng nào của châu Phị ?
++ Các quốc gia có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên thấp hơn mức trung bình nằm
+Ở vùng nào của châu Phị ?
+Bùng nổ dân số và hạn hán triển miên đã làm cho hàng chục triệu người ở
+châu Phi thường xuyên bị nạn đói đe doạ.
+Đại dịch AIDS đang đe doạ sự phát triển kinh tế - xã hội ở châu Phi (hơn
+25 triệu người nhiễm HIV/AIDS vào năm 2000, trong đó phần lớn là những người
+ở độ tuổi lao động).
+b) Xung đột tộc người
+Châu Phi có nhiều tộc người, với hàng nghìn thổ ngữ khác nhau.
+Trước đây, thực dân châu Âu thành lập các quốc gia ở châu Phi trên lãnh thổ
+của các tộc người khác nhau về ngôn ngữ, phong tục, tập quán, tôn giáo... và lợi
+9]
+
+--- Trang 93 ---
+ủl Trang92 .Ộ.
+dụng điều này nhằm thực hiện chính sách chia để trị. Chính quyền ở nhiều nước
+thường nằm trong tay các thủ lĩnh của một vài tộc người. Điều đó đã làm tăng mâu
+thuẫn giữa các tộc người trong từng nước và giữa các nước láng giềng với nhau, dẫn
+đến xung đột biên giới và nội chiến liên miên (như ở Li-bêria, E-ti-ô-pi-a,
+Xuđăng, Xô-marli, Burunđi, Ruanđa...), gây ra những hậu quả nghiêm trọng về
+kinh tế - xã hội và tạo cơ hội để nước ngoài can thiệp.
+
+Nền kinh tế của nhiều nước châu Phi vẫn là tự cấp tự túc. Việc trao đổi hàng
+hoá và giao lưu văn hoá còn quá ít, khiến sự ngăn cách giữa các bộ tộc càng thêm
+nặng nề.
+> .. ự z.Xh Ặ`kf45J f.t'/ỹÀ~
+
+. I z - 4 ¬ a ^ : F -
+
+. ^ ; 4 ẮI' : í | p" 9, ~
+
+~ -
+Hình 29.2 - Dòng người tị nạn chiến tranh ở Ru-an-đa (năm 1994)
+
+Châu Phi có nền văn minh sông Nin rực rỡ trong thời Cổ đại.
+
+Từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX, 125 triệu người da đen ở châu Phi bị
+đưa sang châu Mĩ làm nô lệ. Cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, gần như
+toàn bộ châu Phi bị chiếm làm thuộc địa. Từ thập niên 60 của thế kỉ
+XX, lần lượt các nước châu Phi giành được độc lập, chủ quyền.
+
+Dân cư châu Phi phân bố rất không đều. Đa số dân châu Phi sống ở
+nông thôn. Các thành phố có trên I triệu dân thường tập trung ở ven biển.
+
+Bùng nổ dân số, xung đột tộc người, đại dịch AIDS và sự can thiệp
+của nước ngoài là những nguyên nhân chủ yếu kìm hãm sự phát triển
+kinh tế - xã hội ở châu Phi.
+
+ˆ 2» ` ` ˆ
+Câu hỏi và bài tập
+l. Trình bày và giải thích sự phân bố dân cư ở châu Phi.
+2. Những nguyên nhân xã hội nào đã kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội của
+châu Phi ?
+92
+
+--- Trang 94 ---
+gq_x Trang93 'Ộ'
+Bài 30 : KINH TE CHAU PHI
+Kinh tế châu Phi còn lạc hậu. Nền kinh tế phát triển theo hướng
+chuyên môn hoá phiến diện, phụu thuộc nhiều vào thị trường nên dễ bị
+thiệt hại khi kinh tế thế giới biên động. Đô thị hoá diễn ra nhanh nhưng
+chủ yếu là tự phát.
+1. Nông nghiệp
+a) Ngành trồng trọt
+E u E rx Cg ""““--ÍJÌ/-Ễ'-c.._’F\-\`- 'T'/ °g'É_ụ"'.-"-'-.. |
+- - \g ⁄ N ` :
+- v i _. nasn i G
+__`v CớI eì .U.DTN.ĐÍ "
+T U U
+S Nh n <€ :
+9 X?ZBôn z.LỆOV
+Ổ Cam, chan I=
+^NẠ 5o Cọ dầu
+Hình 30.1 - Lược đồ nông nghiệp châu Phi
+>
+
+--- Trang 95 ---
+CM- K Trang94 .Ộ.
+
+- Quan sát hình 30.1, nêu sự phân bố các cây công nghiệp chính ở
+châu Phi.
+
+Cây công nghiệp nhiệt đới được trồng trong các đồn điền, theo hướng chuyên
+môn hoá, nhằm mục đích xuất khẩu. Các đồn điền thường thuộc sở hữu của các
+công ti tư bản nước ngoài, tổ chức sản xuất theo quy mô lớn. Ca cao là cây trồng
+quan trọng bậc nhất, phân bố ở vùng duyên hải phía bắc vịnh Ghi-nê. Cà phê được
+trồng nhiều ở các nước phía tây và phía đông châu Phi. Cọ dầu cũng được trồng
+tập trung ở vùng ven vịnh Ghinê. và ở những nơi có khí hậu nhiệt đới. Ngoài ra
+còn có lạc, cao su, bông, thuốc lá, chè...
+
+Các cây ăn quả cận nhiệt như nho, ôliu, cam, chanh... được trồng ở phần cực
+Bắc và cực Nam châu Phi, trong môi trường địa trung hải.
+
+Cây lương thực chiếm tỉ trọng nhỏ trong cơ cấu ngành trồng trọt ; hình thức
+canh tác nương rây còn khá phổ biến, kĩ thuật lạc hậu, thiếu phân bón, chủ yếu dựa
+vào sức người. Sản lượng lương thực không đáp ứng được nhu cầu. Hằng năm, có
+khoảng 300 triệu người ở châu Phi phải sống dựa vào nguồn lương thực nhập khẩu,
+gần 30 triệu người thường xuyên bị nạn đói đe doạ. Kê được trồng khá phổ biến ở
+châu Phi nhưng năng suất và sản lượng thấp. Lúa mì và ngô có nhiều ở Cộng hoà
+Nam Phi và các nước nằm ven Địa Trung Hải. Lúa gạo có ở Ai Cập, trong vùng
+châu thổ sông Nin.
+
+b) Ngành chăn nuôi
+
+Ngành chăn nuôi nhìn chung kém phát triển, chăn thả gia súc là hình thức phổ
+biến nhất. Một số quốc gia có ngành chăn nuôi chiếm tỉ trọng cao trong nông
+nghiệp là Xu-đăng, E-ti-ô-pia, Tan-da-nra ... Cừu, dê được chăn thả thành từng đàn
+với quy mô khá lớn ở các đồng cóỏ trên cao nguyên và các vùng nửa hoang mạc.
+Lợn được nuôi ở các quốc gia Trung Phi và Nam Phi. Các nước có đàn bò lớn là
+Etiôpra, Nrgiêrra ...
+2. Công nghiệp
+
+Tuy có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú nhưng phần lớn các nước châu
+Phi có nền công nghiệp chậm phát triển. Giá trị sản lượng công nghiệp của châu
+Phi chỉ chiếm 2% toàn thế giới. Ngoài ngành khai khoáng truyền thống, nhiều
+nước châu Phi chỉ phát triển công nghiệp thực phẩm và lắp ráp cơ khí. Công nghiệp
+luyện kim và chế tạo máy chỉ phát triển ở một vài nước. Các nước có nền công
+nghiệp tương đối phát triển là Cộng hoà Nam Phi , Anrgiêri...
+94
+
+--- Trang 96 ---
+q4VK Trang95 'Ộ'
+C' HÁU áU. Ề` .
+> - c -. - — = 4
+\ L7 HN N. Ầ
+. | Địa c.—ĩ"'l"J -. s : -%v
+n ÂY C x m l NH G |
+n :AỈỂ A lf.lf z b -NEDI 7 4 ỈỈGẺF S JE' CHẢ IJ Á
+MAzÑỐC” J ni 0PhC- l  zẩi ;
+h ~L ~ ' Ả ¬ `llrị_Ệ;' -. .. u …._ỄỆ²_.JEẸQ__f Ly-á Ĩ-Ị'“`
+— í N-GSIÊ-HE] F ïặ A SX l ..0Ý V x -
+- . i C y = c ( x . .. x s . — à
+A J S B L JG N. | cessoi.
+VJIAaVvIỈ (ỉỈ m 1›_ẵ =¬v S " - L Ắ`-" . _"ẮvAv.l. : ` ẾẨI' é
+e , HcUP2OI - 20 ÝỔ[ỆỈẺ_J.____ỉJấ Sựạ
++ a L a ỵì Èe ồ
+z Ắl n a v S) u | A %
+H\ Khiđốt Q n n EE tha n Ltề,
+Á  Dđumó : LxỊ… VSY.. /a\ .C - n 201
+g ƯUT-XOA-NA” C lwẠ ° Ñ -
+|Ð| Uronlum *====f='“lềfJ—*,L*=l=I^ửÍ°1*“ĩ`*~k~=c"`g=Jv=›= =--k---b---e——e„ C
+Ô  Luyên kim mu NAM PHm .ề
+séềœ Són xuốt õïô
+®” Hoôchối
+Hình 302 - Lược đồ công nghiệp châu Phi
+95
+
+--- Trang 97 ---
+2MEx Dang @
+PHÂN BỐ SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP CHÂU PHI
+Những trở ngại lớn nhất trong sự phát triển công nghiệp ở châu Phi là : thiếu
+lao động chuyên môn kĩ thuật, cơ sở vật chất lạc hậu, thiếu vốn nghiêm trọng...
+Nền kinh tế châu Phi phát triển theo hướng chuyên môn hoá phiến
+diện. Phần lớn các quốc gia châu Phi có nền kinh tế lạc hậu. Một số nước
+tương đối phát triển là Cộng hòa Nam Phi, Li-bi, Angiê-ri, Ai Cập.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nêu sự khác nhau trong sản xuất cây công nghiệp và cây lương thực ở châu Phi.
+2. Tại sao công nghiệp châu Phi còn chậm phát triển ? Kể tên một số nước tương
+đối phát triển ở châu Phi.
+3. Vẽ biểu đồ thể hiện tỉ lệ dân số và sản lượng công nghiệp của châu Phi so với
+thế giới theo số liệu dưới đây :
+- Dân số châu Phi chiếm 13,4% dân số thế giới.
+- Sản lượng công nghiệp châu Phi chiếm 2% sản lượng công nghiệp thế giới.
+Qua biểu đồ, nêu nhận xét về trình độ phát triển công nghiệp của châu Phíi.
+96
+
+--- Trang 98 ---
+`.M .K Trang97 'Ộ'
+. ^ ^
+Bài31 : KINH TẾ CHAU PHIỊ
+(Tiếp theo)
+3. Dịch vụ
+x ð ì ›`_JI . J : "’x_ L J(Ý
+CHẤÂU. ,ị U " ( HIẾNĐEN UÀ S
+L :._'_,"" rỉ / v Ẩ—.V G b`. 'Aọ /
+rg-ÐỀã # t".Ĩ. _ 4 xÁh —~«.«____\ , ; s
+Ẫ g_`_ỳ7 © 3 ẫv - . : Ñ ư"_"`.J\`É.›f ] Ễ _Í …..._\
+; ⁄ l/ - s 8 = e e ền J.-ĩ m mnnn H-C =n m n m ~ =n n n n ee ~ ~n — m m n c e lện G 0 L:…;.z.z.:-:ỉỉỹ_"'ĩ'ĩ't.\ ỉ J
+=—z ] l - ế X L
+—_————“hP..Jx. z Y v
+— " x .. Ầ ¡ .
+/ fí Ạ —` n ĩ "=_'ị7J"l"4 z h.—_ỳ "~Q` f—',~;,'ẻ'x “`l l \ j`a Š ì Ñ
+n Pl` rẠ "\' _.. . .- ừữh ~ Í c ự ị
+Ỹ ] 2 : ".tn }J' L E. Ñ Ñ n . X `\` ử'.""Ì`g"J G N 2 L © đ J
+Ạ . .. . .ỏi .. - J-;;.——'.:!ẨỸ\ ọvồ Ầ : EE ĨĨ— - Ổ
+. . : 7 ) . ⁄( /
+`—~<\ A ; RƯ - Ặ 1 .1 /
+5ì -gian La : wxÌm< Ẩ à X 4
+- S / ^%  4. e | Ố Zíchdeo Ư
+J - H 4 - N z
+w VINH|GHI-NÉ ÑhS= ] ì-h PA -Tp
+— Ảĩ_òJl'-. ĩn f › iT :
+—W S |I ¬ z ốổ.. vều
+v l XH NH IC v 274 ì Nc Ô
+r | À S Ÿ ⁄ À. ⁄ ]
+” Ại J. _Q _ˆ » ỵ\ H n Jl;gỉ ~ Ịị ỤIij ] - UÃ-ấ _,.'v3’ `ỷ Ồ
+\ ˆ¬ x _Ĩ M n
+N = \ 7 ¬= ¬ L A nun è .
+Ø : 2 »xàiI ZÈ= .
+- Vùng chuyên canh . ĩ`”“1["c`“'"l'ũ" =ê Ø y “’“----—--………-_
+nông sắn xuất khẩu z VN)= E v ZqÝ*M tryốn Nem
+N N — ⁄ — :
+Cảng công nghiệ @ X
+ỷ và xuất hập khẩu GØ Đhc‡m
+( Vùng công nghiệp m
+— Vùng khai thác v
+— khoángsánxuấkhểu = Ổ b l == Á
+Hình 31.1 - Lược đồ kinh tế châu Phi hướng về xuất khẩu
+97
+
+--- Trang 99 ---
+CM.K Trang98 .Ộ.
+
+- Quan sát hình 31.1, nêu nhận xét để thấy các tuyến đường sắt quan trọng ở
+châu Phi chủ yếu phục vụ cho hoạt động xuất kháu.
+
+Lệ phí qua kênh đào Xuy-ê là nguồn thu ngoại tệ lớn của Ai Cập.
+
+Hầu hết các nước châu Phi có hoạt động kinh tế đối ngoại tương đối đơn giản,
+chủ yếu là nơi cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ hàng hoá cho các nước tư bản.
+
+Do công nghiệp kém phát triển nên phần lớn các nước châu Phi phải xuất khẩu
+khoáng sản, nguyên liệu chưa chế biến và nhập máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng.
+
+Các nông sản xuất khẩu chủ yếu là cà phê, ca cao, lạc, dầu cọ, bông. Trong khi
+đó châu Phi vẫn phải nhập một lượng lương thực rất lớn.
+
+Khoảng 90% thu nhập ngoại tệ của nhiều nước ở châu Phi là nhờ xuất khẩu
+nông sản, khoáng sản. Từ đầu thập niên 90 của thế kỉ XX, nhiều nông sản và
+khoáng sản chủ yếu của châu Phi bị giảm giá trên thị trường thế giới, làm cho nền
+kinh tế nhiều nước châu Phi rơi vào khủng hoảng.
+
+Du lịch cũng là hoạt động đem lại nguồn ngoại tệ lớn cho nhiều nước ở
+châu Phi (AI Cập, Kêmnra...).
+
+4. Đô thị hoá
+
+Phần lớn các quốc gia châu Phi có nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, nhưng tỉ
+lệ dân thành thị không ngừng tăng (năm 2000, tỉ lệ dân thành thị là trên 33%).
+
+- Quan sát bdng số liệu dưới đây kết hợp với hình 29.1, cho biết sự khác nhau
+về mức độ đô thị hoá giữa các quốc gia ven vịnh Ghi-nê, duyên hải Bắc Phi và
+duyên hải Đông Phí.
+
+TỈ LỆ DÂN THÀNH THỊ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA Ở CHÂU PHI
+(Năm 2000)
+98
+
+--- Trang 100 ---
+ẵị Trang99 .Ộ.
+Tốc độ đô thị hoá ở châu Phi khá nhanh nhưng không tương xứng với trình độ
+phát triển công nghiệp. Bùng nổ dân số đô thị là kết quả của gia tăng dân số tự
+nhiên cao, cùng với sự di dân ồ ạt từ nông thôn vào các thành phố lớn vì lí do thiên
+tai, xung đột tộc người, xung đột biên giới...
+Đô thị hoá nhanh làm xuất hiện nhiều khu nhà ổ chuột quanh các thành phố,
+nảy sinh nhiều vấn đề kinh tế - xã hội cần phải giải quyết.
+! x 2 : — — n
+…1' G fỉ"'Ả xx t MhỸ .. LỄ
+Hình 31.2 - Khu nhà ổ chuột ở A-bit gian (Cốt Đi-voa)
+- Nêu những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh do sự bùng nổ dân số đô thị
+ở châu Phi.
+
+Hoạt động kinh tế đối ngoại của các nước châu Phi tương đối đơn
+giản : xuất khẩu sản phẩm cây công nghiệp nhiệt đới và khoáng sản ;
+nhập khẩu máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng, lương thực.
+
+Bùng nổ dân số đô thị ở châu Phi làm nảy sinh nhiều vấn đề
+kinh tế - xã hội cần phải giải quyết.
+
+Câu hỏồi và bài tập
+l. Vì sao châu Phi chủ yếu xuất khẩu sản phẩm cây công nghiệp nhiệt đới, khoáng
+sản và nhập khẩu máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng, lương thực ?
+2. Quan sát các hình 31.1 và 29.1, cho biết :
+- Tên một số cảng lớn ở châu Phi.
+- Châu Phi có bao nhiêu đô thị trên I triệu dân ? Nêu tên các đô thị có trên 5 triệu
+dân ở châu Phi.
+99
+
+--- Trang 101 ---
+f.’ka Trang 100 'Ộ'
+4 ⁄ ˆ
+Bài 32 : CÁC KHU VỰC CHAU PHI
+u…H r| a íHnình Ắh ỵơịĨẫ t ư~c’ 1 K1I ht ế xã hôi 1âi s›Ể` lÔng ytễl'ẩ'bj "Các TnƯỚC
+Ắf.—'__\ ¡ trai qua kh _.lJw›_ ỀỄ².-"- Ứẫ__'…_;'ll.l Ặgị lỈ_ lớn.
+Châu Phi gồm ba khu vực có mức độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau.
+„ A . ²Ỉ=l’1 _ n -S ì
+sS . s N 4 ; r X. "ÒÀ~—""ÀẠ"-—-"_
+/ m G u . CHÂU Á
+f 4 `\_\l „ . 'J a \
+ø ` Lđ đờo Xuy-é b
+Ă 1 s n AI CẬP \ `. . á .
+. l a C
+VỊNH GHI-NÊ GHỆNÈ.. Ý 7- E gugà G : HJy `
+U ;
+X ______-~.ẹ,g`;"J--—'—-----\-~'-"""""”"’”—"ắ`ềl - —- 1`Íl›Ci*—ì2~1£IL“!Ix`°."’.'j"a(ru:x:t:`.í~Ị~—'ẩ'> : "’“".Ỉ"'--- I C n u
+> L — -Ơ0I-LEN
+H Tề I 22 ~ ] KhuvựcBắc Phi
+\ Z. 1* | KhuvựcTrung Phl
+\ __ [ ] KhuvựcNamPhi
+— . - ®. Thủ đồ
+Hình 32.1 - Lược đồ ba khu vực châu Phi
+- Xác định trên hình 32.1 các khu vực Bắc Phi, Trung Phi và Nam Phi.
+100
+
+--- Trang 102 ---
+q4m Trang 101 'Ộ'
+1. Khu vực Bắc Phi
+a) K hái quát tự nhiên
+
+Átlát là dãy núi trẻ duy nhất của châu Phi, nằm ở rìa phía tây bắc của châu
+lục ; các đồng bằng ven Địa Trung Hải và các sườn núi hướng về phía biển hằng
+năm có mưa khá nhiều, rừng sồi và dẻ mọc rậm rạp. Vào sâu trong nội địa, lượng
+mưa giảm nhanh chóng, rừng nhường chỗ cho xavan và cây bụi phát triển.
+
+Lùi xuống phía nam là hoang mạc Xa-ha-ra, hoang mạc nhiệt đới lớn nhất thế
+giới. Khí hậu rất khô và nóng. Lượng mưa trung bình hằng năm thường không quá
+50 mm, vì thế nước trên mặt cực kì hiếm. Khắp nơi chỉ thấy các bãi đá, các cồn
+cát mênh mông hoặc các núi đá khô khốc và trơ trụi. Thực vật chỉ gồm những bụi
+cỏ gai thưa thớt, cằn cỗi với bộ rễ dài ăn sâu xuống đất để hút nước ngầm. Tuy
+vậy, ở những chỗ có nước ngầm lộ ra cây cối vẫn mọc xanh tốt, đó là các ốc
+đảo. Thực vật trong ốc đảo chủ yếu là cây chà là.
+
+b) Khái quát kinh tế - xã hội
+
+- Quan sát hình 32.1, nêu tên các nước ở khu vực Bắác Phi.
+
+Dân cư ở Bắc Phi chủ yếu là người Á Rập và người Béc-be, thuộc chủng tộc
+Ơrrô-pêôrit, theo đạo Hồi. 722
+
+4 s '—'.`—'c"'_v`vJf'sì’- c-f-.
+, H ặ . = —¬ _ ấ L.... ¬
+
+Các nước ven Địa Trung Hải `. _…~_ m . t uầ . .
+
+có nên văn minh phát triển rất lx A90puem . . ¡ .. LA u n j
+4 . ` ` Ẩ ¬ ° aẮ' . x đE + ~
+sớm. Điễn hình là nên văn minh F'F\` ^Y‹ . —,
+
+sông Nin rực rỡ trong thời cổ p x—<= ,
+. ` * B ? ~ - .ì"`l'\_ ÌrĨ`x› .
+đại. Ngày nay, kinh tế chủ yêu \_\ỷịt_nf.~ N v _
+` . , 4 , : " A"l› s
+dựa vào khai thác - xuất khẩu Ểz’ | _ >
+dầu mỏ, khí đốt, phốt phát và Ế. ` | e
+phát triển du lịch.
+
+Trong nhiều vùng của ằ í Ê _ ợ~4
+
+Xahara thuộc LIrbi. Anrgiêrri ¬
+
+à n z N X Hình 32.2 - Nhà thờ Hồi giáo
+trước kia hoang văng đã xuất hiện
+các đô thị mới với các công trình khai thác, chế biến dầu mỏ.
+
+Các nước ven Địa Trung Hải trồng lúa mì, ô liu, cây ăn quả cận nhiệt đới...
+Các nước phía nam Xa-ha-ra trồng một số loại cây nhiệt đới như lạc, bông, ngô...
+nhưng sản lượng không lớn.
+
+l0I
+
+--- Trang 103 ---
+M K Trang102 _ẹ_
+l„ Ø&rONGGT? 20 C- |\ cHÁU Á \
+ê áL.xô N P x . ^ |
+
+lẨ"-ÌẨ- IIIỦ bš-gI ă XÀ \ ,ụ*
+_ Ả. n n N n s u u c.
+xeX@AN: z NLGIÊ / SÁT mòar t
+GHIXẾ . 9 / BÚÔOKI '² - t E p ƯN
+- Ẻ. ' - ka Ỉ' s -| ÿ r 1…__.»’ r .ề : I Sự f- - `Jị Ịl
+mt—;ẹữ…è.…  Ậu;,Gs ii TRUNGỢPHI ẨẮ�� J’Ĩz"
+0 Xíc5đeo 1` kÍCE ĐẢO `2  gý/ | c;ll'l'›TẸ,.› Ẹ1'› _ấụl_ 4 ~
+| T’_ỤLỸ? 9\@&o, 7
+| VT AO J ƒAN-DA-NI}A È
+` CX x @
+\ . = |I| Khu vực Trung Phi
+_| ~ ] Khuve-NamPhi
+9 Kim cương Uranium  m@kềm Sản xuất 6tô § Lạc . Gà phô
+Í Khrđết [ẽï] Crôm ®` Hoáchất ệ Nho X92 Bmn
+Ä Dầu mô [P] Phốt phát Dệt T œdu m›g
+Ô Luyện kim màu @ Cơ khí Cam, chanh @ Oacao H
+Hình 32.3 - Lược đồ kinh tế châu Phi
+102
+
+--- Trang 104 ---
+Ảị Trang 103 .Ộ.
+2. Khu vực Trung Phi
+a) Khái quát tư nhiên
+
+Phần phía tây của Trung Phi chủ yếu là các bồn địa, có hai môi trường tự nhiên
+khác nhau :
+
+- Môi trường xích đạo ẩm có khí hậu nóng, mưa nhiều, đất đai màu mỡ, rừng
+rậm xanh quanh năm chiếm diện tích lớn. Mạng lưới sông ngòi dày đặc, quanh
+năm nhiều nước ; lớn nhất là sông Công-gô.
+
+- Môi trường nhiệt đới gồm hai dải nằm ở phía bắc và phía nam môi trường
+xích đạo ẩm. Lượng mưa giảm rõ rệt, trong năm có một mùa mưa và một mùa khô.
+Do độ ẩm không đủ nên rừng thưa và xavan phát triển.
+
+Phần phía đông của Trung Phi trước đây được nâng lên rất mạnh nên có độ cao
+lớn nhất châu Phi, dung nham núi lửa phun trào bao phủ nhiều vùng rộng lớn. Trên
+bề mặt các sơn nguyên có các đỉnh núi cao và nhiều hồ kiến tạo sâu, dài. Đông Phi
+có khí hậu gió mùa xích đạo. Trên các sơn nguyên quanh năm mát dịu hình thành
+kiểu "xavan công viên" độc đáo, còn trên các sườn núi mưa nhiều có rừng rậm bao
+phủ. Đông Phi có nhiều khoáng sản như vàng, đồng, chì ...
+
+b) Khái quát kinh tế - xã hội
+
+- Quan sát hình 32.1, nêu tên các nước ở khu vực Trung Phi.
+
+Trung Phi là khu vực đông dân nhất châu Phi, dân cư chủ yếu là người Banrtu
+thuộc chủng tộc Nê-grô-it. Tín ngưỡng rất đa dạng.
+
+Xung quanh hồ Vich-to-rira và một vài hồ khác dân cư tập trung rất đông.
+
+Các quốc gia ở Trung Phi phần lớn là nghèo, nền kinh tế chủ yếu dựa vào trồng
+trọt và chăn nuôi theo lối cổ truyền, khai thác lâm sản và khoáng sản, trồng cây
+công nghiệp xuất khẩu. Đất đai thoái hoá, hạn hán kéo dài và nạn châu chấu là
+những nguyên nhân chủ yếu khiến nạn đói thường xuyên xảy ra.
+lềJ-.-Ả.I'ỹ`..._' = u
+
+~ z ”f, ,
+: : C ⁄.. “7vaBên, muđện, m - SN ¬- s
+Hình 32.4 - Chăn nuôi du mục Hình 32.5 - Xuất khẩu gỗ
+103
+
+--- Trang 105 ---
+g4_x Trang 104 'Ộ'
+Giá nông sản và khoáng sản trên thế giới không ổn định làm cho nền kinh tế
+của nhiều nước trong khu vực thường xuyên rơi vào khủng hoảng.
+- Dựưa vào hình 323 :
++ Nêu tên các cây công nghiệp chủ yếu ở Trung Phíi.
++ Cho biết sản xuất nông nghiệp của Trung Phi phát triển ở những khu vực
+nào ? Tại sao lại phát triển ở đó ?
+
+Dân cư Bắc Phi chủ yếu là người Ả Rập và người Béc-be thuộc
+chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-it, theo đạo Hồi. Kinh tế tương đối phát triển trên
+cơ sở các ngành đầu khí và du lịch.
+
+Dân cư Trung Phi chủ yếu là người Ban-tu thuộc chủng tộc Nêgrôtt, có
+tín ngưỡng đa dạng. Kinh tế chậm phát triển, chủ yếu dựa vào khai thác
+lâm sản, khoáng sản và trồng cây công nghiệp xuất khẩu.
+
+ˆ 2» ` `e. a^
+Câu hỏi và bài tập
+l. Lập bảng so sánh sự khác biệt về tự nhiên giữa phần phía tây và phần phía đông
+của khu vực Trung Phi theo mẫu sau :
+2. Nêu sự khác biệt về kinh tế giữa khu vực Bắc Phi và khu vực Trung Phi.
+104
+
+--- Trang 106 ---
+Ệ'\4i Trang 105 .Ộ.
+Bài 33 : CÁC KHU VỰC CHÂU PHI
+(Tiếp theo)
+3. Khu vực Nam Phi
+a) Khái quát tư nhiên
+
+Khu vực Nam Phi có độ cao trung bình hơn 1000m. Phần trung tâm trũng
+xuống tạo thành bồn địa Ca-la-ha-ri. Phần đông nam được nâng lên rất cao tạo
+thành dãy Đrê-ken-béc, ăn ra sát biển, cao hơn 3000m, tựa như một bức thành
+đồ sộ.
+
+Phần lớn khu vực Nam Phi nằm trong môi trường nhiệt đới, nhưng ẩm và dịu
+hơn khu vực Bắc Phi. Phần phía đông, nhờ ảnh hưởng của dòng biển nóng và gió
+đông nam thổi từ đại dương vào nên thời tiết quanh năm nóng, ẩm và mưa tương
+đối nhiều. Trên các đồng bằng duyên hải và sườn núi hướng ra biển có rừng nhiệt
+đới bao phủ. Cảng đi sâu vào nội địa, lượng mưa cảng giảm, khí hậu trở nên khô
+hạn dần, rừng nhi��t đới ẩm chuyển sang rừng thưa rồi xavan. Rừng thưa và xavan
+ở Nam Phi có diện tích khá rộng với giới động vật phong phú không kém xavan
+ở Trung Phi.
+
+Dải đất hẹp ở cực Nam có khí hậu địa trung hải, thích hợp trồng các loại cây
+ăn quả cận nhiệt đới.
+
+b) Khái quát kinh tế - xã hội
+
+- Quan sát hình 32.1, nêu tên các nước thuộc khu vực Nam Phi.
+
+Dân cư khu vực Nam Phi thuộc các chủng tộc Nê-grô-it, Ở-rô-pêô-it và người
+lai, phần lớn theo đạo Thiên Chúa. Trên đảo Ma-đa-ga-xca có người Man-gát thuộc
+chủng tộc Môn-gô-lôrit.
+
+- Thành phâần chủng tộc của Nam Phi khác với của Bác Phi và Trung Phi như
+thế nào ?
+
+Trước đây, Cộng hoà Nam Phi là quốc gia có chế độ phân biệt chủng tộc (chế
+độ A-pac-thai) nặng nề bậc nhất thế giới. Phong trào đấu tranh của người da đen
+chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi đã giành được thắng lợi với cuộc tổng
+tuyển cử không phân biệt chủng tộc đầu tiên được tổ chức vào cuối tháng 4-1994.
+
+- Quan sát hình 32.3, nêu sự phân bố các loại khoáng sdn chính của khu vực
+Nam Phi.
+
+105
+
+--- Trang 107 ---
+ủẮ Trang 106 .Ộ.
+
+Các nước ở khu vực Nam Phi có trình độ phát triển kinh tế rất chênh lệch.
+Trong khi Cộng hoà Nam Phi là nước công nghiệp phát triển nhất ở châu Phi thì
+Mô-dăm-bích, Marla-uy... lại là những nước nông nghiệp lạc hậu.
+
+Cộng hoà Nam Phi là nước xuất khẩu vàng nhiều nhất và cũng là một trong
+những nước sản xuất chủ yếu uranium, kim cương, crôm... của thế giới. Các ngành
+công nghiệp chính là khai thác khoáng sản, luyện kim màu, cơ khí, hoá chất... Sản
+phẩm nông nghiệp chiếm 1⁄3 tổng sản phẩm xuất khẩu của Nam Phíi, chủ yếu là
+hoa quả cận nhiệt đới, ngô...
+
+Phần lớn khu vực Nam Phi có khí hậu nhiệt đới, riêng phần cực
+Nam có khí hậu địa trung hải.
+Dân cư khu vực Nam Phi thuộc các chủng tộc Nê-grô-¡t, Môn-gô lôdt,
+Ơrônpêô:it và người lai, phần lớn theo đạo Thiên Chúa. Các nước ở
+khu vực Nam Phi có trình độ phát triển kinh tế rất chênh lệch, phát
+triển nhất là Cộng hoà Nam Phi.
+Câu hỏi và bài tập
+l. Tại sao phần lớn Bắc Phi và Nam Phi đều nằm trong môi trường nhiệt đới nhưng
+khí hậu của Nam Phi lại ẩm và dịu hơn khí hậu của Bắc Phi ?
+2. Nêu một số đặc điểm của công nghiệp và nông nghiệp Cộng hoà Nam Phi.
+3. Tính mức thu nhập bình quân đầu người của Cộng hoà Nam Phi theo số liệu sau :
+Dân số : 43 600 000 người
+GDP: 113247 triệu USD
+106
+
+--- Trang 108 ---
+f.MVK Trang107 'Ộ'
+A
+sS z .
+Bài 34 : THỰC HÀNH
+SO SÁNH NỀN KINH TẾ CỦA BA KHU VỰC
+CHÂU PHI |
+— czaưOLUn G “S° ¬-
+. . Iố 2 ‡A 8 ỄỤ v-`—aJ-."' ˆ ì u \
+. m l c i |\ CHÂU Á \
+j,'lJ : N ‹ .. _…"l l'.\ ¬ R"'u.
+l`Jl` e J0 | ; l v"I\ k5" úáữỉlủlll T`I."`l \Iiu` uìl'u
+/ 2 HH l — | Ô l"-ý__l
+. 4{HI.NẾ 4» s N N n 3 j 1 .
+: ` ửlv~ỳ : Ỹ'dw FỈÍỄÍỊJỈ--\ỈIẸ f_h_*.“_ J'Ịỉ `M*"-. —_~—.."ị`Ij
+` ~ “VIỊNE GHI-N Ê -OÁ-MƠ- RỦN Ẩ**~— m I M ,
+L . n 59 b :
+- Ại | AN-GÔ-LA ;Ù ⁄ .
+\ ỳll__ z © HN HH …g___tml_ị"_;'_j____- nf nụ ì v 4 ˆ
+= — . >. N/ XxOA-NÀ. 7⁄4\ . ZA . m .
+\ N IE ƯN u E n b n t C IE NI K a r N G c U t 40 H
+JắV__-__fní tuyếnNsam ản —< ¡ vĩ’rl 4ỉ J . :
+THU NHẬP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI (USD) ế ~` T s„ Q
+~ v ^ | ˆ- /
+[ ) Trên2500 „ @3xerfme @
+[ ] Từ1001 đến 2500 N. tẽ
+Từ 200 đến 1000 W T
+Ranh giớgữacáckhuvực #' .. l ÿ
+- Thủđô 20 a xÂa
+Hình 34.1 - Lược đồ thu nhập bình quân đầu người của các nước châu Phi (năm 2000)
+107
+
+--- Trang 109 ---
+CMK Trang1l08 ẩỳ
+
+1. Quan sát hình 34.1, cho biết :
+
+- Tên các quốc gia ở châu Phi có thu nhập bình quân đầu người trên 1000
+USD/năm. Các quốc gia này chủ yếu nằm ở khu vực nào của châu Phi ?
+
+- Tên các quốc gia ở châu Phi có thu nhập bình quân đầu người dưới 200
+USD/năm. Các quốc gia này chủ yếu nằm ở khu vực nào ở châu Phi ?
+
+- Nêu nhận xét về sự phân hoá thu nhập bình quân đầu người giữa ba khu vực
+kinh tế của châu Phi.
+
+2. Lập bảng so sánh đặc điểm kinh tế của ba khu vực châu Phi theo mẫu sau :
+108
+
+--- Trang 110 ---
+ZM| K Trang109 ẩằ-
+Chương VH
+3732000 ư
+Bài 35 : KHÁI QUÁT CHẦU MĨ
+1. Một lãnh thổ rộng lớn
+Châu Mĩ rộng 42 triệu km2, nằm hoàn toàn ở nửa cầu Tây.
+
+- Quan sát hình 35.1, cho biết châu MTĩ tiếp giáp những đại dương nào ? Tại
+sao nói châu Mĩ nằm hoàn toàn ở nửa cầu Tây ?
+
+So với các châu lục khác, châu Mĩ nằm trải dài trên nhiều vĩ độ hơn cả, từ vùng
+cực Bắc đến tận vùng cận cực Nam. Nơi hẹp nhất của châu Mĩ là eo đất Pa-na-ma
+rộng không đến 50km. Kênh đào Pa-na-ma đã cắt qua eo đất này, nối liền
+Thái Bình Dương và Đại Tây Dương.
+
+- Quan sát hình 35.1, cho biết ý nghĩa kinh tế của kênh đào Pa-na-ma.
+
+2. Vùng đất của dân nhập cư. Thành phần chủng tộc
+đa dạng
+
+Trước khi Cri-xtốp Cô-lôm-bô phát hiện ra Tân thế giới, chủ nhân của châu Mĩ
+là người Anh-điêng và người E-xki-mô thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it, họ là con
+cháu của người châu Á di cư đến từ xa xưa.
+
+109
+
+--- Trang 111 ---
+;M›K Trang110 'Ộ'
+- z ầ a_›pằp Ì` : a›ụ ử"Ắ. 4 ` ì Ẩb.;q 4 £ Ì . €Ã`x. .\ H
+^ . JỈ Z ỂỔỂ’F' fỊ ì ⁄ ể""C\“c""\4Ĩ d x.\_` _ z" 'aỮ SẤà `Ì3~—›—~—`a_1`x.
+m 4 - s VỰƯỆX ¬ ¡ ¬
+. AS U x tuô X : ~ iuải .
+_ \ C A à ÿ c / ẩ› W ạ
+ê C X. l N
+, = '. \ J .. — i :
+ÿ % ¬X cả ftmỄõ-…. n l -
+' — ( EC Z 20 :
+Š Ử..Ì. -Ixorh . ạ —
+—*- Dòng biển nóng ~¬=~ Dòng biển lạnh ⁄ @a 5
+su s„ Đời nguyên - rfjự K 07 dềi bhs 7
+Ấ Rmgl6km IWA⁄7. .Txùi %4?
+ẬẠ  Rùngcộnnhiệt đới N Í ỵ\\j Ểỉ›_f 7 A-X Ể
+QỊ Rừng ló rộng \ - 3MH9R.4. — ˆ¬ -
+®  Rừngrơmnhiet đới U- U 2772 c m N
+[8ø+Ì Hoang mọc & nửa hoøng mọc Š ` ỵgjâ>/
+[\ xuđết - Đồng 1 T Xưườn,
+) ; :
+N nœ . A / | á
+ế Mongon A s r /à
+ỮÌ~M ms'u m'1.m 1mụm 'lÌ'hĨm ễ _ ẫ 1m›.,vvxw.—.ợfư'›'…”’“' 2
+NHANNNHG:..11..1. 2H Ứ ự U
+Hình 35.1 - Lược đồ tự nhiên châu Mĩ
+110
+
+--- Trang 112 ---
+;MvK Tranglll .Ộ.
+—SA t BẨÒ BĂNG,OÔUƯƠNG À J TU —
+. <^. > …_W—E’Ỉ ,X N„ ế C402
+ÿ § B i _ _.._, l4'› »'ãẨA- n a ` : Ạ 2
+X v V=ề  ” .
+"z[l A = : ẠL — i'i'4 ưâ. ›`Ả"ẵ_b—"…J..o—~,ĨlĨ"`ý<L` _ I`l
+| .N x N, tỉj›;-ị“,“"zI` = Tả `\
+l`l l` ) ShẾN CA-RI-RÂ | n
+l 4
+_ | " Ì=—
+. - 14 ’ L VvÉ«
+lt © I : )e
+lll A j \_1 › p | 7 ,
+. s NAM MIÔ C,
+\ Chửngtộc Ắm—T _..
+— m W mm...Ỗ.IL.. — — . o.
+Môn-gỡ-0-!! cổ An..
+j - /
+v „ Người Anh, I !
+PI'ÌỎFÌJ F†ũ-ll-O ỈĐCD Ể*-ẻf' _|'Ẩ
+» Người Tây Bón Nha — ——m ,,
+y'lí r'ỵ 40
+k> Người Bồ Đòo Nhơ
+`>=- Chứng tộc Nô-grốt! . X l “
+Hình 35.2 - Lược đồ các luồng nhập cư vào châu Mĩ
+Người Anh-điêng phân bố rải rác trên hầu khắp châu lục, sống chủ yếu bằng
+nghề săn bắn và trồng trọt. Một số bộ lạc cổ của người Mai-a, người
+A-xơ-tếch ở Trung Mĩ, người In-ca ở Nam Mĩ có trình độ phát triển khá cao.
+Họ đã biết luyện kim, có nghề trồng trọt phát triển, có kĩ thuật xây dựng và
+đã từng lập nên những quốc gia hùng mạnh. Đó là các nên văn minh : Mara,
+In-ca, A-xơ-tếch.
+Người E-xki-mô cư trú ở ven Bắc Băng Dương, sống bằng nghề bắt cá và
+săn thú.
+III
+
+--- Trang 113 ---
+ẢẮ Trang112 .Ộ.
+
+Từ thế kỉ XVI,châu Mĩ có thêm người gốc Âu nhập cư, thuộc chủng tộc
+Ơrô-pê-ô-it, với số lượng ngày càng tăng. Trong quá trình xâm chiếm châu Mĩ,
+thực dân da trắng đã tàn sát người Anh-điêng để cướp đất, đồng thời cưỡng bức
+người da đen thuộc chủng tộc Nê-grô-it từ châu Phi sang làm nô lệ, khai thác đất
+hoang, lập các đồn điền trồng bông, thuốc lá, mía, cà phê...
+
+Lịch sử nhập cư đã tạo nên thành phần chủng tộc đa dạng ở châu Mĩ. Trong
+quá trình chung sống, các chủng tộc này hoà huyết, làm xuất hiện các thành phần
+người lai.
+
+- Quan sát hình 35.2, nêu các luồng nhập cư vào châu Mĩ.
+
+- Giải thích tại sao có sự khác nhau về ngôn ngữ giữa dân cư ở khu vực Bắc
+MTĩ với dân cư ở khu vực Trung và Nam Mĩ ?
+
+Châu Mĩ rộng 42 triệu km®, nằm hoàn toàn ở nửa cầu Tây, trải dài
+từ vòng cực Bắc đến tận vùng cận cực Nam.
+
+Do lịch sử nhập cư lâu dài, châu Mĩ có thành phần chủng tộc đa
+dạng : Môn-gô-lôit, Orôpêô-t, Nêgrô-it. Các chủng tộc ở châu Mĩ
+đã hoà huyết, tạo nên các thành phần người lai.
+
+ˆ 72» `.
+Câu hói và bài tập
+I. Lãnh thổ châu Mĩ (phần lục địa) kéo dài trên khoảng bao nhiêu vĩ độ ?
+2. Các luồng nhập cư có vai trò quan trọng như thế nào đến sự hình thành cộng
+đồng dân cư châu Mĩ ?
+IS
+
+--- Trang 114 ---
+Ắl Trang113 'Ộ'
+Bài 36 : THIÊN NHIÊN BẮC MĨ
+Bắc Mĩ gồm ba quốc gia : Ca-na-đa, Hoa Kì và Mê-ht-cô. Bắc Mĩ có cấu
+trúc địa hình đơn giản nhưng khí hậu đa dạng.
+1. Các khu vực địa hình
+
+Địa hình chia làm ba khu vực rõ rệt, kéo dài theo chiều kinh tuyến.
+
+- Quan sát các hình 36.1 và 36.2, nêu đặc điểm cấu trúc địa hình của Bác Mĩ.
+30001, `
+_X
+
+0 àm/
+
+Hình 36.1 - Lát cắt địa hình Bắc Mĩ cắt ngang Hoa Kì theo vĩ tuyến 40°9B
+a) Hệ thống Cooc-đi ở phía tây
+
+- Quan sát các hình 36.] và 36.2, xác định độ cao trung bình, sự phân bố các
+dãy núi và các cao nguyên của hệ thống Cooc-đi-e.
+
+Hệ thống Cooc-đi-e cao, đồ sộ, hiểm trở là một trong những miền núi lớn trên
+thế giới. Miền núi này chạy dọc bờ phía tây của lục địa, kéo dài 9000 km, cao trung
+bình 3000m - 4000m, gồm nhiều dãy chạy song song, xen vào giữa là các cao
+nguyên và sơn nguyên.
+
+Miền núi Cooc-đi-e có nhiều khoáng sản như đồng, vàng, quặng đa kim,
+uranium.
+
+b) Miền đồng bằng ở giữa
+
+Miền đồng bằng ở giữa rộng lớn, tựa như một lòng máng khổng lồ, cao ở phía
+bắc và tây bắc, thấp dần về phía nam và đông nam. Do địa hình lòng máng, không khí
+lạnh ở phía bắc và không khí nóng ở phía nam dễ dàng xâm nhập sâu vào nội địa.
+
+113
+
+--- Trang 115 ---
+ẵẢ Trang 114 'Ộ'
+/ NH ¬ 73 v ¬V⁄| —* Dòng bểnlonh
+Ø ee qó ⁄ 7 | ⁄ mnglorọng
+| Hoongmọc võ
+, A . nữg hoơng mọc
+. _ [z¬ _—”"_ š Dumó Ô khiđốt
+` ^ 4/\ z ~^`~"- DPc N imm
+0 i À XƯ ,~ ' .-jDÙ'1G A S
+m .-
+Hình 36.2 - Lược đồ tự nhiên Bắc Mĩ
+Trong miền đồng bằng có nhiều hồ rộng như hệ thống Hồ Lớn ở phía bắc và
+nhiều sông dài như hệ thống sông Mitxu-ri [Mi-xi-xipi.
+c) Miền núi già và sơn nguyên ở phía đông
+Phía đông của Bắc Mĩ gồm sơn nguyên trên bán đảo La-bra-đo của Ca-na-đa và
+dãy núi A-pa-lat trên đất Hoa Kì, chạy theo hướng đông bắc - tây nam.
+A-pallat là dãy núi cổ, tương đối thấp, chứa nhiều than và sắt. Phần bắc
+A-parlat chỉ cao 400m - 500m. Phần nam A-pa-lat cao 1000m - 1500m.
+2. Sự phân hoá khí hậu
+Khí hậu Bắc Mĩ phân hoá theo chiều bắc - nam và theo chiều tây - đông.
+Trải dài từ vòng cực Bắc đến vĩ tuyến 159B, Bắc Mĩ nằm trên các vành đai khí
+hậu hàn đới, ôn đới và nhiệt đới.
+- Dựa vào hình 36.3, cho biết kiểu khí hậu nào ở Bắc Mĩ chiếm diện tích
+lớn nhất.
+114
+
+--- Trang 116 ---
+L`M'vK Trang115 'Ộ'
+"'-_'I-._’I.i 3F — JQI 4 ìÊIị"' _—_h"“~-—_ 'Ắ’Ỉ` Á Í' eẫ_ Ứ u.______\
+-. A~ *J đ š # X |CHÁUÁU
+n i I Q N y ĂN - ..
+N ~ ậ S, . . , ẺY N \`\/j
+N s M — T . . ~ z
+-. \ - X À \ a
+b à l Í ¬ .. .
+⁄ \ Ẩ'.' , N —< Ụti ⁄ à
+AÄ lẠ ẠÌì`i.f A v
+IJ | H\^›I… T HY Il›  " .Ê ~ r."'J ớ~' "| Í_..l"/IV\`\_ d` À
+/ ; 2 53 — Ẻ \ z N
+B H | ] A , \ Ẻ_ -
+. = fl.J" \ 1`7 á „ \ \ BècJJ
+x - .ỵQ III. Ị L A Ẻ ìì\\ cÌ\Ễ_fIịẸtI'\j Œ
+S "1."ll_" j 1 ` \ X c
+"~.__\»\GỉjẮ — -ù = H n Ii"›_I —> —Z
+— —W E -——-~ \ - J IE kưhininan
+J 4 S ~ N =Ÿ I] Khíhậu ôn đới
+J S<—. 5 IE7] Khi hậu nhiệt đối
+/ ' . S I] Khihậu nủi cao
+Ị f Rrái m-iư-M : s Í= IEEH| Khí hậu cận nhiệt đới
+| l ũ _ [ ] Khíhậu huang mạc
+120 10Ø? BỚY \ 6Ø và nữa hoang mạc
+Hình 36.3 - Lược đồ các kiểu khí hậu Bắc Mĩ
+
+Trong môi đới khí hậu ở Bắc Mĩ lại có sự phân hoá theo chiêều tây - đông, đặc
+biệt là sự phân hoá khí hậu giữa phần phía tây và phần phía đông kinh tuyến 1009T
+của Hoa Ki.
+
+- Quan sát các hình 36.2 và 36.3, giải thích tại sao có sự khác biệt về khí hậu giữa
+phần phía tây và phần phía đông kinh tuyến 1009T của Hoa Kì ?
+
+Các dãy núi thuộc hệ thống Cooc-đi-e kéo dài theo hướng bắc - nam ngăn cản
+sự di chuyển của các khối khí từ Thái Bình Dương vào. Vì vậy, các cao nguyên,
+bồn địa và sườn đông Cooc-đi-e mưa rất ít.
+
+Bắc Mĩ có cấu trúc địa hình đơn giản, gồm ba bộ phận, kéo dài theo
+.Ả M ˆ ˆ M -A z , ˆ M
+chiều kinh tuyến : hệ thống Cooc-đi-e cao, đồ sộ ở phía tây, đồng bằng
+ở giữa và miền sơn nguyên, núi già ở phía đông.
+Khí hậu Bắc Mĩ đa dạng, vừa phân hoá theo chiều bắc - nam lại vừa
+phân hoá theo chiều tây - đông.
+^ '› s ` xNe ˆ
+Câu hói và bài tập
+l. Nêu đặc điểm cấu trúc địa hình của Bắc Mĩ.
+2. Trình bày sự phân hoá của khí hậu Bắc Mĩ. Giải thích sự phân hoá đó.
+115
+
+--- Trang 117 ---
+f.“Ị\4VK Trang116 .Ộ,
+s 2 ^ 4 ~
+Bài 37 : DẪN CƯ BẮC MĨ
+"ỉ " Ắphân bô dân cươ LỄ…` ụ._ C Lf_Iị ; ẮĨf—s C Ồn, _LA cung VỚI Các chuyên biên
+1. Sự phân bộ dân cư
+Năm 2001, dân số Bắc Mĩ là 419.5 triệu người, mật độ dân số trung bình
+khoảng 20 người/km2.
+Do chịu ảnh hưởng của sự phân hoá về tự nhiên, dân cư Bắc Mĩ phân bố rất
+không đồng đều giữa miền bắc và miền nam, giữa phía tây và phía đông.
+…J*—ÍF'JÍH u \ ¬_ — rfA_1Ả.EỂ Ư4_.“~_.__ — ! S — H
+| V¬cSÃ CÀA BĂẰNG ƠNG—. ¡ _ —
+H Ễ~lJẾ5'Ử \ ._rì.-›"'Ị-'í4d . ỳ"'J-ĩ__ 1 N.
+v XÊ RINH 2Ộ—…\ , 9 ỏ’ `q G ¬ ự
+. .. \ „⁄⁄“§Ó-P80 Ễĩ3 Vh ỮđF Z\ ẦẦ N h x
+i c s> Jễtĩ\Ì*l-,-“l—— ⁄ VỊNH A sS v #
+ế \7-L í, ' . ø4 .
+— x
+. _.. ° L u Ơ." Ềẵl*1~ _ '"._¬ Ì . i
+ư ~ .. J MMÌÏ . *"`Ê.~'wfc T I L
+ỉ C. % I x ẩ \ Ấ. | "` -
+'~c_Ì`ẽJf';zIÊ3J__ ,.*'qul L IỂ’ LýlỄĩI r 'l ~ Iy', m'l.m.
+2 \ aa °\ @ a œ ¡ | @ P©5fnlteen I0tiệu dốn
+xẾ n số n ẤI `_ c n u . uẾ(XÁCOOÁT | | @ Đôth|6- ID Tiệu dốn
+9 ”C. N I Gg 119 .)- @ Đôfn|3-5iệu dân
+Ề\ / xexYs.mae.m... ’ - J s ĐôI|dưl3 iệu dộn
+. . @, | = ,„ || _ MẬT ĐỘ DÂN SỐ (Người/ km2)
+@ j | _ RIỂN CÁ-RI-BÊ + | L ] Trênim ¡-k.”
+: | n |Clem-m [ ]nwi
+Ị ” v S l
+l F 409m0 m
+Hình 37.1 - Lược đồ phân bố dân cư và đô thị Bắc Mĩ
+116
+
+--- Trang 118 ---
+ủl Trang117 'Ộ'
+
+Bán đảo A-la-xca và phía bắc Ca-na-đa là nơi dân cư thưa thớt nhất (mật độ
+dưới 1 người/km2). Nhiều nơi không có người sinh sống.
+
+Phía tây, trong khu vực hệ thống Cooc-đi-e, dân cư cũng thưa thớt (1 đến
+10 người/km2), chỉ dải đồng bằng hẹp ven Thái Bình Dương là có mật độ cao hơn
+(11-50 người/km2).
+
+- Tại sao ở miền bắc và ở phía tây dân cư lại quá thưa thớt như vậy ?
+
+Phía đông Hoa Kì là khu vực tập trung đông dân nhất của Bắc Mĩ (mật độ
+51 - 100 người/km2). Đặc biệt dải đất ven bờ phía nam Hồ Lớn và vùng duyên hải
+Đông Bắc Hoa Kì có mật độ dân cư lên tới trên 100 người/km2, chủ yếu do công
+nghiệp phát triển sớm, mức độ đô thị hoá cao, tập trung nhiều thành phố, khu công
+nghiệp, hải cảng lớn.
+
+Hiện nay, một bộ phận dân cư Hoa Kì đang di chuyển từ các vùng công nghiệp
+phía nam Hồ Lớn và Đông Bắc ven Đại Tây Dương tới các vùng công nghiệp mới
+năng động hơn ở phía nam và duyên hải ven Thái Bình Dương.
+
+A7 ^ Lị
+2. Đặc điểm dđô thị
+
+Gắn với quá trình công nghiệp hoá, các thành phố của Bắc Mĩ, đặc biệt là của
+Hoa Kì, phát triển rất nhanh. Số dân thành thị cũng tăng nhanh và chiếm trên 76%
+dân số. Phần lớn các thành phố nằm ở phía nam vùng Hồ Lớn và ven Đại Tây
+Dương, nối tiếp nhau tạo thành hai dải siêu đô thị từ Bô-xtơn đến Oa-sinh-tơn và
+từ Sirca-gô đến Môn-trêan.
+
+Mê-hi-cô tiến hành công nghiệp hoá muộn nhưng do nhịp độ phát triển cao
+nên tốc độ đô thị hoá cũng rất nhanh. Mê-hi-cô Xi-ti (thủ đô Mê-hi-cô) là một
+siêu đô thị khổng lồ với số dân trên 16
+triệu người.
+
+Vào sâu nội địa, mạng lưới đô thị P” ˆ |
+
+E ¬*- “
+thưa thớt hơn.
+
+Những năm gẩn đây, hàng loạt ! U v
+thành phố mới với các ngành công (E99AeeooN rn ~<
+nghiệp đòi hỏi kĩ thuật cao, năng động,
+đã xuất hiện ở miền nam và duyên hải
+Thái Bình Dương của Hoa Ki. _-
+
+Hình 37.2 - Thành phố Si-ca-gô
+II7
+
+--- Trang 119 ---
+Ả_l< Trang118 'Ộ'
+Các trung tâm công nghiệp phía nam Hồ Lớn và duyên hải Đại Tây Dương đã
+phải thay đổi cơ cấu : giảm bớt hoạt động của các ngành truyền thống để tập trung
+vào các ngành công nghiệp đòi hỏi kĩ thuật cao, đồng thời các ngành dịch vụ cũng
+được đặc biệt quan tâm phát triển.
+- Dựa vào hình 37.1, nêu tên một số thành phố lớn nằm trên hai dải siêu đô thị
+từ Bô-xtơn đến Oa-sinh-tơn và từ Si-ca-gô đến Môn-trê-an.
+Dân cư Bắc Mĩ phân bố không đều. Mật độ dân số có sự khác biệt
+giữa miền bắc và miền nam, giữa phía tây và phía đông. Hơn 3⁄4 dân
+cư Bắc Mĩ sống trong các đô thị. Phần lớn các thành phố tập trung ở
+phía nam Hồ Lớn và duyên hải Đại Tây Dương. Gần đây, sự xuất hiện
+nhiều thành phố mới ở miền nam và duyên hải Thái Bình Dương đã
+dẫn tới sự phân bố lại dân cư của Hoa Kiì.
+Câu hỏi và bài tập
+I. Dựa vào hình 37.1 và kiến thức đã học, lập bảng thống kê theo mẫu sau :
+Mật độ dân số Vùng phân bố chủ yếu
+- Dưới 1 người/km
+- Từ 1 - 10 người/km®
+- Từ 11 -50 người/km2
+- Từ 51 - 100 người/km2
+- Trên 100 người/km2
+2. Trình bày sự thay đổi trong phân bố dân cư của Bắc Mĩ.
+118
+
+--- Trang 120 ---
+gẢ__Ẹ Trang119 'Ộ'
+Bài 38 : KINH TE BÁC MI
+Nông nghiệp Bắc Mĩ là nền nông nghiệp hàng hoá, phát triển đạt đến
+Hình độ cao. Tuy nhiên vẫn có sự khác biệt giữa nền nông nghiệp của
+Hoa Kì và Ca-na-đa với nền nông nghiệp của Mê-hi-cô.
+1. Nền nông nghiệp tiên tiến
+
+Nông nghiệp Bắc Mĩ phát triển mạnh mẽ, đạt đến trình độ cao nhờ điều kiện
+tự nhiên thuận lợi và kĩ thuật tiên tiến. Đặc biệt, Hoa Kì và Ca-na-đa có tỉ lệ lao
+động trong nông nghiệp rất thấp nhưng sản xuất ra khối lượng nông sản rất lớn.
+
+NÔNG NGHIỆP CÁC NƯỚC BẮC MĨ (Năm 2001)
+
+Hoa Kì và Ca-na-đa có diện tích đất nông nghiệp lớn và trình độ khoa học kĩ
+thuật tiên tiến, nhờ đó đã phát triển được nền nông nghiệp hàng hoá với quy mô
+lớn. Các trung tâm khoa học hỗ trợ đắc lực cho việc tăng năng suất cây trồng và
+vật nuôi, công nghệ sinh học được ứng dụng mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp.
+Hoa Kì có số máy nông nghiệp đứng đầu thế giới,
+lượng phân bón sử dụng đạt 500 kg/ha. 5 -
+
+Hoa Kì và Ca-na-đa là những nước xuất khẩu f›J__ tY - (
+nông sản hàng đầu của thế giới. Mê-hi-cô có trình độ , À .Ị
+phát triển thấp hơn, nhưng đây cũng là một trongt :]
+những nước đi đầu thực hiện cuộc Cách mạng xanh, S " n G N
+đảm bảo được lương thực trong nước. N Y N HÓ T V I GI
+
+`^.'.'.Ể ửt .".,í~a' ỄJ và ỂT-lỀ';'Ắ' 5 1' J Ị-
+(*) Số liệu năm 2000 Hình 38.1 - Thu hoạch bông
+119
+
+--- Trang 121 ---
+;M»K Trang 120 .Ộ.
+Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp ở Bắc Mĩ cũng có những hạn chế : nhiều
+nông sản có giá thành cao nên thường bị cạnh tranh mạnh trên thị trường, việc sử
+dụng nhiều phân hoá học và thuốc trừ sâu đã có những tác động xấu tới môi trường...
+fỂ"'A'J’.""Í""’."Á.` N '\ < .. ; ': : x fj' _éỦI" Ễ
+) O I -.
+| : ÿ ẺỀẮJỊ ĩị'.._`Ễ`Íf_I»q','f›'«Ì\I~."ĩ*"' .. `l"« Ặ` ’ề
+à m 7 ⁄ x`1 Á Gà ›
+jễ" ỉấỔ «r,,—-:~~.r,^"k(« ỆVI
+R Ú ¡ W ~ ‹F A lErIu ìfl`ĩ".-"l ` u D
+JIR .^Y . t Và ]
+= XN .< ( ỷ^ A L0O mÌ X Bông với
+¬J $ \ÐAmW$ ⁄SÄ Á ẩì ! NgÔi ) Dạu tương
+z A G Ỉ.RẾ U ,ìÍ l
+M —, .. ..... Mơs @ caphe
+- W .¡ Ạ 'ILI| -flL'. n Bò
+Hình 38.2 - Lược đồ nông nghiệp Bắc Mĩ
+
+- Dựa vào hình 38.2, trình bày sự phân bố một số sản phẩm trông trọt và chăn
+nuôi trên lãnh thổ Bác Mĩ.
+
+Sự phân hoá các điều kiện tự nhiên từ bắc xuống nam và từ tây sang đông có
+ảnh hưởng sâu sắc tới sự phân bố sản xuất nông nghiệp ở Bắc Mĩ.
+
+Ở vùng đồng bằng trung tâm, trước đây sản xuất nông nghiệp được phân bố
+thành các vành đai chuyên canh. Ngày nay sản xuất đã trở nên đa canh nhưng
+những sản phẩm nông nghiệp chính vẫn phân bố khá tập trung : lúa mì trồng nhiều
+Ở phía nam Ca-na-đa và phía bắc Hoa Kì ; xuống phía nam là vùng trồng ngô xen
+lúa mì, chăn nuôi lợn, bò sữa ; ven vịnh Mê-hi-cô là nơi trồng cây công nghiệp
+nhiệt đới (bông, mía...) và cây ăn quả.
+
+120
+
+--- Trang 122 ---
+Ắị Trang121 'Ộ'
+Ở vùng núi và cao nguyên phía tây của Hoa Kì có khí hậu khô hạn, gia súc
+được chăn thả trên đồng cỏ vào mùa xuân - hạ, đến mùa thu - đông được chuyển
+về phía đông để vỗ béo trước khi đưa vào lò mổ. Phía tây nam Hoa Kì có khí hậu
+cận nhiệt đới, trồng nhiều cây ăn quả như cam, chanh và nho.
+Trên sơn nguyên Mê-hi-cô, ngoài chăn nuôi gia súc lớn, người ta còn trồng ngô
+và các cây công nghiệp nhiệt đới để xuất khẩu.
+
+Nhờ có các điều kiện tự nhiên thuận l���i và trình độ khoa học - kĩ thuật
+tiên tiến, nền nông nghiệp Bắc Mĩ sản xuất theo quy mô lớn, phát triển
+đến mức độ cao ; đặc biệt, sản xuất nông nghiệp Hoa Kì và Ca-na-đa
+chiếm vị trí hàng đầu thế giới.
+
+Phân bố sản xuất nông nghiệp cũng có sự phân hoá rõ rệt từ bắc
+xuống nam và từ tây sang đông.
+
+?
+Câu hói và bài tập
+I. Những điều kiện nào làm cho nền nông nghiệp Hoa Kì và Ca-na-đa phát triển
+đến trình độ cao ?
+2. Dựa vào hình 38.2, trình bày sự phân bố sản xuất nông nghiệp ở Bắc Mĩ.
+121
+
+--- Trang 123 ---
+CML K Trang122 .Ộ.
+Bài 39 : KINH TE BÁC MI
+(Tiếp theo)
+2. Công nghiệp chiêm vị trí hàng đầu trên thê giới
+Các nước Bắc Mĩ có nền công nghiệp phát triển cao, đặc biệt là Hoa Kì và
+Ca-na-đa.
+- Dựa vào hình 39.1, nêu sự phân bố các ngành công nghiệp ở Bắc Mĩ.
+n Ẻlgoũ ểf 4 - ề e IN
+.. ⁄“ cgềwkẻ /<` „ ) CHÂU ÂU
+C C 47 \
+A Y ^N
+v 7 Í C Á A -A Í A vêN
+A / x x \ N
+. HOA Ặ Ô C I _-
+>. = .. ẹỄ_ậ""'…- — \ 40 209),
+- / O U ĩÍ ô
+Ắf'_’²ủở ƒ Ù J`"ỵ — __ : ngưềm Són xuốt õtô Ÿ77 Lọc dầu
+s . S v m VÀỄ ỂÉL— -A(
+T “,’ì1afkỂĨ,,_ _VWHMPBECÔ | YÙ - - Ø cCơkhi @ Luyện km đen
+¬ m r s n 5 KhdlThớc và chế biến gỗ
+| - S : ú Công nghệ cơœo (điện tú,
+.. | 100 .. ủ vi điện tử, hòng không vũ trụ)
+Hình 39.1 - Lược đồ công nghiệp Bắc Mĩ
+122
+
+--- Trang 124 ---
+_ị1ị Trang123 .Ộ.
+
+Hoa Kì có nền công nghiệp đứng đầu thế giới, với đầy đủ các ngành chủ yếu,
+tập trung cao trong các công ti xuyên quốc gia. Công nghiệp chế biến chiếm 80%
+sản lượng của toàn ngành công nghiệp.
+
+Vào cuối thế kỉ XIX, Hoa Kì phát triển mạnh các ngành truyền thống như
+luyện kim, chế tạo máy công cụ, hoá chất, dệt, thực phẩm... ; tập trung ở phía nam
+Hồ Lớn và vùng Đông Bắc ven Đại Tây Dương.
+
+„ = N =
+í Iặ\ ` | L = "S : :ì x .
+| 7 €„ Ẹ : œ L / I
+l ‹ | Loù -. n I
+- NH ;2 z z 4 :. f“-j« ⁄
+Hình 39.2 - Tàu con thoi Cha-len-giơ Hình 39.3 - Xưởng lắp ráp máy bay Bôing
+
+Trong một thời gian dài, sản xuất công nghiệp ở Hoa Kì có những biến động
+lớn. Sau những cuộc khủng hoảng kinh tế liên tiếp (1970-1973, 1980-1982), vành
+đai các ngành công nghiệp truyền thống bị sa sút dần và phải thay đổi công nghệ
+để có thể tiếp tục phát triển. Trong khi đó, các ngành công nghiệp gắn với công
+nghệ kĩ thuật cao như sản xuất máy móc tự động, điện tử, vi điện tử, sản xuất vật
+liệu tổng hợp, hàng không vũ trụ được phát triển rất nhanh ở phía nam và duyên
+hải Thái Bình Dương, làm xuất hiện "Vành đai Mặt Trời".
+
+Các ngành công nghiệp quan trọng của Ca-na-đa là khai thác khoáng sản, luyện
+kim, lọc dầu, chế tạo xe lửa, hoá chất, công nghiệp gỗ, bột giấy và giấy, công nghiệp
+thực phẩm ; chủ yếu phân bố ở phía bắc Hồ Lớn và duyên hải Đại Tây Dương.
+
+Các ngành công nghiệp quan trọng của Mê-hi-cô là khai thác dầu khí và quặng
+kim loại màu, hoá dầu, chế biến thực phẩm... ; tập trung ở thủ đô Mê-hi-cô Xirti và
+các thành phố ven vịnh Mê-hi-cô.
+
+I23
+
+--- Trang 125 ---
+L2ẸẸ Trang124 .Ộ.
+3. Dịch vụ chiếm tĨ trọng cao trong nền kinh tế
+- Dựa vào bảng số liệu dưới đây, cho biết vai rÒ của các ngành dịch vụ ở Bác Mĩ.
+(Năm 2001)
+
+Các ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bưu chính viễn thông, giao thông vận
+tải... đóng vai trò quan trọng ở Bắc Mĩ. Các ngành này phân bố chủ yếu ở các thành phố
+quanh vùng Hồ Lớn, vùng Đông Bắc và "Vành đai Mặt Trời" của Hoa Kì.
+
+4. Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Mĩ (NAFTA)
+
+Năm 1993, Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Mĩ được Hoa Kì,Ca-na-đa và
+Mê-hi-cô thông qua, hình thành một khối kinh tế gồm khoảng 419.5 triệu người
+(2001), có nguồn tài nguyên phong phú cả về nguyên liệu và nhiên liệu.
+
+Khối kinh tế này được thành lập để kết hợp thế mạnh của cả ba nước, tạo nên
+một thị trường chung rộng lớn, tăng sức cạnh tranh trên thị trường thế giới.
+
+Hoa Kì và Ca-na-đa là hai quốc gia có nền kinh tế phát triển cao, công nghệ
+hiện đại. Mê-hi-cô có nguồn lao động dồi dào, giá rẻ.
+
+Trong nội bộ NAFTA, Hoa Kì chiếm phần lớn kim ngạch xuất kh��u và vốn
+đầu tư nước ngoài vào Mê-hi-cô, hơn 80% kim ngạch xuất khẩu của Ca-na-đa.
+
+Các nước Bắc Mĩ có nền công nghiệp phát triển. Công nghiệp chế
+biến chiếm ưu thế. Gần đây, nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn như
+điện tử, hàng không vũ trụ ... được chú trọng phát triển.
+
+Hoa Kì, Ca-na-đa và Mê-hi-cô đã thông qua Hiệp định mậu dịch tự
+do Bắc Mĩ hình thành khối kinh tế có tài nguyên phong phú, nguồn
+nhân lực dồi dào và công nghệ hiện đại, nhằm cạnh tranh có hiệu quả
+hơn trên thị trường thế giới.
+
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nêu các ngành công nghiệp quan trọng của các nước Bắc Mĩ. Những năm gần
+đây, sản xuất công nghiệp ở Hoa Kì biến đổi như thế nào ?
+2. Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Mĩ (NAFTA) có ý nghĩa gì với các nước Bắc Mĩ ?
+124
+
+--- Trang 126 ---
+Ả_p( Trang 125 'Ộ'
+Bài 40 : THỰC HÀNH
+` J ` ^
+TÌM HIẾU VÙNG CÔNG NGHIỆP
+TRUYỀN THỐNG Ở ĐÔNG BẮC HOA KÌ VÀ
+VÙNG CÔNG NGHIỆP "VÀNH ĐAI MẶT TRỜI"
+1. Vùng công nghiệp truyền thống ở Đông Bắc Hoa Kì
+- Quan sát trên các hình 37.1, 39.1 và dựa vào kiến thức đã học, cho biết:
++ Tên các đô thị lớn ở Đông Bắc Hoa Kì.
++ Tên các ngành công nghiệp chính ở đây.
++ Tại sao các ngành công nghiệp truyền thống ở vùng Đông Bắc Hoa Kì có
+thời kì bị sa sút ?
+2. Sự phát triển của vành đai công nghiệp mới
+` ¬ Nga CA- Ặlk A - Ð Á x >2/
+Amoixm ˆ ------.---... / n
+Ĩ y5X6n186XH ˆ sở,. 9
+. ¬2Đen-vg, 2 m S v a“5inh-lor
+- “Can-daiXH 7 - J :
+HOA KĨ
+MĂẶ"’fffn-fF'ffp›\l\ s ! : - ; í À
+"E99)- Vùng Đóng Bắo <=èo. `l'~²g'Jig_Ể'.ịl"iIả"""' 3 0otnng n khh W níính
+. n .. E
+Hình 40.1 - Lược đồ không gian công nghiệp Hoa Kì
+- Quan sát trên hình 40.1 và dựa vào kiến thức đã học, cho biết :
++ Hướng chuyển dịch vốn và lao động ở Hoa Kì. |
++ Tại sao có sự chuyển dịch vốn và lao động trên lãnh thổ Hoa Kì ?
++ Vị trí của vùng công nghiệp "Vành đai Mặt Trời" có những thuận lợi gì ?
+125
+
+--- Trang 127 ---
+Ắl Trang 126 .Ộ.
+Bài 41 : THIÊN NHIEN TRUNG VÀ NAM MI
+Với diện tích rộng lớn, địa hình đa dạng, trải dài theo phương kinh
+tuyến từ xích đạo đến vòng cực, Trung và Nam Mĩ có gần đủ các kiểu môi
+trường trên Trái Đất.
+1. Khái quát tự nhiên
+Khu vực Trung và Nam Mĩ gồm eo đất Trung Mĩ, các quần đảo trong biển
+Ca-ri-bê và toàn bộ lục địa Nam Mĩ. Với diện tích 20.5 triệu km2, Trung và Nam
+Mĩ là một không gian địa lí rộng lớn.
+- Quan sát hình 41.1, cho biết Trung và Nam Mĩ giáp các biển và đại dương
+nào ?
+12 — .Ợ HẠ 40
+. z '; _|ì—LJ ____ ` O
+vÀ l :- b N zz.'~fzJrI""
+đícš đạc | ”% ,A ¬
+/ 47/PA .U / y
+- (⁄⁄⁄ 00/ ( #⁄4
+`ầ\ Ểẳl* Lí Ì` 'vA-'-L†\Ễ'l"r Ễ " ;ĨỔ>
+~—=*> Dòng biển nóng - k s ìx llsz_ị,ạ; A ⁄44 .-
+ũ` „ mT ì j ;
+Œ ơi Bạc .. ⁄ „ ;
+Ni-ken [A4 Nhôm x ⁄S /47
+8280n 288500n ý588-1000m 1089-2000m | . u 609 — 405 N 20
+Hình 41.1 - Lược đồ tự nhiên Trung và Nam Mĩ
+126
+
+--- Trang 128 ---
+EM K Trangl27 'Ộ'
+a) Eo đất Trung Mĩ và quần đảo Ă ngađi
+
+- Quan sát hình 41.Jvà các kiến thức đã học, cho biết -
+
++ Eo đất Trung Mĩ và quần đảo Äng-ti nằm trong môi trường nào ?
+
++ Loại gió thổi quanh năm ở đây là gió gì, thổi theo hướng nào ?
+
+Eo đất Trung Mĩ là nơi tận cùng của hệ thống Cooc-đi-e, có núi cao chạy dọc
+eo đất và nhiều núi lửa hoạt động. Ở các sườn núi hướng về phía đông và các đồng
+bằng ven vịnh Mê-hi-cô mưa nhiều, rừng rậm nhiệt đới bao phủ.
+
+Quần đảo Ăng-ti là một vòng cung gồm vô số các đảo lớn nhỏ, kéo dài từ cửa
+vịnh Mê-hi-cô đến bờ đại lục Nam Mĩ, bao quanh biển Ca-ri-bê. Phía đông các đảo
+có mưa nhiều nên rừng rậm phát triển, phía tây mưa ít nên phát triển xavan và rừng
+thưa, cây bụi.
+
+b) Khu vực Nam Mĩ
+
+Nam Mĩ có ba khu vực địa hình.
+
+Dãy núi trẻ An-đét chạy dọc phía tây của Nam Mĩ. Đây là miền núi trẻ, cao và
+đồ sộ nhất châu Mĩ. Độ cao trung bình từ 3000 m đến 5000 m„ nhưng nhiều đỉnh
+vượt quá 6000 m, băng tuyết bao phủ quanh năm. Giữa các dãy núi có nhiều thung
+lũng và cao nguyên rộng, quan trọng nhất là cao nguyên Trung An-đet. Miền núi
+An-đet có độ cao lớn lại trải dài trên nhiều vĩ độ nên thiên nhiên thay đổi từ bắc
+xuống nam và từ thấp lên cao, rất phức tạp.
+
+Ở giữa là các đồng bằng rộng lớn. Phía bắc là đồng bằng Ô-ri-nô-cô hẹp, nhiều
+đầm lầy. Tiếp đến là đồng bằng A-ma-dôn, rộng và bằng phẳng nhất thế giới. Phía
+nam có đồng bằng Pam-pa và đồng bằng La-pla-ta, địa hình cao dần về phía dãy
+An-đet ; đây là vựa lúa và vùng chăn nuôi lớn của Nam Mĩ.
+
+Phía đông là các sơn nguyên. Sơn nguyên Guy-a-na được hình thành từ lâu đời
+và bị bào mòn mạnh, trở thành một miền đồi và núi thấp xen các thung lũng rộng.
+Sơn nguyên Bra-xin cũng được hình thành từ lâu nhưng được nâng lên, bề mặt bị
+cắt xẻ ; rìa phía đông sơn nguyên có nhiều dãy núi khá cao xen các cao nguyên núi
+lửa ; đất tốt, khí hậu nóng và ẩm ướt nên rừng cây phát triển rậm rạp.
+
+Trung và Nam Mĩ bao gồm eo đất Trung Mĩ, các quần đảo trong
+biển Ca-ri-bê và toàn bộ lục địa Nam Mĩ.
+Nam Mĩ có cấu trúc địa hình : núi ở phía tây, đồng bằng ở giữa và
+các sơn nguyên ở phía đông.
+Câu hỏi và bài tập
+l. Quan sát hình 41.1, nêu đặc điểm địa hình của lục địa Nam Mĩ.
+2. So sánh đặc điểm địa hình Nam Mĩ với đặc điểm địa hình Bắc Mĩ.
+127
+
+--- Trang 129 ---
+L'4Ã Trang128 'Ộ'
+Bài 42 : THIÊN NHIEN TRUNG VÀ NAM MI
+(Tiếp theo)
+2. Sự phân hoá tự nhiên
+a) Khí hậu
+- S +S
+% A sé / í
+I | L Ễjỉ.'ẽl’fi :
+Ngm à l v
+k i AẠ
+[~ ] Khíhôu xích đợo Khí hộu cộn nhiệt đới
+—SWÁ¬... s l - 1.Oộn nhiệt địc trung hỏi
+Khí hộu cộn xích đọo 2. Cộn nhiệt đối lục địc
+- Khĩ hộu nhiệt đới 3. Cộn nhiệt đới hỏi dương
+1, Nhiệt đới khô Khí hộu ôn đới
+Hình 42.1 - Lược đồ khí hậu Trung và Nam Mĩ
+128
+
+--- Trang 130 ---
+Ệ'\4i Trang 129 .Ộ.
+
+Trung và Nam Mĩ có gần đủ các kiểu khí hậu trên Trái Đất.
+
+- Quan sát hình 42.1, cho biết :
+
++Trung và Nam Mĩ có các kiểu khí hậu nào ?
+
++sSu khác nhau giữa khí hậu lục địa Nam Mĩ với khí hậu Trung Mĩ và quần
+
+đáo Ang-ti.
+b) Các đặc điểm khác của môi trường tự nhiên
+
+Thiên nhiên ở Trung và Nam Mĩ phong phú và đa dạng, có sự khác biệt từ bắc
+xuống nam và từ thấp lên cao.
+
+Rừng xích đạo xanh quanh năm phát triển ở đồng bằng A-ma-dôn. Khí hậu xích
+đạo nóng ẩm, mưa quanh năm. A-ma-dôn là con sông có diện tích lưu vực và lượng
+nước lớn nhất thế giới, với hơn 500 phụ lưu lớn nhỏ, nằm cả ở nửa cầu Bắc và nửa
+cầu Nam. Toàn bộ đồng ổmg được rừng rậm nhiệt đới bao phủ, với các chủng loại
+thực vật và động vật rất phong phú. Trong rừng có nhiều loài cây gỗ lớn, cây bụi
+thấp, với dây leo chằng chịt, tạo thành nhiều tầng tán khác nhau. Trên cây có nhiều
+giống khỉ đuôi dài, nhiều loại chim đủ màu sắc. Dưới đất có trăn, rắn, lợn rừng, heo
+vòi, báo, hổ ... Các sông và đầm lầy có nhiều cá, ba ba, cá sấu.
+
+Ở phía đông của eo đất Trung Mĩ và quần đảo Ăng-ti có rừng rậm nhiệt đới.
+
+Rừng thưa và xavan có ở phía tây của eo đất Trung Mĩ, quần đảo Áng-ti và nhất
+là ở đồng mìng Ôr-ri-nô-cô. Khí hậu ở đây có nhiệt độ cao, chế độ mưa và ẩm theo
+mùa, mùa khô kéo dài.
+
+Toàn bộ đồng bằng Pam-pa là một thảo nguyên rộng mênh mông, địa hình cao
+dần về phía dãy An-đet. Lượng mưa từ 1000 mm - 1200 mm, phân bố theo mùa.
+
+Miền đồng bằng duyên hải phía tây của vùng Trung An-đet, do chịu ảnh hưởng
+của dòng biến lạnh, quanh năm hầu như không mưa nên trở thành vùng khô hạn
+nhất châu lục. Phần lớn mặt đất đều trơ trụi, lơ thơ một vài loài cây xương rồng
+hoặc cây bụi gai nhỏ.
+
+Trên cao nguyên Pa-ta-gô-ni, lượng mưa hằng năm rất thấp, bán hoang mạc ôn
+đới phát triển.
+
+Do vị trí địa lí và địa hình, thiên nhiên miền núi An-đet thay đổi rất phức tạp
+theo hai chiều : từ bắc xuống nam và từ chân núi lên đỉnh núi.
+
+129
+
+--- Trang 131 ---
+ẢẮ Trang 130 'Ộ'
+Ở dưới thấp, vùng Bắc và Trung An-đet thuộc các đới khí hậu nóng và ẩm ướt,
+có rừng xích đạo xanh quanh năm rậm rạp. Vùng Nam An-đet thuộc khí hậu ôn
+hoà, phát triển rừng cận nhiệt và ôn đới.
+Lên cao, nhiệt độ và độ ẩm thay đổi, các cảnh quan tự nhiên cũng thay đổi
+theo.
+
+Do lãnh thổ trải dài theo hướng kinh tuyến từ vùng chí tuyến Bắc
+đến gần vòng cực Nam, lại có hệ thống núi cao đồ sộ ở phía tây, Trung
+và Nam Mĩ có gần đủ các kiểu khí hậu trên Trái Đất. Thiên nhiên
+Trung và Nam Mĩ phong phú, đa dạng. Phần lớn diện tích khu vực nằm
+trong môi trường xích đạo ẩm và môi trường nhiệt đới.
+
+Câu hỏồi và bài tập
+
+I. Quan sát hình 41.1 và 42.1, nêu tên các kiểu khí hậu ở Trung và Nam Mĩ.
+Sự phân bố các kiểu khí hậu này có mối quan hệ như thế nào với sự phân
+bố địa hình ?
+
+2. Trình bày các kiểu môi trường chính ở Trung và Nam Mĩ.
+
+3. Quan sát hình 41.1 và 42.1, giải thích vì sao dải đất duyên hải phía tây An-đet
+lại có hoang mạc ?
+
+130
+
+--- Trang 132 ---
+Ệ"4Ẻ Trang13] 'Ộ'
+Bài 43 : DẪN CU, XÃA HỘI TRUNG VÀ NAM MĨI
+1. Sơ lược lịch sử
+
+Trước khi Cri-xtốp Cô-lôm-bô khám phá ra Tân thế giới (năm 1492), trên lãnh
+thổ Trung và Nam Mĩ chỉ có thổ dân Anh-điêng sinh sống. Từ thế kỉ XVI, thực dân
+Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha... kéo tới tàn sát và đẩy dần người Anh - điêng về phía
+tây, chiếm những vùng đất rộng lớn màu mỡ làm thuộc địa, đồng thời đưa người
+da đen từ châu Phi tới để làm nô lệ lao động trong các đồn điền.
+
+Các nước Trung và Nam Mĩ trải qua quá trình đấu tranh lâu dài và đã giành
+được độc lập, trước tiên là Ha-iti (năm 1804). Tuy vậy, trước Chiến tranh thế giới
+thứ hai, các nước trong khu vực đều phụ thuộc chặt chẽ vào Hoa Kì. Hiện nay, các
+nước Trung và Nam Mĩ đang từng bước thoát khỏi sự lệ thuộc vào nước ngoài và
+liên kết với nhau trong tổ chức kinh tế khu vực.
+
+2. Dân cư
+
+Dân cư Trung và Nam Mĩ phần lớn là người lai, do sự hợp huyết giữa người
+Âu gốc Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha thuộc nhóm ngôn ngữ Latinh với người gốc
+Phi và người Anh-điêng bản địa. Sự hoà trộn này đã tạo nên nền văn hoá
+Mĩ latinh độc đáo.
+
+Trung và Nam Mĩ có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên cao (trên 1,7%). Dân cư
+tập trung ở một số miền ven biển, cửa sông hoặc trên các cao nguyên có khí hậu
+khô ráo, mát mẻ ; còn các vùng ở sâu trong nội địa dân cư thưa thớt.
+
+3. Đô thị hoá
+
+Trung và Nam Mĩ đang dẫn đầu thế giới về tốc độ đô thị hoá. Tỉ lệ dân đô thị
+chiếm khoảng 75% dân số. Tuy nhiên, 35% - 45% dân đô thị phải sống ở ngoại ô,
+trong các khu nhà ổ chuột, với những điều kiện khó khăn.
+
+l31
+
+--- Trang 133 ---
+ẳẸ Trang132 'Ộ'
+l N , N À
+Xaa Phran-si-xeð ỀJ — ẦỆẤ \ "ỀỈỀỄỄỄAICỞ
+_- Ẩ'Ễf fĩ;~'*—xng 08 So= = s
+- l @ \ — N e
+\"'f'ă\_'j"1 IN CA-RI-RÉ Ề
+x N^ ⁄v Ca-ra<
+x G ii FÌfJS ị, IƯ :
+% ĩ '=’.’ỈI_.…^ › đan
+Đ. Phạc Sinh - . / `~ỵI2)~°/"ýfÍẶ". `
+.. | ( Á `IẢ /’
+- E, : .ĩ _`\`~;-ị_…_.iLJ’L`ể'ầt B &-nột Ál-ret
+: J u @ tren 5 triệu dòn
+Ậ Ẩ © Từ3 đến 6 tiệu dân
+A s Dưới 3 triệu dôn
+| à S Vùng thuo gôn
+Hình 43.1 - Lược đồ các đô thị châu Mĩ
+132
+
+--- Trang 134 ---
+ẵẺ Trang133 'Ộ'
+
+- Quan sát hình 43.J, hãy :
+
++ Cho biết sự phân bố các đô thị từ 3 triệu người trở lên ở Trung và Nam Mĩ
+
+có gì khác với ở Bắc Mĩ.
+
++ Nêu tên các đô thị ở Trung và Nam Mĩ có số dân trên 5 triệu người.
+
+Các đô thị lớn nhất ở Trung và Nam Mĩ là Xao Pao-lô, Riô đê Gia-nêrrô,
+Bu-ênôt Airret. Tốc độ đô thị hoá nhanh trong khi kinh tế còn chậm phát triển đã
+dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.
+
+- Nêu những vấn đề xã hội ndy sinh do đô thị hoá tự phát ở Trung và Nam Mĩ.
+
+Các nước Trung và Nam Mĩ đều trải qua quá trình đấu tranh lâu
+dài để giành độc lập và hiện đang cố gắng thoát khỏi sự lệ thuộc
+vào Hoa Ki.
+
+Dân cư Trung và Nam Mĩ phân bố không đều : chủ yếu tập trung ở
+ven biển, cửa sông và trên các cao nguyên ; thưa thớt ở các vùng nằm
+sâu trong nội địa. Trung và Nam Mĩ có nền văn hoá Mĩ latinh độc đáo,
+do sự kết hợp từ ba dòng văn hoá : Âu, Phi và Anh-điêng.
+
+Các đô thị lớn nhất là Xao Pao-lô, Ri-ô đê Gia-nê-rô, Bu-ê-nôt
+AI-rret.
+
+ˆ S . . ˆ
+Câu hói và bài tập
+I. Quan sát hình 43.1, giải thích sự thưa thớt dân cư ở một số vùng của châu Mĩ.
+2. Quá trình đô thị hoá ��� Trung và Nam Mĩ khác với ở Bắc Mĩ như thế nào ?
+133
+
+--- Trang 135 ---
+E.M.4 Trang 134 'Ộ'
+Bài 44 : KINH TE TRUNG VAÀ NAM MI
+Trong nông nghiệp, ở Trung và Nam Mĩ còn tồn tại sự phân chia ruộng
+
+đất không công bằng, biểu hiện qua hai hình thức sở hữu nông nghiệp là đại
+điền trang (la-ti-fun-đi-a) và tiểu điền rang (mi-ni-fun-đi-a). Một số quốc gia
+Trung và Nam MTđã tiến hành cải cách ruộng đất, nhưng kết quả thu được
+rất hạn chếf
+
+1. Nông nghiệp
+
+a) Các hình thức sở hữữu trong nông nghiệp
+: Z=:
+
+Ở Trung và Nam Mĩ, chế độ chiếm ẩW
+hữu ruộng đất rất nặng nề, ảnh hưởng 4 _ ..
+đến việc phát triển sản xuất nông : (Ă {
+nghiệp. Hai hình thức sở hữu nông
+nghiệp phổ biến ở Trung và Nam Mĩ là _
+đại điền trang và tiểu điền trang. c Ì
+
+Đại điền trang thuộc sở hữu của các -
+đại điền chủ, họ chỉ chiếm chưa tới 5% a
+số dân nhưng sở hữu trên 60% diện tích E Đ9P TÀ Ồ K N A B HƯN
+đất đai canh tác và đồng cỏ chăn nuôi. —] ÃẼucl UU NN
+Quy mô của đại điền trang lên tới hàng s v
+nghìn hec ta, năng suất thấp do sản xuất .. Z- ¬ :
+theo lối quảng canh. Trong khi đó, một ` . !
+bộ phận lớn nông dân không có ruộng
+đất, phải đi làm thuê.
+
+g : Hình 44.2 - Chăn thả bò ở Ac-hen-ti-na
+
+Tiêu điền trang thuộc sở hữu của
+các hộ nông dân, có diện tích dưới 5 ha,
+phần lớn trồng các cây lương thực để tự
+túc.
+
+Ngoài ra, nhiều công ti tư bản của
+Hoa Kì và Anh đã mua những vùng đất
+rộng lớn, lập đồn điền để trồng trọt và
+chăn nuôi, xây dựng các cơ sở chế biến
+r1ông sản xuất khẩu. Hình 44.3 - Thu hoạch đậu tương ở Bra-xin
+134
+
+--- Trang 136 ---
+M K Trangl35 'Ộ'
+Để giảm bớt sự bất hợp lí trong sở hữu ruộng đất, một số quốc gia ở Trung và
+Nam Mĩ đã ban hành luật cải cách ruộng đất, tổ chức khai hoang đất mới hoặc mua
+lại ruộng đất của đại điền chủ hoặc công tỉ nước ngoài để chia cho nông dân ; tuy
+nhiên, do vấp phải sự chống đối của các đại điền chủ và các công ti nước ngoài,
+việc chia ruộng đất cho nông dân gặp nhiều khó khăn. Riêng nhà nước xã hội chủ
+nghĩa Cu-ba đã tiến hành thành công cải cách ruộng đất.
+b) Các ngành nông nghiệp
+- Ngành trồng trọt
+- Dựa vào hình 44.4, cho biết Trung và Nam Mĩ có các loại cây trÔng chủ yếu
+nào và phân bố ở đâu ?
+IKUEWE Tề EU gược N u cg Pn? \ 00 n l…r~ỳfẫ _=
+"`u.`_.J ˆ ) n u J.Ĩ\rj’ _= yj.,./ị
+— picbr - -Xv l t n
+| -TẾ MÀNÔA È .> L T + \ -.
+— Ị “
+: ; | dì-!'tA l ` | Ị- l s | \ E
+J' _- v CN ( NÊ-XU-Ê LỘ NUY-Á-NA | x
+H PA-NA-MA, ¡ T RIỲỜNAM
+Ẻb"*-——Ẻ.____W_ IẢ ị ˆ .. :
+L-~A ha n — Á 4
+f x=à! l J'.ềai 'v )
+| | ì BRA-XIN *O. c x
+Š Luam Ệ Nọóo | .. ‹ VÀ n
+’K-`\., " s ;IỄ t YÕN 1Ý 045
+0 ư â A /
+Cà phê Ở Bông a /
+r% i ) \ Là vI
+. JTRU-GUAY / ^
+Ỉ t Chuối @ i ỮỊ~'—’ 1Ì - s Ể
+@ Lạc Ma || . , / p
+Bỏ Ổ Cam, chanh Ẻ’c²íẵĩýc' s0 ỉ;J Ấ'ẾỪC ể`
+Hình 44.4 - Lược đồ nông nghiệp Trung và Nam Mĩ
+l35
+
+--- Trang 137 ---
+ẢẮ Trang136 .Ộ.
+
+Do lệ thuộc vào nước ngoài, ngành trồng trọt ở nhiều nước Trung và
+Nam Mĩ mang tính chất độc canh, mỗi quốc gia trồng một vài loại cây công
+nghiệp hoặc cây ăn quả... để xuất khẩu. Các quốc gia ở eo đất Trung Mĩ trồng
+mía, bông, cà phê và đặc biệt là chuối. Các quốc gia trên quần đảo Ăng-ti trồng
+cà phê, ca cao, thuốc lá và đặc biệt là mía (Cu-ba). Các quốc gia ở Nam Mĩ cũng
+trồng nhiều bông, chuối, ca cao, mía, cây ăn quả cận nhiệt và đặc biệt là cà phê
+(Bra-xin, Cô-lôm-bia).
+
+Một số nước xuất khẩu nhiều lúa mì như Bra-xin, Ac-hen-ti-na ; tuy vậy, nhiều
+nước ở Trung và Nam Mĩ vẫn phải nhập lương thực.
+
+- Ngành chăn nuôi và đánh cá
+
+- Dựa vào hình 444, cho biết loại gia súc chủ yếu được nuôi ở Trung và
+Nam Mĩ. Chúng được nuôi chủ yếu ở đâu ? V ì sao ?
+
+Braxm, Achhenrtrna, U-rru:goay, Pa-ra-goay là những nước có ngành chăn
+nuôi bò thịt, bò sữa phát triển với quy mô lớn, nhờ có nhiều đồng cỏ rộng tươi tốt.
+Trên sườn núi Trung An-đet, người ta nuôi cừu, lạc đà Lama.
+
+Ở Pêrru rất phát triển ngành đánh cá biển, sản lượng cá vào bậc nhất thế giới.
+
+Chế độ sở hữu ruộng đất ở Trung và Nam Mĩ còn bất hợp lí. Nền
+nông nghiệp của nhiều quốc gia bị lệ thuộc vào nước ngoài.
+Các nông sản xuất khẩu chủ yếu là cây công nghiệp và cây ăn quả
+như chuối, cà phê, ca cao, thuốc lá, mía, bông... Một số nước ở
+Nam Mĩ phát triển trồng cây lương thực, chăn nuôi gia súc theo quy
+mô lớn. Tuy vậy, đa số các nước Trung và Nam Mĩ vẫn phải nhập
+lương thực và thực phẩm.
+^ 7 ˆ
+Câu hói và bài tập
+l. Nêu sự bất hợp lí trong chế độ sở hữu ruộng đất ở Trung và Nam Mĩ.
+2. Dựa vào hình 44.4, nêu tên và trình bày sự phân bố của các cây trồng chính ở
+Trung và Nam Mĩ.
+136
+
+--- Trang 138 ---
+Ắ_p< Trang137 'Ộ
+Bài 45 : KINH TE TRUNG VÀ NAM MI
+Ñ (Tiếp theo)
+2. Công nghiệp
+- Dựa vào hình 45.1, trình bày sự phân bố sản xuất của các ngành công nghiệp
+chủ yếu ở khu vực Trung và Nam Mĩ.
+n= Lă oy E s gạo Ff' v :
+: FC" { *Ềt“l"“'"—"'d-'_ s =
+œ # PA-R ; -_l 'I] [U-E ¿-XU:RINAM Ồặ
+% ~Ẩ l sÀ ừ _ ì
+CÔ-LOM-HÌ.. «'l' øỸ
+v Ê-CU-A-BO N
+„ @ Ạ _.Ì -. í¬ s
+- & ị ư Ẹ
+Â KGaitácd C cơkpcr - X”--_- -Ễ- : Ckm i N
+¡ ⁄ N Ø. . ⁄
+. Luyệnkimđen đ# Thực phẩm L ẻỉ; a-
+Ô Luyện kim màu AC-HEN-TENA: I %
+@- Hoá chất „A@.. x
+ÝL<pc dầu UK S ¡
+~Ệf Cảng xéaœ Sản xuất Ôtô — //*
+so 640 4ạ 205
+Hình 45.1 - Lược đồ phân bố công nghiệp Trung và Nam Mĩ
+
+BraxiIn, Ac-henrti-na, Chrlê và Vê-nê-xu-ê-la là những nước công nghiệp mới
+có nền kinh tế phát triển nhất trong khu vực. Các ngành công nghiệp chủ yếu là cơ
+khí chế tạo, lọc dầu, hoá chất, dệt, thực phẩm... Các nước trên luôn cố gắng thu hút
+vốn đầu tư nước ngoài để phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng vốn vay
+thiếu hiệu quả, dẫn đến nợ nước ngoài tăng cao, đe doạ sự ổn định kinh tế trong
+nước.
+
+Các nước ở khu vực An-đét và eo đất Trung Mĩ phát triển mạnh công nghiệp
+khai khoáng. Đa số các xí nghiệp khai thác khoáng sản lớn đều do các công ti tư
+bản nước ngoài nắm giữ.
+
+l37
+
+--- Trang 139 ---
+CM-K Trangl38 'Ộ
+
+Ở các nước trong vùng biển Ca-ri-bê, ngành công nghiệp chủ yếu là sơ chế
+nông sản và chế biến thực phẩm như sản xuất đường, đóng hộp hoa quả...
+
+3. Vấn đề khai thác rừng A-ma-dôn
+
+Với diện tích rộng lớn, đất đai màu mỡ được bao phủ bởi rừng rậm nhiệt đới,
+mạng lưới sông ngòi rộng lớn và dày đặc, nhiều khoáng sản với trữ lượng lớn...
+A-ma-dôn không chỉ là lá phổi của thế giới, một vùng dự trữ sinh học quý giá mà
+còn là vùng có nhiều tiềm năng để phát triển nông nghiệp, công nghiệp và giao
+thông vận tải đường sông.
+
+Việc khai thác rừng A-ma-dôn để lấy gỗ và lấy đất canh tác, xây dựng đường bộ
+và đường sắt xuyên A-ma-dôn đến các vùng mỏ và các đô thị mới đã góp phần phát
+triển kinh tế và đời sống ở vùng đồng bằng A-ma-dôn nhưng cũng làm cho môi trường
+rừng A-ma-dôn bị huỷ hoại dần, ảnh hưởng tới khí hậu khu vực và toàn cầu.
+
+4. Khối thị trường chung Mec-cô-xua
+
+Năm 1991, các nước Bra-xin, Ac-hen-ti-na, U-ru-guay và Pa-ra-guay đã thống
+nhất cùng nhau hình thành một thị trường chung để tăng cường quan hệ ngoại
+thương giữa các thành viên, thoát khỏi sự lũng đoạn kinh tế của Hoa Kì. Đó là cơ
+sở để hình thành Khối thị trường chung Mec-cô-xua.
+
+Việc tháo dỡ hàng rào thuế quan và tăng cường trao đổi thương mại giữa các quốc
+gia trong khối đã góp phần gia tăng sự thịnh vượng của các thành viên trong khối.
+
+Những năm qua, khối Mec-cô-xua đã kết nạp thêm hai thành viên mới là Chi-lê,
+Bôr-lrvra và đang hướng tới việc thành lập thị trường chung Liên Mĩ.
+
+Hoạt động kinh tế chủ yếu của các nước Trung và Nam Mĩ là sản
+xuất nông sản và khai thác khoáng sản nhằm mục đích xuất khẩu. Bốn
+nước có nền kinh tế phát triển nhất trong khu vực là Bra-xin,
+Achhen-ti-na, Chi-lê và Vênê-xu-ê:la.
+
+Việc khai thác rừng A-ma-dôn vào mục đích kinh tế đã tác động xấu
+tới môi trường của khu vực và thế giới.
+
+Để thoát khỏi sự lũng đoạn kinh tế của Hoa Kì, một số quốc gia ở
+Trung và Nam Mĩ đã cùng nhau hình thành Khối thị trường chung
+Meccôxua.
+
+Câu hỏi và bài tập
+l. Trình bày sự phân bố sản xuất của một số ngành công nghiệp chủ yếu ở Trung
+và Nam Mĩ.
+2. Tại sao phải đặt vấn đề bảo vệ rừng A-ma-dôn ?
+138
+
+--- Trang 140 ---
+ỉ"4Ắ Trang 139 'Ộ'
+Bài 46 : THỰC HÀNH
+- ? ˆ ?
+SỰ PHÂN HOÁ CỦA THẢM THỰC VẬT Ở
+` ^ ` ` ^ 2 ~
+SƯƠN ĐÔNG VÀ. SƯƠN TÂY CUỦUA DẦY AN-ĐET
+m m
+0g01---------------------------—m <---—X—X—X—X————X————X-————X———————————————————————-— —- —- -|@600
+800 """'"""""""""ũ NH ssecvoseoossosoosociscoerkiopvoeosdeirxoosoeoro-]kgg
+L HB 2200/201000/0000/000/0000000g). ~==--------------------- —- - 1 9%
+AX01------------------ dấu 1 Lưạn | Ä Á đ N n G
+wi--------“ i Ä Á đ n n
+L Á DHOVEEROOUSHPE kảu Rừn lá l N H EEVOVSỜCTGRESG-UEUERSUDEMECERVVEƯBR E n
+ây bụi xương rồng N NH \ \ EE UL
+1001------ -—----------------| 100
+Hình 46.1] - Sơ đồ sườn tây An-đet Hình 46.2 - Sơ đồ sườn đông An-đet
+qua lãnh thổ Pê-ru qua lãnh thổ Pê-ru
+1. Quan sát hình 46.1, cho biết các đai thực vật theo chiều cao ở sườn tây
+An-đet.
+2. Quan sát hình 46.2 :
+- Cho biết thứ tự các đai thực vật theo chiều cao của sườn đông An-đet.
+- Từng đai thực vật được phân bố từ độ cao nào đến độ cao nào ?
+3. Quan sát các hình 46.1 và 46.2, cho biết : Tại sao từ độ cao 0m đến 1000m,
+ở sườn đông có rừng nhiệt đới còn ở sườn tây là thực vật nửa hoang mạc ?
+139
+
+--- Trang 141 ---
+ỆI4Ẹ Trang 140 'Ộ'
+Chương VHI
+CHÂU NAM CỰC
+.—
+- ^
+Bài 47 : CHÀU NAM CVC -
+ˆ ^ ^ Z
+CHÁÀU LỤC LẠNH NHẤÁT THỂ GIỚI
+1. Khí hậu
+Châu Nam Cực bao gồm phần lục địa Nam Cực và các đảo ven lục địa. Diện
+tích 14,1 triệu km®.
+- Quan sát hình 47.1], xác định vị trí địa lí của châu Nam Cực. Vị trí địa lí đó
+dnh hưởng như thế nào đến khí hậu của châu lục ?
+Hình 47.1 - Lược đồ tự nhiên châu Nam Cực
+140
+
+--- Trang 142 ---
+ủl Trang141 .Ộ,
+
+- Quan sát hình 47.2, nhận xét về chế độ nhiệt của châu Nam Cực.
+
++10 +10
+.IIHIHHHHHI II
+.TiTrrrr “LIITTTT
+-H ii
+II s
+MISIasE ã MAIHHHHHHHMI
+rb „Ứ
+„ „..i/
+„ MIIUS2VNVIE
+II JlllH!lTll
+-m'l184lI`fll1G1'l1² -ao1²I4B8'ĩ!l1lI11l²
+Trạm Littơn A-mêri-can Trạm Vô-xtốc
+Hình 47.2 - Biểu đồ nhiệt độ của hai địa điểm ở châu Nam Cực
+
+Châu Nam Cực còn được gọi là "cực lạnh" của thế giới. Vào năm 1967, các
+nhà khoa học Na Uy đã đo được nhiệt độ thấp nhất ở Nam Cực là -94,59C.
+
+Nơi đây là vùng khí áp cao ; gió từ trung tâm lục địa toả ra theo hướng ngược
+chiều kim đồng hồ, với vận tốc thường trên 60 km/giờ. Vùng Nam Cực là nơi có
+gió bão nhiều nhất thế giới.
+
+CỰC NAM
+Trạm Đuy-nông Đuyếcvin Khiện băng 3000m
+2000m
+1000m
+z S à i ree 0m
+Hình 47.3 - Lát cắt địa hình và lớp phủ băng ở lục địa Nam Cực
+
+- Quan sát hình 47.3, cho biết đặc điểm nổi bật của bề mặt lục địa Nam Cực.
+
+Do điều kiện khí hậu giá lạnh quanh năm, gần như toàn bộ lục địa Nam Cực
+bị băng phủ, tạo thành các cao nguyên băng khổng lồ. Thể tích băng ở đây lên tới
+trên 35 triệu km”.
+
+Lớp băng phủ ở lục địa Nam Cực thường xuyên di chuyển từ vùng trung tâm ra
+các biển xung quanh. Khi đến bờ, băng bị vỡ ra, tạo thành các băng sơn (núi băng)
+trôi trên biển, rất nguy hiểm cho tàu bè qua lại.
+
+141
+
+--- Trang 143 ---
+CM.K Trangl42 'Ổ'
+
+Ngày nay, dưới tác động của hiệu ứng nhà kính, khí hậu Trái Đất đang nóng
+lên, lớp băng ở Nam Cực ngày càng tan chảy nhiều hơn.
+
+-Sự tan băng ở châu Nam Cực sẽ ảnh hưởng đến đời sống của con người trên
+Trái Đất như thế nào ?
+
+Do khí hậu lạnh khắc nghiệt, trên lục địa Nam Cực, thực vật không thể tồn
+tại. Chim cánh cụt, hải cấu, hải báo và các loài chim biển sống ở ven lục địa và
+trên các đảo, dựa vào nguồn tôm, cá và phù du sinh vật dồi dào trong các biển
+bao quanh. Cá voi xanh ở vùng biển Nam Cực trước kia rất nhiều, nhưng do con
+người đánh bắt quá mức nên chúng đang có nguy cơ tuyệt chủng, cần được bảo
+vệ nghiêm ngặt.
+
+Lục địa Nam Cực giàu khoáng sản như than đá, sắt, đồng ... trong đó nhiều
+nhất là than và sắt. Ngoài ra, vùng thềm lục địa Nam Cực còn có tiềm năng về dầu
+mỏ và khí tự nhiên.
+
+`. 4 x ss ? z z ` L z
+2. Vài nét về lịch sứ khám phá và nghiên cứu
+
+Nam Cực là châu lục được biết đến muộn nhất.
+
+Con người đã phát hiện ra châu Nam Cực vào cuối thế kỉ XIX, nhưng mãi đến
+đầu thế kỉ XX một số nhà thám hiểm mới đặt chân lên được lục địa và sau đó tiến
+sâu dần vào các vùng nội địa.
+
+¬
+
+=S
+
+\Ị
+
+l
+3 - W _-———c: Ẻ"*n›…Ẻ ii S, . m ẵỏ›Ảẫấ,'ẩẵ '
+l _.. \ GREENPEICE ’ n . . à GG Ạ
+
+Hình 47.4 - Một trạm nghiên cứu ở châu Nam Cực
+l42
+
+--- Trang 144 ---
+ẵẮ Trang 143 .Ộ,
+
+Từ năm 1957, việc nghiên cứu châu Nam Cực được xúc tiến mạnh mẽ và toàn
+diện. Đã có nhiều nước như Nga, Hoa Kì, Anh, Pháp, Ô-xtrây-lia, Ác:hen-tina, Nhật
+Bản... xây dựng các trạm nghiên cứu khoa học ở đây.
+
+Ngày 1-12-1959, đã có 12 quốc gia kí "Hiệp ước Nam Cực", quy định việc
+khảo sát Nam Cực chỉ giới hạn trong mục đích vì hoàả bình và không công nhận
+những đòi hỏi phân chia lãnh thổ, tài nguyên ở châu Nam Cực.
+
+Cho đến nay, châu Nam Cực vẫn chưa có dân cư sinh sống thường xuyên, chỉ
+có các nhà khoa học sống trong các trạm nghiên cứu khoa học, được trang bị
+những phương tiện kĩ thuật hiện đại.
+
+Châu Nam Cực bị băng tuyết bao phủ quanh năm, giàu tài nguyên
+khoáng sản, là châu lục được phát hiện và nghiên cứu muộn nhất.
+Đây là châu lục duy nhất trên thế giới chưa có cư dân sinh sống
+thường xuyên.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+l. Nêu những đặc điểm tự nhiên của châu Nam Cực.
+2. Tại sao châu Nam Cực là một hoang mạc lạnh mà vùng ven bờ và trên các đảo
+
+vẫn có nhiều chim và động vật sinh sống ?
+
+143
+
+--- Trang 145 ---
+q4VK Trang 144 .Ộ.
+Chương IX
+CHÂU ĐẠI DƯƠNG
+.—'-”.ỷ =
+s ^ ^ ^
+Bài 48 : THIÊN NHIÊN CHÂU ĐẠI DƯƠNG
+1. Vị trí địa lí, địa hình
+Thái Bình Dương là đại dương lớn nhất thế giới, chiếm 1/3 diện tích bề mặt
+Trái Đất nhưng lại không yên tĩnh như tên gọi. Những trận cuồng phong trên biển
+và bão nhiệt đới có sức tàn phá lớn đối với các đảo và các vùng ven biển. Vành đai
+Ẻ"-, ủ'.`.J ỉl-;ỳg— ẳ Guam . ` I| —`—__—`-—--.__l__Ớ__ửb__Ủ_› Nẩụf"~-…
+Ỉ' Ổf' J b .U MT- eFo.]z„ - L —
+⁄4# z 7= 2 ˆ x 3 v Ả.ỰỊ `\ |
+Cuii m ri Ô N * + SN NG{4 : u Ể v
+g' `ll ¬ _ị_.\Aỉv~—-~Ar - - _ iì v "`—"`:|1Ề’ ` S ửqf \ l|'l ư_'—'-'_'-
+Y T „ xe emei Ị\"`ỉ, v m A Ố ò
+_ềA«- Ả,_ - l b n Á .,_ | ` |JẺỳả.. s ủn__ J.Ill . —ể_" - _`Ễ o _,l'ltl H
+\S H HC Ạụé, d
+\". J.F—~”“If-_——__ Ù 1 - HH É: rj \-a \\ỵ' „ $
+N Ql — Ẻ Đ. ẢỦ . H.f '²$ l ỉ'ị— s
+ZN" \ — , ⁄¿ @ ⁄2N)
+— 9ác l Oăng 62 sống
+02200m - 200-500m: — 500-1000m - 1000-2000m —+ - Đòng biển lạnh
+Hình 48.1 - Lược đồ tự nhiên châu Đại Dương
+144
+
+--- Trang 146 ---
+g4l Trang 145 'Ộ'
+lửa Thái Bình Dương là nơi thường xuyên có những trận động đất và núi lửa phun,
+kèm theo những đợt sóng thần dữ dội.
+
+Giữa màu xanh mênh mông của Thái Bình Dương, bên cạnh lục địa Ô-xtrây-li-a là
+vô số các đảo lớn nhỏ nằm rải rác hoặc tập trung thành những quần đảo, tạo thành
+các chuôi đảo hình vòng cung. Tất cả hợp thành châu Đại Dương.
+
+- Dựa vào hình 48.1, hãy -
+
++ Xác định vị trí lục địa Ô-xtrây-lia và các đảo lớn của châu Đại Dương.
+
++ Xác định vị trí các chuôi đảo thuộc châu Đại Dương.
+
+Phía tây kinh tuyến 1809, trong vùng Tây Thái Bình Dương, từ phía nam lên
+là quần đảo Niu Dilen, lục địa Ô-xtrây-lia, kế tiếp là chuối đảo núi lửa
+Mê-la-nêdi và trên cùng là chuối đảo san hô Mi-crônêdi với khoảng
+1300 đảo nhỏ, nhiều đảo chỉ rộng trên dưới 1 km2.
+
+Phía đông kinh tuyến 180° là chuỗi đảo núi lửa nhỏ và đảo san hô Pô-li-nê-di,
+nằm rải rác trong vùng Đông Thái Bình Dương rộng lớn. Nhiều đảo cách xa nhau
+hàng nghìn kilômét.
+
+2. Khí hậu, thực vật và động vật
+
+mm ~¬ mmm ˆ
+
+400 400
+
+300 30 300 30
+
+200 20 200 f\-/ 20
+
+100 10 100 10
+o123I607OƠ^ì0'I1'l2o 0l2846G7lD1Il11’l²o
+
+Trạm Gu-am Trạm Nu-mê-a
+Hình 482 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của hai trạm khí tượng thuộc châu Đại Dương
+
+- Dựa vào hình 48.2, cho biết đặc điểm khí hậu của các đảo thuộc châu Đại
+Dương.
+
+145
+
+--- Trang 147 ---
+CM K Trangl4ó 'Ố'
+
+Phần lớn các đảo và quần đảo của châu Đại Dương có khí hậu nóng ẩm và điều
+hoà. Mưa nhiều nhưng lượng mưa thay đổi tuỳ thuộc vào hướng gió và hướng núi.
+Rừng xích đạo xanh quanh năm hoặc rừng mưa mùa nhiệt đới phát triển xanh tốt
+cùng với rừng dừa đã biến các đảo thành những "thiên đàng xanh" giữa Thái Bình
+Dương. Biến nhiệt đới trong xanh với các rạn san hô có nhiều hải sản, là nguồn
+sống của dân cư và là tài nguyên du lịch quan trọng của nhiều nước.
+
+Phần lớn diện tích lục địa Ô-xtrây-li-a là hoang mạc. Ô-xtrây-li-a nguyên là một
+phần của lục địa Nam Cực, được tách ra và trôi dạt về phía Xích đạo cách đây từ
+55 triệu năm đến 10 triệu năm nên đã bảo tồn được những động vật độc đáo duy
+nhất trên thế giới như các loài thú có túi, cáo mỏ vịt ... Ở đây có hơn 600 loài bạch
+đàn khác nhau.
+
+Quần đảo Niu Di-len và phía nam Ô-xtrây-li-a có khí hậu ôn đới.
+
+ẺÍF fl”ẫị — í
+ñ L : 4 f
+ñ ì ' n : _v
+J
+. Ộ :
+.. $5
+Hình 48.3 - Cang gu-ru Hình 48.4 - Gấu túi Cô-a-la
+
+Bão nhiệt đới cùng với nạn ô nhiễm biển  và mực nước biển dâng cao do Trái Đất
+
+nóng lên đang đe doạ cuộc sống của dân cư trên nhiều đảo thuộc châu Đại Dương.
+
+Châu Đại Dương gồm lục địa Ô-xtrây-li-a, quần đảo Niu Di-len, ba
+chuối đảo san hô và núi lửa Mêla-nêdi, Mi-crô-nê-di,
+Pô-li-nê-di và vô số đảo nhỏ trong Thái Bình Dương. Phần lớn các đảo
+của châu Đại Dương có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, điều hoà, mưa
+nhiều. Phần lớn diện tích lục địa Ô-xtrây-li-a là hoang mạc. Biển và
+rừng là những nguồn tài nguyên quan trọng của châu Đại Dương.
+Câu hỏi và bài tập
+l. Cho biết nguồn gốc hình thành các đảo của châu Đại Dương.
+2. Nguyên nhân nào đã khiến cho các đảo và quần đảo của châu Đại Dương được
+gọi là "thiên đàng xanh" của Thái Bình Dương ?
+3. Tại sao đại bộ phận diện tích lục địa Ôxtrây-li-a có khí hậu khô hạn ?
+146
+
+--- Trang 148 ---
+CM K Trangl47 ũg,
+Bài 49 : DẪN CƯ VÀ KINH TẾ CHÀU ĐẠI DƯƠNG
+Châu Đại Dương là châu lục thưa dân nhưng có t lệ đô thị hoá cao. Trình
+độ phát triển kinh tế giữa các nước rất chênh lệch.
+1. Dân cư
+- Qua bảng số liệu dưới đây, nhận xét về mật độ dân số và tỉ lệ dân thành thị
+Ở một số quốc gia thuộc cháu Đại Dương (năm 2001).
+Châu Đại Dương là châu
+lục có mật độ dân số thấp
+nhất thế giới. Phần lớn dân __
+cư sống tập trung ở dải đất 5 |
+hẹp phía đông và đông nam Ehan rượi rấ i | G ¬] ễ-ìÊl_,…Ị`t n Ữýẫ'j'
+Oxtrây-lira, ở Bắc Niu Drlen K Ễfỵ ~L1 ffl rN |LEU EE
+và ở Papua Niu Ghinê. =¬ T A x fẺ #
+Trong khi đó, nhiều đảo chỉ u 2 .
+có vài chục người hoặc ' -. '°²Ể`Ủ_.……_ỂỊ_솗ỷ '
+không có người Ở. ï . : s
+Tỉ lệ dân thành thị cao, _ i
+năm 2001 có tới 69% dân số — !
+. — Hình 49.! - Thành phố Xitni (O-xtrây-lra)
+sống trong các đô thị.
+Dân cư gồm hai thành phần chính là người bản địa và người nhập cư.
+147
+
+--- Trang 149 ---
+ẳ—'( Trang148 'Ộ'
+Hình 49.2 - Người Pô-linê-diêng chuẩn bị ra khơi
+
+Người bản địa chiếm khoảng 20% dân số, bao gồm người Ô-xtra-lô-it sống ở
+Ô-xtrây-lia và các đảo chung quanh, người Mê-la-nê-diêng sống trên các đảo
+Tây Thái Bình Dương và người Pô-li-nê-diêng sống trên các đảo Đông Thái
+Bình Dương.
+
+Người nhập cư chiếm khoảng 80% dân số, phần lớn là con cháu người châu
+Âu đến xâm chiếm và khai phá thuộc địa từ thế kỉ XVIII. Các nước có tỉ lệ
+người gốc Âu lớn nhất là Ô-xtrây-lia và Niu Di-len. Gần đây còn có thêm người
+nhập cư gốc Á.
+
+Châu Đại Dương còn có một số đảo thuộc chủ quyền của một số quốc gia ở
+các châu lục khác (như : Anh, Pháp, Hoa Kì, Chilê...).
+2. Kinh tế
+
+- Dựa vào bảng số liệu thống kê dưới đây nhận xét trình độ phát triển kinh tế
+của một số quốc gia ở châu Đại Dương. (Năm 2000)
+148
+
+--- Trang 150 ---
+;MyK Trang 149 'Ộ'
+
+Khoáng sản tuy có trữ lượng lớn nhưng chủ yếu tập trung trên các đảo lớn thuộc
+Tây Thái Bình Dương. Các khoáng sản chính là bôxit (1/3 trữ lượng của thế giới),
+niken (1/5 trữ lượng của thế giới), sắt, than đá, dầu mỏ, khí đốt, vàng, đồng, thiếc,
+uranium ...
+
+Các đảo san hô thường có nhiều phốt phát, nhiều bãi biển đẹp, đại dương bao
+quanh có nhiều hải sản.
+
+Châu Đại Dương có ít đất trồng trọt. Ở lục địa Ô-xtrây-li-a, đất trồng trọt chỉ
+chiếm khoảng 5% tổng diện tích. Màu mỡ nhất là đất núi lửa trên các đảo.
+
+Kinh tế của các nước châu Đại Dương phát triển rất không đều. Ô-xtrây-lia và
+Niu Di-len là hai nước có nền kinh tế phát triển hơn cả ; tuy lực lượng lao động
+trong nông nghiệp chiếm tỉ lệ rất thấp nhưng hai nước này lại nổi tiếng về xuất
+khẩu lúa mì, len, thịt bò, thịt cừu, sản phẩm từ sữa ... ; các ngành công nghiệp khai
+khoáng, chế tạo máy và phụ tùng điện tử, chế biến thực phẩm ... rất phát triển.
+
+. J ( Gak. mếkều Sản xuất ðth
+TN - ĐỘ-NE. X A n n BUA NID GHL-NÊ
+BIỂN GIA-VA Ũ ZRIỄN Zl\| . %S = Luyên kim mà
+c z . c. xÐ NG 'Fl\~ẫÍ0 Ñ 3`11L ỉ’F'" s L — Ầụ1VỀỆĩzbi sS . yên kim màu Ồ'l'Ữ)
+| —S A-"ÑA-fH4U-NUA | N X
+— — —L
+N N l.. Ío ìu-ru-cun .m Đồộng ởl Mia
+. " Ô-XTRÂY-LI-A Phoeit “Í. . : ' C 6m
+Po Hetden —- mv rJ\'. x=U T © vàăn
+5nÐ .. ( N E C n ,…_ —Ị›` -I L m Tha n
+ckí t >SP Ộ) Lê-6-nò-ra hờAyn - _ 4 v@
+ê X x NH Ễầạ _ BÌNH
+Nv m u . .U DƯƠNG/
+\ Bun-bu-ri”(Y £xperan A-đê-kal , -g__ề,'v'…*`ỵ»"ĩ1“-ẮI l Can-be-ra
+\` _ Ì__ỊJNÙĨỉ O=XTRÃI -EL4-A A,4;V > Ẩổ"ĨV._ - - ỉỀl.vn-p-wl
+…_-…3 _.. X —- : BIN Í l /
+\ e = Buôe-ni-6 C) 74TUêNY - r Ể
+l . \ Ð. Ta-xmã-ni-g n Ho-bat G X
+, „ v \ n z Ễv.jP”’"
+_ ầ "u_Ị_ "F ⁄ rỊ,›
+\ . / Ị 2Ñ Pm-nedin / ,
+100ˆ 120° 140° 160” 180°
+Hình 49.3 - Lược đồ kinh tế Ô-xtrây-li-a và Niu Di-len
+149
+
+--- Trang 151 ---
+ẢẮ Trang 150 'Ộ'
+Các quốc đảo còn lại đều là những nước đang phát triển. Kinh tế chủ yếu dựa
+vào khai thác tài nguyên thiên nhiên để xuất khẩu. Các mặt hàng xuất khẩu chính
+là khoáng sản (phốt phát, dầu mỏ, khí đốt, vàng, than đá, sắt....), nông sản (cùi dừa
+khô, ca cao, cà phê, chuối, van!...), hải sản (cá ngừ, cá mập, ngọc trai...), gỗ. Trong
+công nghiệp, chế biến thực phẩm là ngành phát triển nhất.
+Ngành du lịch có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước.
+Châu Đại Dương có mật độ dân số thấp nhất thế giới. Tỉ lệ dân
+thành thị cao, nhất là ở Ô-xtrây-li-a và Niu Drlen.
+Kinh tế phát triển rất không đều giữa các nước. Ô-xtrây-li-a và
+Niu Di-len là hai nước có nền kinh tế phát triển. Các nước còn lại
+kinh tế chủ yếu dựa vào du lịch và khai thác tài nguyên thiên nhiên
+để xuất khẩu.
+7 Lị ˆ
+Câu hói và bài tập
+l. Trình bày đặc điểm dân cư của châu Đại Dương.
+2. Nêu sự khác biệt về kinh tế của Ô-xtrây-li-a và Niu Di-len với các quốc đảo còn
+lại trong châu Đại Dương.
+150
+
+--- Trang 152 ---
+ủỉ Trang151 'Ộ'
+Bài 50 : THỰC HÀNH
+^ ` ,Ọ ˆ^
+VIẾT BÁO CÁO VỀ ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
+ì ^ ^
+CUA O-XTRAY-LI-A
+1. Dựa vào hình 48.1 và lát cắt địa hình dưới đây, trình bày đặc điểm địa hình
+O-xtrây:lia theo gợi ý sau :
+- Địa hình có thể chia làm mấy khu vực ?
+- Đặc điểm địa hình và độ cao chủ yếu của mỗi khu vực.
+- Đỉnh núi cao nhất nằm ở đâu ? Cao khoảng bao nhiêu ?
+m Dãy Đông
+2000 Cøo nguyên Tây Ô-xtrãy-li-g Đồng bằng trung tâm Ô-xtrâydia
+¡ ¡ Định Rao-đơ M
+48001 ¡ ¡ Fì ơq.ơ ã
+&. ¡ ¡ sS
+GI I h K-]
+10001 , ¡ ¡ §
+ẳ' ¡ ¡ ¡ ẵ'
+Ể ' ! U Iẵ
+: l „
+8 ' Hề AyØ(i6m) - Sống aolinh ï-
+0
+Hình 50.1 - Lát cắt địa hình lục địa Ô-xtrây-li-a theo vĩ tuyến 309N
+2. Dựa vào các hình 48.1, 50.2 và 50.3, nêu nhận xét về khí hậu của lục địa
+O-xtrây-lia theo gợi ý sau :
+- Các loại gió và hướng gió thổi đến lục địa Ô-xtrây-li-a.
+- Sự phân bố lượng mưa trên lục địa Ô-xtrây-li-a. Giải thích sự phân bố đó.
+- Sự phân bố hoang mạc ở lục địa Ô-xtrây-lia. Giải thích sự phân bố đó.
+151
+
+--- Trang 153 ---
+;MyK Trang152 'Ộ'
+ Ð — ~ _ „ | I ttọ isoi mn
+L y —F S . 2 _ - I=| ¡ọgt - 1500 mm
+ố \VA2=¬LÂ., 3} Mở \J=a= ; v L ]|zst-sơomm
+N L n = ⁄ ì `
+evosiasomveeinh ý Ấg—fpỡ›`v 2 s ~ ˆ | == Gió tnphong
+l[ L . É fJfẾ:Ị’°'e' HÔ | == Giómùs
+— - a d Ạ’./ | == Gió Tây ôn đới
+* ` . `
+>^ \3 -ỬJ U | „= Dòng biển nóng
+Ệa — | S ee .. Dòng biển lạnh
+N í _ . .. n ,-. . ˆ 3:| — Sông theo mùa
+- L N- 7
+“ ỄJ;~ b` 1 Ặ Ẻ N;-'—f.«'v " .P=¬=
+I`._ Vm_ ¡ Eỵ 3 `f `x ậ 4g" :
+v. ——ịi DƯƠNG.
+N. 100 # \ 120 140 ¡ 169 / 18g
+ình 50.2 - Lược đồ hướó 1Ó VÀ S ân bố lượng mưa ở lục địa Ô-xtrây-li-a
+Hình 50.2 - Lược đồ hướng gió và hân b ục đi y
+và các đảo lân cận
+mm G mmm r mm .
+400
+400 400
+274mm
+1150mm `'""ỳ'| m
+Ø I
+- \/ HN 20 200 %
+100 10 100 10 4og 10
+Ũ 0 0 0
+1234567893 10112 1234587588 101112 f’1zaqssvanumu0
+Bri-xbên A-lExơ Xprinh Pớc
+Hình 50.3 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm trên lục địa Ô-xtrây li-a
+152
+
+--- Trang 154 ---
+cM| K Trang1s3 N
+Chương X
+CHÂU ÂU
+— WẦẦẦaaauuÄéCGCGCGỗu u u:1Ỏề ! ÄẴ
+Bài 51 : THIÊN NHIÊN CHÂU ÂU
+Châu Âu là một bộ phận của lục địa Á - Âu, nằm trong đới khí hậu ôn
+hoà. Thiên nhiên được con người khai thác từ lâu đời và ngày càng được sử
+dụng có hiệu quả.
+1. Vị trí, địa hình
+= A ì
+ẢỦ›"Ề,:fE’RỒ\ C N I . NT n
+if'r`~`_"…’›"' vià U 'ể""~.›Ụ - = Đôg - n KHôf
+ư®ịl"_«vj ` ể PF`_I`Ì` ịì' Ỉm A Dlum
+L ð ¡ L Ưung hải
+c . i u u i
+m
+Hình 51.1 - Lược đồ tự nhiên châu Âu
+153
+
+--- Trang 155 ---
+ml Trang 154 'ỷ
+
+Châu Âu là một châu lục thuộc lục địa Á - Âu, diện tích chỉ chiếm trên 10 triệu km^.
+Dãy Ur-ran là ranh giới tự nhiên ở phía đông, ngăn cách châu Âu với châu Á.
+
+Nằm ở khoảng giữa các vĩ tuyến 369B và 719B, châu Âu có ba mặt giáp các
+biển và đại dương. Bờ biển dài 43.000 km, bị cắt xẻ mạnh, tạo thành nhiều bán
+đảo, vũng vịnh và biển ăn sâu vào đất liền.
+
+- Xác định trên hình 5J.J :
+
++ Các biển : Địa Trung Hải, Măng-sơ, Biển Bắc, Ban-tích, Biển Đen
+
+(Hác Hải), Biển Trắng (Bạch Hải).
+
++ Các bán đáo : X can-đi-na-vi, l-bê-rích, l-ta-li-a, Ban-căng.
+
+Châu Âu có ba dạng địa hình chính : đồng bằng, núi già, núi trẻ.
+
+Đồng bằng kéo dài từ tây sang đông, chiếm 2/3 diện tích châu lục.
+
+Núi già nằm ở phía bắc và vùng trung tâm, với những đỉnh tròn, thấp,
+sườn thoải.
+
+Núi trẻ ở phía nam, với những đỉnh cao, nhọn bên cạnh những thung lũng sâu.
+
+- Quan sát lược đồ 51.1, cho biết tên các đồng bằng lớn và các dấy núi chính
+ở châu Âu.
+
+2. Khí hậu, sông ngòi, thực vật
+
+- Quan sát hình 51.2, cho biết châu Âu có các kiểu khí hậu nào ?
+
+Đại bộ phận lãnh thổ châu Âu có khí hậu ôn đới hải dương và ôn đới lục địa,
+chỉ một diện tích nhỏ ở phía bắc vòng cực là có khí hậu hàn đới và phần phía nam
+có khí hậu địa trung hải.
+
+- Quan sát hình 51.1, nhận xét về mật độ sông ngòi ở châu Âu. Kể tên những
+con sông lớn ở châu Âu. Các sông này đổ vào biển nào ?
+
+Sông ngòi ở châu Âu có lượng nước dồi dào. Các sông đổ ra Bắc Băng Dương
+thường đóng băng một thời gian dài trong mùa đông, nhất là khu vực các cửa sông.
+
+Các sông quan trọng là Đa-nuyp, Rai-nơ và Von-ga. Nhiều sông ở châu Âu
+được nối với nhau bởi các kênh đào, tạo thành một hệ thống đường thuỷ dày đặc.
+
+Thảm thực vật thay đổi từ tây sang đông và từ bắc xuống nam theo sự thay đổi
+của nhiệt độ và lượng mưa. Vùng ven biển Tây Âu phổ biến là rừng cây lá rộng (sồi,
+dẻ...). Vào sâu lục địa, rừng lá rộng nhường chô cho rừng lá kim (thông, tùng...).
+Ở phía đông nam, rừng được thay thế bằng thảo nguyên. Ven Địa Trung Hải có rừng
+lá cứng...
+
+154
+
+--- Trang 156 ---
+ẸẸ Trang 155 'Ộ'
+277 1\
+x N
+.. S
+. 9
+4 —⁄ A
+Ê » \'V`Iẵ
+CN
+\\ : x
+i `_…_:.l…\ —=¬
+"Ặl1í \\_fấf/Í\\ [ ] K'Ng đị trưng hà
+HÃUFPHI p „“zzz® (6 Tây ôn đôi
+E m G n
+Hình 51.2 - Lược đồ khí hậu châu Âu
+
+Châu Âu là một bộ phận của lục địa Á - Âu, bờ biển bị cắt xẻ
+mạnh, biển ăn sâu vào đất liền, tạo thành nhiều bán đảo. Đồng bằng
+kéo dài từ tây sang đông, núi già ở phía bắc và vùng trung tâm, núi
+trẻ ở phía nam.
+
+Đại bộ phận lãnh thổ châu Âu có khí hậu ôn đới, chỉ một diện tích
+nhỏ ở phía bắc vòng cực có khí hậu hàn đới ; phía nam có khí hậu địa
+trung hải. Sông ngòi dày đặc, lượng nước dồi dào. Sự phân bố thực vật
+thay đổi theo nhiệt độ và lượng mưa ; ven biển Tây Âu có rừng lá rộng,
+đi sâu vào nội địa có rừng lá kim, phía đông nam có thảo nguyên và
+ven Địa Trung Hải có rừng lá cứng...
+
+Câu hỏi và bài tập
+I. Dựa vào hình 51.1, trình bày sự phân bố các loại địa hình chính của
+châu Âu.
+2. Dựa vào các hình 51.1 và 51.2, giải thích vì sao ở phía tây châu Âu có khí hậu
+ấm áp và mưa nhiều hơn ở phía đông ?
+155
+
+--- Trang 157 ---
+c;MvỊ< Trang156 'Ộ'
+Bài 52 : THIÊN NHIÊEN CHAU AU
+(Tiếp theo)
+mmm t
+400 20
+3. Các môi trường tự nhiên
+a) Môi trường ôn đới hái dương 300 10
+- Quan sát hình 52.1, cho biết đặc điểm của khí
+hậu ôn đới hải dương. 200 Ũ
+Các nước vùng ven biển Tây Âu như Anh, Ai- #20mm
+len, Pháp... có khí hậu ôn đới hải dương, mùa hạ - qg 10
+mát, mùa đông không lạnh lắm. Nhiệt độ thường
+trên 0°C. Mưa quanh năm và lượng mưa tương đối
+lớn(khoảng 800-1000mm/năm).cónhiểusương 9 1284596799 0909 Ở
+mù, đặc biệt là về mùa thu - đông. Dòng hải lưu __ -
+Ạ H - đong. òng hải TU ,, 52 J - Biểu đồ nhiệt độ và
+mngỵBac Đại Tây Dương và gió Tây ôn đới có Vôi - lượng mưa tại trạm Bret (Pháp)
+trò rất lớn, làm cho khí hậu của các nước này ẩm
+và ẩm hơn so với các nơi khác cùng vĩ độ.
+ˆ `. .À # ¬ ` ˆ ả
+Sông ngòi nhiều nước quanh năm và không - 4Ø L
+đóng băng. Rừng sồi, dẻ xưa kia có diện tích rất
+lớn, nay chỉ còn lại trên các sườn núi.
+300 10
+b) Môi trường ôn đới lục địa
+- Quan sát hình 52.2, cho biết đặc điểm của - i
+khí hậu ôn đới lục địa.
+Khu vực Đông Âu có khí hậu ôn đới lục địa.
+, , : 100 443nm 10
+Ơ phía bắc của Đông Âu, mùa đông kéo dài
+và có tuyết phủ. Càng đi về phía nam, mùa đông
+ưìng Ẹắndẩn, mùz1he.1nónghơn, mợng mưa l *l²14lO'IIi'lì'Ill'm
+giảm dần. Vào sâu trong đất liền, mùa đông lạnh Øình 52.2 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng
+và tuyết rơi nhiều, mùa hạ nóng và có mưa. mưa tại trạm Ca-dan (LB. Nga)
+156
+
+--- Trang 158 ---
+CM›ì( Trang157 .Ộ,
+Sông nhiều nước trong mùa xuân - hạ và có thời kì đóng băng vào mùa
+đông. Cảng vào sâu trong nội địa, thời gian sông đóng băng cảng dài hơn.
+Rừng và thảo nguyên chiếm phần lớn diện tích. Thực vật thay đổi từ bắc xuống
+nam. Ở vùng gần vòng cực là đới đồng rêu băng giá quanh năm. Về phía nam lần
+lượt là rừng lá kim, rừng hôn giao, rừng lá rộng, thảo nguyên rừng. Phía đông nam
+là thảo nguyên. Ven biển Ca-xpi là vùng nửa hoang mạc.
+c) Môi trường địa trung hải
+- Quan sát hình 52.3, cho biết khí hậu - Ñ
+địa trung hải có gì đặc biệt. 400 ”
+Ở các nước Nam Âu, ven Địa Trung Hải,
+vào mùa thu - đông thời tiết không lạnh lắm %00 10
+và có mưa, thường là những trận mưa rào.
+Mùa hạ nóng, khô.
+I ì 200 Ũ
+Sông ngòi ngăn và dốc, mùa thu - đông
+có nhiều nước hơn và mùa hạ ít nước. Trna
+. 100 ¬10
+Thực vật thích nghị với điều kiện khí hậu
+khô hạn trong mùa hạ. Rừng thưa, bao gồm các
+loại cây lá cứng và xanh quanh năm. LẠ ư E X T E E T Y G
+Hình 52.3 - Biểu đồ nhiệt độ và lượng
+d) Môi trường núi cao mưa tại trạm Pa-lec-mô (Ita-lra)
+E
+v 'Đồng cỏ nổi oso G
+. T T T 7 Ran hăn geo
+- 0 ⁄ _ u Json
+n 7 x n n n m
+Hình 52.4 - Sơ đồ phân bố thực vật theo độ cao ở dãy An-pơ
+157
+
+--- Trang 159 ---
+Ảị Trang158 'Ộ'
+
+Môi trường núi cao điển hình là môi trường thuộc dãy An-pơ.
+
+- Quan sát hình 52.4 cho biết trên dấy An-pơ có bao nhiêu đại thực vật ? Môi
+đại bắt đầu và kết thúc ở độ cao nào ?
+
+Dãy An-pơ nhận được nhiều mưa ở các sườn phía tây. Thảm thực vật thay đổi
+theo độ cao. Ở chân núi, rừng đã được con người khai phá từ lâu để sản xuất nông
+nghiệp. Từ độ cao 800 m đến khoảng 1800 m, nhiệt độ giảm dần, mưa nhiều, rừng
+hỗn giao phát triển. Trên 1800m, nhiệt độ tiếp tục giảm, là địa bàn của các loài cây
+lá kim (thông, tùng...). Trên 2200 m là vùng đồng cỏ núi cao. Cuối cùng, trên
+3000 m là thế giới của băng tuyết vĩnh cửu và băng hà.
+
+Châu Âu có các loại môi trư��ng :
+
+Môi trường ôn đới hải dương ở các đảo và ven biển Tây Âu có khí
+hậu ôn hoà, sông ngòi nhiều nước quanh năm, phát triển rừng cây lá
+rộng : sồi, dẻ...
+
+Vào sâu trong đất liền là môi trường ôn đới lục địa, biên độ nhiệt
+trong năm lớn, lượng mưa giảm, sông ngòi có thời kì đóng băng về
+mùa đông. Rừng và thảo nguyên chiếm phần lớn diện tích.
+
+Phía nam là môi trường địa trung hải, mưa tập trung vào thu - đông,
+mùa hạ nóng khô, sông ngòi ngắn và dốc, rừng thưa, cây lá cứng xanh
+quanh năm.
+
+Môi trường núi cao có nhiều mưa trên các sườn đón gió ở phía tây,
+thực vật thay đổi theo độ cao.
+
+ˆ » ˆ`
+Câu hỏi và bài tập
+l. So sánh sự khác nhau giữa khí hậu ôn đới hải dương và khí hậu ôn đới lục địa,
+giữa khí hậu ôn đới lục địa và khí hậu địa trung hải.
+2. Tại sao thảm thực vật ở châu Âu lại thay đổi từ tây sang đông ?
+158
+
+--- Trang 160 ---
+ẵẮ Trang 159 'Ộ'
+Bài 53 : THỰC HÀNH
+^ è A `
+ĐỌC, PHÂN TÍCH LƯỢC ĐỒ, BIẾU ĐỒ
+NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA CHÂU ÂU
+1. Nhận biết đặc điểm khí hậu
+Quan sát hình 51.2:
+- Cho biết vì sao cùng vĩ độ nhưng miền ven biển của bán đảo Xcan-đina-vi có
+khí hậu ấm áp và mưa nhiều hơn ở Ai-xơ-len ?
+- Quan sát các đường đắng nhiệt tháng giêng, nhận xét về nhiệt độ của châu
+Âu vào mùa đông.
+- Nêu tên các kiểu khí hậu ở châu Âu. So sánh diện tích của các vùng có các
+kiểu khí hậu đó.
+2. Phân tích một số biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+Hình 53.1 - Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa và sơ đồ thảm thực vật ở một số vùng của châu Âu
+Phân tích các biểu đồ hình 53.1, theo trình tự :
+- Nhiệt độ trung bình tháng I và tháng VII. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa tháng
+I và tháng VII. Nhận xét chung về chế độ nhiệt.
+- Các tháng mưa nhiều. Các tháng mưa ít. Nhận xét chung về chế độ mưa.
+- Xác định kiểu khí hậu của từng trạm. Cho biết lí do.
+- Xếp các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa (A, B, C) với các lát cắt thảm thực
+vật (D, E, F) thành từng cặp sao cho phù hợp.
+159
+
+--- Trang 161 ---
+f.MVK Trang 160 'Ộ'
+‹: ^ ~ ^ ^ ^
+Bài 54 : DẪN CU, XA HỘI CHÁU ÁU
+1. Sự đa dạng về tôn giáo, ngôn ngữ và văn hoá
+m JÝxÐx”“Á— X K
+Ễ f`Ắ „ Ả-'I .I'I Ị r " Iờ I'J.I x Q ồx/ # ²-._\
+= 2 H N W
+I : / A A - ` C H đ C N áf"_'Ifỹ' . i À
+x v u v A Ý L
+7 SÁO ` : \ % n i n= Ũ BIỂNĐEN |\ ù,`
+/gư = à IÀ A ì a ng / v
+/ *X v Ề'ẵặ-Ị"Ở"_aJf~ Y A [AN-BARE"2⁄2 GCÁC NHÓM NGÓN NGỮ
+E G-knvs b ¡ ĐỊtẠAT | % › k _ E=J Giecman
+/
+J ! Emm HiLạp
+-CHÂU PHI h
+— U1 Các ngôn ngữ khác
+/ u — HN ¡ ⁄ Vùng đan xen
+l A .
+l ; : k⁄4 hai ngôn ngữ
+Hình 54.1 - Lược đồ các nhóm ngôn ngữ ở châu Âu
+160
+
+--- Trang 162 ---
+ẮẮ Trang 161 'Ộ'
+- Quan sát hình 54.1, cho biết châu Âu có các nhóm ngôn ngữ nào ? Nêu tên
+các nước thuộc từng nhóm.
+Dân cư châu Âu chủ yếu thuộc chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-it, gồm ba nhóm ngôn ngữ
+chính : nhóm Giecman, nhóm Latinh, nhóm Xilavơ.
+Do tính chất đa dân tộc nên phần lớn các quốc gia ở châu Âu đều đa dạng về
+ngôn ngữ và văn hoá.
+Phần lớn dân châu Âu theo Cơ Đốc giáo, gồm đạo Thiên Chúa, đạo Tin Lành
+và đạo Chính Thống. Ngoài ra, còn có một số vùng theo đạo Hồi.
+2. Dân cư châu Âu đang già đi. Mức độ đô thị hoá cao
+Dân số châu Âu là 727 triệu người (năm 2001).
+- Quan sát hình 54.2, nhận xét sự thay đổi kết cấu dân số theo độ tuổi của châu
+Âu và của thế giới trong giai đoạn 1960-2000.
+ChâuÂu .„ Thếgiới
+90
+a0
+70
+60 Năm 1960
+50
+40
+30
+P.i
+10
+Triệu người 0 Triệu người
+„ 15 1 5 Dñũ ö 100 200 500 400 SÓO G00
+s0
+80
+7u
+60
+kẽ Năm 1980
+40
+30
+z0
+10
+Triệu người 2 5 00 5 Ù Ô Ó 100 200 300 400 S00 G00 Thiệu người
+go
+L
+70
+- Năm 2000
+50
+40
+Khi
+z
+10
+Triệu người 0 Triệu người
+32 20 15 í0 65Ƒ Ũ O 100 200 3500 400 6H0O BÓ0O
+Hình 54.2 - Kết cấu dân số châu Âu và thế giới qua một số năm
+lóI
+
+--- Trang 163 ---
+;M'vK Trang 162 'Ộ'
+Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên của châu Au rất thấp, chưa tới 0,1%. Nhiềêu nước
+Đông Au và một số nước Bắc Au, Tây Âu có tỉ lệ gia tăng tự nhiên âm. Dân số
+tăng ở một số nước chủ yêu là do nhập cư.
+,ầ'\ ` ỈỔ9ÍỄl'ffll.lulỈ , n;' ể.'fỵ" `1` . h\ Ỉp_- ì `1" _" a : A \ Ế’ềj \` "`Ì›I"`*`
+v Ẵ Â-Ư_í' T.E Ỷ S L `.`l Ị `Ĩ; h`* c ư_` L f.`ẹl_.,w,nfẢ. ; N H"-IỆJ
+. .N Khoas C. z 4 . NH „(a › Ể \
+<=. s m X G MẬT ĐỘ DÂN SỐ ( Người / km? )
+/ ẸFo G í + Ắóĩ | N HỚNG J ¬ .
+i N n ZưỜI N. L | Từ25-125
+/ ỉẸg; |
+re / ~ |
+— — I|'l . fỉỉ j` ẵ ẵ4 Ểìvj 4§ j’ E\ . -IIffl. 5 ừỈùl dừ'
+— Ệ " .
+CHÂU PHI . Í @  Trên 3 triệu đến 5 triệu dân
+ˆ Hề gP Á | - ®- TƯ triệu đến 3 tiệu dân
+Hình 54.3 - Lược đồ phân bố dân cư và đô thị ở châu Âu
+162
+
+--- Trang 164 ---
+ủẮ Trang 163 .Ộ.
+
+- Quan sát hình 54.3, nhận xét sự phân bố dân cư ở cháu Âu -
+
++ Các vùng có mật độ dân số cao (trên 125 người/km2).
+
++ Các vùng có mát độ dân số thấp (dưới 25 người/km^).
+
+Mật độ dân số trung bình của châu Âu là trên 70 người/km2. Những vùng có
+mật độ dân số cao thường là các đồng bằng, các thung lũng lớn và đặc biệt là các
+vùng duyên hải. Trong khi đó, dân cư phân bố thưa thớt ở phía bắc và những vùng
+núi cao.
+
+Đô thị hoá ở châu Âu có một số đặc điểm :
+
+Mức độ đô thị hoá cao. Châu Âu có khoảng 75% dân số sống trong các đô thị
+và hơn 50 thành phố trên 1 triệu dân.
+
+Ở những vùng công nghiệp lâu đời, các thành phố phát triển và nối liền với
+nhau tạo thành dải đô thị xuyên biên giới như dải đô thị kéo dài từ Li-vơ-pun (Anh)
+đến Côn (Đức).
+
+Việc phát triển sản xuất công nghiệp ở vùng nông thôn cùng việc mở rộng
+ngoại ô của các đô thị đã thúc đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn. Điều kiện
+sống của người dân nông thôn ngày càng gần với điều kiện sống của người dân
+thành thị.
+
+Dân cư châu Âu chủ yếu thuộc chủng tộc Ơ-rô-pê-Ôô-it. Những cuộc
+thiên di và chiến tranh tôn giáo trong lịch sử đã tạo nên sự đa dạng về
+văn hoá, ngôn ngữ, tôn giáo trong các quốc gia ở châu Âu.
+
+Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên quá thấp. Dân số châu Âu đang
+giả đi.
+
+Đô thị hoá ở châu Âu có một số đặc điểm : tỉ lệ dân thành thị cao,
+các thành phố nối tiếp nhau tạo thành dải đô thị, đô thị hoá nông thôn
+phát triển.
+
+ˆ 2.» ` ` ˆ
+Câu hói và bài tập
+l. Trình bày sự đa dạng về ngôn ngữ, văn hoá và tôn giáo ở châu Âu.
+2. Phân tích hình 54.2 để thấy :
+- So với thế giới, châu Âu là một châu lục có dân số già.
+- Dân số châu Âu vẫn đang có xu hướng già đi.
+163
+
+--- Trang 165 ---
+ỉ'4Ầ Trang 164 'Ộ'
+Bài 55 : KINH TẾ CHÂU ÂU
+1. Nông nghiệp
+- Quan sát hình 55.1, cho biết :
++ Các cây trồng và vật nuôi chính ở châu Âu.
++Sự phân bố của các cây trồng và vật nuôi đó.
+A ` à
+s<Ñ ö Xề
+O N :
+A n n GG
+Ú , F Ơ K '1 <# Lưami U Gủ cải đường
+I--"ùàùu . m A T M -
+_r`E'—.—'- Ø Cam chanh
+Hình 55.1 - Lược đồ nông nghiệp châu Âu
+164
+
+--- Trang 166 ---
+ẢẮ Trang 165 'Ộ'
+Quy mô sản xuất nông nghiệp ở các quốc gia châu Âu thường không lớn. Sản
+xuất được tổ chức theo các hộ gia đình hoặc các trang trại. Các hộ gia đình tiến
+hành sản xuất theo hướng đa canh ; trong khi đó mỗi trang trại là một xí nghiệp
+nông nghiệp, sản xuất chuyên môn hoá một số sản phẩm.
+Nhìn chung, các quốc gia ở châu Âu có nền nông nghiệp thâm canh, phát triển
+ở trình độ cao, áp dụng các tiến bộ khoa học - kĩ thuật tiên tiến  và gắn chặt với
+công nghiệp chế biến, nhờ đó mà sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao.
+Ở hầu hết các nước, chăn nuôi có tỉ trọng cao hơn trồng trọt.
+2. Công nghiệp
+- Dựa vào hình 55.2, trình bày sự phân bố các ngành công nghiệp ở châu  m
+! ! Jf . 'ẫx_ " Ã Khathácdấu @ Hoá chất
+.. Luyện kim màu @ nw
+hfV'—r"_= đ 9999 Vũ m
+Hình 55.2 - Lược đồ công nghiệp châu Âu
+l65
+
+--- Trang 167 ---
+gM_p<_ Trang 166 'Ộ'
+
+Châu Âu là nơi tiến hành công nghiệp hoá sớm nhất thế giới. Từ lâu, các sản
+phẩm công nghiệp của châu Âu đã nổi tiếng về chất lượng cao. Các ngành công
+nghiệp được chú trọng phát triển là luyện kim, chế tạo máy, hoá chất, chế biến thực
+phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng... Sản xuất công nghiệp được phân bố tập trung như
+vùng Rua... hoặc trải dài như trục công nghiệp dọc sông Rarno.
+
+Từ những năm 80 của thế kỉ XX, nhiều ngành công nghiệp truyền thống
+của châu Âu như khai thác than, luyện kim, đóng tàu, dệt, may mặc... bị giảm
+sút mạnh do sự cạnh tranh của các nước và các lãnh thổ công nghiệp mới.
+Hàng loạt khu công nghiệp cũ ở Bi, Hà Lan, Luc-xem-bua, Pháp, Đức... một
+thời phồn thịnh thì nay gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi phải có sự thay đổi về cơ
+cấu, công nghệ...
+
+- Quan sát hình 55.3, nêu sự hợp tác rộng rãi trong ngành công nghiệp sản xuất
+máy bay ở châu Âu.
+
+¬ u Xvv (Tây Ban Nha)
+=| Pháp -Hoa K ,
+=| Ohotxtg Pin‹e (Anh) Hmba(e) - MMXl/
+ThyBmNe / /
+Xinh-xinh-na+i (Hoa KỊ /l/
+: 4 c. Nmdecdum (Hà Lan
+nuưnp |“ Ÿ 2 oÓc a
+X. u E
+—S @O smenmp)
+— Ẹ
+ẵ Brh n (LB Đức) QịlỀ Mong1an d (Phíp| ;l.Ể ụỆJg`ửụ1
+Hình 55.3 - Hợp tác sản xuất máy bay E-bơt \ ⁄Á
+Ñ
+l
+; i Ú
+Ø
+
+Nhiều ngành công nghiệp mới, trang bị hiện đại được xây dựng ở các trung
+tâm công nghệ cao. Các ngành công nghiệp mũi nhọn như điện tử, cơ khí chính
+xác và tự động hoá, công nghiệp hàng không... nhờ liên kết chặt chẽ với các viện
+nghiên cứu và các trường đại học, có sự hợp tác rộng rãi giữa các nước nên năng
+l66
+
+--- Trang 168 ---
+ủỉ Trang 167 'Ộ'
+suất và chất lượng sản phẩm được nâng cao, sản phẩm luôn thay đổi phù hợp với
+yêu cầu của thị trường.
+3. Dịch vụ s 4
+- : NKỄ"'-.'_Ề — : b
+
+Dịch vụ là lĩnh vực kinh tế phát triển m l l
+
+nhất ở châu Âu. Hoạt động dịch vụ thâm : Q N EN
+ˆ Ñ Ñ B .Ả ; e -Z2v `t__'
+nhập vào và phục vụ cho sự phát triển của ` : ì
+mọi ngành kinh tế. Châu Âu có nhiều sân E m ¬ " đ . Ä
+: A - R . ‹ c m x N _——C,
+
+ủỵẵ hải ủngA, đưc`1r.t1g gao mcỉng ạẹn đại, .. m . 25 c. ¬
+nhiều trung tâm tài chính, ngân hàng, bảo 0 T ế .
+hiểm lớn, nhiều trường đại học và viện
+nghiên cứu nổi tiếng trên thế giới. Luân Đôn
+(Anh), Pln.ăng_pl.luô'C (Đức), Duyrrich Hình 55.4 - Khu du lịch trên dãy An-pơ
+(Thuy Sĩ)... là những trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại hàng đầu thế giới.
+
+Du lịch là ngành kinh tế quan trọng, đem lại nguồn ngoại tệ lớn cho nhiều quốc
+gia ở châu Âu. Các hoạt động du lịch phong phú và đa dạng, hằng năm thu hút
+hàng trăm triệu lượt du khách nhưng môi trường vẫn được bảo vệ tốt.
+
+- Nêu tên một số trung tâm du lịch nổi tiếng ở châu Âu.
+
+Châu Âu có nền nông nghiệp tiên tiến, đạt hiệu quả cao. Sản xuất
+nông nghiệp được chuyên môn hoá trong các trang trại lớn hoặc đa
+canh trong các hộ gia đình.
+
+Nền công nghiệp châu Âu phát triển rất sớm, có nhiều sản phẩm nổi
+tiếng về chất lượng cao. Các vùng công nghiệp truyền thống đang gặp
+khó khăn, đòi hỏi phải thay đổi về công nghệ... Nhiều ngành công nghiệp
+hiện đại đang được phát triển trong các trung tâm công nghệ cao.
+
+Dịch vụ là ngành kinh tế quan trọng, phát triển đa dạng, rộng khắp
+và là nguồn thu ngoại tệ lớn.
+
+Câu hỏi và bài tập
+l. Vì sao sản xuất nông nghiệp ở châu Âu đạt hiệu quả cao ?
+2. Trình bày sự phát triển của ngành công nghiệp ở châu Âu.
+3. Lĩnh vực dịch vụ ở châu Âu phát triển đa dạng như thế nào ?
+167
+
+--- Trang 169 ---
+q4VK Trang 168 .Ộ.
+. M4 ˆ
+Bài 56 : KHU VỰC BẮC ÁU
+CcỔ Ư*J. ~Ụ’a›Ể eJJf'x_ĩ. ha cổ. “ liên nhiên ỵ’~e 'C khải. ù, mÔt cách hc L:Ể 4.
+1. Khái quát tự nhiên
+Khu vực Bắc Âu gồm Ai-xơlen và ba nước trên bán đảo Xcan-đi-na-vi là Na Uy,
+Thuy Điển, Phần Lan. Phần lớn diện tích nằm trong vùng ôn đới lục địa, lạnh.
+- Xác định vị trí của các nước khu vực Bắc Âu trên hình 56.1.
+302 207 ~ 109 ự l10 20 30 40
+Í , NA-UY] "Z°7---X-t à…
+t /Ấg%/Z/ XƯN
+Hình 56.1 - Lược đồ các nước khu vực Bắc Âu
+Địa hình băng hà cổ rất phổ biến ở khu vực Bắc Âu. Bờ biển Na Uy nổi bật
+với dạng địa hình fio. Phần Lan có hàng vạn hồ, đầm.
+Ai-xơ-len có rất nhiều núi lửa với các suối nước nóng và nguồn nước nóng
+phun từ dưới đất lên.
+Phần lớn diện tích của bán đảo Xcan-đi-na-vi là núi và cao nguyên. Dãy núi già
+Xcan-đi-na-vi là biên giới tự nhiên giữa Na Uy và Thuy Điển.
+168
+
+--- Trang 170 ---
+J<.1›K Trang 169 -Ộ
+Nhìn chung, Bắc Âu có khí hậu | |
+lạnh giá vào mùa đông, mát mẻ vào -. à
+mùa hạ. Tuy vậy, vân có sự khác biệt W W ~ AỄ~*.?i;ị"ỉ'
+.~ + ˆ ~ ,*. ñ ° ^ | "( ¬ . ế . Đm .
+giữa hai bên dãy núi Xcan-đi-na-vi. Ơ m 4 - 6 _
+phía đông, Thuy Điếển vàPhẩnLancó E | '
+mùa đông rất giá lạnh, tuyết rơi từ. | n
+J 5 Vìl Ñ A . .-
+tháng X. Ơ phía tây, ven biển Na Uycó .. P
+mùa đông không lạnh lắm, biển không S =-
+đóng băng, mùa hạ mát, mưa nhiều. ¡ z (
+- Quan sát hình 56ó.4 kết hợp với. | _ .
+kiến thức đãhọc, giải thích tại Ssao cósự -. | s Ẻ —
+z L ˆ ⁄ ˆ . ~ ⁄ ˆ ` r Cor` . : ˆ F°—… ;
+khác biệt về khí hậu giữa phía đông và. . | n Ố d S
+} M * ⁄ ⁄ , ) ! ¬ ’
+phía tây dãy Xcan-đi-na-vi : - —ả Gz
+AI-xơ-len năm giáp vòng cực Bắc, n |
+được coi là xứ sở của băng tuyết. đ y N _
+Các nguôn tài nguyên quan trọng hhn s .`
+của Bắc Au là dầu mỏ(vùngthêm ục .. X ” ' -
+địa Biển Bắc), rừng (trên bán đảo đ n \
+Xcan-đi-na-vn)) quặng sắt, đồng, # : ự B C n G `
+uranium, nguôn thuỷ năng và cá biên.. . . ' ' G `
+Ai-xơ-len có diện tích đồng cỏ khá lớn. Hình 56.2 - Bờ biên tìo ở Na Ủy
+FS S Ñ .. :
+- 1 - aỳ s -`."lL.. NH |
+. " .'4 » - x — ¬
+- h — |
+w`. - _
+4 l _'À P. J : Ả`
+ỹ ? hai
+Hình 56.3 - Hồ băng hà và rừng lá kim ở Phần Lan
+169
+
+--- Trang 171 ---
+ủỉ Trang 170 'Ộ'
+N I N : sá — . ..
+s Ơ'J YJ/ Ẳ í/Í 4 ỉ" € Ọí Nh .
+) ¬QHTV5⁄27”.
+ấ` Rừng lá kim Ú Khiđố NH ĐồỒng n=  Gió Tây ôn đới
+ð Rimglárộng ễ Pẩumỏ A SÁ=- c -3~ Dòng biển nóng
+H Thán 9VVWvv„ Ranh giới băng trôi
+0m-200m 208m.500m S#$ m . 1080 m 1990 m . 2080 m Trên 2900 m
+Hình 56.4 - Lược đồ tự nhiên khu vực Bắc Âu
+2. Kinh tế
+
+Các nước Bắc Âu có mức sống cao, nhờ khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên
+để phát triển kinh tế đạt hiệu quả.
+
+Nguồn thuỷ điện dồi dào và rẻ là điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp.
+
+Kinh tế biển giữ vai trò quan trọng ở khu vực Bắc Âu. Các dân tộc ở Bắc Âu
+từ xưa đã nổi tiếng về nghề hàng hải và đánh cá. Na y và Ai-xơ-len có đội thương
+thuyền hùng mạnh và đội tàu đánh cá hiện đại. Công nghiệp khai thác dầu khí rất
+phát triển ở vùng Biển Bắc.
+
+Công nghiệp khai thác rừng, sản xuất đồ gỗ và giấy xuất khẩu đem lại nguồn
+ngoại tệ lớn cho các nước trên bán đảo Xcan-đi-na-vi. Việc khai thác được tổ chức
+có kế hoạch, đi đôi với việc bảo vệ và trồng rừng. Gỗ được kết thành bè và thả trôi
+theo dòng sông tới các nhà máy chế biến gỗ nằm bên bờ biển.
+
+170
+
+--- Trang 172 ---
+CM_ K Trang171 .Ộ,
+têu. kiê lên. củ ⁄4 đ í m T
+Điêều kl'ẹn Ẩự nhiên của ⁄/⁄Z⁄ C E f* sS ¬ Ễ k
+các nước Bắc Âunhìnchung ẨPZ2V/' — đ 23 ZZ Ÿ
+không meạn lợiđê phát triển # „ Ầ _'J ¿ Ầ E, `Ởẩ
+ngành trống trọt. Ð <. ÐH / — S t ..
+s Ngành chăn nuôi vả chêề . m v NH ỂỄNÂ
+biển các sản phẩm từ chăn S ^Ytv " ⁄ "*'Í/"`Zầ
+A s G Š u - Ứ 4 à' ¬ . . ..
+nuôi (bơ,pho mát sữa thịt..) KFIP?Z # ⁄ . — Ắ z
+2 ~ # ; P ặ ˆ # . 4 lẠ „ \ F : Z
+để xuất khâẩu đóng vai trò | u" Z Ắ / 4 _ Ểk 5 2
+› . ⁄ B , / ’ẫíỈ’ _ O j—\` Ả
+quan trọng trong sản xuất —— 2722=9ù d = ( n B
+nông nghiệp. Hình 56.5 - Sơ chế trên tàu đánh cá của Na Uy
+Đánh cá và xuất khẩu cá cũng là nguồn thu ngoại tệ quan trọng (cá chiếm 75%
+tổng sản phẩm xuất khẩu của Ai-xơ-len).
+
+Khu vực Bắc Âu gồm các nước : Na Uy, Thuy Điển, Phần Lan và
+AIxơen.
+
+Địa hình băng hà cổ rất phổ biến trên bán đảo Xcan-đi-na-vi : bờ biển
+dạng fio (Na Uy), hồ, đầm (Phần Lan). Ai-xơ-len có nhiều núi lửa và suối
+nước nóng.
+
+Khí hậu lạnh giá vào mùa đông, mát mẻ vào mùa hạ.
+
+Các nước Bắc Âu có mức sống cao dựa trên cơ sở khai thác tài
+nguyên thiên nhiên một cách hợp lí đề phát triển kinh tế đạt hiệu quả.
+
+ˆ ’ Lị ^
+Câu hói và bài tập
+l. Nêu những khó khăn về điều kiện tự nhiên của các nước Bắc Âu đối với đời
+sống và sản xuất.
+2. Các nước Bắc Âu đã khai thác thiên nhiên hợp lí để phát triển kinh tế như thế
+nào ?
+3. Qua bảng số liệu dưới đây, vẽ biểu đồ thể hiện sản lượng và sản lượng bình quân
+đầu người về giấy, bìa (năm 1999) ở một số nước Bắc Âu ; nêu nhận xét.
+l7]
+
+--- Trang 173 ---
+ủị Trang 172 'Ộ'
+Bài 57 : KHU VỰC TÂY VÀ TRUNG ÁU
+Khu vực Tây và Trung. Âu nằm hoàn toàn trong đới ôn hoà. Đây là
+nơi được khai thác từ lâu đời, tập trung nhiều quốc gia công nghiệp phát
+triển, có nên kinh tế đa dạng.
+1. Khái quát tự nhiên
+Khu vực Tây và Trung Âu trải dài từ quần đảo Anh - Ai-len qua lãnh thổ các
+nước Pháp, Đức, Ba Lan, Xlô-va-kira, Ruma-ni, Hung-ga-ri, Áo, Thuy Sĩ ... Địa
+hình gồm ba miền : miền đồng bằng phía bắc, miền núi già ở giữa và miền núi trẻ
+Ở phía nam.
+r== G@ió Tôy ôn đới [U] Uconum m Đồng Í\ Khđốt
+7 Dòng biển nóng W Thon A sSốt Ñ Dđumö
+Ấ~ Rừng lớ kim lAll Bô xit
+Cð - Rừng lá rộng
+„ - Thỏo nguyên 0-Aiâm  284-380n: 5- 1800 1000 -200 n 1252805
+Hình 57.1 - Lược đồ tự nhiên khu vực Tây và Trung Âu
+L
+
+--- Trang 174 ---
+EM-K Trangl73 GỄ'
+
+Ảnh hưởng của biển đối với khí hậu rất rõ rệt.
+
+- Quan sát hình 57.1, hãy giải thích tại sao khí hậu ở Tây vàTrung Âu chịu ảnh
+hưởng !ố rệt của biển.
+
+Cảng đi về phía đông ảnh hưởng của biển càng giảm dần. Ven biến phía tây
+có khí hậu ôn đới hải dương, sông ngòi nhiều nước quanh năm. Vào sâu trong đất
+liền có khí hậu ôn đới lục địa, sông ngòi đóng băng về mùa đông.
+
+Miền đồng bằng Tây và Trung Âu nằm giáp Biển Bắc và biển Banrtích, trải
+dài từ Bắc Pháp qua lãnh thổ Ba Lan. Phía bắc có nhiều đầm lầy và hồ, đất xấu.
+Phía nam là những dải đất sét pha cát mịn màu mỡ. Vùng đất thấp ven Biển Bắc
+hiện nay đang tiếp tục lún xuống mỗi năm vài xăngtimét.
+
+Miền núi già Tây và Trung Âu nằm ở phía nam miền đồng bằng là miền núi
+uốn nếp - đoạn tầng. Địa hình nổi bật là các khối núi ngăn cách với nhau bởi những
+đồng bằng nhỏ hẹp và các bồn địa.
+
+Miền núi trẻ Tây và Trung Âu gồm các dãy An-pơ và Cac-pat.
+
+Dãy An-pơ đồ sộ, uốn thành một vòng cung dài trên 1200 km, gồm nhiều dải
+núi chạy song song, với các đỉnh cao trên 3000 m, có tuyết và băng hà bao phủ.
+Dãy Cac-pat là một vòng cung núi dài gần 1500 km, thấp hơn dãy An-pơ, trên các
+sườn núi còn nhiều rừng cây, khoáng sản có sắt và kim loại màu, đặc biệt vùng
+chân núi phía đông có nhiều mỏ muối kali, khí thiên nhiên và dầu mỏ.
+
+Tiếp giáp với dãy Cac-pat là bình nguyên trung lưu và bình nguyên hạ lưu sông
+Đa-nuýp.
+
+2. Kinh tế
+a) Công nghiệp
+
+Tây và Trung Âu là khu vực tập trung nhiều cường quốc công nghiệp của thế
+giới như Anh, Pháp, Đức... Ở đây, các ngành công nghiệp hiện đại (cơ khí chính
+xác, điện và điện tử, hoá dược...) phát triển bên cạnh các ngành công nghiệp truyền
+thống (luyện kim, dệt, may mặc, hàng tiêu dùng...). Đây cũng là nơi có nhiều vùng
+công nghiệp nổi tiếng thế giới như vùng Rua (Đức)... và nhiều hải cảng lớn như
+Rốttéc-đam (Hà Lan)...
+
+b) Nông nghiệp
+
+Phía bắc miền đồng bằng Tây và Trung Âu trồng lúa mạch và khoai tây, phía
+nam đồng bằng trồng lúa mì và củ cải đường. Ở vùng đất thấp ven Biển Bắc, người
+dân Hà Lan xây đê ngăn biển, đào nhiều kênh tiêu nước, cải tạo đất, chuyên thâm
+
+I73
+
+--- Trang 175 ---
+EM| K Trang174 N
+canh rau, hạt giống, hoa, chăn nuôi bò sữa ... để xuất khẩu. Miền đồng bằng Tây
+và Trung Âu là khu vực có nền nông nghiệp thâm canh phát triển đa dạng và có
+năng suất cao nhất châu Âu. Trên các đồng cỏ ở vùng núi, người ta chăn thả
+bò, cừu.
+c) Địch vụ
+
+Các ngành dịch vụ phát triển mạnh ở khu vực Tây và Trung Âu, chiếm trên
+2/3 tổng thu nhập quốc dân.
+
+Các trung tâm tài chính lớn là Luân Đôn, Parri, Duyrrich...
+
+Dãy An-pơ đồ sộ, phong cảnh núi non hùng vĩ thu hút nhiều du khách đến nghỉ
+ngơi, leo núi, trượt tuyết ... đem lại nguồn lợi lớn về du lịch.
+
+Khu vực Tây và Trung Âu gồm ba miền địa hình : miền đồng bằng,
+miền núi già và miền núi trẻ.
+
+Tây và Trung Âu tập trung nhiều cường quốc công nghiệp hàng đầu
+của thế giới. Đây cũng là nơi có nhiều vùng công nghiệp nổi tiếng,
+nhiều hải cảng lớn. Nền nông nghiệp phát triển đa dạng và có năng suất
+cao nhất châu Âu. Các ngành dịch vụ phát triển, chiếm trên 2/3 tổng
+thu nhập quốc dân.
+
+Câu hỏi và bài tập
+l. Nêu đặc điểm của ba miền địa hình ở khu vực Tây và Trung Âu.
+2. Dựa vào bảng số liệu dưới đây :
+- Tính thu nhập bình quân đầu người của mỗi nước.
+- Nêu nhận xét về cơ cấu tổng sản phẩm trong nước (GDP) và rút ra kết luận về
+nền kinh tế của các nước trong bảng (năm 2000).
+174
+
+--- Trang 176 ---
+ẳẢ Trang 175 'Ộ'
+Bài 58 : KHU VỰC NAM ÂU
+Nam Âu nằm ven bờ Địa Trung Hải, gồm ba bán đảo lớn : bán đảo
+I-bê-rích, bán đảo I-ta--a và bán đảo Ban-căng. Khí hậu độc đáo nơi đây đã
+tạo điều kiện cho ngành du lịch và nền nông nghiệp cận nhiệt đới phát triển.
+1. Khái quát tự nhiên
+Phần lớn diện tích Nam Âu là núi trẻ và cao nguyên. Các đồng bằng thường
+nhỏ hẹp, nằm ven biển hoặc nằm xen giữa núi và cao nguyên.
+- Quan sát hình 58.1, nêu tên một số dấy núi của khu vực Nam Âu.
+| A `ỵw v G / Av XS T NhiM x Ể N A B
+LRES [A] Bôxf l xudốt ( Thờo nguyên
+- Đồng A Sốt ® cH Â Rừng ló cũng địc trung hỏi
+8-200m ] 200-580w S08-1000m l088-2008m  Trên 2000 m
+Hình 58.1 - Lược đồ tự nhiên khu vực Nam Âu
+T. : - t
+Khu vực Nam Au năm trên một vùng không ôn 4m ”
+định của lớp vỏ Trái Đất. Quá trình tạo núi đang tiếp
+diễn : một số vùng núi vẫn được nâng lên trong khi v ®
+nhiều vùng biển lại sụt xuống ; nhiều núi lửa còn hoạt
+động, những trận động đất thường xảy ra, đôi khi kèm m :
+. ¿ Ñ N 2 c ặnn THmm
+theo những đợt sóng thần có sức phá hoại lớn ...
+- Phân tích hình 58.2, nêu đặc điểm về nhiệt độ „ .
+và lượng mưa của khí hậu khu vực Nam Âu. Kể tên
+một số sản phẩm nông nghiệp độc đáo ở các vùng v 333 48h7409N8 Ô
+có kiểu khí hậu này. Hình 582 - Biểu đồ nhiệt độ và
+lượng mưa ở Pa-lec.mô (Ita-lra)
+175
+
+--- Trang 177 ---
+ffl_|< Trang 176 'Ộ'
+2. Kinh tế
+So với các khu vực Bắc Âu, Tây và Trung =
+Âu, kinh tế Nam Âu chưa phát triển bằng. .
+Lta-lra là nước phát triển nhất trong khu vực. ’Ì"._'-"ì".`
+Khoảng 20% lực lượng lao động làm việc `_`â'~
+trong lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất theo quy Af
+mô nhỏ. '
+Các nước có khí hậu địa trung hải trồng và —
+xuất khẩu các loại cây ăn quả cận nhiệt đới _ .
+(cam, chanh,...) và ôliu. Nhiều nước trong khu > v
+vực vẫn phải nhập khẩu lương thực. N - a
+E c , ì - c ềhnƒ|
+Hình thức chăn nuôi phô biên là chăn thả : — u
+mùa hạ, người ta đưa các đàn cừu, dê lên đồng . //ình 58.3 - Chăn thả cửu ở Hi Lạp
+cỏ núi cao ; mùa đông lại đưa về chuồng trại ở
+vùng chân núi, đồng bằng.
+Trình độ sản xuất công nghiệp chưa cao. Ita-lia là nước có nền công nghiệp
+phát triển nhất trong khu vực, nhưng cũng chỉ tập trung ở phía bắc của đất nước.
+Nam Âu là nơi có nguồn tài nguyên du lịch phong phú và đặc sắc : nhiều công
+trình kiến trúc, di tích lịch sử, văn hoá và nghệ thuật cổ đại ; bờ biển đẹp, khí hậu
+địa trung hải mùa hạ ít mưa, đầy nắng ấm...
+- Nêu một số địa điểm và hoạt động du lịch nổi tiếng ở các nước Nam Âu.
+Nguồn thu ngoại tệ chính của nhiều nước Nam Âu là từ hoạt động du lịch và
+tiền do người đi lao động ở nước ngoài gửi về.
+HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỦA MỘT SỐ NƯỚC NAM ÂU (Năm 2000)
+176
+
+--- Trang 178 ---
+CM K Trang1l77 ũg,
+L IN FJ , M_.- . Ẩ"ll`.ù'ii'Lĩ,_vi'[
+-. . p T Ả
+t ẨẾ_ỉ" Ị { ~J* `Ì,v l f \
+Ể : | l | """" `
+
+1 . n : Y j` ® L :
+
+_ S
+Hình 58.4 - Một góc phố ở Vơni-dơ Hình 58.5 - Tháp nghiêng Pi-da
+(Lta-lia) (Lta-li-a)
+
+Nam Âu nằm ven Địa Trung Hải, gồm ba bán đảo lớn : bán
+đảo I-bê-rich, bán đảo I-ta-lia và bán đảo Ban-căng. Phần lớn diện tích
+là núi và cao nguyên.
+
+Kinh tế Nam Âu nhìn chung chưa phát triển bằng Bắc Âu, Tây và
+Trung Âu. I-ta-lia là nước phát triển nhất trong khu vực.
+
+Nông nghiệp vùng Địa Trung Hải có nhiều sản phẩm độc đáo, đặc
+biệt là cây ăn quả cận nhiệt đới (cam, chanh...) và ôhu. Du lịch là
+nguồn thu ngoại tệ quan trọng của nhiều nước trong khu vực.
+
+ˆ 7I ` .. ^
+Câu hói và bài tập
+l. Xác định trên bản đồ vị trí của các bán đảo, các dãy núi ở khu vực
+Nam Au.
+2. Tại sao nói kinh tế Nam Âu chưa phát triển bằng Bắc Âu, Tây và Trung Âu ?
+3. Nêu những tiềm năng phát triển của ngành du lịch ở Nam Âu.
+l77
+
+--- Trang 179 ---
+2MLK Trangl78 GỄ'
+Bài 59 : KHU VỰC ĐÔNG ÂU
+Đông Âu là vùng đồng bằng nằm ở phía đông châu Âu. Xưa kia, nơi đây
+là vùng thảo nguyên và thảo nguyên rừng, nay đã được khai phá để phát
+triển nông nghiệp theo quy mô lớn. Đây cũng là vùng có nhiều điều kiện
+để phát triển công nghiệp.
+1. Khái quát tự nhiên I N N N T Ợ
+- Quan sát hình 59.J, cho biết Ỉ" = ,— A
+dạng địa hình chủ yếu của khu vực_ bao —, . Q43
+Đông Âu là một dải đồng bằng K iéc ọ .
+rộng lớn, chiếm một nửa diện tích k " "'~,~
+châu Âu. Bề mặt có dạng lượn |« ZIX
+sóng, cao trung bình 100 - 200 m. bể . '_`Ẻ' Ñ
+Phía bắc có địa hình băng hà. Đặc.. Ƒ - Js` / ỔỦLO Ñ
+biệt ở phía nam, ven biển Ca-xpi có 'pt`4 : ,` |
+dải đất thấp hơn mực nước đại. | J ' N
+dương tới 28 m. N x ì
+Đông Âu có khí hậu ôn đới lục CÀ Ầ
+địa. Càng đi về phía đông và nhất là ` K ) ậ*-
+về phía đông nam, tính chất lục địa m\~ Ể A '
+càng sâu sắc. Khí hậu cũng thay đổi ` ' :
+từ bắc xuống nam, phía bắc có khí Wỹ
+hậu lạnh, xuống phía nam mùa = =, '
+đông ngắn dần và ấm hơn. AJ<~ _ỳ²"~—~ = _S> '
+Sông ngòi ở khu vực Đông Au
+nhìn chung đều đóng băng về mùa ấ~'*°""'B'°"'l'*' ‡% Nữahoang mẹc  w> , Đài nguyên
+đông. Các sông lớn nhất là Von-ga, (ý Thêonguyên CÀ Pìnglárông - ⁄ sh n
+Đôn, ĐnIiep... Sông gcỊú được N Thun mÖống AS# sá Mangan Š Dẩumỏ
+khai thác và sử dụng tông hợp
+trong giao thông, thuỷ lợi, đánh cá Dud0m ®200m  280.580m 586-1008m 1800.2000m Trên 2000m
+và thuỷ điện. Hình 59.] - Lược đồ tự nhiên khu vực Đông Âu
+178
+
+--- Trang 180 ---
+J<,1m Trang 179 'Ộ
+- Quan sát hình 59.2, giải thích về sự thay đổi từ bắc xuống nam của thảm thực
+vậi ở Đông Au.
+Bắc Nam
+PT.ÏHM.I. L L I ui .. ỵ
+| ¬
+| |
+Hình 59.2 - Sơ đồ thảm thực vật khu vực Đông Âu từ bắc xuống nam
+Rừng và thảo nguyên có diện tích rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc
+phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp theo quy mô lớn.
+Ị
+Hình 59.3 - Rừng taiga Hình 59.4 - Thảo nguyên
+Khu vực Đông Âu có nguồn tài nguyên phong phú về nhiều mặt, thuận lợi cho
+việc phát triển công nghiệp và nông nghiệp.
+Các khoáng sản có trữ lượng lớn nhất là quặng sắt, quặng kim loại màu, than
+đá và dầu mỏ, chủ yếu tập trung trên lãnh thổ của Liên bang Nga và Urcrai-na.
+Rừng tập trung chủ yếu ở Liên bang Nga, Bê-la-rút và phía bắc U-crai-na.
+179
+
+--- Trang 181 ---
+ẮẮ Trang 180 .Ộ.
+
+Công nghiệp ở khu vực Đông Âu khá phát triển, với nhiều trung tâm công
+nghiệp lớn. Giữ vai trò chủ đạo là các ngành công nghiệp truyền thống như
+khai thác khoáng sản, luyện kim, cơ khí, hoá chất... Một thời kì dài, ngành
+công nghiệp ở Đông Âu gặp khó khăn, nguyên nhân chủ yếu là do chậm đổi
+mới công nghệ.
+
+Các nước có trình độ phát triển công nghiệp tương đối cao là Liên bang Nga
+và U-craina.
+
+Khu vực Đông Âu có diện tích đồng bằng rộng lớn. Đất đen thảo nguyên và
+đất xám rừng lá rộng là các loại đất màu mỡ, thuận lợi cho việc trồng lúa mì, ngô,
+khoai tây, củ cải đường, hướng dương, chăn nuôi bò thịt, bò sữa, lợn và các loại
+gia cầm theo quy mô lớn. U-crai-na là một trong những vựa lúa mì lớn của châu Âu.
+
+Khu vực Đông Âu là một dải đồng bằng rộng lớn, chiếm 1/2 diện
+tích châu Âu. Khí hậu mang tính chất ôn đới lục địa. Thảm thực vật
+thay đổi rõ rệt từ bắc xuống nam.
+
+Điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển công nghiệp và
+nông nghiệp. Công nghiệp khá phát triển, đặc biệt là các ngành truyền
+thống. Các nước phát triển hơn cả là Nga, Ur-crai-na. Sản xuất nông
+nghiệp được tiến hành theo quy mô lớn. U-crai-na là một trong những
+vựa lúa mì lớn của châu Âu.
+
+Câu hỏi và bài tập
+I. Nêu các đặc điểm tự nhiên nổi bật của khu vực Đông Âu.
+2. Nền kinh tế của khu vực Đông Âu có những khác biệt gì so với các khu vực khác
+của châu Âu ?
+180
+
+--- Trang 182 ---
+ẢĂ Trang181 'Ộ'
+Bài 60 : LIÊN MINH CHAU AU
+Liên minh châu Âu (EU) - tiền thân là Cộng đồng kinh tế châu Âu, được
+thành lập theo hiệp ước Rô-ma kí năm 1957 và có hiệu lực năm 1958, là tổ
+chức kinh tế - chính trị lớn ở châu Âu. Đây là hình thức liên minh cao nhất
+trong các hình thức tổ chức kinh tế khu vực trên thế giới hiện nay.
+1. Sự mở rộng của Liên minh châu Âu
+Liên minh châu Âu được mở rộng từng bước, qua nhiều giai đoạn. Năm 2001,
+Liên minh châu Âu có diện tích 3.243.600 km2 với dân số 378 triệu ngườỜi.
+Năm 2004, Liên minh châu Âu kết nạp thêm 10 thành viên.
+#FAA .
+[285 ] Các nước thành viên [—] Cáo nước hợp tác [ ] Các nước còn lại
+của Liên minh châu Âu chặt chẽ với Liên ở châu Âu
+và năm gla nhập minh châu Âu ° Thúđô
+Hình 60.1 - Quá trình mở rộng Liên minh châu Âu đến năm 2004
+lề1
+
+--- Trang 183 ---
+ẵẮ Trang182 'Ộ'
+- Quan sát hình 60.1 , nêu sự mở rộng của Liên minh châu Âu qua các giai đoạn.
+Liên minh châu Âu đang quan tâm xem xét việc kết nạp thêm một số nước ở
+
+Trung và Đông Au.
+
+2. Liên mỉnh châu Âu - một mô hình liên minh toàn diện nhất thế giới
+Liên minh châu Âu có cơ quan lập pháp là Nghị viện châu Âu.
+
+Liên minh châu Âu có chính sách kinh tế chung, có hệ thống tiền tệ chung
+
+(đồng Ơrrô), tự do lưu thông hàng hoá, dịch vụ, vốn.
+
+A 03ng Ềln của Ụe11 mfnh ' WS à ;, ~ \: A\ w" ĩ
+châu Au, bên cạnh quốc tịch | ¬ c :
+của quốc gia mà mình sinh | . l ¬ha2 N 7 n x
+sống còn có quốc tịch chung | 7- . I@ @
+châu Âu. Sự đi lại qua biên P¬m 5 ¬<< S *
+giới của công dân các nước g_\ a Ì .
+thành viên Liên minh rất Pe c ˆ. SN
+
+ˆ . ` '\ Ễ' #.
+
+thuận lợi. » ®\ % ự W.⁄⁄Zð
+Các nước trong Liên | v S 24
+
+minh châu Âu chú trọng bảo a —
+
+vệ tính đa dạng về văn hoá và : N
+
+việc học ngoại ngữ, trao đổi sinh viên, tổ chức đào tạo nghề nghiệp cho giới trẻ và
+
+những người thất nghiệp.
+ˆ ˆ z ` ˆ
+
+3. Liên minh châu Âu - tổ chức thương mại hàng đầu thế giới
+Trước đây, các nước trong Liên minh châu Âu tập trung việc phát triển quan
+
+hệ ngoại thương với Hoa Kì, Nhật Bản và các thuộc địa cũ của mình. Từ năm 1980,
+
+các nước trong Liên minh đấy mạnh đầu tư vào công nghiệp của các nước công
+
+nghiệp mới ở châu A, Trung và Nam Mĩ.
+
+Liên minh châu Âu là tổ chức thương mại hàng đầu trên thế giới, chiếm tỉ
+trọng 40% hoạt động ngoại thương của thế giới.
+
+- Quan sát hình 60.3, nêu một vài nét về hoạt động thương mại của Liên minh
+châu Âu.
+
+182
+
+--- Trang 184 ---
+pMả Trang 183 'ổ'
+Nhờ đội ngũ đông P
+đảo người lao động có x ố'.
+trình độ văn hoá cao, tay pnuơNg  dốP f€t'.`_ xt
+nghề thành thạo và nền _X .. x A
+khoa học tiên tiến, Liên 2nÀ - .-
+minh châu Âu là khu vực l ế ế' e ..
+kinh tế lớn của thế giới. i đ x’ ,
+Liên miỉnh châu Âu si. -. .
+không ngừng mở rộng DƯƠNG ểi | ĐỘ
+quan hệ kinh tế, văn hoá, u DƯƠNG
+xã hội với các nước và @
+. NS PSSP: TÍM hoạt động tusng mại của tung tềm so với bản bố gới
+ms Ể› ạưc kinh tê trên › .N
+thể giới. HHH Oác nước fuge các tung tàâm
+Hình 60.3 - Các trung tâm thương mại lớn trên thế giới
+Liên minh châu Âu được mở rộng từng bước qua nhiều giai đoạn,
+đến năm 1995 đã gồm 15 thành viên và đang có xu hướng tăng thêm.
+Liên minh châu Âu là hình thức liên minh cao nhất trong các hình
+thức tổ chức kinh tế khu vực hiện nay trên thế giới, là tổ chức thương
+mại hàng đầu trên thế giới.
+Liên minh châu Âu không ngừng mở rộng quan hệ với các nước và
+các tổ chức kinh tế trên toàn cầu.
+Câu hỏi và bài tập
+l. Xác định ranh giới của Liên minh châu Âu trên bản đồ hành chính - chính trị
+châu Âu.
+2. Tại sao nói Liên minh châu Âu là hình thức liên minh cao nhất trong các hình
+thức tổ chức kinh tế khu vực hiện nay trên thế giới ?
+3. Hãy tính toán để hoàn thành bảng số liệu sau đây :
+LIÊN MINH CHÂU ÂU (năm 2001)
+| |
+183
+
+--- Trang 185 ---
+ẳỉ Trang 184 'Ộ'
+ö %«
+Bài 61 : THỰC HÀNH
+~Ụ — ^ ˆ
+ĐỌC LƯỢC ĐỒ, VẼ BIỂU ĐỒ
+CƠ CÀU KINH TE CHAU AU
+1. Xác định vị trí một số quốc gia trên lược đồ
+WK I ^x . 42 — 60 _‹
+SẠ ` đán ( LVỆ'JẸÍ’ÊỉV ẩ s EIỀ'ồ' ] ị l"'- "Ặ \\"ỉ /
+e m X d ự e / - 3 —
+- - . .. ²BÀNf;' DƯƠNG 4Ä \Z
+e IN ) HN l n s w ẾỰ\ CHÂU ổ
+Ễ\Ù / NA-UY 7 ỀậJẾ . $ SÀ ⁄
+~ W Y N H đ u SN
+⁄ Ñ u i G 7 , K % ⁄ À
+a_5ồc ả tf Ệ«ề4t3.ĐAu - Ề-Tĩ ố $ ¬ Hai ỉi' ủ\\ữ/'cồy/ Ẻ\Ễị~'/—/ỹf ỉ"Ắể`\Ak`,.~ ; n \Y\`\f~sr
+ấừ E C .. 0…_.ậ` ẺĨ \ Jl _¬
+- . N hlb : “`ỹ".'.Ảg ơí_ ểỡ\`ì . QỀJ \
+É — E 04 RU-MA-NI Ư. ốêẫu Ợ , - NHŨ
+= c ẫ""ằ\ ‹ `_Ẻ Ệ—Ề n S gIẾN ĐEN `a_"'W
+Ềỡĩủ già uhỮ ng n ẦE’-'Ệ ể ktxmben s 5
+CTÂYHANNHA( x .. Ễ_`ể;-,f_t` N “'Ị”đ - gyaờaac p \
+/ ~ Ø ;
+CH JL.PHI l 2/Ng =xHÃI7 ) \
+Hình 61.1 - Lược đồ các nước châu Âu
+184
+
+--- Trang 186 ---
+EM- K Trangl§$ ẩầ'
+
+- Quan sát hình 6l.J, hãy -
+
++ Nêu tên và xác định vị trí của một số quốc gia thuộc các khu vực Bắc Âu,
+
+Tây và Trung Ấu, Nam Âu, Đông Ấu.
+
++ Xác định vị trí các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu.
+2. Vẽ biểu đồ cơ cấu kinh tế
+
+- Xác định vị trí các nước Pháp và U-crai-na trên bản đồ. Hai nước này thuộc
+các khu vực nào ở châu Âu ?
+
+- Dựa vào bảng số liệu để vẽ biểu đồ cơ cấu kinh tế của Pháp và U-crai-na (năm
+2000).
+
+- Qua biểu đồ, nhận xét về trình độ phát triển kinh tế của Pháp và U-craina.
+
+185
+
+--- Trang 187 ---
+c>Mvl< Trang 186 'Ộ'
+BẢNG TRA CỨU THUẬT NGỮ
+B -.ọ ì:ò---- ›
+Bão tuyết : hiện tượng bão kèmtheo mưa tuyết, gió . Đá ong : loại đá màu đỏ nâu, nhiều khi có cấu tạo
+thổi với tốc độ lên tới 200km/giờ, có thể làm nhiệt. kiểu tổ ong, trong đó vách của các lỗ tổ ong chủ
+độ hạ thấp đến - 40©C. yếu là sắt ôxit và nhôm ôxit, khoảng giữa có sét
+Băng hà lục địa : lớp băng cứng và dày (từhàngtrăm.. hoặc di tích đất còn sót.
+đến hàng nghìn mét) bao phủ một diện tích rộng lớn .. Đá ong hoá : quá trình phong hoá ở vùng nhiệt đới
+trên các đảo, các lãnh thổ ở vùng Bắc cực và Nam . ẩm làm biến đổi đất thành đá ong.
+cực. ? P <
+: : ' Ñ Đài nguyên (đồng rêu) : cảnh quan ở những vùng
+BÍ1'l0 *lll1(rỆ"tễJ*ưl' gẵ"ìũ)rịc›lẳỊlf1<Ể1jẳ²Ể1"fl£Tlá Icl'3ìI1bI.ểtIlLI Tlg_ ỉảễh gần cực. Thực vật chủ yếu là rêu, địa y, cây bụi.
+ra từ rìa khiên băng hoặc các vác ng, trôi trên Đất phèn : đất ở nơi trũn
+5 : ằè : g, khó thoát nước. Do xác
+biển oó khi cả năm trời chưa tan hết. . _.. sú, vẹt, đước tích luỹ ở dạng H2S gặp sắt, nhôm và
+Băng trôi : mảng băng đóng trên mặt biển băng, bị _ bị ôxi hoá tạo ra phèn, khiến đất chua.
+vỡ ra vào mùa hạ và trôi trên biển. Đất feralit : đất phân bố chủ yếu ở vùng đổi núi
+nhiệt đới, phổ biến màu đỏ vàng do tích luỹ sắt nhôm.
+_____(Ề___ Đô thị hoá : quá trình biến đổi về phân bố các lực
+Cách mạng xanh : cách mạng Kĩ thuật trong nông.. lượng sản xuất, bố trí dân cư, những vùng không
+nghiệp Ở một số nước đang phát triển, thực hiện.. phải đô thị thành đô thị.
+bằng gieo trồng giống mới, thâm canh vàáp dụng. Độ tuổi lao động : lứa tuổi có khả năng lao động, do
+những kĩ thuật nông nghiệp tiên tiến. Nhà nước quy định, được thống kê để tính ra nguồn
+Cảnh quan công nghiệp hoá : cảnh quan nhân tạo,. lao động.
+được hình thành bởi quá trình phát triển công nghiệp.
+Cây công nghiệp : các loài cây trồng cung cấp các F
+sản phẩm dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp \ , -
+Chà là : loài cây thuộc họ cọ, có quả mọc thành.. vào đất liền, được hình thành trong những vùng
+chùm, vị ngọt, ăn được. trước đây có băng hà bao phủ.
+Chất mùn : hợp chất hữu cơ có màu đen, được hình
+thành trong quá trình phân giải xác các động, thực G
+vật dưới tác động của vi sinh vật. E u Gia tăng dân số : quá trình phát triển số dân trên
+Chủng tộc : tập hợp người có những đặc điểm hình  mọt lãnh thổ, một quốc gia hoặc trên toàn thế giới,
+sang thế hệ khác, như : mỀu ủ_' Ổc'. mắt, mũi... Gió mùa : chế độ gió quy mô lớn, thổi trên nhiều
+Chuyên canh : trồng chuyên một loại cây trên một . vùng rộng lớn của bề mặt Trái Đất, với sự thay đổi
+nông nghiệp. nhau theo mùa.
+Công nghệ : các phương pháp, biện pháp kĩ thuật
+khai thác, gia ®nẵ, chế biến nguyên vật liệu để tạo H
+thành các sản phẩm công nghiệp. 28--9979989"9997979777-CR TN N -S NE:
+Hải cảng : cảng ở bờ biển, dùng cho tàu thuyền ra vào.
+D Hạn hán : trạng thái thiếu hụt lượng nước so với giá
+— .. ., , titrung bình trong thời gian dài, làm cho độ ẩm của
+Dân số : tổng số dân sinh sống trên một lãnh thổ . đất và không khí giảm đi nhiều, ảnh hưởng xấu đến
+nhất định, được tính ở một thời điểm cụ thể. sự sinh trưởng và phát triển bình thường của cây
+Di dân (hay chuyển cư) : di chuyển dân cư trong.. trồng, gây tình trạng khô hạn.
+nước (từ nông thôn ra thành thị và ngược lại, hoặc. Hiệu ứng nhà kính : hiện tượng xảy ra trong khí
+từ vùng này sang vùng khác) và từ nước này sang. quyển khi ánh sáng Mặt Trời đi qua khí quyển dễ
+nước khác. _ ì _.. dàng và được bề mặt Trái Đất hấp thụ, nhưng bức
+Dịch vụ : những hoạt động phục vụ nhằm thoả mãn . xạ nhiệt của bề mặt Trái Đất vào vũ trụ lại bị khí
+Du mục : lối sống của cư dân chăn nuôi, dichuyển từ . Hoang mạc : vùng có khí hậu rất khô với những loài
+nơi này đến nơi khác nhằm tìm đồng cỏ mới để nuôi.. thực vật chịu hạn cao hoặc thực vật ưa khô hạn
+đàn gia súc. mọc rải rác.
+l86
+
+--- Trang 188 ---
+<ĩ:Ẹ .K Trangl§7 .Ộ.
+Hoang mạc hoá : quá trình và hiện tượng đất trở . Ôliu : một loài cây thân gỗ, mọc ở vùng Địa Trung
+thành khô cằn, cây cỏ tự nhiên không mọc lại được, . Hải ; hạt dùng để ép lấy dầu ăn, gọi là dầu ôliu.
+cây trồng không trồng lại được.
+Hồi giáo : một trong ba tôn giáo có phạm vi thế giới, P
+do Mô-ham-met sáng lập ở phía tây Ả Rập đầu thế - , a -
+kỉ VII. Pam-pa : đồng cỏ ở Nam M, hình thành trong điều
+kiện khí hậu ôn đới nóng, có mưa nhiều vào mùa hạ.
+— .- ê ỈỌ.. .
+Khai hoang : phá bỏ các cây mọc tự nhiên trên một
+ị'(ìtểt'llìg(ĩỂtgl'bìẾ.SẻỊ'I,JÌoaỈ`Ìg’ biến khu đất này thành khu đất ˆ r ảng canh : hình thức canh tác trên những diện
+i tích đất đai rộng lớn nhưng năng suất và sản lượng
+Khu công nghiệp : khu chuyên sản xuất hàng công : : : , HC |
+nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công đều thấp, không tương xứng với diện tích gieo trồng.
+nghiệp. Quần cư : dân cư sống quây tụ lại ở một nơi, một vùng.
+Khủng hoảng kinh tế : tình trạng khó khăn về kinh ' q cần đảo : nhóm gồm nhiều đảo lớn, nhỏ nằm gần
+Ể Ềảằ' JỂ do sự cân bằng giữa sản xuất và tiêu thỤ - nna có quan hệ với nhau về mặt phát sinh và
+!p . cùng mang một tên chung.
+-. r-. R
+Lũ:hiệntượngnướcsông suốidângcaođộtngột —“ u X UL ,, Äó/Ä„/7nxYYYcCm/r IY
+và tràn ngập ở vùng đầu nguồn. Rừng đầu nguồn : rừng ở thượng lưu các con sông, có
+Lụt : hiện tượng nước trong lòng sông tràn ra khỏi bờ, tác dụng giữ nước, điều hoà nguồn nước sông.
+làm ngập một diện tích đất đai, đồng ruộng, làng . ừng hôn giao : rừng của môi trường ôn đới, vừa có
+mạc rộng lớn trong những thời kìnước tohoặc lũ . Cây lárộng, vừa có cây lákim. _
+Rừng lá kim - rừng taiga : rừng của môi trường ôn đới
+M lạnh, gồm các cây oó lá hình kim, xanh quanh năm (như
+-Úrrr rư tf n u Ó rnh”ỮFPÈỪẼNt  hông. tùng. bách..).
+Mật độ dân số : số cư dân trung bình sinh sốngtrên . Rừng lá rộng : rừng của môi trường ôn đới gồm các
+một đơn vị diện tích lãnh thổ (đơn vị : người/km2). cây có lá rộng bản (như sồi, dẻ, phong...), rụng lá
+Môi trường : tổng hợp tất cả các yếu tố tưnhiên (địa . về mùa đông. |
+hình, khí hậu, sông ngòi, động vật, thực vật, đất đai..). Rừng ngập mặn : rừng ở các miền ven biển nhiệt đới,
+và các yếu tố nhân tạo (nhà cửa, đồng ruộng, nhà . trên những khu vực đất phù sa ngập nước thuỷ triều.
+máy...) có quan hệ mật thiết vớinhau,baoquanhcon . ừng rậm xanh quanh năm : rừng của môi trường
+người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sựtồntại, . xích đạo, có nhiều tầng cây, nhiều loài cây mọc
+phát triển của con người và thiên nhiên. rậm rạp, xanh tốt quanh năm.
+N S
+Năng suất nông nghiệp : khối lượng sản phẩm thu . Sơn nguyên : khu vực núi rộng lớn, tương đối bằng
+được trên một đơn vị di���n tích. phẳng, trong đó có các dãy núi xen lẫn cao nguyên.
+Nguyên liệu : sản phẩm thô do các ngành nông nghiệp,
+lâm nghiệp và khai khoáng làm ra để tiếp tục được T
+chế biến trong các ngành công nghiệp khác.
+Nhiên liệu : chất đốt tạo ra nhiệt năng. Thảo nguyên : đồng có vùng ôn đới, có khí hậu
+Nông nghiệp cổ truyền : nền nông nghiệp đã có từ.ễhanh khô, ít mưa. . L
+lâu đời. P L Thâm canh : biện pháp trồng trọt nhăm đạt năng
+sử dụng nhiều máy móc, ẻphàn bón, tổ chức sản. diện tích ủỂ Sứ wng.ổ_ .
+xuất theo quy mô lớn và kết hợp chặt chẽ với công . Thị trường : nơi trao đổi hàng hoá, sản phẩm, dịch vụ
+nghiệp chế biến. giữa người bán và người mua.
+ì TÍ ê sinh : Ú số tính bằng %s giữa số trẻ em sinh ra
+fÌ trong một thời gian nhất định (một năm) với số dân
+rí rtuy‹rÝíìr"w=mcUr[ƒyƒzrFrrÝyrx. (rung bình trong cùng thời gian.
+Ốc đảo : nơi có nguồn nước ngọt và các điều kiện. TỈ lệ tử : tỉ số tính bằng %o giữa số người chết
+thích hợp với sự sinh sống của các sinh vật cũng.. trong một thời gian nhất định (một năm) với số
+như con người trong các hoang mạc. dân trung bình trong cùng thời gian.
+l87
+
+--- Trang 189 ---
+ủẮ Trang 188 .Ộ.
+MỤC LỤC
+Trang Trang
+l. Chương III - MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC. HOẠT
+đân mọột n
+Ñ Ñ S S ñ ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC
+THANH PHAN NHAN VĂN CUA B 1971E610690PK 61
+ˆ ˆ ài 19 : Môi trường hoang mạc
+MÔI TRƯỜNG . —-
+Bàil: Dân số 3 Bài 20 : Hoạt động kinh tế của con người ở
+' hoang mạc 64
+Bài2: Sự phân bố dân cư. i
+Các chủng tộc trên thế giới 7 . Chương IV - MÔI TRƯỜNG ĐỚI LẠNH. HOẠT
+Bài 3: Quần cư. Đô thị hoá 10 ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở ĐỚI LẠNH
+Bài 4: Thực hành : Phân tích lược đồ ĐăU2] 1 MỖI trường đợi lạnh i
+dân số và tháp tuôi l3 . Bài 22 : Hoạt động kinh tế của con người
+ở đới lạnh 71
+Đhân n H NHỐP
+s m ` : Chương V - MÔJ TRƯỜNG VUŨNG NÚI. HOẠT
+CÁC MỖI TRƯỜNG ĐỊA LĨ ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở VÙNG NÚI
+Chương I - MÔI TRƯỜNG ĐỚI NÓNG. HOẠT Bài 23 : Môi trường vùng núi 74
+ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở ĐỚI NÓNG - pài 24 ; Hoạt động kinh tế của con người ở
+Bài 5: Đới nóng. Môi trường xích đạo ẩm 15 vùng núi 77
+Bài6: Môi trường nhiệt đới 20
+Bài 7: Môi trường nhiệt đới gió mùa 23 P hần ba
+Bài 8 : Các hình thức canh tác trong nông THIÊN NHIÊN VÀ CON NGƯỜI Ở
+nghiệp ở đới nong' 26 CÁC CHÂU LỤC
+Bài 9 : Hoạt động sản xuất nông nghiệp s
+ở đới nóng 30 Bài 25 : Thể giới rộng lớn và đa dạng 79
+Bài 10 : Dân số và sức ép dân số tới tài ,
+nguyên, môi trường ở đới nóng 33 Chương VI - CHÁU PHI
+Bài 11 : Di dân và sự bùng nổ đô thị Bài 26 : Thiên nhiên châu Phi 82
+ở đới nóng 36 s T - E —
+_ - . Bài 27 : Thiên nhiên châu Phi (Tiếptheo) : 85
+Bài 12 : Thực hành : Nhận biêt đặc điệm . ,
+môi trường đới nóng 39 r-_Bài28: n’ìực hành : Phân tích lược đổ phân
+bố các môi trường tự nhiên, biểu đồ
+Chương II - MÔI TRƯỜNG ĐỚI ÔN HOÀ. HOẠT nhiệt độ và lượng mưa ở châu Phí 88
+ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở ĐỚI ÔN HOÀ Bài 29 : Dân cư, xã hội châu Phi 89
+Bài 13 : Môi trường đới ôn hoà 42  Bài 30 : Kinh tế châu Phi %
+Bài 14 : Hoạt động nông nghiệp ở đới ônhoà 46 . Bài 31 : Kinh tế châu Phi (Tiếp theo) 97
+Bài 15 : Hoạt động công nghiệp ở đới ônhoà 50 Bài 32 : Các khu vực châu Phi 100
+Bài 16 : Đô thị hoá ở đới ôn hoà 53 Bài 33 : Các khu vực châu Phi
+Bài 17 : Ô nhiễm môi trường ở đới ônhoà 56 (Tiếp theo) L05
+Bài 18 : Thực hành : Nhận biết đặc điểm 0017709000 ng gho  gốn, i guốn
+môi trường đới ôn hoà 59 của ba khu vực châu Phi 107
+l88
+
+--- Trang 190 ---
+ẮẮ Trang 189 .Ộ.
+Chương VII - CHÂU MĨ Chương X - CHÂU ÂU
+Bài 35 : Khái quát châu Mĩ 109 Bài51 : Thiên nhiên châu Âu 153
+Bài 36 : Thiên nhiên Bắc Mĩ 113 Bài52: Thiên nhiên châu Âu (Tiếp theo) 156
+Bài 37 : Dân cư Bắc Mĩ lló. Bài53: Thực hành :
+: 0AEE x n Gá Đọc, phân tích lược đồ, biểu đồ
+DU đề L H LIP Đáo XH . nhiệt độ và lượng mưa châu Âu . 159
+Bài 39 : Kinh tế Bắc Mĩ (Tiếp theo) 122 Bải 54 : Dân cư, xã hội châu Âu 160
+.. ¬ SN Bài 55 : Kinh tế châu Âu 164
+Tìm hiệu vùng công nghiệp truyền u
+thống ở Đông Bắc Hoa Kì và vùng Bài 56 : Khu vực Bắc Au l68
+cũng nghiệp "Vành đại Mặt Trờ?' l i 57 : Khu vực Tây và Trưng u 172
+Bài 41 : Thiên nhiên Trung và Nam Mĩ . 126 ê š6.Ehuvựp Mhmiu 175
+Bài 42 : Thiên nhiên Trung và Nam Mĩ . _
+(Tiếp theo) 128 Bài 59 : Khu vực Đông Anu 178
+Bài 43 : Dân cư, xã hội Trung và Nam Mĩ 131 Bài 60 : Liên mình châu Au -
+u i v uà . Bài 61 : Thực hành : Đọc lược đồ, vẽ biểu đồ
+Bài 44 : Kinh tế Trung và Nam Mĩ 134 cơ cấu kinh tế châu Âu 184
+Bài 45 : Kinh tế Trung và Nam Mĩ : ¿ HN
+(Tiếp theo) 137 Bảng tra cứu thuật ngữ l86
+Bài 46 : Thực hành : Sự phân hoá của thảm
+thực vật ở sườn đông và sườn tây
+của dãy núi An-đet 139
+Chương VIII - CHÂU NAM CỰC
+Bài 47 : Châu Nam Cực -
+châu lục lạnh nhất thế giới 140
+Chương IX - CHÂU ĐẠI DƯƠNG
+Bài 48 : Thiên nhiên châu Đại Dương 144
+Bài 49 : Dân cư và kinh tế châu Đại Dương147
+Bài 50 : Thực hành : |
+Viết báo cáo về đặc điểm tự nhiên
+của Ö-xtrây-li-a 15I
+
+--- Trang 191 ---
+
+--- Trang 192 ---
+HUÂN CHƯƠNG HỒ CHÍ MINH
+
+Í SÁCHGIÁOKHOALỚP7 \
+1.Ngữyăn7(tập mộtiậpha)  #$ Ñinh họt 7
+2. Lịch sử 7 9, Công nghệ 7
+3. Địalí 7 10. Tiếng nước ngoài :
+4. Giáo dục công dân 7 - Tiếng Anh 7
+5. Ám nhạc và Mĩ thuật 7 - Tiêng Nga 7
+6. Toán 7 (tập một, tập hai) - Tiêng Pháp 7
+7 Vậtlí 7 - Tiếng Trung Quốc 7
+
+- Tiếng Nhật 7
+mã vạch ²ị'
+u T I XỬ i E CMI | (á-.........
+
+
+--- Trang 1 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO |
+:
+L¬
+~ ¬{ |
+' l. t
+„ # - 7 G n
+L NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+LÊ THÔNG (Tổng Chủ biên)
+NGUYÊN THỊ MINH PHƯƠNG (Chủ biên)
+PHẠM VIẾT HỒNG - NGUYÊN VIỆT HÙNG
+ÔNG THỊ ĐAN THANH - TRẦN ĐỨC TUẦN - NGUYÊN ĐỨC VŨ
+
+@
+(Tái bản lần thứ bdy)
+
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 3 ---
+Chịu trách nhiệm xuất bản : Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiêm Tổng Giám đốc NGUT NGÔ TRẦN ÁI
+Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập GS.TS VŨ VĂN HÙNG
+Biên tập lần đầu : BÙI THỊ BÍCH NGỌC - TRẦN NGỌC ĐIỆP
+Biên tập tái bản - BÙI THỊ BÍCH NGỌC - VÕ ĐỨC DI LINH
+Biên tập mĩ thuật - LƯƠNG QUỐC HIỆP
+Thiết kế sách: NGUYÊN THANH LONG
+Trình bày bìa: TRẦN TIỂU LÂM
+Vếlược đồ : CÙ ĐỨC NGHĨA - TRỊNH MINH HÙNG
+Sửa bản in : NGUYÊN VĂN NGUYÊN
+Chế bản : CÔNG TY CỔ PHẦN MĨ THUẬT VÀ TRUYỀN THÔNG
+Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo
+ĐỊA LÍ 11
+Mã số : CH116T4
+In ............ cuốn, khổ 17 x24 cm.
+In tại Công ti cổ phần in..................
+Số đăng kí KHXB : 01-2014/CXB/481-1062/GD.
+In xong và nộp lưu chiểu tháng ... năm 2014.
+
+--- Trang 4 ---
+KHÁI QUÁT
+l\` Aổ ~ ^
+NEN KÌNH 1k- XA HỌI
+THẾ GIỚI
+|
+| :
+. kà - g u i : "'aò-lf“"~
+Š “ i t IIÌ Ì-|I ; ựl z Ạ"li- i Ñ 11`. n'T.m': "
+ˆ 47 € f è Ì*“` t v .
+„.......ÕÙsb,. .. G ìf L Ñ : ..
+.. : c rI' N » i
+a 5 ¬ [
+: ⁄
+I' ~ -R L
+JỊ›«" : .jfI / bÁ Ả 4 ư'. T -
+h ũ ; / Í “t2 . - *
+Á 2 _-v - s ‡ )
+] | \ \" Ñ Ñ ự`itj!_~._z\ - ĐườÏ g Ô tô vượt qua dãy An-pơ
+ù \. :
+
+--- Trang 5 ---
+# Ễ > B Ă N G
+ZZ — Miny b z
+.ố Zá I J~ - > ... 3 © “_'p : 1"ị —Z>5/065S …, _
+. ‹ . khê.. N ⁄ - . ~ a n Gà Š n s
+s ựr'.'.›_-_-,-.ạC_Ệ› — n -. s BÀI - Ễ - _f"J' : _ 3
+nộ ỂFỂ*'Ề†,«J;*«ÃỂ%,ỳ n 2 H — 7 - ư 7 NH
+.—Rpox -. / ẸẨẾ A T C ,—.x. .T
+⁄ TÂY gưotNg . . 4 XTAN><q2 n n
+C.. #IÊRI/LIBLI/ ~ J 0boaNx - ạJ" A *-W n H ư ‹— TiIỂU TIÊN t
+U . . A / ÐR TRUNG gỮC s vệẹ
+ứmet - ¬ ĩ - L KUT e—-† *`Ề fỀ" „ ỉ b
+`)"q~’²~l_gIỈ3p : ị.,-a TIGIÊR! n; Ĩụu. 'Ã.`l S ãẳ `M J N I.~’ vJ,f.L'Ễ =¬ 1 __._, #
+: N c “ XH á L b m v 2 .. ỏ ‡
+— Ổ - - m
+- sẽ ÿ 6HNC Ý ỈỆỀỂ á lại .. VẺILIPPIN :
+…—""~J"_›'l . É Ắ' = . f;4:.; vi — - . x l -
+A m ụ ~ XAYAER v À xemgle — kị.
+(Chf tayểu Nam Ểừ . A n N
+— m › @ N Đ Ô —
+m Ụ a Ẩ`~_ ij Wzl n n a / 2/020002029/6SG: „Ä i ` n
+„ xế_P ®. ~ N. à l ¬ G
+S jA K =< -------—--- .. Ặ
+gié Z'r—ĩ-"—.——…-v—.l..
+N
+tJ
+4
+
+--- Trang 6 ---
+TRÊN THẾ GIỚI
+.. ——
+ˆ Ị`..ằg`."ìỸ='.'.-Í .
+C E A C Y N n
+"Ế —
+m l . ’“Àỉ'ẸlìĨĂ`.Ì
+l. : .. ! c "Ểẫẵỷfễ"'iẳ’ỉg '
+— . ~,.Ấ_: «Íồ
+\` n ' ĩbt… = . I G
+E E EH G00 C E- e-e 00g0oopioeiginxsaooie1x '—"':���'_`--'—';--_'-~.--- —- g— /sầJ
+/ DƯƠNG Ỉ_ýiẹH
+ì s
+Á
+5
+
+--- Trang 7 ---
+Böi Ĩ
+Ư ƯƠ 3 x ` ˆ z Ạ1
+KINH TẾ -XÃ HỘI CỦA CÁC NHÓM NƯỚC
+CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI
+Các nước trên thế giới được xếp vào những nhóm khác nhau, với sự tương
+phản rõ tệt về trình độ phát triển kinh tế =xã hội. Cuộc cách mạng khoa
+học và công nghệ hiện đại tác động mạnh mẽ đến nềên kinh tế thế giới,
+chuyển dân nền kinh tế thế giới sang một giai đoạn phát triển mới, gọi là
+nền kinh tế trị thức.
+
+l- Ö SỰ PHÂN CHIA THÀNH CÁC NHÓM NƯỚC
+
+Thế giới có trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau về đặc điểm tự nhiên,
+dân cư, xã hội, trình độ phát triển kinh tế và được xếp vào hai nhóm nước :
+phát triển và đang phát triển.
+
+Các nước phát triển có tổng sản phẩm trong nước bình quân đầu người
+(GDP/người) cao, đầu tư nước ngoài (FDI) nhiều, chỉ số phát triển con người
+(HDI) ở mức cao.
+
+` LỊ T n Tố A n
+
+Ề | Ể'ằđ .. n u m
+
+: HH l ` .. NI NH ..
+
+GUE/NGUÊN Õ CÁC NƯỚC VÀ VÙNG LẮNH TBỔ (USD)
+` Mức oao: trên 8955 mmumuưa:m-zm
+= [ | Mứctrung bình trên:2898-8955. |- | Mức thấp: dưới 725 c
+Hình 1. Phân bố các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới theo
+mức GDP bình quân đầu người (USD/người - năm 2004)
+6
+
+--- Trang 8 ---
+Các nước đang phát triển thường có GDP/người thấp, nợ nước ngoài nhiều và
+HDI ở mức thấp.
+
+Trong nhóm nước đang phát triển, một số nước và vùng lãnh thổ đã trải qua quá
+trình công nghiệp hoá và đạt được trình độ phát triển nhất định về công nghiệp gọi
+chung là các nước công nghiệp mới (NICs) như : Hàn Quốc, Xin-ga-po, Đài Loan,
+Braxin, Ác-hen-ti-na,...
+
+Dựa vào hình 1, nhận xét sự phân bố các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới
+
+theo mức GDP bình quân đầu người (USD/người).
+lI-SỰ TƯƠNG PHẢN VỀ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN KINH TẾ -XÃ HỘI
+
+CỦA CÁC NHÓM NƯỚC
+
+GDP bình quân đầu người có sự chênh lệch lớn giữa các nước phát triển và
+các nước đang phát triển.
+
+BẢNG I1.1. GDP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI -
+
+NĂM 2004, THEO GIÁ THỰC TẾ
+(Đơn vị : USD)
+
+Đan Mạch 45 008 An-ba-m 2372
+
+Thuy Điền 38 489 Côlômbra 2150
+
+Anh 35 861 Inđônê-xia 1193
+
+Ca-na-đa 30 714 An Độ 637
+
+Niu Drlân 24314 Êtiôpia 112
+
+Thế giới : 6393
+Dựa vào bảng 1.!, hãy nhận xét sự chênh lệch về GDP bình quân đều người
+giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển.
+BẢNG 1.2. CƠ CẤU GDP PHÂN THEO KHU VỰC KINH TẾ
+CỦA CÁC NHÓM NƯỚC =NĂM 2004
+(Đơn vị : %)
+7
+
+--- Trang 9 ---
+Dựưa vào bảng I.2, hãy nhận xét cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế của các
+
+nhóm nước -năm 2004.
+
+Các nhóm nước có sự khác biệt về các chỉ số xã hội.
+
+Tuổi thọ trung bình (tuổi) -năm 2005 :
+
+-Thế giới : 67
+
+—Các nước phát triển : 76
+
+—Các nước đang phát triển : 65. Các nước ở châu Phi có tuổi thọ trung bình
+
+là 52 (trong đó ở khu vực Tây Phi, Đông Phi là 47 -thấp nhất thế giới).
+
+BẢNG 1.3. CHỈ SỐ HDI CỦA THẾ GIỚI VÀ CÁC NHÓM NƯỚC
+
+Đang phát triển 0,663 0,694
+
+Dựa vào bảng 1.3, kết hợp với thông tin ở trên, nhận xét sự khác biệt về chỉ
+
+số HDI và tuổi thọ trung bình giữa nhóm nước phát triển và nhóm nước đang
+
+phát triển.
+III- CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI
+
+Cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI, nhân loại tiến hành cuộc cách mạng khoa học
+và công nghệ hiện đại với đặc trưng là sự xuất hiện và phát triển nhanh chóng công
+nghệ cao. Đây là các công nghệ dựa vào những thành tựu khoa học mới, với hàm
+lượng tri thức cao. Bốn công nghệ trụ cột, có tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến
+phát triển kinh tế —xã hội là : công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ
+năng lượng, công nghệ thông tin.
+
+Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã làm xuất hiện nhiều ngành
+mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ, tạo ra những bước chuyển
+dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ.
+
+8
+
+--- Trang 10 ---
+Bằng hiểu biết của bản thân, em hãy :
+—Nêu một số thành tựu do bốn công nghệ trụ cột tạo ra.
+—Kể tên một số ngành dịch vụ cần đến nhiều trí thức (ví dụ : kế toán, bảo hiểm...).
+Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại tác động ngày càng sâu sắc,
+làm cho kinh tế thế giới chuyển dần từ nền kinh tế công nghiệp sang một loại hình
+kinh tế mới, dựa trên tri thức, kĩ thuật, công nghệ cao, được gọi là nền kinh tế tri thức.
+Cõu hỏi võ bồi tộp
+1. Trình bày những điểm tương phản về trình độ phát triển kinh tế xã hội của nhóm nước
+phát triển với nhóm nước đang phát triển.
+2. Nêu đặc trưng và tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đến nền
+kinh tế —xã hội thế giới.
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+TỔNG NỢ NƯỚC NGOÀI CỦA NHÓM NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỀN
+(Đơn vị : tỉ USD)
+Tổng nợ 1310 2465 2498 2724
+Vẽ biểu đồ đường biểu hiện tổng nợ nước ngoài của nhóm nước đang phát triển qua các
+năm. Rút ra nhận xét.
+9
+
+--- Trang 11 ---
+Bö 2 -
+
+XU HƯƠNG TOAN CÂU HOA, KHU VỰC HOA KINH TẾ
+Toàn cầu hoá và khu vực hoá là xu hướng tất yếu, dẫn đến sự phụ thuộc
+lân nhau ngày càng tăng giữa các nền kinh tế ; đồng thời, tạo ra những
+động lực thúc đấy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế thế giới.
+
+I - XU HƯỚNG TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ
+
+Toàn cầu hoá là quá trình liên kết các quốc gia trên thế giới về nhiều mặt, từ
+kinh tế đến văn hoá, khoa học.... Toàn cầu hoá kinh tế có tác động mạnh mẽ đến
+mọi mặt của nền kinh tế —xã hội thế giới.
+
+1. Toàn cầu hoá kinh tế
+
+Toàn cầu hoá kinh tế có những biểu hiện rõ nét sau :
+
+a) Thương mại thế giới phát triển mạnh
+
+Tốc độ tăng trưởng của thương mại luôn cao hơn tốc độ tăng trưởng của toàn
+bộ nền kinh tế thế giới. Tổ chức thương mại thế giới (WTO) với 150 thành viên
+
+(tính đến tháng 1-2007) chi phối tới 95% hoạt động thương mại của thế giới và có
+
+vai trò to lớn trong việc thúc đẩy tự do hoá thương mại, làm cho nền kinh tế thế
+
+giới phát triển năng động hơn.
+
+b)ì Đầu tư nước ngoài tăng nhanh
+
+Từ năm 1990 đến năm 2004 đầu tư nước ngoài đã tăng từ 1774 tỉ USD lên 8895
+tỉ USD. Trong đầu tư nước ngoài, lĩnh vực dịch vụ chiếm tỉ trọng ngày càng lớn,
+trong đó nổi lên hàng đầu là các hoạt động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm....
+
+c) Thị rường tài chính quốc tế mở rộng
+
+Với hàng vạn ngân hàng được nối với nhau qua mạng viễn thông điện tử,
+một mạng lưới liên kết tài chính toàn cầu đã và đang rộng mở trên toàn thế giới.
+
+Các tổ chức quốc tế như Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) ngày
+
+càng có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế toàn cầu, cũng như trong đời
+
+sống kinh tế —xã hội của các quốc gia.
+
+10
+
+--- Trang 12 ---
+d) Các công tỉ xuyên quốc gia có vai trò ngày càng lớn
+Các công ti xuyên quốc gia có phạm vi hoạt động ở nhiều quốc gia khác nhau,
+nắm trong tay nguồn của cải vật chất rất lớn và chi phối nhiều ngành kinh tế
+quan trọng.
+2. Hệ quả của việc toàn cầu hoá kinh tế
+Toàn cầu hoá kinh tế đã thúc đẩy sản xuất phát triển và tăng trưởng kinh tế toàn
+cầu, đẩy nhanh đầu tư, tăng cường sự hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, toàn cầu hoá kinh
+tế cũng có những mặt trái của nó, đặc biệt làm gia tăng nhanh chóng khoảng cách
+giàu nghèo.
+II- XU HƯỚNG KHU VỰC HOÁ KINH TẾ
+1. Các tổ chức liên kết kinh tế khu vực
+Do sự phát triển không đều và sức ép cạnh tranh trong các khu vực trên
+thế giới, những quốc gia có nét tương đồng về địa lí, văn hoá, xã hội hoặc có
+chung mục tiêu, lợi ích phát triển đã liên kết với nhau thành các tổ chức liên kết
+kinh tế đặc thù.
+BẢNG 2. MỘT SỐ TỔ CHỨC LIÊN KẾT KINH TẾ KHU VỤC
+Hiệp ước tự do
+thương mại Bặc | 1994 | Hoa Kì, Cana-đa, Mê-hi-cô. 4357 13323,8
+Mĩ(NAFTA)
+Đức, Anh, Pháp, Hà Lan, Bi,
+Italia, Lúcxămbua, Arillen,
+Điên m h ĐỄl1 Mạch, H¡ Lạp, Tây Ban Nha,
+lên mï h
+—X — Ỷ” .
+châu Âu (EU) Thuy Điên, Séc, Hunggarri,
+Ba Lan, Xlô-va-ki-a, Lít-va,
+Látvi-a, Xlô-vêni-a, Etxtônia,
+Man:ta, Síp.
+c:zẩ.I<-:IlẹlỆ1)<'tỄl<1:q›1 : Ớ Maloios, Philiprie,
+ữmễ Š mỄ 4 |1967|Xingapo, Thái Lan, Brunây,| 555/3 7999
+(ASEAN) Việt Nam, Lào, Mranma, Campuchia.
+lhi
+
+--- Trang 13 ---
+Diễn đàn hợp tác | 1989 |[Brunây, Inđônêxia, Malaixia,
+kinh tế châu Á - Philippin, Xinga-po, Thái Lan,
+Thái Bình Dương Hoa Kì, Cana-đa, Mêhi-cô, Nhật
+(APEC) Bản, Hàn Quốc, Ô-xtrây-lia,
+Niu Drilân, Đài Loan, Trung 0 Gg 2900004
+Quốc, Hồng Công (Trung Quốc),
+Papua Niu Ghinê, Chilê, Pê-rru,
+Liên bang Nga, Việt Nam.
+Thị trường chung Braxin Áchentina, U-rugoay,
+Nam Mĩ Parra-goay. 2324 776,6
+(MERCOSUR)”'
+* Tháng 1 —2007, EU kết nạp thêm Bun-garri và Ru-marni.
+** Tháng 6 —2006, MERCOSUR kết nạp thêm Vênêxu-ê la.
+Dựa vào bảng 2, so sánh số dân vàGDP của các tổ chức liên kết kinh tế khu vực.
+Rút ra nhận xét.
+2. Hệ quả của khu vực hoá kinh tế
+Các tổ chức liên kết kinh tế khu vực vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với nhau đã
+tạo nên động lực thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, tăng cường tự do
+hoá thương mại, đầu tư dịch vụ trong phạm vi khu vực cũng như giữa các khu vực
+với nhau, góp phần bảo vệ lợi ích kinh tế của các nước thành viên. Đồng thời, cũng
+thúc đẩy quá trình mở cửa thị trường các quốc gia, tạo lập những thị trường khu
+vực rộng lớn, tăng cường quá trình toàn cầu hoá kinh tế thế giới. Tuy nhiên,
+xu hướng khu vực hoá cũng đặt ra không ít vấn đề đòi hỏi các quốc gia phải quan
+tâm giải quyết, như tự chủ về kinh tế, quyền lực quốc gia....
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1„ Trình bày các biểu hiện chủ yếu của toàn cầu hoá kinh tế. Xu hướng toàn cầu hoá kinh
+tế dẫn đến những hệ quả gì ?
+2. Các tổ chức liên kết kinh tế khu vực được hình thành dựa trên những cơ sở nào ?
+3. Xác định các nước thành viên của các tổ chức EU, ASEAN, NAFTA, MERCOSUR trên
+bản đồ “Các nước trên thế giới”.
+12
+
+--- Trang 14 ---
+Bồi 3 NH -
+Cùng với việc báo vệ hoà bình, nhân loại hiện nay đang phải đối mặt với
+nhiều thách thức mang tính toàn cầu như : bùng nổ dân số, già hoá dân số,
+Ô nhiềm môi trường,... gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
+
+I- DÂN SỐ
+
+1. Bùng nổ dân số
+
+Dân số thế giới tăng nhanh, nhất là ở nửa sau của thế kỉ XX. Năm 2005, số dân
+thế giới là 6477 triệu người.
+
+Sự bùng nổ dân số hiện nay trên thế giới diễn ra chủ yếu ở các nước đang phát
+triển. Các nước này chiếm khoảng 80% dân số và 95% số dân gia tăng hằng năm
+của thế giới.
+
+BẢNG 3.1. TỈ SUẤT GIA TĂNG DÂN SỐ TỰNHIÊN TRUNG BÌNH NĂM
+(Đơn vị : %)
+n 1 H
+¬Dua vào bảng 3.1, so sánh tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên của nhóm nước đang
+phát triển với nhóm nước phát triển và toàn thế giới.
+¬Dân số tăng nhanh dân tới những hậu quả gì về mặt kinh tế —xã hội ?
+2. Già hoá dân số
+
+Dân số thế giới đang có xu hướng già đi. Trong cơ cấu theo độ tuổi, tỉ lệ người
+dưới 15 tuổi ngày càng thấp, tỉ lệ người trên 65 tuổi ngày càng cao và tuổi thọ của
+dân số thế giới ngày càng tăng.
+
+13
+
+--- Trang 15 ---
+BẢNG 3.2. CƠ CẤU DÂN SỐ THEO NHÓM TUỔI, GIAI ĐOẠN 2000 —2005
+(Đơn vị : %)
+¬Dựa vào bảng 3.2, so sánh cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nhóm nước phát
+triển với nhóm nước đang phát triển.
+¬Dân số già dẫn tới những hậu quả gì về mặt kinh tế =xã hội ?
+II- MÔI TRƯỜNG
+1. Biến đổi khí hậu toàn cầu và suy giảm tầng ôdôn
+
+Lượng CO, tăng đáng kể trong khí quyển gây ra hiệu ứng nhà kính, làm cho
+nhiệt độ Trái Đất tăng lên. Ước tính trong vòng 100 năm trở lại đây, Trái Đất
+nóng lên 0.6°9C. Dự báo vào năm 2100, nhiệt độ Trái Đất sẽ tăng thêm từ 1,49C
+đến 5,89C.
+
+Hoạt động công nghiệp và sinh hoạt, đặc biệt ở các nước phát triển đã đưa vào
+khí quyển một lượng lớn khí thải gây ra mưa axít ở nhiều nơi trên
+Trái Đất. Đồng thời, khí thải CFC, đã làm tầng ôdôn mỏng dần và lỗ thủng tầng
+ôdôn ngày càng rộng ra.
+
+Hãy trình bày các hậu quả do nhiệt độ T rái Đất tăng lên và tầng ôdôn bị thủng
+
+đối với đời sống trên Trái Đất.
+
+2. Ô nhiễm nguồn nước ngọt, biển và đại dương
+
+Chất thải công nghiệp và chất thải sinh hoạt chưa được xử lí đưa trực tiếp vào
+các sông, hồ đã làm ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước ở nhiều nơi trên thế giới.
+Theo Liên hợp quốc, có khoảng 1.3 tỉ người trên toàn cầu, trong đó hơn 1 tỉ người
+Ở các nước đang phát triển bị thiếu nước sạch.
+
+Việc đưa các chất thải chưa được xử lí vào sông ngòi và biển, cùng các sự cố
+đắm tàu, rửa tàu, tràn dầu xảy ra ở nhiều nơi đang làm môi trường biển và đại
+dương chịu nhiều tổn thất lớn.
+
+14
+
+--- Trang 16 ---
+ri . m I-` - uẻ'ĩ u
+n m‹ . s . ~
+— , ,
+“ , x ..
+Hình 3. Ô nhiễm dầu trên biển
+Ý kiến cho rằng “Bdo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại” có đúng
+không ? Tại sao ?
+8. Suy giảm đa dạng sinh vật
+Việc khai thác thiên nhiên quá mức của con người làm cho nhiều loài sinh vật
+bị tuyệt chủng hoặc đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hậu quả là làm mất đi nhiều
+loài sinh vật, các gen di truyền, nguồn thực phẩm, nguồn thuốc chữa bệnh, nguồn
+nguyên liệu của nhiều ngành sản xuất....
+Dựa vào hiểu biết của bản thân, hãy nêu một số loài động vật ở nước ta hiện
+đang có nguy cơ tuyệt chủng, hoặc còn lại rất ít.
+III- MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHÁC
+Trong những thập niên cuối của thế kỉ XX và những năm đầu của thế kỉ XXI,
+xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo và nạn khủng bố trở thành mối đe doạ trực tiếp
+tới ổn định, hoà bình của thế giới. Nạn khủng bố ngày nay xuất hiện ở nhiều nơi
+trên thế giới, với rất nhiều cách thức khác nhau (sát hại thủ lĩnh chính trị, bắt cóc
+con tin, huấn luyện và sử dụng người làm thuê vào hoạt động khủng bố,...).
+Điều cực kì nguy hiểm là các phần tử khủng bố đã sử dụng các thành tựu của khoa
+học, công nghệ để thực hiện hoạt động khủng bố (tấn công bằng vũ khí sinh hoá
+học, chất nổ, phá hoại mạng vi tính,...).
+15
+
+--- Trang 17 ---
+Bên cạnh khủng bố, hoạt động kinh tế ngầm (buôn lậu vũ khí, rửa tiền....), tội
+phạm liên quan đến sản xuất, vận chuyển, buôn bán ma tuý.... cũng là những mối
+đe doạ đối với hoà bình và ổn định trên thế giới.
+
+Để giải quyết các vấn đề trên, cần phải có sự hợp tác tích cực giữa các quốc gia
+và toàn thể cộng đồng quốc tế.
+
+Cõu hỏi vỡ bối tộp
+
+1. Chứng minh rằng trên thế giới, sự bùng nổ dân số diễn ra chủ yếu ở nhóm nước đang
+phát triển, sự già hoá dân số diễn ra chủ yếu ở nhóm nước phát triển.
+
+2. Giải thích câu nói : Trong bảo vệ môi trường, cần phải “tư duy toàn cầu, hành động
+địa phương”.
+
+3. Hãy lập bảng trình bày về một số vấn đề môi trường toàn cầu theo gợi ý sau :
+
+16
+
+--- Trang 18 ---
+Bòi 4
+
+THỰC HAẠNH
+
+TIM HIẾU NHỮNG CƠ HỘI VA THÁCH THỨC :
+
+CỦA TOAN CẤU HOA ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIÊN
+
+1. Những cơ hội và thách thức của toàn cầu hoá đối với các nước đang
+phát triển
+
+Học sinh tự đọc những thông tin dưới đây ; sau đó, thảo luận nhóm để làm rõ
+
+cơ hội và thách thức của toàn cầu hoá đối với các nước đang phát triển.
+
+1. Tự do hoá thương mại mở rộng, hàng rào thuế quan giữa các nước bị bãi
+bỏ hoặc giảm xuống, hàng hoá có điều kiện lưu thông rộng rãi.
+
+2. Khoa học và công nghệ đã có tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống
+kinh tế thế giới. Muốn có sức cạnh tranh kinh tế mạnh, phải làm chủ được
+các ngành kinh tế mũi nhọn như điện tử - tin học, năng lượng nguyên tử,
+hoá dầu, công nghệ hàng không vũ trụ, công nghệ sinh học,....
+
+3. Các siêu cường kinh tế tìm cách áp đặt lối sống và nền văn hoá của mình
+đối với các nước khác. Các giá trị đạo đức của nhân loại được xây dựng
+hàng chục thế kỉ nay đang có nguy cơ bị xói mòn.
+
+4. Toàn cầu hoá gây áp lực nặng nề đối với tự nhiên, làm cho môi trường
+suy thoái trên phạm vi toàn cầu và trong mỗi quốc gia. Trong quá trình
+đổi mới công nghệ, các nước phát triển đã chuyển các công nghệ lỗi thời,
+gây ô nhiễm sang các nước đang phát triển.
+
+5. Trong bối cảnh toàn cầu hoá, các quốc gia trên thế giới có thể nhanh
+chóng đón đầu được công nghệ hiện đại, áp dụng ngay v��o quá trình
+phát triển kinh tế -xã hội.
+
+17
+
+--- Trang 19 ---
+2. Trình bày báo cáo
+Trình bày các kết quả thảo luận nhóm thành báo cáo có chủ đề : “Những cơ hội
+và thách thức của toàn cầu hoá đối với các nước đang phát triển”.
+(Lưu ý : -Trong báo cáo nên có ví dụ minh hoạ.
+—Báo cáo ngắn gọn, khoảng từ 15 đến 20 dòng).
+18
+
+--- Trang 20 ---
+Bồi 5 |=
+ˆ ˆ ˆ x % ˆ `
+MỘT SỐ VĂN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC
+_ ^ ^ x ^ 9 ˆ
+Tiết 1.MỌT SỐ VAN ĐE CUA CHAU PHỊ
+Thời cổ đại, châu Phi đã từng có nền văn minh sông Nịn rực rỡ, do người
+A¡ Cập xây dựng. Hơn 4 thế kỉ bị thực dân châu Âu thống trị (thế kỉ
+XVI-XX). châu Phi bị cướp bóc cd về con người và tài nguyên thiên
+nhiên. Sự thống trị lâu dài của chủ nghĩa thực dân đã kìm hãm các nước
+châu Phi trong nghèo nàn, lạc hậu.
+I -MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỰ NHIÊN
+„ ấ ( L = . -
+— n S
+. -. .
+— . ư
+ĐẠI Ø  |L.Ổ u m . ên
+x 1Xa h a r Ê—f n N
+- — GẶẲƠỠl E
+m m Ð (9P ee | 7
+DƯƠNG lẠ -A NGUYÊN 1
+CÁC CẢNH QUAN CHÍNH — ` m J_Ỉ_ 1 E L
+[ET7T] Rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm 4 || Qoam |i ˆ
+[~—] Rũng cận nhiệt đới khô j \ _ l . |
+[ ] Xn van và xn van - rừng w {› H 1 ®Ĩ'_`__ " / -
+[ ] Hoøng mẹc và bán hoang mạc xzx ỦT HH 4 › đắc
+CÁC KHOÁNG SẲN CHÍNH Ỹxỉc e J"-Ả”ỄỈị~.— B
+A Dáumô r RƯỡỜm. - ( CH,kẽm Ẻị~ H ®k
+[\ KNh/nhiân s Đồống r © Vàng ổỀỂỂ—"
+IJ Ursdum  I4 Bôxt Phốt pho ỸỈ~—ỉ"'—"*'~`ì___*k A
+A Sất HH Nkọn 9 K\mcưưng SN áỡ—a'~í;í- ⁄
+hø Mangan - < Côben đmiee
+Hình 5.1. Các cảnh quan và khoáng sản chính ở châu Phi
+19
+
+--- Trang 21 ---
+Dựa vào hình 5.1 và hiểu biết của bản thân, cho biết đặc điểm khí hậu, cảnh
+
+quan của châu Phíi.
+
+Phần lớn lãnh thổ châu Phi có khí hậu khô nóng với cảnh quan hoang mạc, bán
+hoang mạc và xa van. Đây là những khó khăn lớn đối với sự phát triển kinh tế —
+xã hội của nhiều nước châu Phi.
+
+Hình 5.2. Hoang mạc Xa-ha-ra
+
+Khoáng sản và rừng là những tài nguyên đang bị khai thác mạnh. Rừng bị khai
+phá quá mức để lấy gỗ, chất đốt và mở rộng diện tích canh tác làm cho đất đai của
+nhiều khu vực bị hoang hoá, nhất là ven các hoang mạc, bán hoang mạc. Việc khai
+thác khoáng sản nhằm mang lại lợi nhuận cao cho nhiều công tỉ tư bản nước ngoài
+đã làm cho nguồn tài nguyên này bị cạn kiệt và môi trường bị tàn phá.
+
+Khai thác, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và áp dụng các biện pháp
+thuỷ lợi để hạn chế sự khô hạn là những giải pháp cấp bách đối với đa số quốc
+gia châu Phi.
+
+II- MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+
+Dựa vào bảng 5.1, so sánh và nhận xét về các chỉ số dân số của châu Phi so với
+
+nhóm nước phát triển, nhóm nước đang phát triển và thế giới.
+20
+
+--- Trang 22 ---
+BẢNG 5.1. MỘT SỐ CHỈ SỐ VỀ DÂN SỐ “NĂM 2005
+¬ lsls
+
+Do có tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên cao nên dân số châu Phi tăng rất nhanh.
+Tuổi thọ trung bình của người dân châu Phi thấp.
+
+Châu Phi chỉ chiếm gần 14% dân số thế giới nhưng tập trung hơn 2/3 tổng số
+người nhiễm HIV trên toàn thế giới.
+
+Các cuộc xung đột tại Bờ Biển Ngà (Cốt Đi-voa), Công-gô, Xu-đăng, Xô-ma-li....
+đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người.
+
+Trình độ dân trí thấp, nhiều hủ tục chưa được xoá bỏ, xung đột sắc tộc, đói
+nghèo, bệnh tật đã và đang đe doạ cuộc sống của hàng trăm triệu người châu Phi,
+là những thách thức lớn đối với châu lục này.
+
+—Đạt trên 0,7 : 3 quốc gia (An-giê-ri, Tuy-ni-di, Cap Ve)
+
+—Từ0,5 đến 0,7 : 13 quốc gia (Ai Cập, Nam Phi, Ga-na,..)
+
+-Dưới 0,5 : 28 quốc gia (Bu-run-đi, Ma-la-uy, Cốt Đi-voa....)
+
+-Thế giới : 0,741.
+
+Các nước nghèo ở châu Phi đang nhận được sự giúp đỡ của nhiều tổ chức về
+y tế, giáo dục, lương thực trên thế giới thông qua các dự án chống đói nghèo, bệnh
+tật. Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam đã gửi chuyên gia sang giảng dạy và tư
+vấn kĩ thuật cho một số nước châu Phi.
+
+* Chỉ tính các nước có số liệu thống kê
+21
+
+--- Trang 23 ---
+III- MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH TẾ
+
+Mặc dù có nguồn tài nguyên khá phong phú, song đa số các nước châu Phi là
+những nước nghèo, kinh tế kém phát triển (châu Phi chỉ đóng góp 1,9% GDP toàn
+cầu “năm 2004). Đó là hậu quả sự thống trị nhiều thế kỉ qua của chủ nghĩa thực
+dân. Mặt khác, các cuộc xung đột sắc tộc, sự yếu kém trong quản lí đất nước của
+nhiều quốc gia châu Phi non trẻ, trình độ dân trí thấp,... cũng hạn chế nhiều đến sự
+phát triển của châu lục này.
+
+BẢNG 5.2. TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG GDP CỦA MỘT SỐ NƯỚC
+(TÍNH THEO GIÁ SO SÁNH)
+(Đơn vị : %)
+1985
+
+Quốc gia
+u
+
+Dựa vào bảng 5.2, nhận xét tốc độ tăng GDP của một số nước ở châầu Phí so với
+thế giới.
+
+Nền kinh tế của châu Phi hiện đang phát triển theo chiều hướng tích cực, tốc độ
+tăng trưởng GDP tương đối cao trong thập niên vừa qua.
+22
+
+--- Trang 24 ---
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Các nước châu Phi cần có giải pháp gì để khắc phục khó khăn trong quá trình khai thác,
+bảo vệ tự nhiên ?
+2. Dựa vào bảng dưới đây, nhận xét về sự thay đổi tỉ lệ dân số châu Phi so với các châu
+lục khác.
+TỈ LỆ DÂN SỐ CÁC CHÂU LỤC TRÊN THẾ GIỚI QUA MỘT SỐ NĂM
+(Đơn vị : %)
+Năm
+Các châu
+Châu Mĩ 13,4 14,0 137
+Trong đó Mĩ La tỉnh ,Ó ,Ó đ,ó
+3. Hãy phân tích tác động của những vấn đề dân cư và xã hội châu Phi tới sự phát triển
+kinh tế của châu lục này.
+23
+
+--- Trang 25 ---
+Bö -
+ˆ .. ˆ ˆ 2 ˆ ` :
+MỘT SỐ VĂN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC ttiếp theo)
+” ^ ^ x ^ b ~
+Tiết 2. MỌT SỐ VAN ĐE CUA MI LA TĨNH
+Mặc dù đã tuyên bố độc lập từ trên 200 năm nay, song nền kinh tế của hầu
+hết các nước Mĩ La tỉnh vân đang phụ thuộc vào nước ngoài ; đời sống của
+người dân lao động ít được cdi thiện, chênh lệch giàu nghèo giữa các nhóm
+dân cư rất lớn.
+I- MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+Ư;Ề~\w x k,—~.R“ l Ị ` . Đ Ạ L,
+¬ N \ NGUỜC c u n Qsc 0 IRoncooi c s l HN
+\Ẻ N = „ _`__,*~`[_]j ựl' ñ
+- _.. BIỂN CARIBÊ - Ÿ
+— —T ắ
+,' s ]
+5 LI
+CÁC CẲNH QUAN CHÍNH , NA .
+Thảo nguyên và thảo nguyên - rừng l ~.f*rẳI~`²J*ợ_1_g_f
+r )
+CÁC KHOÁNG SẲN CHÍNH r :
+ñ Dấu mỏ <® Thiếc Nikøn s
+D\ Khítnhiên s Mangan Bạc " _
+W Than m Đống ®© Vàng ở"ag—z c-
+À Sắt Bôx!t © Chỉ,kẽm S A
+Hình 5.3. Các cảnh quan và khoáng sản chính ở Mĩ La tình
+24
+
+--- Trang 26 ---
+¬Dựa vào hình 5.3, cho biết :- Mĩ La tỉnh có những cảnh quan và tài nguyên
+
+khoáng sản gì ?
+
+Mĩ La tỉnh có nhiều tài nguyên khoáng sản, chủ yếu là quặng kim loại màu, kim
+loại quý và nhiên liệu. Tài nguyên đất, khí hậu thuận lợi cho phát triển rừng, chăn
+nuôi đại gia súc, trồng cây công nghiệp và cây ăn quả nhiệt đới. Tuy nhiên việc
+khai thác các nguồn tài nguyên giàu có trên chưa mang lại nhiều lợi ích cho đại bộ
+phận dân cư Mĩ La tình.
+
+BẢNG 5.3. TỈ TRỌNG THU NHẬP CỦA CÁC NHÓM DÂN CƯ TRONG GDP
+CỦA MỘT SỐ NƯỚC -NĂM 2000
+—
+
+Dựưa vào bảng 5.3, nhận xét tỶ trọng thu nhập của các nhóm dân cư ở một số
+
+nước Mĩ La tỉnh.
+
+Ở hầu hết các nước Mĩ La tỉnh, dân cư còn nghèo đói, thu nhập giữa người
+giàu và người nghèo có sự chênh lệch rất lớn. Cho tới đầu thế kỉ XXI, số dân
+sống dưới mức nghèo khổ của Mĩ La tỉnh còn khá đông, dao động từ 37% đến
+62%. Các cuộc cải cách ruộng đất không triệt để đã tạo điều kiện cho các chủ
+trang trại chiếm giữ phần lớn đất canh tác. Dân nghèo không có ruộng kéo ra
+thành phố tìm việc làm, dẫn đến hiện tượng đô thị hoá tự phát. Dân cư đô thị
+của Mĩ La tỉĩnh chiếm tới 75% dân số và 1/3 trong số đó sống trong điều kiện
+khó khăn.
+
+Tình trạng trên đã ảnh hưởng lớn đến việc giải quyết các vấn đề xã hội và tác
+động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế của các quốc gia Mĩ La tính.
+
+25
+
+--- Trang 27 ---
+II- MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH TẾ
+%
+P L
+5
+4
+3 29
+23
+2
+¡ 05 05
+Ũ ' s _¬
+1885 1990 1895 2002 2004
+Hình 5.4. Tốc độ tăng GDP của Mĩ La tỉnh
+
+Dựa vào hình 5.4 hãy nhận xét tốc độ tăng GDP của Mĩ La tỉnh trong giai đoạn
+
+I985 —2004.
+
+Đa số các nước Mĩ La tỉnh có tốc độ phát triển kinh tế không đều. Tình hình
+chính trị không ổn định đã tác động mạnh tới sự phát triển kinh tế và các nhà đầu
+tư, khiến cho đầu tư từ nước ngoài vào khu vực này giảm mạnh. Cuối thập niên
+90, nguồn FDI vào Mĩ La tĩnh đạt 70 —80 tỉ USD/năm, đến năm 2003 giảm xuống
+còn 31 tỉ USD, năm 2004 tăng lên được 40 tỉ USD. Trên 50% nguồn đầu tư là từ
+Hoa Kì và Tây Ban Nha.
+
+BẢNG 5.4. GDP VÀ NỢ NƯỚC NGOÀI CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA MĨ LA TINH -NĂM 2004
+(Đơn vị : tỉ USD)
+mmm [ s | me Àmee | H | 9Ở
+Dựưa vào bảng 5.4, cho biết đến năm 2004, những quốc gia nào ở Mĩ La tỉnh có
+t lệ nợ nước ngoài cao (so với GDP).
+26
+
+--- Trang 28 ---
+Giành được độc lập sớm song các nước Mĩ La tính đã duy trì cơ cấu xã hội
+phong kiến trong thời gian dài, các thế lực bảo thủ của Thiên chúa giáo tiếp tục
+cản trở sự phát triển xã hội. Do chưa xây dựng được đường lối phát triển kinh tế —
+xã hội độc lập, tự chủ, nên các nước Mĩ La tỉnh phát triển kinh tế chậm, thiếu ổn
+định, phụ thuộc vào tư bản nước ngoài, nhất là Hoa Kì.
+
+Những năm gần đây, nhiều quốc gia Mĩ La tỉnh đã tập trung củng cố bộ máy
+nhà nước, phát triển giáo dục, cải cách kinh tế, quốc hữu hoá một số ngành kinh
+tế, thực hiện công nghiệp hoá đất nước, tăng cường và mở rộng buôn bán với nước
+ngoài nên tình hình kinh tế từng bước được cải thiện. Biểu hiện rõ nhất là xuất
+khẩu tăng nhanh, khoảng 10% năm 2003 và 21% năm 2004. Nhiều nước đã khống
+chế được lạm phát. Tuy nhiên, quá trình cải cách kinh tế đang gặp phải sự phản
+ứng của các thế lực bị mất quyền lợi từ nguồn tài nguyên giàu có ở các quốc gia
+Mĩ La tình này.
+
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+
+1. Vì sao các nước Mĩ La tỉnh có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển kinh tế nhưng
+tỉ lệ người nghèo ở khu vực này vẫn cao ?
+
+2. Dựa vào hình 5.4, lập bảng và nhận xét tốc độ tăng GDP của Mĩ La tỉnh trong giai đoạn
+
+1985—2004.
+
+3. Những nguyên nhân nào làm cho kinh tế các nước Mĩ La tỉnh phát triển không ổn định ?
+27
+
+--- Trang 29 ---
+Böi 2 -
+ˆ .vé ˆ x ? ˆ ` :
+MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC ttiếp theo)
+NI ^ A ^ ^ 2 ˆ Z
+Tiết 3.MQT SO VAN ĐE CUA KHU VỤC TAY NAM A
+VÀ KHU VỰC TRUNG Á
+Vị trí địa lí mang tính chiến lược, nguồn tài nguyên dầu mở giàu có, sự
+tồn tại các vấn đề dân tộc mang tính lịch sử, các tôn giáo với những tín
+ngưỡng khác biệt và các phâần tử cực đoạn trong các tôn giáo, sự can thiệp
+vụ lợi của các thế lực bên ngoài... đang là những nguyên nhân chính gây
+nên sự tranh chấp, xung đột kéo dài tại khu vực Tây Nam Á và khu vực
+Trung A.
+I - ĐẶC ĐIỂM CỦA KHU VỰC TÂY NAM Á VÀ KHU VỰC TRUNG Á
+1. Tây Nam Á
+m C U - I| ê . ` TRUNG| Á
+ẵ_ — . u ¿
+L c " M Ýa 7 Ẹ i - :
+. wgẵỄể _ . à "
+w CHÂU ñ TN m / ..
+.u | BIỂN ARÁP
+l Dầu mở v
+l Khty nhiên Š ỉ G I
+®ERIAT Thủđ s G L
+; Ể.'ẮNA›-F
+Hình 5.5. Khu vực Tây Nam Á
+28
+
+--- Trang 30 ---
+Hãy xác định trên bản đồ (hoặc A Hlat Địa lí thế giới) vị trí các quốc gia của khu
+
+vực Tây Nam Á.
+
+Tây Nam Á có diện tích khoảng 7 triệu km2, số dân hơn 313 triệu người (năm
+2005), tài nguyên chủ yếu là dầu mỏ, khí tự nhiên.... tập trung nhiều nhất ở vùng
+vịnh Péc-xich.
+
+Từ thời cổ đại, ở Tây Nam Á đã xuất hiện nhiều quốc gia có nền văn minh rực
+rỡ. Đây cũng là nơi ra đời của nhiều tôn giáo có ảnh hưởng lớn trên thế giới.
+
+Ngày nay phần lớn dân cư trong khu vực theo đạo Hồi, một phần nhỏ theo các
+tôn giáo khác. Đạo Hồi là tôn giáo có ảnh hưởng sâu, rộng trong khu vực, nhưng
+hiện nay bị chia rẽ bởi nhiều giáo phái khác nhau. Những phần tử cực đoan của
+các tôn giáo, giáo phái đang góp phần gây ra sự mất ổn định trong khu vực.
+
+~ \ 77Tv 0510121711 n | . .
+. "t v - - : ma . : ẢI'
+H Ñ - Ì 4 . .. L.Ø
+% ụ.g,—ĩ.“h __ ¬ - “. ì ,
+cs“3 tá : , ⁄ <“x 34 ˆ
+~ = - . aï Ểi`F -
+8 14 -sesagp „>$s NC Ể \
+
+ZÀ s Ớ ư-'-'_ + — ”
+
+.. mặụ . "` : l . | :
+.. |L\N là ( / t !
+
+lý * ; -4, | n
+. ,` ” i \ _- .- . - E
+d0c ' . xedt S C3, LHN) / sỹ Xệ ế
+B ' 4v ¬ v s- : z ;
+¬ s í M f ..
+: " . Oz~g".. i'-' ~ J(IVJ"«4" °
+Hình 5.6ó. Vườn treo Ba-brlon (tranh vẽ)
+29
+
+--- Trang 31 ---
+2. Trung Á
+sZ N I NG n
+: ỵ*… . . `vj
+› Sả * À
+n/ . n ì
+M = C`ADẢểNJAK k..- :.… J~ :
+iợ / Côn _ VANBATO W ⁄
+|_ó- ,f I""of ~Ở N EH -
+¬A . / MÔNGCỔ (
+ã a XN ( bin: '
+m . ¡ Gip TRUNG QUỐC
+APGANIXTAN - Ổ (
+u ;
+Hình 5.7. Khu vực Trung Á
+
+Quan sát hình 5.7, hãy cho biết Trung Á có nhữn g quốc gia nào ? Vị trí
+
+địa lí và lãnh thổ của khu vực có đặc điểm gì ?
+
+Trung Á có diện tích khoảng 5.6 triệu km2, là khu vực giàu tài nguyên thiên
+nhiên : dầu mỏ, khí tự nhiên và than đá (có ở hầu hết các nước), tiềm năng thuỷ điện
+(Cư-rơ-gư-xtan, Tát gi-ki-xtan), sắt (Ca-dắc-xtan), đồng (Mông Cổ), ngoài ra Trung
+Á còn có vàng, kim loại hiếm, u-ra-ni-um, muối mỎỏ....
+
+Khí hậu của Trung Á khô hạn, nếu giải quyết được vấn đề nước tưới thì có thể
+phát triển trồng bông và một số cây công nghiệp khác. Các thảo nguyên thuận lợi
+cho việc chăn thả gia súc.
+
+Về xã hội, Trung Á là khu vực đa dân tộc, có mật độ dân số thấp, tỉ lệ dân theo
+đạo Hồi cao (trừ Mông Cổ).
+
+Trung Á từng có “Con đường tơ lụa” đi qua, nên được tiếp thu nhiều giá trị văn
+hoá của cả phương Đông và phương Tây.
+
+30
+
+--- Trang 32 ---
+II- MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA KHU VỰC TÂY NAM Á VÀ KHU VỰC TRUNG Á
+1. Vai trò cung cấp dầu mỏ
+Tây Nam Á và Trung Á đều có trữ lượng dầu mỏ lớn, chỉ riêng Tây Nam Á đã
+chiếm trên 50% trữ lượng thế giới. Các quốc gia trong khu vực có trữ lượng dầu
+lớn trên thế giới là A-rập Xê-út (khoảng 263 tỉ thùng), I-ran (khoảng 131 tỉ thùng),
+Irắc (khoảng 115 tỉ thùng), Cô-oét (khoảng 94 tỉ thùng), Các Tiểu vương quốc
+A-rập Thống nhất (khoảng 92 tỉ thùng năm 2003).
+Nghĩn thùng/ngày
+N
+20000
+H
+w ]
+ˆ
+10000 s m g
+s Ễ ¬
+F=
+I =
+= .. ¬ c
+g000 —| sS S
+b B, s
+U ễ .-
+Ũ
+ĐÔNG Á ĐÔNG TRUNGÁ TÂY ĐÔNGÂU TÂY ÁU BẮC MÍ
+NAM Ã NAM Á
+[Z] Lượng dầu thô khai thác I Lượng đầu tho tiêu dùng
+Hình 5.8. Biểu đồ lượng dầu thô khai thác và tiêu dùng ở một số khu vực của thế giới,
+năm 2003 (nghìn thùng”/ ngày)
+¬Dựa vào hình 5.8, hãy tính lượng dầu thô chênh lệch giữa khai thác và tiêu
+dùng của từng khu vực.
+—Nhận xét về khả năng cung cấp dầu mỏ cho thế giới của khu vực Tây Nam Á.
+Trong điều kiện thiếu hụt các nguồn năng lượng trên quy mô toàn cầu hiện nay,
+Tây Nam Á và gần đây là cả Trung Á đã trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng của
+nhiều cường quốc. Nhiều tổ chức tôn giáo, chính trị cực đoan tăng cường hoạt
+động, gây nên tình trạng mất ổn định, mà nguyên nhân sâu xa là nguồn dầu mỏ và
+vị trí địa ~chính trị quan trọng của khu vực.
+* ] thùng ® 138 kg.
+ồi
+
+--- Trang 33 ---
+2. Xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo và nạn khủng bố
+Trong lịch sử khu vực đã diễn ra sự xung đột dai dẳng giữa người Ả-rập
+và người Do Thái, điển hình là những cuộc xung đột giữa I-xra-en với Pa-le-xtin
+trong nửa thế kỉ qua.
+Nhận xét về hậu quả của các cuộc chiến tranh, xung đột trong khu vực
+Tây Nam Á đối với sự phát triển kinh tế =xã hội và môi trường.
+ˆ : ~ ìi rí.ỉ_,/ ⁄ # Ổ\.' +
+s p " s ⁄ ._O ˆ. — < '
+è L / m JP ; I`_ Ẹ`_ A -w : . ~
+Ø .. l"h0ầ . ề”- .
+_ .. . , T ¡
+l .. 5-`Ĩ'g-` gdìIFịỊ"Jf'Ể°
+-. -. '' : ..
+Í ⁄ : >« Ị .
+ữ N2 a x N , — . `
+: : <> G N Ñ ^ -`V vắ <
+.rxzxx
+| - X. - W . S ă _ ; ể ga T\ “x\ „4xZ 3
+` ( _I— ° - t` - < 7 Ẹ'l ¬~ `\ .L' ỆÌ°ỔIf" . `
+— N u S 271 S U
+- ự ¬ ° v N " < “@ u ì — 4
+# Ÿ —¬. . s .. Ì L . s u , "` WV#t `Ẩ
+N . . N . 7 N \ 14
+Hình 5.9. Nạn nhân của xung đột bạo lực ở Tây Nam Á
+Tính chất gay gắt trong các cuộc đấu tranh giành đất đai, nguồn nước và các tài
+nguyên khác ở khu vực Tây Nam Á đã trở nên quyết liệt hơn khi có sự tham gia
+của các tổ chức chính trị, tôn giáo cực đoan. Sự can thiệp của các thế lực bên ngoài
+và những lực lượng khủng bố đã làm mất ổn định khu vực Trung Á và khu vực
+Tây Nam Á, làm cho tình trạng đói nghèo ngày càng tăng.
+-Các vấn đề của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á nên được bắt đầu
+giải quyết từ đâu ? Vì sao ?
+32
+
+--- Trang 34 ---
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Tìm trong bảng sau, các quốc gia lớn nhất, nhỏ nhất (về diện tích, dân số) ở từng khu
+vực và xác định vị trí địa lí, lãnh thổ của chúng trên bản đồ (hoặc Atlat Địa lí thế giới).
+DIỆN TÍCH, DÂN SỐ CÁC QUỐC GIA Ở KHU VỰC TÂY NAM Á
+VÀ KHU VỰC TRUNG Á -NĂM 2005
+Khu vực Tây Nam Á |7009101| 3133 Li- băng 10399
+m K Lãnh thổ
+Các Tiểu vương
+5 | quốc Arập 83600 | 4/6 19 | Xiri 185180| 184
+Thống nhất
+n ]nm 1 m | m x|em lơm
+DIEIIEOIENEN.S-TONN T Eng
+O NH E
+nje=ses |em
+n]m - Jeael os]: eev lioe
+2. Quan hệ giữa I-xra-en và Pa-le-xtin có ảnh hưởng như thế nào tới sự phát triển
+kinh tế —xã hội của cả hai quốc gia ? Để cùng phát triển, hai nước cần phải làm gì ?
+33
+
+--- Trang 35 ---
+34
+
+--- Trang 36 ---
+ĐIA LÍ KHU VỰC
+° °
+VÀ QUỐ(Ệ GIA
+m ,- — y a
+_ I ⁄ ⁄ u. . Á
+: r1 _jyẩ'I ĩ : s l'›._"_. R
+lf' n . | == =E=E =E
+# fvcĩd' 1 - “ m $m = s l n : N Gn2 m Iu
+72 z =S
+¡ ⁄ ẵc__í' l'1_;. <—”I Lui n ị ==
+. JẵỂr”f 2 . - |
+h,wlĩ'_ Ợ..…J.JJ i ~ › —
+—, 7222222 — lR . | .
+"ĨỈĨ`_'ị r 5 . .. ¬
+, ế : 2
+—ƠẠ :zÀ # sà :
+Trụ sở EU ở CHLB Đức `Ồ |
+
+--- Trang 37 ---
+Bồi Ổ IN=HE.
+HỢP CHÚNG QUỐC HOA RKÌ
+Diện tích : 9629 nghìn km?
+Dân số : 296,5 triệu người (năm 2005)
+Thủ đô : Oa-sin-tơn
+Hoa Kì là quốc gia rộng lớn ở trung tâm Bắc Mĩ, có nguồn tài nguyên
+thiên nhiên phong phú. Dân cư được hình thành chủ yếu do quá trình
+nhập cư. Nền kinh tế của Hoa Kì phát triển mạnh nhất thế giới.
+Tiết 1.TỰ NHIÊN VÀ DẪN CƯ
+I - LÃNH THỔ VÀ VỊ TRÍ ĐỊA LÍ
+1. Lãnh thổ
+
+Lãnh thổ Hoa Kì gồm phần rộng lớn ở trung tâm Bắc Mĩ, bán đảo A-la-xca và
+quần đảo Ha-oai.
+
+Phần đất ở trung tâm Bắc Mĩ có diện tích hơn 8 triệu km? với chiều từ đông
+sang tây khoảng 4500 km và chiều từ bắc xuống nam khoảng 2500 km. Đây là khu
+vực rộng lớn nên thiên nhiên có sự thay đổi rõ rệt từ ven biển vào nội địa, từ phía
+nam lên phía bắc. Hình dạng lãnh thổ cân đối là một thuận lợi cho phân bố sản xuất
+và phát triển giao thông.
+
+2. Vị trí địa lí
+
+VỀề cơ bản, vị trí địa lí của Hoa Kì có một số đặc điểm chính :
+
+-Nằm ở bán cầu Tây.
+
+-Nằm giữa hai đại dương lớn : Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.
+
+-Tiếp giáp Ca-na-đa và khu vực Mĩ La tinh.
+
+Hãy cho biết vị trí địa lí của Hoa Kì có thuận lợi gì cho phát triển kinh tế.
+
+36
+
+--- Trang 38 ---
+2290 MÀ
+Cv m ¬ ử`\“`Ễ~, m fặ jaỂF3 e l .
+2v C D B [ ẳ——'k»;——-— n Q09207 Š @Óvehro °t
+W_—ề, W Mưot t SN ¬ (ỰẾ : _ x
+B Â - v ' ư n n s
+N S ƯNN "43922 Điểm độcøo  Ñ Dễu mỗ Uranium ) Bôxt © vòng
+”2r Hoang mạc.. ) Khit/nhiên A SÁt H Cồôm ‹ Ghì, kðm
+0 200 600 1500 #6o2000 == Đầm lấy N Than m Đồng Ej Môiipđen Phốt phét
+Hình 6.!. Địa hình và khoáng sản Hoa Kì
+II- ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
+Lãnh thổ Hoa Kì có sự phân hoá đa dạng.
+1. Phần lãnh thổ Hœa Kì nằm ở trung tâm Bắc Mĩ phân hoá thành 3 vùng tự nhiên
+-Vùng phía Tây
+Vùng phía Tây còn gọi là vùng Coóc-đi-e, bao gồm các dãy núi trẻ cao trung
+bình trên 2000m, chạy song song theo hướng bắc -nam, xen giữa là các bồn địa
+và cao nguyên có khí hậu hoang mạc và bán hoang mạc. Đây là nơi tập trung nhiều
+kim loại màu như : vàng, đồng, chì. Tài nguyên năng lượng cũng hết sức phong
+phú. Diện tích rừng tương đối lớn, phân bố chủ yếu ở các sườn núi hướng ra Thái
+Bình Dương.
+Ven Thái Bình Dương có các đồng bằng nhỏ, đất tốt, khí hậu cận nhiệt đới và
+ôn đới hải dương.
+—Vùng phía Đông
+Gồm đãy núi già A-pa-lat và các đồng bằng ven Đại Tây Dương.
+Dãy A-pa-lat cao trung bình khoảng 1000m —1500m, sườn thoải, với nhiều
+thung lũng rộng cắt ngang, giao thông tiện lợi. Khoáng sản chủ yếu là than đá,
+s
+
+--- Trang 39 ---
+Ÿ
+— tVì x /rn! l 9 ự #
+ì ` ẹ13Z2 , . : "
+LẠ K _ \ « S nề à ,’í ~ M c
+bà è N C ( IP
+. N K A …
+Hình 6.2. Vùng núi Coóc-đi-c
+quặng sắt với trữ lượng rất lớn, nằm lộ thiên, dễ khai thác. Nguồn thuỷ năng phong
+phú. Khí hậu ôn đới, có lượng mưa tương đôi lớn.
+
+Các đồng bằng phù sa ven Đại Tây Dương có diện tích tương đối lớn, đất phì
+nhiêu, khí hậu mang tính chất ôn đới hải dương và cận nhiệt đới, thuận lợi cho
+trồng nhiều loại cây lương thực, cây ăn quả...
+
+—Vùng Trung tâm
+
+Vùng này gồm các bang nằm giữa dãy A-pa-lát và dãy Rốc-ki. Phần phía tây và
+phía bắc có địa hình gò đồi thấp, nhiều đồng cỏ rộng thuận lợi cho phát triển chăn
+nuôi. Phần phía nam là đồng bằng phù sa màu mỡ và rộng lớn do hệ thống sông
+Mi-xixi-pi bồi đắp, rất thuận lợi cho trồng trọt. Khoáng sản có nhiều loại với
+trữ lượng lớn như : than đá và quặng sắt ở phía bắc, dầu mỏ, khí tự nhiên ở bang
+Tếch-dát và ven vịnh Mê-hi-cô.
+
+Phần lớn các bang ở phía bắc của vùng có khí hậu ôn đới. Các bang ven vịnh
+Mê-hi-cô có khí hậu cận nhiệt.
+
+2. A-la-xca và Ha-oai
+
+A-la-xca là bán đảo rộng lớn, nằm ở tây bắc của Bắc Mĩ, địa hình chủ yếu là đồi
+núi. Đây là nơi có trữ lượng dầu mỏ và khí tự nhiên lớn thứ hai của Hoa Kì.
+
+Ha-oai là quần đảo nằm giữa Thái Bình Dương, có tiềm năng rất lớn về hải sản
+và du lịch.
+
+38
+
+--- Trang 40 ---
+III- DÂN CƯ
+1. Gia tăng dân số
+Hoa Kì có số dân đông thứ ba trên thế giới. Dân số tăng nhanh, một phần quan
+trọng là do nhập cư. Dân nhập cư đa số là người châu Âu, tiếp đến là Mĩ La tỉnh,
+châu Á, Ca-na-đa và châu Phi.
+BẢNG 6.1. SỐ DÂN HOA KÌ GIAI ĐOẠN 1800 —2005
+(Đơn vị : triệu người)
+ENEEIEEAETIIOESEIEJE=
+Người nhập cư đã đem lại cho Hoa Kì nguồn tri thức, vốn và lực lượng lao động
+lớn mà ít phải mất chi phí đầu tư ban đầu.
+BẢNG 6.2. MỘT SỐ CHỈ SỐ VỀ DÂN SỐ HOA KÌ
+Dựa vào bảng 6.2, nêu những biểu hiện của xu hướng già hoá dân số của Hoa Kì.
+2. Thành phần dân cư
+Thành phần dân cư của Hoa Kì đa dạng. Hiện nay, 83% dân số Hoa Kì có nguồn
+gốc châu Âu. Dân cư có nguồn gốc châu Phi vào khoảng 33 triệu người. Dân cư
+có nguồn gốc châu Á và Mĩ La tỉnh gần đây tăng mạnh. Dân Anh điêng (bản địa)
+chỉ còn khoảng hơn 3 triệu người.
+39
+
+--- Trang 41 ---
+3. Phân bố dân cư
+
+Do lịch sử, dân nhập cư phân bố ở những nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi,
+
+còn người Anh điêng bị dồn vào sinh sống ở vùng đồi núi hiểm trở phía tây.
+ỄI" 29 a G 1 k lẠ P” A / `1
+u b N .. J
+a Í =C. u I u N E, 7 "Ễý . ggs
+. . /
+. . n v
+ÁS l i
+MẬT ĐỘ DÂN SỐ PHẬN THBO BANG. (người/krÔ) CÁC ĐÔ TRỊ LỚN (triệu người)
+|WH] tren xuo [ ] Trsu-s [ ] Tưto-24 _
+W tu 100 - 300 Từ 26 - 48 [ ] Dưỡơig . U S S X7ng
+Hình 6.3. Phân bố dân cư Hoa Kì, năm 2004
+
+Quan sát hình 6.3, hãy nhận xét sự phán bố dân cư của Hoa Kỉì.
+
+Dân cư đang có xu hướng di chuyển từ các bang vùng Đông Bắc đến các bang
+phía Nam và ven bờ Thái Bình Dương.
+
+Người dân Hoa Kì chủ yếu sống trong các thành phố. Tỉ lệ dân thành thị cao,
+năm 2004 là 79%. Các thành phố vừa và nhỏ (dưới 500 nghìn dân) chiếm 91,8%
+số dân đô thị, do vậy hạn chế được những mặt tiêu cực của đô thị hoá.
+
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+1. Phân tích những thuận lợi của vị trí địa lí và tài nguyên thiên nhiên đối với phát triển
+
+nông nghiệp, công nghiệp ở Hoa K.
+
+2. Dựa vào bảng 6.1, hãy vẽ biểu đồ thể hiện số dân của Hoa Kì qua các năm. Giải thích
+nguyên nhân và phân tích ảnh hưởng của sự gia tăng dân số đối với phát triển kinh tế.
+40
+
+--- Trang 42 ---
+BöÔ. -
+HỢP CHUNG QUỐC HOA KMỈ ttiếp theo)
+Tiế2 KINHTẾ
+I - Quy mô nền kinh tế
+
+Hoa Kj được thành ể_ịlp năm Ự76, BẢNG 6.3. GDP CỦA HOA KÌ
+vượt qua Anh, Pháp để giữ vị trí đứng (Đơn vị : tỉ USD)
+đầu thế giới cho đến ngày nay. _
+
+GDP bình quân theo đầu người năm ’
+2004 là 39 739 USD. 11667,5
+
+Dựa vào bảng 6.3, hãy so sánh GDP Châu Âu 14146,7
+
+của Hoa Kì với thế giới và một số 100929
+
+châu lục.
+II - CÁC NGÀNH KINH TẾ
+1. Dịch vụ
+
+Khu vực dịch vụ phát triển mạnh với tỉ trọng trong GDP năm 1960 là 62,1%,
+năm 2004 là 79,4%.
+
+a) Ngoại thương
+
+Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu của Hoa Kì năm 2004 là 2344.2 tỉ USD, chiếm
+khoảng 12% tổng giá trị ngoại thương thế giới. Từ năm 1990 đến năm 2004, giá
+trị nhập siêu của Hoa Kì ngày càng lớn : năm 1990 nhập siêu 123,4 tỉ USD, năm
+2004 nhập siêu 707,2 tỉ USD.
+
+b) Giao thông vận tải
+
+Hệ thống các loại đường và phương tiện vận tải của Hoa Kì hiện đại nhất thế
+giới. Hoa Kì có số sân bay nhiều nhất thế giới với khoảng 30 hãng hàng không lớn
+hoạt động, vận chuyển 1/3 tổng số hành khách trên thế giới. Năm 2004, Hoa Kì có
+tới 6,43 triệu km đường ôtô và 226,6 nghìn km đường sắt. Ngoài ra vận tải biển và
+vận tải đường ống cũng rất phát triển.
+
+4I
+
+--- Trang 43 ---
+Ể u ]
+
+- S | BE n
+G : Y X G C 7 m 2 m : H 2 l ï i n
+Hình 6.4. Một góc thành phố Lốt An-giơ-lét
+
+c) Các ngành tài chính, thông tỉn liên lạc, du lịch
+
+Năm 2002, Hoa Kì có hơn 600 nghìn tổ chức ngân hàng, tài chính thu hút
+khoảng 7 triệu lao động. Ngành ngân hàng và tài chính hoạt động khắp thế giới,
+đang tạo ra nguồn thu lớn và nhiều lợi thế cho kinh tế Hoa Kì.
+
+Thông tin liên lạc của Hoa Kì rất hiện đại. Hoa Kì có nhiều vệ tỉnh và thiết lập
+hệ thống định vị toàn cầu (GPS) cung cấp dịch vụ viễn thông cho nhiều nước trên
+thế giới.
+
+Ngành du lịch của Hoa Kì phát triển mạnh. Năm 2004 có 1,4 tỉ lượt khách đi
+du lịch trong nước và hơn 46 triệu lượt khách nước ngoài đến Hoa Kì. Doanh thu
+du lịch (từ khách quốc tế) năm 2004 là 74,5 tỉ USD.
+
+Công nghiệp là ngành tạo nguồn hàng xuất khẩu chủ yếu của Hoa Kì. Tuy nhiên,
+tỉ trọng giá trị sản lượng công nghiệp trong GDP có xu hướng giảm : năm 1960 là
+33,9%, năm 2004 là 19,7%. Sản xuất công nghiệp của Hoa Kì gồm ba nhóm ngành :
+
+—Công nghiệp chế biến chiếm 84.2% giá trị hàng xuất khẩu của cả nước và thu
+hút trên 40 triệu lao động (năm 2004).
+
+—-Công nghiệp điện lực gồm nhiệt điện, điện nguyên tử, thuỷ điện và các loại
+khác như : điện địa nhiệt, điện từ gió, điện mặt trời...
+
+42
+
+--- Trang 44 ---
+—Công nghiệp khai khoáng đứng đầu thế giới về khai thác phốt phát, môlipđen ;
+thứ hai về vàng, bạc, đồng, chì, than đá và thứ ba về dầu mỏ.
+
+BẢNG 6.4. SẢN LƯỢNG MỘT SỐ SẢN PHẨM CÔNG NGHIỆP HOA KÌ, NĂM 2004
+
+n ư —
+
+Khítự nhiên ì mÒ
+
+n a n
+
+Cơ cấu giá trị sản lượng giữa các ngành công nghiệp có sự thay đổi : giảm tỉ
+trọng của các ngành công nghiệp : luyện kim, dệt, gia công đồ nhựa.... tăng tỉ trọng
+của các ngành công nghiệp : hàng không —vũ trụ, điện tử....
+
+Trước đây, sản xuất công nghiệp tập trung chủ yếu ở vùng Đông Bắc với các
+ngành công nghiệp truyền thống như luyện kim, chế tạo ô-tô, đóng tàu, hoá chất,
+dệt... Hiện nay, sản xuất công nghiệp mở rộng xuống vùng phía Nam và ven
+Thái Bình Dương với các ngành công nghiệp hiện đại như hoá dầu, công nghiệp
+hàng không -vũ trụ, cơ khí, điện tử, viễn thông...
+
+3. Nông nghiệp
+
+Hoa Kì có nền nông nghiệp đứng
+hàng đầu thế giới. Giá trị sản lượng của
+nông nghiệp năm 2004 là 105 tỉ USD,
+chiếm 0.9% GDP.
+
+Cơ cấu nông nghiệp có sự chuyển dịch : ỉ———
+giảm tỉ trọng hoạt động thuần nông và tăng 4 nầu .. á.
+tỉ trọng dịch vụ nông nghiệp trong giá trị
+sản lượng toàn ngành nông nghiệp.
+
+Phân bố sản xuất nông nghiệp ở
+Hoa Kì đã thay đổi theo hướng đa dạng
+hoá nông sản trên cùng một lãnh thö. Hình 6.5. Sử dụng phương tiện hiện đại
+Các vành đai chuyên canh trước kia trong sản xuất nông nghiệp ở Hoa Kì
+
+43
+
+--- Trang 45 ---
+như : vành đai rau, vành đai lúa mì, vành đai nuôi bò sữa.... đã chuyển thành các
+vùng sản xuất nhiều loại nông sản hàng hoá theo mùa vụ.
+
+Hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp là các trang trại. Số lượng
+các trang trại có xu hướng giảm, nhưng diện tích bình quân mỗi trang trại lại tăng.
+Năm 1935 có 6.8 triệu trang trại với diện tích bình quân là 63 ha, đến năm 2000 chỉ
+còn hơn 2,1 triệu trang trại nhưng diện tích trung bình môi trang trại lại là 176 ha.
+
+Nền nông nghiệp hàng hoá được hình thành sớm và phát triển mạnh.
+
+Hoa Kì là nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới. Hằng năm, xuất khẩu
+trung bình khoảng 10 triệu tấn lúa mì, 61 triệu tấn ngô, 17 -18 triệu tấn
+đỗ tương... Giá trị xuất khẩu khoảng 20 tỉ USD. Ngoài ra, nông nghiệp còn cung
+cấp nguồn nguyên liệu dồi dào cho công nghiệp chế biến.
+
+= . l
+l2 ⁄ ể GỀJỆ> Ẻ’Ễ 'ẹ'Ắfflẹf/f²"“ ỂềJễ ỞlgfLJ“fỔ\"`4~ị/Vf"ị`g'LJề`* = CÀ
+n m c à2 uroc H ; —
+
+t"`r²ẳ""“,rAẨ=—zxJ'__—`°~—'—`t’,AIỉ’ĨJ\"ì`ị* c N ! .ị_\ ql:Ả…,VỄỂ“*x L`_ị'.I Á
+
+. S Ỉửfửf Jíf — ắỈ t | wmun ; đở m _
+rại C C C . IUĐANA, a UZ / L{
+CÁC VŨÙNG SẴN XUẤT NÔNG NGHIỆP CHÍNH
+
+Vùng trồng ngô, đỗ tương, bông, thuốc ló và chăn nuôi bò - Vũng trồng cây lăm quả và rau xanh
+
+[ ] Vùng trống lũa mỉ, ngô, oủ cải đường và chăn nuồi bò, kế [ ] - Vùng trống lúa mì và chăn nuồi bò
+
+[ ] Vũng trồng lúa gạo và cây ăn quả nhiệt đối Vùng làm nghiệp
+
+Hình 6.6. Phân bố các vùng sản xuất nông nghiệp chính của Hoa Kì
+
+Dựa vào hình 6.6, hãy trình bày sự phân bố các vùng sản xuất nông nghiệp
+
+chính của Hoa Kì.
+
+Cõu hỏi
+
+1. Dựa vào bảng 6.3, vẽ biểu đồ so sánh GDP của Hoa Kì với thế giới và một số châu lục.
+
+2. Nhận xét xu hướng chuyền dịch cơ cấu ngành công nghiệp và giải thích nguyên nhân.
+
+3. Trình bày những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phân hoá lãnh thổ sản xuất nông
+nghiệp của Hoa Kì.
+
+44
+
+--- Trang 46 ---
+Bi Ô
+HỢP CHÚNG QUỐC HOA KMỈ (tiếp theo)
+Tiết 3.THỰC HÀNH m ;
+„ T HIU SỰ PHÁN HOÁ LÀNH THÔ SAN XUẤT
+CUA HOA KI
+1. Phân hoá lãnh thổ nông nghiệp
+Lập bảng theo mâu sau và điền vào bảng các loại nông sản chính.
+Nông sán chính | Cây Cây công nghiệp :
+Gia súc
+Khu vực lươngthực | và cây ăn quả
+m I.I
+l ag I.I
+m I.I
+45
+
+--- Trang 47 ---
+2. Phân hoá lãnh thổ công nghiệp
+l jl l\ S O n _1__ậ..._' Í `
+= - — ~ ..
+S v A 2  ⁄Z>
+> a N G —- ồ U A 4 4 „ | dễ
+aa n - 1_ ỵ_ulmpanf Dgs 172 Nuloo9ENe,
+.›J.`« êu T - ⁄ m . Cllvưýnn ĩ'- S t
+nóatXu G ề n H S
+4 n GI Xen Lui - L =¬ S W
+7272552v I| -¬ - INH :C N H3.AỀẠỊỄẠ
+J. Ñ N 1 —
+QUY MÔ GCÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHÍNH
+TRUNGTÁMCÔNGNGHỆP Ø Lyệngyndení r ợ Cukh đềà Sảnxuấtôt# } Hoádẩu [ ] Vùng phía Tây
+ỡlì£cla'n Ô Luyện kim màu I Chế bao tôn ửa vũ trụ Ạ Đóngt3ubiển X Dệtmay [ ] Vừng Đông Bắc
+Lớn XX Điện tử, viễn thông 4 Chế tạo máy bay Ổ Huá chất G Thựcphẩm [ ] Vùng phía Nam
+Hình 6.7. Các trung tâm công nghiệp chính của Hoa Ki
+Lập bảng theo mâu sau và điền vào bảng các ngành công nghiệp chính của
+Hoa Ki.
+— II I
+i n I I I
+46
+
+--- Trang 48 ---
+Bồi 7
+Dân số : 459.7 triệu người (năm 2005)
+Trụ sở : Brúc-xen (Bï)
+ÍỈ!"Ỉ."í đi jljlẫ ỮỈ«"Ẩ con Ì_" J'IỈ'H.J\ Ể:k Ị."H\ ”" S’#fi\ ‹ Ầ` ỈYL Ư 1I Ỉ`."I fỉu f`Ẩ. !at( Í`ll. l ( Íf "Iay : S ẤÍJ' Ểlr,_ ỪẨ Ắ c$c Íx".*".ll" fl :
+J’c`vlf ( fflƯd.'l EJ"I«` ”" ÍẢ. \' fCỈt ”" f’:'_fi : ./\ Hi `À } fÍA "*lVÀ.JI fẦvr' “- "Ị,’ì' Ểf jí ñ ."ÍIí ”" fj ( Ầ'l ( ể.’fll n liïi fv. h_ )J] =f ÝrÌ'A JJ'ÌÍC[ ( (Ị*`J
+Tiết 1.EU -LIÊN MINH KHU VỰC LỒN TRÊN THẺ GIỚI
+
+Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Tây Âu đã có nhiều hoạt động nhằm
+tăng cường quá trình liên kết ở châu Âu. Năm 1951, các nước Pháp, CHLB Đức,
+Lta-lra, Bi, Hà Lan, Lúc-xăm-bua đã thành lập Cộng đồng Than và thép châu Âu,
+sau đó sáng lập Cộng đồng Kinh tế châu Âu (tiền thân của EU ngày nay) vào năm
+1957 và Cộng đồng Nguyên tử châu Âu năm 1958.
+
+Năm 1967, Cộng đồng châu Âu (EC) được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba tổ
+chức nói trên. Với hiệp ước Ma-xtrich, năm 1993 Cộng đồng châu Âu đổi tên thành
+Liên minh châu Au (EU).
+
+(
+
+z‹ ã Ỹịi 02931 L
+
+'i : . ! s ' "cO.› I. ì
+: n # * : ~
+À s
+
+- , H : rs „ Ĩ r ._=s= .Y1"'_
+H ~ m = : - L_
+Hình 7.!. Trụ sở EU ở Brúc-xen (Bi)
+47
+
+--- Trang 49 ---
+EU ngày càng mở rộng về số lượng thành viên và phạm vi lãnh thổ. Từ 6 nước thành
+viên ban đầu (năm 1957), đến đầu năm 2007, EU đã có 27 thành viên (EU 27).
+n =a BIẾN BAREN m0:thinhviinEu
+ỄẾ fcm’ 1957 | và năm gìa nhập
+ĐÁNH SỐ TRÊN LƯỢC ĐỒ
+ẹ 2Ø = v ⁄ m 1: TNHK
+. i Ê C m x T 3: Anbmni
+50 = Ổ Tđép Tề đE A 2 T NHnơg, 7
+9 NH G S Xg
+_ ¬ m C u 3 `
+Ý77 I N ế CHẬU Á
+- . '\__;"j .Ịl ủ_\tÌ ` à T
+CHÂU PHI = Mong m0: . N 24
+Hình 7.2. Liên minh châu Âu —năm 2007
+Hãy xác định trên hình 7.2 các nước gia nhập EU đến các năm 1995, 2004
+và 2007.
+2. Mục đích và thể chế
+Mục đích của EU là xây elJ
+dựng, phát triển một khu vực mà
+- ư - n LIÊN MINH CHÂU ÂU
+ở đó hàng hoá, dịch vụ, con — _ _
+người, tiền vốn được tự do lưu à Âm goại & n
+thông giữa các nước thành viên ; crải ừon ch
+tăng cường hợp tác, liên kết Ù
+không chỉ về kinh tế, luật pháp, L n Nphạm .
+nội vụ mà cả trên lĩnh vực an "nân a Pun
+ninh và đối ngoại. ~ “ -
+Dựa vào hình 7.3 trình bày ÉOƯỚCMAXTECH
+những liên miỉnh, hợp tác : !
+chính của EU. Hình 7.3. Những trụ cột của ngôi nhà chung EU
+48
+
+--- Trang 50 ---
+Hiện nay, nhiều vấn đề quan
+trọng về kinh tế và chính trị MZS5.
+không phải do chính phủ của CGszs,
+, M : Ñ N . ÁC sS TÀ
+các quốc ga thành viên đưa ra .. 7"-ÏÐvÝ“£/áỈ;
+mà do các cơ quan của EU người đứng đầu nhà nước
+quyết định (Hội đồng châu Âu, 0/96/00004
+Nghị viện châu Âu, Hội đồng
+bộ trưởng EU, Uỷ ban Liên
+° A ˆ iểm ứa Tihem vấn và hạn hành
+minh châu Au). s gh o o L a
+Phân tích hình 7.4 để thầy
+rõ cơ cấu tổ chức và hoạt
+động của các cơ quan đều
+não EU. Hình 7.4. Các cơ quan đầu não của EU
+II - VỊ THẾ CỦA EU TRONG NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI
+1. Trung tâm kinh tế hàng đầu thế giới
+EU đã thành công trong việc tạo ra một thị trường chung có khả năng đảm bảo
+cho hàng hoá, con người, dịch vụ, tiền vốn được tự do lưu thông giữa các nước
+thành viên và sử dụng một đồng tiền chung (ơrô). Nhờ những thành công này,
+EU đã trở thành một trung tâm kinh tế hàng đầu của thế giới. Tuy nhiên, vẫn có sự
+chênh lệch đáng kể về trình độ phát triển kinh tế giữa các nước thành viên.
+BẢNG 7.1. MỘT SỐ CHÍ SỐ CƠ BẢN
+CỦA CÁC TRUNG TÂM KINH TẾ HÀNG ĐẦU TRÊN THẾ GIỚI
+Số dân (triệu người năm 2005) 4597 296,5 1277
+GDP (tỉ USD -năm 2004) 12690,5 11667.5 4623.4
+Tỉ trọng xuất khẩu trong GDP
+E -sina 2000 26.5 70 12/2
+Tỉ trọng trong xuất khẩu của thế
+giới (% -năm 2004) i G
+Dựa vào báng 7.1, so sánh vị thế kinh tế của EU với Hoa Kì và Nhật Bdn.
+49
+
+--- Trang 51 ---
+Trong viện trợ rð 2 # Ê - | Trong dân số thế giới
+phát triển thể giới .. I 220
+Trong ð tô của thế giới Trong cl thế giới
+\` WVFỊẢ’JV-,"Y ỉ \Ã\Ị` : ¡ \ ỵ'j
+Trong tổng GDP Trong xuất khẩu Trong tiêu thụ
+của thế giới của thế giới năng lượng của thế giới
+Hình 7.5. Vai trò của EU trên thế giới năm 2004
+2. Tổ chức thương mại hàng đầu thế giới
+
+Kinh tế của EU phụ thuộc nhiều vào hoạt độn g xuất, nhập khẩu. Các nước thuộc
+EU đã dỡ bỏ hàng rào thuế quan trong buôn bán với nhau và có chung một mức
+thuế trong quan hệ thương mại với các nước ngoài EU. Hiện nay, EU đang dẫn đầu
+thế giới về thương mại.
+
+EU là bạn hàng lớn nhất của các nước đang phát triển. Tuy nhiên, EU đã không
+tuân thủ đầy đủ những quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) khi hạn chế
+nhập khẩu đối với các mặt hàng “nhạy cảm” như than, sắt và trợ cấp cho hàng nông
+sản của EU, làm cho giá nông sản của họ thấp hơn so với giá của thị trường thế giới.
+
+Dựa vào các thông tin ở trên, hãy nêu nhận xét về quan hệ thương mại của EU
+
+đối với các nước bên ngoài tổ chức EU.
+
+Côu hỏi vỡ bởi tộp
+
+1. Liên minh châu Âu (EU) hình thành và phát triển như thế nào ? Trình bày tóm tắt mục
+đích và thể chế của tổ chức này.
+
+2. Dựa vào bảng 7.1, hình 7.5 và nội dung bài học trong SGK hãy chứng minh rằng : EU
+là trung tâm kinh tế hàng đầu của thế giới ?
+
+50
+
+--- Trang 52 ---
+Bði -
+LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) ttiếp theo)
+Tiết 2. EU - HỢP TÁC, LIÊN KẾT ĐỀ CÙNG PHÁT TRIỀN
+I - THỊ TRƯỜNG CHUNG CHÂU ÂU
+1. Tự do lưu thông
+
+Từ 1-1-1993, EU đã thiết lập một thị trường chung. Trong thị trường này, việc
+tự do lưu thông về hàng hoá, con người, dịch vụ và tiền vốn giữa các nước thành
+viên được đảm bảo. Các nước thành viên thuộc thị trường chung châu Âu có chung
+một chính sách thương mại trong quan hệ buôn bán với các nước ngoài khối.
+
+a) Tự do dĩ chuyển
+
+Bao gồm tự do đi lại, tự do cư trú, tự do lựa chọn nơi làm việc. Ví dụ : Người
+Đan Mạch có thể làm việc ở mọi nơi trên nước Pháp như người Pháp.
+
+b) Tự do lưu thông dịch vụ
+
+Tự do đối với các dịch vụ như dịch vụ vận tải, thông tin liên lạc, ngân hàng, kiểm
+toán, du lịch v.v... Ví dụ : Một công ti vận tải của Bỉ có thể đảm nhận một hợp đồng
+ở bên trong nước Đức mà không phải xin giấy phép của chính quyền Đức.
+
+c)Tự do lưu thông hàng hoá
+
+Các sản phẩm sản xuất ở một nước thuộc EU được tự do lưu thông và bán trong
+toàn thị trường chung châu Âu mà không phải chịu thuế giá trị gia tăng. Ví dụ :
+Một chiếc ô tô của I-ta-lia bán sang các nước EU khác không phải nộp thuế.
+
+d) Tự do lưu thông tiền vốn
+
+Các hạn chế đối với giao dịch thanh toán bị bãi bỏ. Các nhà đầu tư có thể lựa
+chọn khả năng đầu tư có lợi nhất và mở tài khoản tại các ngân hàng trong khối.
+Ví dụ : Một người Bồ Đào Nha có thể dễ dàng mở tài khoản tại các nước EU khác.
+
+Hãy phân tích nội dụng và lợi ích của bốn mặt tự do lưu thông trong EU.
+
+51
+
+--- Trang 53 ---
+2. Euro (ơ-rô) - đồng tiền chung của EU
+
+Ơ-rô với tư cách là đồng tiền chung của EU đã được đưa vào giao dịch, thanh
+toán từ năm 1999, Đến năm 2004 đã có 13 nước thành viên EU (Bi, CHLB Đức,
+Pháp, Phần Lan, I-tarli-a, Hà Lan, Áo, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Lúc:xăm-bua,
+Hi Lạp, Ai-len và Xlô-vê-ni-a) sử dụng ơrrô là đồng tiền chung. Việc đưa vào sử
+dụng đồng tiền chung có tác dụng nâng cao sức cạnh tranh của thị trường chung
+châu Âu, xoá bỏ những rủi ro khi chuyển đổi tiền tệ, tạo thuận lợi cho việc
+chuyển giao vốn trong EU và đơn giản hoá công tác kế toán của các doanh
+nghiệp đa quốc gia.
+
+Vì sao có thể nói việc ra đời đồng tiền chung ø-zrô là bước tiến mới của sự liên
+
+kết EU ?
+II- HỢP TÁC TRONG SẢN XUẤT VÀ DỊCH VỤ
+1. Sản xuất máy bay E-bớt
+
+Tổ hợp công nghiệp hàng không E-bớt (Airbus) có trụ sở ở Tu-lu-dơ (Pháp), do
+Đức, Pháp, Anh sáng lập, đang phát triển mạnh và cạnh tranh có hiệu quả với các
+hãng chế tạo máy bay hàng đầu của Hoa Kì. Các nước EU hợp tác chặt chẽ với
+nhau trong việc chế tạo các loại máy bay E-bớt nổi tiếng thế giới.
+
+= I.'.I."Ấĩnun : nnuuuuucu.. | A:38
+. —`I'..I.Ẹ'u"ị"ậtạ.Ẩ...ỉ›-›ìl.. 'EÌ'.""Oo."qf`_4Ỹnng. -
+Ũ ..l.'......ffl..I`.“.
+.. ìz` Ỉ'.’ Ắ
+: . Ý “ x _..
+Li h " \ ;-f'ộ'_-. | - ,
+Hình 7.6. Máy bay E-bớt sản phẩm hợp tác của các nước thành viên EU
+
+52
+
+--- Trang 54 ---
+M . . { A l<ơmm z qhát l
+dưới biển Măng-sơ — É",g°'a""'iì,.' rrr=m . Ầ, ẩJ
+Đường hâm giao thông dưới nô vưềmw . xeàN» 5 Ậ v
+biển Măng-sơ nối liền nước ề—_’me”'*ẹ…&ìè / ư ẩỈ i
+z + ˆ ˆ M » \ a \`V đ - - Ắ ⁄ e N
+Anh với châu Âu lục địa được l_F__ĩ1J_1ẵ~<“,k'—›L_ q—Ỉ_f-›\Tj_Fl = ấẫ ;f’ ỵl›
+hoàn thành vào năm 1994. Đây _ PXPPPPPEPPCX? `Ầ²vẵg-"~ul`—'̲-1Ăf~'²Ỉ~`*Ểị+*f~_,“,-f=" 2>^wouty⁄^
+là tuyến giao thông rất quan J“\ủ\_\L"Ệ Ềj.ígf” c xutđ/chu .
+trọng ở châu Âu, vì với đường <ẵ²**"1*j'_*Ý““ỉíỸ“l__'4i;r/r,'…,ỂẨ——l"_~`J|s.“;«“ệ_…Ỉ ;-ỈẮỉ_ .
+” . ' , ể " F . s aLkrr—l—`l-`gỄlỈASửv’.'t_—~"…"—`.'._Ắ."__'_1"'.-Ị"'d'h"l› n 1“* Øt Ỉ.Ĩ“ AYE 5
+hâm nảày, hàng hoá có thê vận | [-7-T : /""J v ¬ * K _
+: : ` J ; — ˆ. H
+chuyển trực tiếp từ Anh sang |I ụxJ—f ! ỊỆ Ềb
+châu Âu lục địa và ngược lại mà S ĐỊẠATRUNGHÀI Ư
+khủng: gin. phải. trìng, dhuyên Hình 7.7. Sự hợp tác của các nước EU
+băng phả. Trong tương lai trong quá trình sản xuất máy bay E-bớt
+đường hầm dưới biển Măng-sơ
+có thể cạnh tranh với vận tải a A ~
+` ˆ ~ 4 . _ (&.a., ~ =
+hàng không nếu các tuyển Ể`VĨ DôbƠơ n
+` u'v ,A x ˆ &: jìẢ`Ỉ't.* n N x .T-
+đường sắt siêu tỐc được đưa vào - B X9 @. A ⁄ Á —
+Các nước EU đã hợp tác với Ứ _ ( \\ | .ạ
+nhau như thế nào trong lĩnh Ý đ >x<©”
+vực về giao thông vận tải ? ] ỆĨỂ LHẦ
+Hình 7.8. Sơ đồ đường hầm giao. | ANH HN PHÁP
+thông dưới biên Măng-sơ. u _> BIỂN MĂNG SƠ
+1Í1 km] (35 km l4km
+Đường
+Đườnghắm  thong ĐƯỜnØ  pường hầm
+có đường sốt khí cứu hộ nối thông
+Q'e"—ĩẻ:
+5
+
+--- Trang 55 ---
+III- LIÊN KẾT VÙNG CHÂU ÂU (EUROREGION)
+1. Khái niệm liên kết vùng châu Âu
+Euroregion -từ ghép của Europe (châu Âu) và region (vùng) —chỉ một khu vực
+biên giới của EU mà ở đó người dân các nước khác nhau tiến hành các hoạt động
+hợp tác, liên kết sâu rộng về các mặt kinh tế, xã hội và văn hoá trên cơ sở tự nguyện
+vì những lợi ích chung của các bên tham gia. Liên kết vùng có thể nằm hoàn toàn
+ở bên trong ranh giới EU hoặc có một phần nằm ngoài ranh giới EU (giữa các nước
+EU và các nước châu Âu khác). Năm 2000, EU có khoảng 140 liên kết vùng.
+Vì sao các nước EU phát triển các liên kết vùng ?
+2. Liên kết vùng Ma-xơ Rai-nơ
+: HÀ LAN :
+L. /
+" 5 Đuyxendooc
+\'1
+m : fflpgn "J~J Ủ,
+- X CHLB ĐỨC
+Tỉnh Unbuốc, Cộng đồng nói
+Tỉnh Luýchíích, Nam Uribuốc,
+C muágPMg | i HàLanttinFan C nườn gualengdl
+—- Ranhgldvùngt —.— Biên giới quốc gia 4 Lúcxămbua
+Hình 7.9. Liên kết vùng Ma-xơ Rai-nơ
+Vùng Ma-xơ Rai-nơ (Maas-Rhein) là một ví dụ cụ thể về liên kết vùng
+châu Au, hình thành tại khu vực biên giới của ba nước Hà Lan, Đức và Bỉ.
+Hằng ngày, có khoảng 30 nghìn người đi sang nước láng giểng làm việc.
+Hằng tháng, ở khu vực này xuất bản một tạp chí bằng ba thứ tiếng. Các trường
+54
+
+--- Trang 56 ---
+đại học trong khu vực phối hợp tổ chức các khoá đào tạo chung. Các con đường
+xuyên biên giới được xây dựng.
+Việc hợp tác trong liên kết vùng Ma-xơ Ral-nơ đã đem lại những lợi ích gì ?
+ˆ `«Iv.' \ .oỉ Ù f—r: v _ …›.I -- d_ ” S -L-Ĩ ¬ r'=- .. ẮỈY'B ư q
+NSv Í ¬ 2 nỘ~ì . s -. s . G . :
+: Ỉ`.-`.'__'_z.__ gyx. .Ĩ""".i _.. A„ ⁄ - G : ’J»
+_ . L Ñ su - .ÀAn?
+— < .Ỷ X R c - .. -
+¬ *v - . 1 N C A _ -. _ ^. K
+v NC T n đ qỵủợ oỡc" . — n :
+Ñ 'Ú _ˆ Ếé ẵ` . W U . N.
+—-. n rà 9, — t H
+] ụ $ „ TÃI I ” _`.`.. 2 <_.Ú. `Ị. S mạ . á » . ⁄ u
+_.`›"'-. "4ỗ. K s < |V —ĨI"<I`Ả. ° ' …I4.. '›ư. `.,`-.-
+. 27/ 4 U 7 t N y ã
+- A » . #v - xm NI n -
+"'ru `ỷv G qỰỷầ"`I ~ : : - é ỡ'Ề."_Iq_ w'Ì ¬
+ñ ˆ Ñ ử'v._` n 114 " . . Xề ; - P wĩ—_ -›`
+… Ềẳẳs..Ị l ờn, x à "
+Hình 7.10. Một góc của vùng Ma-xơ Rai-nơ
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Vì sao EU thiết lập thị trường chung trong khối ? Việc hình thành thị trường chung
+châu Âu và đưa vào sử dụng đồng tiền chung ơ-rô có ý nghĩa như thế nào đối với việc
+phát triển EU ?
+2. EU đã thành công như thế nào trong hợp tác phát triển lĩnh vực giao thông vận tải ?
+3. Thế nào là liên kết vùng ? Qua ví dụ liên kết vùng Ma-xơ Rai-nơ, hãy cho biết ý nghĩa
+của việc phát triển các liên kết vùng trong Liên minh châu Âu.
+Š
+
+--- Trang 57 ---
+Bồi 7 :
+LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) ttiếp theo)
+Tiết 3. THỰC HÀNH : TÌM HIẾU VỀ LIÊN MINH CHÂU ÂU
+I - TÌM HIỂU Ý NGHĨA CỦA VIỆC HÌNH THÀNH MỘT EU THỐNG NHẤT
+Dựa vào thông tin dưới đây và những hiểu biết của bản thân, hãy cho biết việc
+hình thành thị trường chung châu Âu và việc sử dụng chung đồng ơ-rô đã tạo ra
+những thuận lợi gì cho các nước thành viên EU.
+Khi hình thành một EU thống nhất :
+—Các xe tải vượt chăng đường 1200km qua các biên giới giảm từ 58 giờ
+xuống còn 36 giờ.
+—Các hãng bưu chính viễn thông của Anh và Đức có thể tự do kinh doanh ở
+Brúc-xen (BỈ).
+-Một luật sư người I-ta-li-a có thể làm việc ở Béc-lin như một luật sư Đức.
+-Một sinh viên kiến trúc Hi Lạp có thể theo học một khoá đào tạo về thiết
+kế nhà gỗ ở Hen-xinh-ki như một sinh viên người Phần Lan.
+II” EHIHIVI IIIEC.VM VØAI IEFVV/Z VzVZZA C-V/ IIFVWZIXWZ IWIỖEIA FMIWIHI E, IIIC VZIV/I
+¬Dựa vào bảng 7.2, hãy vẽ biểu đồ thể hiện tỉ trọng GDP, dân số của EU vàmội
+SỐ nước trên thế giới.
+¬Dựa vào biểu đồ đã hoàn thành và những hiểu biết của bản thân, hãy nhận xét
+về vị trí kinh tế của EU trên rường quốc tế
+BẢNG 7.2. TỈ TRỌNG GDP, DÂN SỐ CỦA EU VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI “NĂM 2004
+(Đơn vị : %)
+m l s ,Ị..m .
+- G T NG
+56
+
+--- Trang 58 ---
+Bði -
+
+LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) ttiếp theo)
+
+Tiết 4.CỘNG HOA LIÊN BANG ĐỨC
+Diện tích : 357 nghìn km°
+Dân số : 82,5 triệu người (năm 2005)
+Thủ đô : Béclin
+
+I - VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
+
+Nằm ở trung tâm châu Âu, tiếp giáp với 9 nước, Biển Bắc và biển Banrtích,
+CHLB Đức có nhiều thuận lợi trong việc thông thương với các nước khác ở
+châu Âu, là cầu nối quan trọng giữa Đông Âu và Tây Âu, giữa Bắc Âu và
+Nam Âu. Cùng với Pháp, CHLB Đức giữ vai trò đầu tàu trong việc xây dựng và
+phát tri��n EU.
+
+CHLB Đức nằm trong khu vực khí hậu ôn đới. Từ bắc xuống nam có các vùng
+cảnh quan khác nhau. Sự đa dạng và vẻ đẹp của các cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn
+nhiều du khách. Tuy nhiên, nước Đức nghèo khoáng sản, đáng kể nhất là than nâu,
+than đá và muối mỏ.
+
+Đặc điểm của vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng như thế nào đến
+
+việc phát triển kinh tế của CHLB Đức ?
+II- DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+
+Nước Đức là nhà nước liên bang (gồm 16 bang). So với các nước trên thế giới,
+người dân Đức có mức sống cao. Cơ cấu dân số già, tỉ suất sinh vào loại thấp nhất
+châu Âu, dân số tăng chủ yếu do nhập cư (khoảng 10% dân số là người nhập cư,
+trong đó nhiều nhất là người Thổ Nhĩ Kì và người I-ta-lia). Chính phủ Đức rất
+khuyến khích việc lập gia đình, sinh nhiều con và dành nhiều ưu tiên, trợ cấp xã
+hội cho những người có gia đình và nhất là gia đình đông con. Giáo dục, đào tạo
+được chú trọng đầu tư.
+
+Hãy nêu một số nét nổi bật trong dân cư —xã hội của CHLB Đức.
+
+57
+
+--- Trang 59 ---
+Tuổ Tuấ
+w
+s m
+- -LlaE-
+lư] 70 Ể 92 % a
+n |E wơ w IZ w
+- kửam H 60 [ —
+E=3 % íẺ —-7 25
+F=m=j lE-z—-I| WE===== EN
+787 40 12:25999224| E 40 ==
+EEE1 H u L 2221
+iee=:52:2s7) % Eo===5222521 EzE==7-ó3] % Jz- m m g]
+EE E====34 E—5:] = .C
+|Z EEEE22222201 L===—| EH
+=:-:2-22ao25O) 10 K 10 Ea
+1000 800 800 400 200 0 0 200 400 800 800 1000 1900 890 600 409 200 0 0 200 400 800 800 1000
+(NĂM 1910) (NĂM 2000)
+Hình 7.11. Tháp dân số của CHLB Đức năm 1910 và năm 2000
+II - KINH TẾ
+1. Khái quát
+Hiện nay, nước Đức thống nhất là một trong những cường quốc kinh tế hàng
+đầu trên thế giới. Nền kinh tế =xã hội Đức đang biến đổi mạnh mẽ theo hướng
+chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Năm 2004, tỉ trọng các
+khu vực kinh tế trong GDP là : nông nghiệp 1%, công nghiệp và xây dựng 29%,
+dịch vụ 70%.
+BẢNG 7.3. GDP CỦA CÁC CƯỜNG QUỐC.. BẢNG 7.4. GIÁ TRỊ XUẤT, NHẬP KHẨU
+KINH TẾ THẾ GIỚI CỦA CÁC CƯỜNG QUỐC THƯƠNG MẠI
+THẾ GIỚI “NĂM 2004
+(Đơn vị : tỉ USD) (Đơn vị : tỉ USD)
+Hoa Kì 6954.8(1) | 116675 (1) Hoa Kì 818,5(2) | 15257 (1)
+Nhật Bản 5217,6 2) | 46234 (2) CHLB Đức | 911,6(1) | 718,0(2)
+CHLB Đức | 2417.7(3) | 271444 3) Trung Quốc | 593⁄4(3) | 560,7 (3)
+Anh 11027(5) | 2140,9 (4) Nhật Bản 565.7(4) | 4545 (4)
+Pháp 1536,5 (4) | 2002,6 (5) Pháp 423.8(5) | 442.0(5)
+Số trong ngoặc là xếp hạng trên thế giới
+Dựa vào các bảng 7.3, 7.4, hãy chứng mình CHLB Đức là một trong những
+cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới.
+58
+
+--- Trang 60 ---
+2. Công nghiệp J9P52Á E N A
+.À ` ˆ è á -
+Nhiềêu ngành công > ZS4 v
+gh1f;p của CHLB Đưc H#mbuối À. Xvưý
+có vị trí cao trên thể giới j Qơ_ỉi L
+như chê tạo máy, điện Ổ" ’ ;
+tử -viên thông, hoá chất, HÀ ự N ¬ Ủ í LẠ
+sản xuất thép. Năng suất | ,] Ề : -. ._Y — ”
+lao động cao, luôn đổi ĩ" )
+mới và áp dụng công | v Ổ' Đo6cmun ỄỀ'* VÀ
+-. w ñ F Ổ b,ị. Đrexfon ›
+nghệ hiện đại, khả năng eb —~ *exA —.
+tìm tòi, sáng tạo của Ị`Ị) x .
+yi Ô à chất s -
+người lao @IỊg và ủaF v I N NH I —
+lượng sản phẩm cao là hẻ ẽỉJ e .
+những yếu tố cơ bản tạo 'ỳ : ““(\ GỘNG HOA(ẾÉC
+nên sức mạnh của nên S u 4
+ˆ .Ẵ 4 ⁄ zz ÁLÉ l‹n;| 4ịỞ % +
+công nghiệp Đức. = đ ~ h
+r. L PHÁP G 3ạ : ê
+Dựa vào hình 7.12, hấãy u G ỚNG? _ \-""
+xác định các trung tâm Ề'Ẹ . - ÁO
+công nghiệp : Cô-lô-nhơ, ˆ THỤY 8Ĩ - - \
+Phran-phuốc, Muy-ních, . ậ Luyệnkmðn  Chếtạn máy boy dØZ Gỗ gấy
+Xdirodt, Đéc-lin VỎ Cóc | TRUNGTAMCSRGNGME t Uysnkimmàu đ SảnxuấtôtFhò ẤL Dệtmay
+ngành công nghiệp của Ờ ỉ'°" %2 Điệntđ viễn hng Ò Đóng tàu Ø Thựcphẩm
+những trung tâm đó. 8 Cokhi Œ Hoáchất
+Hình 7.12. Các trung tâm công nghiệp chính của CHLB Đức
+. . Ặ Z¬. / :
+r Ðs. ầ : A Tk à
+ì 3 ưỊ l — Ư ;Ợ A\ ,À .< 7 -1 s &
+; /S4S.
+b" tr { .Ểf-`n'_ `;I.LI ~ z -. t < '_ - ~
+|‹ f "Ặ- t' vv ,á<~— - 589s4) - w đ .C s : = r LJ….'
+e SỐ ^ .'-v - h /11
+Hình 7.13. Một dây chuyền sản xuất ô tô ở CHLB Đức
+59
+
+--- Trang 61 ---
+m N — G G
+.À .ˆ .^ . 3 N . : | i
+Điêu kiện tự nhiên để L A _ z
+(J-'; . ì ø⁄ .
+sản xuất nông nghiệp s . vỀm
+của CHLB Đức không | _ 73250 \_ì c 4 à
+thật thuận lợi. Tuy 3 Ỡ (Bramer s N u Œ X /
+nhiên, sau Chiến tranh X œvìà - đ a cm cứ &,
+thế giới thứ hai, dotăng F Zec J v x9BEouw -
+cường cơ giới hoá, L<- - A ỏ Ễ~—»—_—._—\'
+chuyên môn hoá, hợp lí Xìy"ì`l x . . ợ .
+hoá sản xuất, sử dụng Jà SDuyendoo ! c 6 ree
+ngày càng nhiều phân H œ2 C ỳ_
+bón, giống tốt,... nên m .
+năng suất đã tăng mạnh. . w ˆ. . và
+. à . Ñ ⁄ I ⁄ Nuynbsc r °—“w.©“CỘNG HOÀ SÉC
+Nông sản chủ yếu của ÄKXĂM¿ S ..
+CHLB Đứclàlúamì,củ | . _, ) l
+cải đường, khoai tây, „ A& '/, J⁄Ftứ  Š-gŠ ~
+j 2 5 4 4 s
+thịt (bò, lợn) và sữa. : fỊ …ƯI 7 Œ Mugkhg⁄2 „ Z
+Dựa vào hình 7.14, _
+hãy nêu sự phân bố . _
+ĨÌỈỌÃỈịSOỢ('J)F trồng, Ềạt x E m n S ] Rìngcánkhd bác r . L
+nuôi của CHLB Đức. : W G sịt, Khoa tây a Lm
+[~ ] Đông cở chăn nuối lên nêu m để tủcgdưng r gi/ B
+Hình 7.14. Phân bố sản xuất nông nghiệp của CHLB Đức
+Côu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Vì sao có thể nói rằng CHLB Đức là một cường quốc kinh tế hàng đầu trên thế giới ?
+2. Hãy chứng minh rằng CHLB Đức là một nước có nền công nghiệp -nông nghiệp phát
+triên cao.
+60
+
+--- Trang 62 ---
+Bồi 8
+Diện tích : 17,1 triệu km
+Dân số : 143 triệu người (năm 2005)
+Thủ đô : Mátxcơ-va
+Liên bang Nga (LB Nga) là nước có diện tích lớn nhất thế giới, nằm ở cd
+hai châu lục ; một đất nước giàu tài nguyên, dân số đông. LB Nga có tiềm
+lực lớn về khoa học và văn hoá. Nền kinh tế trải qua nhiều biến động
+trong thập niên 90 (thế kỉ XX ) nhưng đang khôi phục lại vị rí cường quốc.
+Tiết 1. TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+I - VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ LÃNH THÔ
+LB Nga có diện tích lớn nhất thế giới, nằm ở cả hai châu lục Á, Âu. Lãnh thổ
+trải dài trên phần lớn đồng bằng Đông Âu và toàn bộ phần Bắc Á.
+A xói HÔA K
+4 ự % IY h _{ẫ;ầx
+S s T N 7
+L ⁄ l ,'~ ; N Ị L n L L lA_x , ỉ"Ồ"`
+ỸỀẸ LA. 74 6NNgơnM. ẹ"tỂ”——ỵ_vf'ĩff / Ì - mòNguw `\ à A
+è , fĩ-y ỵị(Y."'l' ; ựổ_f\\ kkl ˆ '\`.` rlv À ỉ
+tỊ Ú CADKOXIAN I n N O A H à ~ K
+s "r"`— :7 RNG 7 vặyr| MÔNG CỔ 1 TRiẾt Z N
+Nul và cøo nguyên ñ\ Kiltự nhiên © Vàn GCÁC NƯỚC VÀ VÙNG LÃNH THỔ ĐÁNH BỐ TRÊN LƯỢC ĐỒ
+[ Đồng bằng m Than đá 9 Kimoương 1: EdôNa — 3: Qrudia 6: Cakingmt
+A Dấumổ A sS x Thuỷ đện 2: LáMa 4: Ad&cbakdan 45 Nea)
+Hình 8.!. Địa hình và khoáng sản LB Nga
+61
+
+--- Trang 63 ---
+LB Nga có đường biên giới xấp xỉ chiều dài Xích đạo. Đất nước trải ra trên 11
+múi gIờ, giáp với 14 nước (trong đó có 8 nước thuộc Liên Xô trước đây). Riêng
+tỉnh Ca-linin-grát nằm biệt lập ở phía tây, giáp với Ba Lan và Litva.
+
+LB Nga có đường bờ biển dài. Phía bắc giáp Bắc Băng Dương, phía đông giáp
+Thái Bình Dương, phía tây và tây nam giáp biển Ban-tích, Biển Đen, biển Ca-xpi.
+Những vùng biển rộng lớn này có giá trị nhiều mặt đối với sự phát triển kinh tế —
+xã hội của đất nước.
+
+Quan sát hình 8.J, hãy cho biết LB Nga giáp với những quốc gia và đại dương nào ?
+II- ĐIỀU KIỆN  TỰ NHIÊN
+
+—Địa hình LB Nga cao ở phía đông, thấp dần về phía tây. Dòng sông Ê-nít-xây
+chia LB Nga ra thành 2 phần rõ rệt :
+
++ Phần phía Tây
+
+Đại bộ phận là đồng bằng (đồng bằng Đông Âu, đồng bằng Tây Xi-bia) và vùng
+trũng. Đồng bằng Đông Âu tương đối cao, xen lẫn nhiều đồi thấp, đất màu mỡ, là
+nơi trồng cây lương thực, thực phẩm và chăn nuôi chính của LB Nga.
+
+Phần phía bắc đồng bằng Tây Xi-bia chủ yếu là đầm lầy, nông nghiệp chỉ tiến
+hành được ở dải đất miền Nam. Đồng bằng này không thuận lợi cho phát triển
+nông nghiệp nhưng tập trung nhiều khoáng sản, đặc biệt là dầu mỏ, khí tự nhiên.
+
+Dãy núi Urran giàu khoáng sản (than, dầu, quặng sắt, kim loại màu...) là ranh
+giới tự nhiên giữa 2 châu lục Á —Âu trên lãnh thổ LB Nga.
+
++ Phần phía Đông
+
+Phần lớn là núi và cao nguyên không thuận lợi lắm cho phát triển nông nghiệp
+nhưng có nguồn khoáng sản, lâm sản và trữ năng thuỷ điện lớn.
+
+-LB Nga có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng và phong phú.
+
+BẢNG 8.1. MỘT SỐ KHOÁNG SẢN CHÍNH CỦA LB NGA -NĂM 2004
+62
+
+--- Trang 64 ---
+-Diện tích rừng của LB Nga đứng đầu thế giới (886 triệu ha, trong đó rừng có
+thể khai thác là 764 triệu ha) chủ yếu là rừng lá kim (Taiga).
+
+—-LB Nga có nhiều sông lớn, có giá trị về nhiều mặt. Tổng trữ năng thuỷ điện là
+320 triệu kW, tập trung chủ yếu ở vùng Xi-bia trên các sông Ê-nitxây, Ô-bi,
+Lêna. Von-ga là sông lớn nhất trên đồng bằng Đông Âu và được coi là một trong
+những biểu tượng của nước Nga. LB Nga còn có nhiều hồ tự nhiên và hồ nhân tạo,
+Bai-can là hồ nước ngọt sâu nhất thế giới.
+
+\ à . _¬ f . "…
+z=ec-- ềM . - à
+Hình 8.2. Bai-can —hồ nước ngọt sâu nhất thế giới
+
+—Hơn 80% lãnh thổ LB Nga nằm ở vành đai khí hậu ôn đới, phần phía tây có
+khí hậu ôn hoà hơn phần phía đông. Phần phía bắc có khí hậu cận cực lạnh giá,
+chỉ 4% diện tích lãnh thổ (ở phía nam) có khí hậu cận nhiệt.
+
+Điều kiện tự nhiên của LB Nga có nhiều thuận lợi đối với phát triển kinh tế,
+nhưng cũng không ít khó khăn : địa hình núi và cao nguyên chiếm diện tích lớn,
+nhiều vùng rộng lớn có khí hậu băng giá hoặc khô hạn, tài nguyên phong phú
+nhưng phân bố chủ yếu ở vùng núi hoặc vùng lạnh giá.
+
+63
+
+--- Trang 65 ---
+III- DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+1. Dân cư
+
+LB Nga là nước đông dân, đứng thứ tám trên thế giới (năm 2005). Tuy nhiên,
+do tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên có chỉ số âm và từ thập niên 90 của thế kỉ XX
+nhiều người Nga đã di cư ra nước ngoài nên số dân đã giảm đi. Đây cũng là vấn
+đề mà Nhà nước hết sức quan tâm.
+
+BẢNG 8.2. SỐ DÂN CỦA LB NGA
+(Đơn vị : triệu người)
+»86 |_|
+199] 1483 8084| - |
+Nam |7s7s| — Nữ
+_ [Jju.| |
+1995 147.8 J886s — — |
+1999 1463 . Ễ fĨJ
+. L pcÐAÐpi
+2529
+ị 202241 1]
+10141 Ï1wVb..Á. |
+133 NI l
+76543210 01234567
+Hình 8.3. Tháp dân số LB Nga (năm 2001)
+
+Dựa vào bảng 8.2 và hình 8.3, hãy nhận xét sự thay đổi dân số của LB Nga và
+
+nêu hệ quả của sự thay đổi đó.
+
+LB Nga là nước có nhiều dân tộc (hơn 100 dân tộc), 80% dân số là người Nga.
+Ngoài ra còn có người Tác-ta, Chu-vát, Bát-xkia,... họ sống trong các nước, các khu
+tự trị nằm phân tán trên lãnh thổ LB Nga.
+
+Mật độ dân số trung bình là 8,4 người/km2?. Trên 70% dân số sống ở thành phố
+(năm 2005), chủ yếu là ở các thành phố nhỏ, trung bình và các thành phố vệ tinh.
+
+Dựa vào hình 8.4, hãy cho biết sự phân bố dân cư của LB Nga. Sự phản bố đó
+
+có thuận lợi và khó khăn gì đối với việc phát triển kinh tế ?
+64
+
+--- Trang 66 ---
+Ềẵ fỂĩẳ“ v . “—b.ZNS iầ<Ẩẩ"~
+v 22 / X XƯN
+⁄ . ặ = IẨ›Ị IIEzxZx 'l."«gfh .< X Id
+
+- ế. _ À. `/l r Ể`zìgẳ A ,ể
+
+` / l E m | hinn ˆ R n
+~ R \...|` ~ „ " M . ỳl"
+5 : IĂ N ! n n n n JdìA
+MẬT ĐỘ DÂN SỐ ( người / km^ )
+¡— |Dưới | Tưlđếni)T Ó Trêni0đến25 4 Trên25 Í: Caliningrat (LB Nga)
+Hình 8.4. Phân bố dân cư của LB Nga
+
+2. Xã hội
+
+LB Nga có tiềm lực lớn về khoa học và văn hoá với nhiều công trình kiến trúc,
+tác phẩm văn học, nghệ thuật, nhiều công trình khoa học có giá trị cao, nhiều nhà
+bác học nổi tiếng thế giới như M.V. Lô-mô-nô-xốp, Đ.I. Men-đê-lê-ép.... nhiều
+văn hào lớn như A.X. Pu-skin, M.A.Sô-lô-khốp, nhà soạn nhạc P. Trai-cốp-ski,
+Tổng công trình sư thiết kế tàu vũ trụ X. Kô-rô-lốp... và nhiều trường đại học
+danh tiếng. LB Nga là nước đầu tiên trên thế giới đưa con người lên vũ trụ.
+Khi Liên Xô là cường quốc trong thập niên 60 và 70 của thế kỉ XX, đã chiếm tới
+1/3 số bằng phát minh sáng chế của thế giới. LB Nga là quốc gia đứng hàng đầu
+thế giới về các ngành khoa học cơ bản. Người dân Nga có trình độ học vấn
+khá cao. Tỉ lệ biết chữ 99%. Đây là yếu tố thuận lợi giúp LB Nga tiếp thu thành
+tựu khoa học, kĩ thuật của thế giới và thu hút đầu tư nước ngoài.
+
+65
+
+--- Trang 67 ---
+| — m
+— . ..
+Hình 8.5. Trường Đại học tổng hợp Quốc gia Lô-mô-nô-xốp
+Cõu hỏi
+1. Phân tích những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
+đối với sự phát triển kinh tế của LB Nga.
+2. Đặc điểm dân cư của LB Nga có những thuận lợi và khó khăn gì cho việc phát triển
+kinh tế ?
+3. Hãy nêu một số tác phẩm văn học, nghệ thuật, những nhà bác học nổi tiếng của LB Nga.
+66
+
+--- Trang 68 ---
+Bốä8. -
+
+LIEN BANG NGÂA ttiếp theo)
+
+Tiết 2.KINH TẾ
+
+I - QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+
+1. LB Nga đã từng là trụ cột của Liên bang Xô viết(”?)
+
+Sau Cách mạng tháng Mười Nga _ ! _> . ĩ
+thành công (năm 1917), Liên bang BANG m'TI T Q NH BẠ ẢỂ n
+Xô viết được thành lập, LB Nga là một CỘNG -SNỮNG bJGHlAỆP N XH HẠ
+thành viên và đóng vai trò chính trong fflẦ u ô TRON : UỂN …XO ÊUOI l
+giác 69 dưng Liên Xô trở thành NIEN 80 THE KIĨ XX (của Liên Xô tính là 100%)
+
+ề .. . Đ 11 %
+cường quốc. N N
+2. Thời kì đầy khó khăn, biến |
+động (thập niên 90 của thế kỉ XX)
+
+XX, nền kinh tế Liên Xô ngày càng .
+bộc lộ nhiều yếu kém do cơ chế kinh tế
+viên của Liên Xô tách ra thành các
+đầu thập niên 90 và những năm tiếp |
+theo, LB Nga trải qua thời kì đầy khó | Giỗ, giấy và xenlulô —
+khăn, biến động : tốc độ tăng trưởng
+GDP âm, sản lượng các ngành kinh tế 9 —
+giảm, đời sống nhân dân gặp nhiều khó
+khăn, vị trí, vai trò của LB Nga trên
+trường quốc tế suy giảm, tình hình
+chính trị, xã hội bất ổn....
+(*) Gọi tắt là Liên Xô.
+67
+
+--- Trang 69 ---
+3. Nền kinh tế đang khôi phục lại vị trí cường quốc
+
+a) Chiến lược kinh tế mới
+
+Từ năm 2000, LB Nga bước vào thời kì mới với chiến lược : đưa nền kinh tế
+từng bước thoát khỏi khủng hoảng, tiếp tục xây dựng nền kinh tế thị trường, mở
+rộng ngoại giao, coi trọng châu Á, nâng cao đời sống nhân dân, khôi phục lại vị trí
+cường quốc...
+
+b) Những thành tựu đạt được sau năm 2000
+
+Nhờ những chính sách và biện pháp đúng đắn, nền kinh tế LB Nga đã vượt qua
+khủng hoảng, đang dần ổn định và đi lên.
+
+Kết quả là : sản lượng các ngành kinh tế tăng, dự trữ ngoại tệ lớn thứ tư thế giới
+(năm 2005), đã thanh toán xong các khoản nợ nước ngoài từ thời kì Xô viết, giá
+trị xuất siêu ngày càng tăng, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện. Vị thế
+của LB Nga ngày càng nâng cao trên trường quốc tế. Hiện nay, LB Nga nằm trong
+nhóm nước có nền công nghiệp hàng đầu thế giới (G8).
+
+%
+12
+10 400
+L
+H] rz 64
+h + . u u
+4 HN
+2 .
+01199 1995 1988 J~ 1988 | || -
+ễ - , 1998 2000 2001 2002 2003 2004 2005
+¬16 ¬36 -
+-8 . ¬
+Hình 8.6. Tốc độ tăng trưởng GDP của LB Nga (giá so sánh) giai đoạn 1990 —2005
+
+Dựưa vào hình 8.6, hãy nhận xét tốc độ tăng trưởng GDP của LB Nga. Nêu
+
+những nguyên nhân chủ yếu của sự tăng trưởng đó.
+
+Tuy vậy, trong quá trình phát triển kinh tế, LB Nga còn gặp nhiều khó khăn như
+sự phân hoá giàu nghèo, nạn chảy máu chất xám...
+
+II CÁC NGÀNH KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+
+Công nghiệp là ngành xương sống của nền kinh tế LB Nga. Cơ cấu công nghiệp
+ngày càng đa dạng, bao gồm các ngành công nghiệp truyền thống và các ngành
+công nghiệp hiện đại.
+
+68
+
+--- Trang 70 ---
+Công nghiệp khai thác dầu khí là ngành mũi nhọn của nền kinh tế, hằng năm
+mang lại nguồn tài chính lớn cho đất nước. Năm 2006, LB Nga đứng đầu thế giới
+về sản lượng khai thác dầu mỏ và khí tự nhiên (trên 500 triệu tấn dầu và 587 tỉ m
+khí tự nhiên).
+
+BẢNG 8.4. SẢN LƯỢNG MỘT SỐ SẢN PHẨM CÔNG NGHIỆP CỦA LB NGA
+270,8 273/4 294.0 2083
+
+Điện (tỉ kWh) 876,.0 847.0 883,0 953.0
+
+Công nghiệp năng lượng, chế tạo
+máy, luyện kim đen, luyện kim màu,
+khai thác vàng và kim cương, khai thác
+gỖ và sản xuất giấy, bột xenlulô là các
+ngành công nghiệp truyền thống của
+LB Nga. Các trung tâm công nghiệp
+phần lớn tập trung ở đồng bằng Đông
+Âu, Urran, Tây XiIbia và dọc các
+đường giao thông quan trọng.
+
+Hiện nay, LB Nga tập trung phát
+triển các ngành công nghiệp hiện đại :
+điện tử -tin học, hàng không. LB Nga
+vẫn là cường quốc công nghiệp vũ trụ, |
+nguyên tử của thế giới. Công nghiệp L
+quốc phòng là thế mạnh của LB Nga, l
+các tổ hợp công nghiệp này được phân
+bố ở nhiều nơi (vùng Trung tâm, F
+Urran, Xanh Pê-téc-bua....). Hình 8.7. Tàu vũ trụ rời bệ phóng
+
+69
+
+--- Trang 71 ---
+É ' ›»ỉèl"Ị' Ứỏ…'J. Ữ e VP « ẩ:z\\ẵì'ề
+: ñ (Z ha'u N ố, ÔNG DỔ ốì
+'l'|.lIIlG1'Jỉ`IlhI1Y0ẫIb(ì1đllEIỈ! Š Luyệnkim đen # Gơkf # Đôngtàu E D&tmay
+Ữl²llIIh'l Ö Lu���nkimmàu Á ChếtWomeyby  (7 Hoáchfi E) Thực phẩm
+i 3 Điệntừ,viễn thông  để» ặn xuất ð l đØ Gä,gáy 1: Gg 15 Ngaj
+Hình 8.8. Các trung tâm công nghiệp chính của LB Nga
+2. Nông nghiệp
+
+LB Nga có quỹ đất nông nghiệp lớn (200 triệu ha), tạo điều kiện thuận lợi phát
+triển cả trồng trọt và chăn nuôi.
+
+Sản xuất lương thực đạt 78,2 triệu tấn và xuất khẩu trên 10 triệu tấn (năm 2005).
+Sản lượng một số cây công nghiệp (hướng dương, củ cải đường), cây ăn quả, rau,
+chăn nuôi, đánh bắt cá nhìn chung đều có sự tăng trưởng.
+
+3. Dịch vụ
+
+LB Nga có cơ sở hạ tầng giao thông vận tải tương đối phát triển với đủ loại
+hình. Hệ thống đường sắt xuyên Xi-bia và đường sắt BAM (Bai-can -A-mua) -
+đóng vai trò quan trọng đề phát triển vùng Đông Xrbia giàu có. Thủ đô Mátxcơ-va
+nổi tiếng thế giới về hệ thống đường xe điện ngầm. Gần đây nhiều hệ thống đường
+được nâng cấp, mở rộng nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và thu hút đầu
+tư nước ngoài.
+
+Kinh tế đối ngoại là ngành khá quan trọng trong nền kinh tế LB Nga. Tổng kim
+ngạch ngoại thương liên tục tăng và LB Nga đã là nước xuất siêu (120 tỉ USD —
+năm 2005).
+
+Các ngành dịch vụ đang phát triển mạnh. Mát-xcơ-va và Xanh Pê-téc-bua là hai
+trung tâm dịch vụ lớn nhất nước.
+
+70
+
+--- Trang 72 ---
+III- MỘT SỐ VÙNG KINH TẾ QUAN TRỌNG
+Là vùng kinh tế lâu đời, phát triển nhất. Tập trung nhiều
+. ngành công nghiệp. Sản lượng lương thực, thực phẩm lớn.
+Vung T gưng Uang Mátxcơ-va là trung tâm kinh tế, chính trị, khoa học,
+du lịch của vùng và cả nước.
+Có dải đất đen phì nhiêu, thuận lợi phát triển nông nghiệp.
+Vùng Trung tâm đất đen | Công nghiệp phát triển (đặc biệt là các ngành phục vụ nông
+nghiệp).
+Giàu tài nguyên. Công nghiệp phát triển (khai thác kim loại
+Vùng U-ran màu, luyện kim, cơ khí, hoá chất, chế biến gỗ, khai thác và
+chế biến dầu mỏ, khí tự nhiên). Nông nghiệp còn hạn chế.
+Giàu tài nguyên. Phát triển công nghiệp khai thác khoáng
+n n Bầ sản, khai thác gỗ, đóng tàu, cơ khí, đánh bắt và chế biến
+ợ Ỹ hải sản. Đây là vùng kinh tế sẽ phát triển để hội nhập vào khu
+vực châu Á —Thái Bình Dương.
+IV - QUAN HỆ NGA -VIỆT TRONG BỐI CẢNH QUỐC TẾ MỚI
+Quan hệ Nga —Việt là quan hệ truyền thống, được hai nước đặc biệt quan tâm.
+LB Nga vẫn coi Việt Nam là đối tác chiến lược ở Đông Nam Á. Nước Nga đang
+thực hiện chức năng gắn kết Âu —Á của mình với tư cách là không gian cầu nối và
+liên kết toàn diện giữa châu Âu và châu Á. Điều này được thể hiện rõ trong chính
+sách đối ngoại của LB Nga là coi trọng châu Á, trong đó có Việt Nam.
+Vì thế mối quan hệ hợp tác Nga —Việt được khẳng định là tiếp nối mối quan hệ Xô
+—Việt trước đây. Quan hệ Nga —Việt trong thập niên 90 (thế kỉ XX) và nâng lên
+tẩm cao mới của đối tác chiến lược vì lợi ích cho cả hai bên. Đưa kim ngạch buôn
+bán hai chiều Nga —Việt đạt 1,1 tỉ USD (năm 2005) lên 3 tỉ USD vào những năm
+gần nhất. Hợp tác sẽ diễn ra trên nhiều mặt, toàn diện : kinh tế, chính trị, văn hoá,
+giáo dục và khoa học kĩ thuật.
+71
+
+--- Trang 73 ---
+⁄4
+..b⁄¬_Ậ 3 K(KỬỪTẼGTGị Zzzzexr>'cA
+— AãđỬđNửỉđHMÐH II x :z HN
+Hình 8.9. Khai thác dầu khí trên Biển Đông (hợp tác Nga —Việt)
+Côu hỏi
+1. Trình bày vai trò của LB Nga trong Liên bang Xô viết trước đây và những thành tựu
+mà LB Nga đạt được sau năm 2000.
+2. Dựa vào bảng số liệu sau :
+SẢN LƯỢNG LƯƠNG THỰC CỦA LB NGA
+(Đơn vị : triệu tấn)
+Hãy vẽ biểu đồ hình cột thể hiện sản lượng lương thực của LB Nga qua các năm.
+Rút ra nhận xét.
+3. Nêu tên những ngành công nghiệp mà LB Nga đã hợp tác với Việt Nam (trước đây và
+hiện nay).
+72
+
+--- Trang 74 ---
+Böi 8
+LIEN BANG NGÂA ttiếp theo)
+Tiết 3. THỰC HÀNH : TÌM HIẾU SỰ THAY ĐỌI GDP
+VÀ PHAN BỘ NÓNG NGHĨỆP CUA LIÊN BANG NGÀ
+1. Tìm hiểu sự thay đổi GDP của LB Nga
+Qua bảng số liệu sau : BẢNG 8.5. GDP CỦA LB NGA QUA CÁC NĂM
+. „ E | m ee
+Vẽ biểu đồ thể hiện sự thay đổi
+GDP của LB Nga qua các năm 967,3 |363,9 |259,7 1432,9 | 582,4
+và nhậân xét.
+2. Tìm hiểu sư �� bố nông nghiệp LB Nga
+q x - : ¬ c
+- zC . .
+SØ S C
+. 29 gg vônnak \ 2 KẾ I -
+- — H - ZŸTRUNG QUỐC Ừ' }
+MÔNG CỐ
+Nglvàcsonguyn r Ẩ Rừng đ Gũ cả đường s Lợn %g Thú có lông quý
+Đồng bằng # L6m gÿ 56 Œ C 1: Caliningret (LB Nga)
+Hình 8.10. Phân bố sản xuất nông nghiệp LB Nga
+Dựa vào hình 8.10, nêu sự phân bố các cây trồng, vật nuôi chủ yếu của LB Nga.
+Gidi thích sự phân bố đó.
+73
+
+--- Trang 75 ---
+Bðš9. -
+NHẬT BẢN
+Diện tích : 378 nghìn km
+Dân số : 127,7 triệu người (năm 2005)
+Thủ đô : Tô-kr-ô
+Nhật Bdn là quốc gia quần đáo, nghèo tài nguyên khoáng sản, dân cư
+cần cù. Từ giữa thập niên 50 của thế kíỉ XX, Nhật Bản đã nhanh chóng
+phát triển thành một cường quốc kinh tế. Cùng với sự phát triển các ngành
+kĩ thuật, công nghệ cao và đều tư tài chính ở nhiều nước trên thế giới, nền
+kinh tế Nhật Bản ngày càng hùng mạnh.
+ˆ ˆ ` ` ` M ^ ^
+Tiết 1. TỰ NHIÊN, DÁN CƯ VÀ TĨNH HĨNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+I - ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
+Quần đảo Nhật Bản nằm ở Đông Á, trải ra theo một vòng cung dài khoảng
+3800 km trên Thái Bình Dương, gồm 4 đảo lớn : Hô-cai-đô, Hôn-su (chiếm 61%
+tổng diện tích), Xi-cô-cư, Kiu-xiu và hàng nghìn đảo nhỏ.
+'Aủ` n
+.
+-. . .. - N v OỢN
+- E ƯN —=00-0—798#&e„n I
+—-'——’-_. —z- . .
+Hình 9.1. Núi Phú Sĩ -một biêu tượng của đất nước Nhật Bản
+74
+
+--- Trang 76 ---
+1'ĐỌCAOMI ›..Ƒỗ BIỂN ÔKHÔT
+0 20 1600 trên 1600 ( hạN
+*3776 Điểmđộcøo  ÍÌ Khí tự nhiên đáo Hôcalđô .. /
+Á Núilửa W Than . G - 7 TZ -_f
+——¬ Dòngbiểnnóng A Sất ` . ồ Ÿ ' x A
+s”—— Gió mùa hạ © vàng 0 .
+== Glómùa đông r 63 Kim koại hỗn hợp 5 i …\V I .
+A Dẩumỏ Œ Chỉ, kẽm )Z :
+\ Ũ ẫ`r,
+[ s
+Ầ '_ ;
+=  _ |~'1I } \`
+\ l"xơi ¡
+` ô ' s
+l à |
+- $ /đ xe ì Á¡
+ẹ vv II ' J.I
+J ÿ s A ⁄ T v „ đáo Hôngu
+. # ý : Œ ¡
+l 7 `l_ - ưL s ; Ịỉ =¬ - K ›i ĩ
+l NgguoG C 9 22 cưrôsìvô
+<⁄ "đảo Kluxiu nòn
+a \
+. .-u B
+A L
+g5
+.ố s 1
+Hình 9.2. Tự nhiên Nhật Bản
+
+Quan sát hình 9.2, hãy nêu đặc điểm chủ yếu về địa hình, sông ngòi và bờ biển
+
+của Nhật Bản.
+
+Tại các vùng biển quanh quần đảo Nhật Bản, nơi các dòng biển nóng và lạnh
+gặp nhau, tạo nên ngư trường lớn với nhiêều loài cá (cá ngừ, cá thu, cá mòi, cá trích,
+cá hồi....).
+
+TẠ
+
+--- Trang 77 ---
+Nhật Bản nằm trong khu vực khí hậu gió mùa, mưa nhiều. Phía bắc có khí hậu ôn
+đới, mùa đông kéo dài, lạnh và có nhiều tuyết. Phía nam có khí hậu cận nhiệt đới, mùa
+đông không lạnh lắm, mùa hạ nóng, thường có mưa to và bão. Trên lãnh thổ hiện có
+hơn 80 núi lửa đang hoạt động và mỗi năm có hàng nghìn trận động đất lớn, nhỏ.
+
+Nhật Bản là nước nghèo khoáng sản. Ngoài than đá (trữ lượng không nhiều) và
+đồng, các khoáng sản khác có trữ lượng không đáng kể.
+
+II- DÂN CƯ
+
+Nhật Bản là nước đông dân, phần lớn dân cư tập trung ở các thành phố ven biển.
+Tốc độ gia tăng dân số hằng năm thấp và đang giảm dần, tỉ suất gia tăng dân số tự
+nhiên chỉ còn ở mức 0,1% vào năm 2005. Tỉ lệ người già trong dân cư ngày càng lớn.
+
+BẢNG 9.1. SỰBIẾN ĐỘNG VỀ CƠ CẤU DÂN SỐ THEO ĐỘ TUỔI
+Số dân (triệu người) 126,0 5 117,0
+
+Dựa vào bảng 9.1, hãy cho biết cơ cấu dân số theo độ tuổi của Nhật Bản đang
+
+biến động theo xu hướng nào. Nêu tác động của xu hướng đó đến phát triển
+
+kinh tế ¬xvế hội.
+
+Người lao động cần cù, làm việc tích . ;
+cực, với ý thức tự giác vàtiỉnh thẩn trách SN
+nhiệm rất cao. Người Nhật cũng rất chú . .as. S
+trọng đầu tư cho giáo dục. _ m -
+
+Các đặc điểm của người lao động Ñ . N ! j'fV_p .
+
+s - — L % .
+
+có tác động như thế nào dến nền : T Y m — .
+
+kinh tế =xã hội Nhật Bản ? —  ƯƠNG — x
+
+Hình 9.3. Sumô —môn võ
+truyền thống của Nhật Bản
+76
+
+--- Trang 78 ---
+III- TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+
+Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nền kinh tế Nhật Bản bị suy sụp nghiêm trọng,
+nhưng đến năm 1952, kinh tế đã khôi phục ngang mức trước chiến tranh và phát
+triển với tốc độ cao trong giai đoạn 1955 —1973.
+
+BẢNG 9.2. TỐC ĐỘ TĂNG GDP TRUNG BÌNH CỦA NHẬT BẢN
+(Đơn vị : %)
+
+Dựa vào bảng 9.2, hãy nhận xét về tốc độ phát triển kinh tế của Nhật Bản
+
+qua các giai đoạn từ 1950 đến 1973.
+
+Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Nhật Bản trong giai đoạn trên là do
+một số nguyên nhân chủ yếu sau :
+
+—Chú trọng đầu tư hiện đại hoá công nghiệp, tăng vốn, gắn liền với áp dụng
+kĩ thuật mới.
+
+—Tập trung cao độ vào phát triển các ngành then chốt, có trọng điểm theo từng
+giai đoạn (ví dụ : thập niên 50 của thế kỉ XX, tập trung vốn cho ngành điện lực,
+thập niên 60 —cho các ngành luyện kim, thập niên 70 —cho giao thông vận tải....).
+
+—Duy trì cơ cấu kinh tế hai tầng, vừa phát triển các xí nghiệp lớn, vừa duy trì
+những cơ sở sản xuất nhỏ, thủ công.
+
+Những năm 1973 —1974 và 1979 —1980, do khủng hoảng dầu mỏ, tốc độ tăng
+trưởng nền kinh tế giảm xuống (còn 2,6%, năm 1980). Nhờ điều chỉnh chiến lược
+phát triển nên đến những năm 1986 —1990, tốc độ tăng GDP trung bình đã đạt
+5,3%. Từ năm 1991, tốc độ tăng trưởng kinh tế Nhật Bản đã chậm lại.
+
+BẢNG 9.3. TỐC ĐỘ TĂNG GDP CỦA NHẬT BẢN
+(Đơn vị : %)
+
+Dựa vào bảng 9.3, nhận xét về tình hình phát triển của nền kinh tế Nhật Bdn
+
+trong giai đoạn 199() —20035.
+
+77
+
+--- Trang 79 ---
+: ÐMỂmJ | “’Ệ ;
+sØ “ufflứí-- ' ư`\ .
+Hình 9.4. Vịnh Tỡkiô (Nhật Bản)
+
+Hiện nay, Nhật Bản là nước đứng thứ hai thế giới về kinh tế, tài chính.
+GDP năm 2005 của Nhật Bản đạt khoảng 4800 tỉ USD, đứng thứ hai thế giới sau
+Hoa KÌ.
+
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+
+1. Phân tích những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên Nhật Bản
+đối với phát triển kinh tế.
+
+2. Chứng minh rằng dân số Nhật Bản đang già hoá.
+
+3. Dựa vào bảng 9.3, vẽ biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng GDP của Nhật Bản giai đoạn
+1990 —2005. Kết hợp với bảng 9.2, so sánh tốc độ phát triển kinh tế Nhật Bản giai đoạn
+I950—1973 và 1990 —2005.
+
+78
+
+--- Trang 80 ---
+göi 9
+ˆ 3
+NHẠT BAẠN (tiếp theo)
+Tiết 2. CÁC NGÀNH KINH TẾ VÀ CÁC VÙNG KINH TẾ
+I - CÁC NGÀNH KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+Giá trị sản lượng công nghiệp của Nhật Bản đứng thứ hai thế giới, sau Hoa Kì.
+Nhật Bản chiếm vị trí cao trên thế giới về sản xuất máy công nghiệp và thiết bị
+điện tử, người máy, tàu biển, thép, ô tô, vô tuyến truyền hình, máy ảnh, sản phẩm
+tơ tầm và tơ sợi tổng hợp, giấy in báo,...
+BẢNG 9.4. MỘT SỐ NGÀNH CHIẾM TỈ TRỌNG LỚN
+TRONG CƠ CẤU CÔNG NGHIỆP CỦA NHẬT BẢN
+QImg | Tâubiển Clầơiế1_Jr1Okhoãtng 41% sản lượng xuất khẩu của HƯ
+nghiệp chê thể giới. — n
+tạo (Ciiểm Hitachi,
+1<1²ỉ'ễ›’alIỊ² Ắ²W Sản xuất khoảng 25% sản lượng ô tô của thế giới | Toyota,
+
+a u n và xuất khẩu khoảng 45% số xe sản xuất ra. Nissan,
+n 0i - › -| Honda
+công nghiệp Xe nẵn mã Sản xuất khoảng 60% lượng xe găn máy của thê s zuk"
+
+xuất khẩu) | - PÉP P7 Ï giới và xuất khẩu 50% sản lượng sản xuất ra. NI
+Sản phẩm | Chiếm khoảng 22% sản phẩm công nghệ tin học
+tinhọc - |thế giới.
+Sản xuất | Vi mạch và | Đứng đầu thế giới về sản xuất vi mạch và chất | Hiitachi,
+điệntử |chất bán dẫn | bán dẫn. u
+(ngành mũi |ˆ Vat e b
+nhon cấn SHỆU l mng hàng thứ hai thể giới. Nipon
+Nhật Bản) truyền thông Electric,
+Räbồi Chiếm khoảng 60% tổng số rôbôt của thế giới và | FuJitsu
+(huuêi m sử dụng rôbôt với tỉ lệ lớn trong các ngành công
+SưỜI mâÿ? Ï nghiệp kĩ thuật cao, dịch vụ....
+Xây dựng và | Công trình | Chiếm khoảng 20% giá trị thu nhập công nghiệp,
+côngtrình | giao thông, | đáp ứng việc xây dựng các công trình với kĩ thuật
+công cộng | công nghiệp | cao.
+u v Là ngành khởi nguôn của công nghiệp Nhật Bản
+› . |Ở thế kỉ XIX, vẫn được tiếp tục duy trì và
+các loại e
+phát triên.
+79
+
+--- Trang 81 ---
+Dựa vào bảng 9.4 và kiến thức của bản thân, hãy cho biết những sản phẩm công
+nghiệp nào của Nhật Bdn nổi tiếng trên thế giới.
+-
+QUY MÔ TRUNG TẮM CÔNG NGHIỆP ì
+Rất lớn . ^R BIỂN ÔKHÔT
+ử ểỉ`a f
+ễ lLuyệnkimden Ẩ Đóngtàu à 72 SN l
+. Luyện kim màu Ố Huá chất , Ñ Duslrô —, ⁄
+v ưỈ w_Ự -. ›—ợ í 5
+%2 Điệntử,vấnthông (] Hoá dấu 2 “SS xeupm”
+# coki E Dệtmay lre@X — I
+ỵL` _ M =~.ỵ
+Á Chếtwomáybuy đ Gỗ giấ A S u
+s UỮ⁄
+RIỂU TIỂ) 5
+"“ Í |„ #
+è Ễ_"ẩLa" Ẩ« . .. Ả
+đ ! -
+~ LÝ
+9 18/6 U n H G x L ÿ Ý
+L S . - —
+-. Ỏ
+Kltaklus I Ụ N N A x E Ý 2 LưẾn ú
+s a , u . ¬{ x r ắ
+Phoya e U A L :
+j’*l"'í"'ạ4A`—_ÊaĨ,-v`Ị'ề —~ Vủ.í›l} z Ế..eỉ. É `f'Ả.Ả-ỉ._:-Ả—"'I` rrl ỉ›u"JJ . 0
+N AxaMi , é G
+- — -
+l .. I
+- ch_4] 1
+ự è
+ễ s L
+„ á
+5 152 156'
+Hình 9.5. Các trung tâm công nghiệp chính của Nhật Bản
+Quan sát hình 9.5, nhận xét về mức độ tập trung và đặc điểm phân bố công
+nghiệp của Nhật Bdn.
+80
+
+--- Trang 82 ---
+2. Dịch vụ
+
+Dịch vụ là khu vực kinh tế quan trọng, chiếm 68% giá trị GDP (năm 2004).
+Trong dịch vụ, thương mại và tài chính là hai ngành có vai trò hết sức to lớn.
+
+Nhật Bản đứng hàng thứ tư thế giới về thương mại (sau Hoa Kì, CHLB Đức và
+Trung Quốc). Bạn hàng của Nhật Bản gồm cả các nước phát triển và đang phát
+triển ở khắp các châu lục. Trong đó, quan trọng
+nhất là Hoa Kì, Trung Quốc, EU, các nước
+Đông Nam Á, Ô-xtrây-i-a....
+
+Hình 9.6. Người máy A-simô — ^fm
+một thành tựu về công nghệ mới \
+của Nhật Bản ²`4,"
+
+Ngành giao thông vận tải biến có I '
+vị trí đặc biệt quan trọng, hiện đứng. Ÿ ư ã _,
+hàng thứ ba thế giới. Các hải cảng lớn . ..
+của Nhật Bản là Cô-bê, I-ô-cô-ha-ma, cầ
+Tô-ki-ô, Ô-xa-ca.
+
+Nhật Bản là nước có ngành tài chính, ngân hàng
+đứng hàng đầu thế giới, hoạt động đầu tư ra nước ngoài ngày càng phát triển.
+
+3. Nông nghiệp
+
+Nông nghiệp có vai trò thứ yếu trong nền kinh tế Nhật Bản ; tỉ trọng của nông
+nghiệp trong GDP hiện chỉ chiếm khoảng 1%. Diện tích đất nông nghiệp ít, chỉ
+chiếm chưa đầy 14% lãnh thổ. Nền nông nghiệp phát triển theo hướng thâm canh,
+ứng dụng nhanh những tiến bộ khoa học —kĩ thuật và công nghệ hiện đại để tăng
+năng suất cây trồng, vật nuôi và tăng chất lượng nông sản.
+
+Tại sao nông nghiệp chỉ giữ vai trò thứ yếu trong nềên kinh tế Nhật Bán ?
+
+Lúa gạo là cây trồng chính, chiếm 50% diện tích canh tác. Trong những năm
+gần đây, một số diện tích trồng lúa được chuyển sang trồng các loại cây khác.
+
+Chè, thuốc lá, dâu tằm cũng là những loại cây trồng phổ biến ở Nhật Bản.
+Sản lượng tơ tằm của Nhật Bản đứng hàng đầu thế giới.
+
+Chăn nuôi tương đối phát triển. Các vật nuôi chính là bò, lợn, gà được nuôi theo
+các phương pháp tiên tiến trong các trang trại.
+
+81
+
+--- Trang 83 ---
+CÁC VÙNG NÔNG NGHIỆP CHÍNH z .
+LIÊN BÁNG NGẢ ì
+Í | Vũng trồng cây lương thực fBẨN L
+[ Ï Vùng trồng cây công nghiệp, rau và hoa quả \ g_
+[ ] Vùng rừng Ị đáo Hôcaiđô. m —
+: À .l
+ÿ Loaøgegi - » Chè &Ổ Bò ử Ñ F .
+đỔ Cñcảđường @Ổ Hosquả 2 Ngọctmi C. Xeppðx
+Ổ ThuốclE  đỂ?” DâuẦkm 2Í Đánhcá l
+L
+v %
+. l m6 22
+ˆ | |
+` * C I
+„ ỳ ` À -
+\ s á P Š
+HÀN QUỐ - `Ổ r J_âj ổ
+b . 2 ưF\
+ÿ.. S -
+đ _ í :
+l ¡ ẫ s bì = v. vf , - Ở' ử `0I>
+'*ạĩ=“ . Ể
+l hng A"',Ề~ l đảo Xicôcư ú -
+'-f _ M'ầl'ấ' Kiuxiu ử à '
+z N
+: L
+= 1Z
+Hình 9.7. Phân bố sản xuất nông nghiệp của Nhật Bản
+Sản lượng hải sản đánh bắt hằng năm lớn (4596,2 nghìn tấn cá, năm 2003),
+chủ yếu là : cá thu, cá ngừ, tôm, cua. Nghề nuôi trồng hải sản (tôm, sò, ốc, rau câu,
+trai lấy ngọc,...) được chú trọng phát triển.
+Tại sao đánh bắt hải sản lại là ngành kinh tế quan trọng của Nhật Bản ?
+82
+
+--- Trang 84 ---
+II- BỐN VÙNG KINH TẾ GẮN VỚI BỐN ĐẢO LỚN
+- Diện tích rộng nhất, dân số đông nhất, kinh tế phát triển nhất
+trong các vùng ~tập trung ở phần phía nam đảo.
+= Các trung tâm công nghiệp lớn : Tô-krô, Iô-côha-ma, Nagôïa,
+Ki-ô-tô, Ô-xa-ca, Cô-bê, tạo nên “chuỗi đô thị”.
+- Phát triển công nghiệp nặng, đặc biệt khai thác than và luyện
+Kiu-xiu thép. Các trung tâm công nghiệp lớn : Phu-cu-ô-ca, Na-ga-xa-ki.
+- Miền Đông Nam trồng nhiều cây công nghiệp và rau quả.
+T* - Khai thác quặng đồng.
+XIcôcư - . — s .
+- Nông nghiệp đóng vai trò chính trong hoạt động kinh tế.
+- Rừng bao phủ phần lớn diện tích. Dân cư thưa thớt.
+Hoon : | Công nghiệp : khai thác than đá, quặng sắt, luyện kim đen,
+khai thác và chế biến gỗ, sản xuất giấy và bột xenlulô.
+= Các trung tâm công nghiệp lớn : Xappôrrô, Murrôran.
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Chứng minh rằng Nhật Bản có nền công nghiệp phát triển cao.
+2. Trình bày những đặc điểm nổi bật của nông nghiệp Nhật Bản. Tại sao diện tích trồng
+lúa gạo của Nhật Bản giảm ?
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+SẢN LƯỢNG CÁ KHAI THÁC
+(Đơn vị : nghìn tấn)
+Sản lượng | 11411,4 10356,4 6788.0 49882 4712.8 4596,2
+Nhận xét và giải thích về sự thay đổi sản lượng cá khai thác của Nhật Bản qua các năm,
+từ 1985 đến 2003.
+83
+
+--- Trang 85 ---
+Bồi 9
+ˆ 3
+NHẠT BẠN (tiếp theo)
+Tiết3. . THỰC HÀNH - … ọ
+TIM HIEU VỀ HOẠT ĐỌNG KINH TE ĐÔI NGOẠI CUA NHẠT BẠN
+1. Vẽ biểu đồ
+Cho bảng số liệu sau :
+BẢNG 9.5. GIÁ TRỊ XUẤT, NHẬP KHẨU CỦA NHẬT BẢN QUA CÁC NĂM
+(Đơn vị : tỉ USD)
+Nhập khẩu 235,4 335,9 379,5 4545
+thương mại
+Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện giá trị xuất, nhập khẩu của Nhật Bản qua
+các năm.
+2. Nhận xét hoạt động kinh tế đối ngoại
+Đọc các thông tin sau, kết hợp với biểu đồ đã vẽ, nêu các đặc điểm khái quát về
+hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản.
+-Tích cực nhập khẩu công nghệ và kĩ thuật của nước ngoài.
+—Nhờ chính sách tận dụng và khai thác triệt để những thành tựu khoa học -
+kĩ thuật, nguồn vốn đầu tư của Hoa Kì và các nước khác, nên rút ngắn được
+khoảng cách và vươn lên dẫn đầu thế giới trong nhiều ngành kinh tế.
+84
+
+--- Trang 86 ---
+-Sản phẩm nông nghiệp : lúa mì, lúa gạo, đỗ tương, hoa quả,
+Nhập | đường, thịt, hải sản....
+khẩu | -Năng lượng : than, dầu mỏ, khí tự nhiên,...
+
+-Nguyên liệu công nghiệp : quặng, gỗ, cao su, bông, vải, len....
+Xuất | -Sản phẩm công nghiệp chế biến (tàu biển, ô tô, xe gắn máy,
+khẩu | sản phẩm tin học,...) chiếm 99% giá trị xuất khẩu.
+Khoảng 52% tổng giá trị thương mại được thực hiện với các nước phát triển,
+trong đó nhiều nhất là với Hoa Kì và EU. Trên 45% tổng giá trị thương mại
+được thực hiện với các nước đang phát triển, trong đó 18% thực hiện với các
+nước và lãnh thổ công nghiệp mới ở châu á.
+
+Hiện nay, Nhật Bản là nước đứng đầu thế giới về đầu tư trực tiếp ra nước
+ngoài (FDI) và viện trợ phát triển chính thức (ODA).
+
+Nhật Bản hiện chiếm vị trí quan trọng trong đầu tư vào các nước ASEAN.
+Giai đoạn 1995 —2001, đầu tư của Nhật Bản chiếm 15,7% tổng đầu tư nước
+ngoài vào ASEAN với 22,1 t USD. Viện trợ phát triển chính thức (ODA) của
+Chính phủ Nhật Bản chiếm tới 60% tổng viện trợ ODA quốc tế dành cho các
+nước ASEAN.
+
+Từ năm 1991 đến năm 2004, ODA của Nhật Bảắn vào Việt Nam là gần
+1 t USD, chiếm 40% nguồn vốn ODA đầu tư vào Việt Nam.
+
+85
+
+--- Trang 87 ---
+ga10 -.
+CỌNG HOA NHAN DÀN TRUNG HOA (TRUNG QUOC)
+Diện tích : 9572,8 nghìn km?
+Dân số : 1303,7 triệu người (năm 2005)
+Thủ đô : Bắc Kinh
+Trung Quốc là nước láng sgiềng ở phía bắc nước ta, có số dân đông nhất thế
+giới, với nhiều tiềm năng phát triển kinh tết Trong nhiều năm, Trung Quốc
+là một quốc gia chậm phát triển, gần đây Trung Quốc đạt được những thành
+tựu kinh tế to lớn, chiếm vị trí đáng kể trong nền kinh tế thế giới.
+Tiết 1.TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+I - VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ LÃNH THỔ
+Trung Quốc là nước có diện tích lớn thứ tư trên thế giới (sau LB Nga, Ca-na-đa
+và Hoa Kì). Lãnh thổ trải dài từ khoảng 20° Bắc tới 539 Bắc, khoảng từ 739 Đông
+đến 1359 Đông và giáp 14 nước. Biên giới với các nước chủ yếu là núi cao, hoang
+mạc ; phần phía đông giáp biển, mở rộng ra Thái Bình Dương. Miền duyên hải
+rộng lớn với đường bờ biển dài khoảng 9000 km, cách không xa Nhật Bản và các
+quốc gia, các khu vực có hoạt động kinh tế sôi động như Hàn Quốc, Đông Nam Á.
+Cả nước có 22 tỉnh, 5 khu tự trị và 4 thành phố trực thuộc trung ương. Ven biển
+có hai đặc khu hành chính là Hồng Công và Ma Cao, hình thành trên phần đất được
+nhượng cho Anh và Bồ Đào Nha (Trung Quốc thu hồi cuối thập niên 90 của thế kỉ
+XX). Đảo Đài Loan, một phần của lãnh thổ Trung Quốc đã tách khỏi nước này từ
+năm 1949, (Tuy nhiên, đảo này vẫn được coi là một bộ phận của Trung Quốc).
+II - ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
+Vị trí địa lí, quy mô lãnh thổ có ảnh hưởng như thế nào tới địa hình và khí hậu
+của Trung Quốc ?
+Sự đa dạng của tự nhiên Trung Quốc được thể hiện qua sự khác biệt giữa miền
+Đông và miền Tây.
+86
+
+--- Trang 88 ---
+Dag 109 Ị' 1200 `
+\ * * LIÊMBANGNGA / U- $
+CÀ,
+¬ - '~-n"'—'\r.`—` N Ớ ` - . : -
+_ I ( MÔNG CỔ A UÔ .4
+¬ hoang mạc .. . ". - z w , SN ,-
+Ýl*ữ"` m "-""q—'ử=~.ầ rỈAIf' i NH rH" .Ợ tương 5', “ C TRIẾU TIỀN
+PHÂN TẦNG ĐỘ CAO ứm) U . . e
+2016 v .
+H1Khítựnhên x Đồng n à „ _
+W Thạn * Thiếc 'THIẢI Ð.Hải Nam
+A Sắt [3] Bôxi† . BIỂN ĐÔNG HILIFP
+Hình 10.1. Địa hình và khoáng sản Trung Quốc
+1. Miền Đông
+Miền Đông Trung Quốc trải dài từ vùng duyên hải vào đất liền, đến kinh tuyến
+1059 Đông, chiếm gần 50% diện tích của cả nước. Đây là nơi có các đồng bằng châu
+thổ rộng lớn, đất phù sa màu mỡ và là nơi dân cư tập trung đông đúc, nông nghiệp
+trù phú. Từ Nam lên Bắc, khí hậu chuyển từ cận nhiệt đới gió mùa sang ôn đới gió
+mùa. Những cơn mưa mùa hạ cung cấp nguồn nước quan trọng cho sinh hoạt, sản
+xuất, song cũng thường gây lụt lội ở các đồng bằng, nhất là đồng bằng Hoa Nam.
+Miền Đông nổi tiếng về các khoáng sản kim loại màu.
+2. Miền Tây
+Miền Tây Trung Quốc gồm các dãy núi cao, các sơn nguyên đồ sộ xen lẫn các
+bồn địa. Khí hậu ôn đới lục địa khắc nghiệt tạo nên những vùng hoang mạc và bán
+hoang mạc rộng lớn. Rừng, đồng cỏ và các khoáng sản là tài nguyên chính của
+miền này. Đây cũng là nơi bắt nguồn của các sông lớn chảy về phía đông như
+Hoàng Hà, Trường Giang.
+87
+
+--- Trang 89 ---
+Dựa vào hình J0.J và kiến thức trong bài, hãy :
+—=Nêu tên các dạng địa hình chính và các sông lớn của Trung Quốc.
+¬So sánh sự khác biệt về địa hình, sông ngòi giữa miền Tây và miền Đông.
+=Phân tích những thuận lợi và khó khăn của các điều kiện tự nhiên đốt với sự
+phát triển kinh tế Trung Quốc.
+_ ' Ạ N …Ả ` Ó
+. x e N A ~ầ`*~\ N . À
+\ . / ` v v t 3 `Â % _
+.À ^ ” ì ẹoD
+Hình J0.2. Dãy Hi-ma-lay-a
+III- DÃN CƯ VA XA HỘI
+1. Dân cư
+Trung Quốc chiếm 1/5 số Tguwườ
+dân thế giới, với trên 50 dân
+- ì - . - 00 . Dán số thệnh thị 13037
+tộc khác nhau ; đông nhất là .„
+2 - . - 1200 _ Dên số nóng thôn
+người Hán chiếm trên 90% số
+dân cả nước. Ngoài ra,còncó. %
+người Choang, Urgua (Duy - m
+Ngô Nhĩ) Tạng, Hồi Mông -
+Cô.... sông tập trung tại các
+vùng núi và biên giới, hình
+thành các khu tự trị. ¬
+Quan sát hình J0.3, nhận xét :
+sự thay đổi tổng dân số, dân @ @ @ @ @ @ @ @ @ # đf
+SỐ nông thôn và dân số thành ] '
+thị của Trung Quốc. Hình J0.3. Dân số Trung Quốc giai đoạn 1949 —200
+88
+
+--- Trang 90 ---
+Dân thành thị của Trung Quốc chiếm 37% số dân cả nước (năm 2005). Miền
+Đông là nơi tập trung nhiều thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân,
+Trùng Khánh, Vũ Hán, Quảng Châu....
+
+Trung Quốc đã tiến hành chính sách dân số rất triệt để : mỗi gia đình chỉ có một
+con. Kết quả là tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên của Trung Quốc ngày càng giảm,
+năm 2005 chỉ còn 0,6%. Trong bối cảnh đó, tư tưởng trọng nam đã tác động tiêu
+cực tới cơ cấu giới tính và lâu dài sẽ ảnh hưởng tới nguồn lao động và một số vấn
+đề xã hội của đất nước.
+
+DA _ w 129/
+n IEM TEANG NGÀỜ, : `
+…___l'l n Tll = me - ,'Ểg, I
+^ ""'~\I - . ỉ…___\ MỒÌỈG('a'Ó Ỉ.f"’M NT JrJ
+H 1 ề; '4f/ P` /
+W-Ì = lv"“—` ư v n "`v"7_ĩ-4ỢYJ"r - ợJ
+.-.;"7l_z _=j . H BẮC K jợ . T znffl
+Ể HThanhHảt, . : n à Nâ đé
+R ` ~ HẢI - Ø ’ị
+J_.f"ll`ỉ\\ 2 #
+""'“—ẸWÌÌ" — ĐHI | : e
+|MI Trên 100 [-lri-se | “ JỊ“'…_ẹ L - .s;_~ m,,, `Ề
+~ rừsi-109 | | Dưới N N S s
+. á .. ” PHồng Công b
+: @mrrem| l7 . s s a lÏ
+Hình 10.4. Phân bố dân cư Trung Quốc
+
+Dựa vào hình J0.4 và kiến thức trong bài, nhận xét và giải thích sự phân bố dân
+
+cư Trung Quốc.
+2. Xã hội
+
+Trung Quốc rất chú ý đầu tư cho phát triển giáo dục. Tỉ lệ người biết chữ từ
+15 tuổi trở lên (năm 2005) đạt g���n 90%. Hiện nay, Trung Quốc đang tiến hành
+
+89
+
+--- Trang 91 ---
+cải cách giáo ạ,lc ủz'un Ế1at triển mọ1. khả Những phát minh nổi bật
+năng (được gọi là tổ chất) của người lao của Trung Quốc thời cổ, trung đại
+động. Sự đa dạng của các loại hình trường —-La bàn
+
+phổ thông, chuyên nghiệp, đại học.... góp -Giấy
+
+phần đáng kể trong việc chuẩn bị đội ngũ —Kĩ thuật in
+
+lao động có chất lượng cho công cuộc hiện -Thuốc súng
+
+đại hoá đất nước.
+
+Truyền thống lao động cần cù, sáng tạo và nguồn nhân lực dồi dào ngày càng có
+chất lượng là những tiềm năng to lớn để phát triển kinh tế —xã hội của Trung Quốc.
+Cõu hỏi vỡ bồi tộp
+1. Dựa vào hình 10.1, nêu đặc điểm địa hình của miền Đông và miền Tây Trung Quốc.
+2. Phân tích những thuận lợi và khó khăn về mặt tự nhiên của miền Đông và miền Tây đối
+
+với sự phát triển nông nghiệp, công nghiệp Trung Quốc.
+
+3. Dựa vào hình 10.1 và 10.4, nhận xét và giải thích đặc điểm phân bố dân cư của
+
+Trung Quốc.
+
+4. Chính sách dân số đã tác động đến dân số Trung Quốc như thế nào ?
+—'_.——.i u I
+l U. L
+1z \ Wm| sm....
+-.v .. -. .. .. - m .. . S' E T
+Hình 10.5. Thiên Đàn (Đàn tế trời) ở Bắc Kinh
+90
+
+--- Trang 92 ---
+gài 10
+(tiếp theo) i
+Tiết 2.KINH TẾ
+Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa được thành lập ngày 1-10-1949.
+Sau gần 30 năm xây dựng, phát triển, với công cuộc đại nhảy vọi,
+cách mạng văn hoá và các kế hoạch 5 năm, nền kinh tế Trung Quốc
+vần chưa đạt kết quả như mong muốn. Từ năm I978, Trung Quốc đã
+có quyết sách quan trọng, tiến hành hiện đại hoá, cải cách mở cửa đưa
+nềên kinh tế bước sang giai đoạn phát triển mới.
+l- - KHÁI QUÁT
+Công cuộc hiện đại hoá đã mang lại những thay đổi quan trọng trong nền kinh
+tế Trung Quốc. Việc giữ ổn định xã hội và mở rộng giao lưu buôn bán với nước
+ngoài đã tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển. Những năm qua, Trung Quốc có
+tốc độ tăng trưởng GDP cao nhất thế giới, trung bình năm đạt trên 8%. Năm 2004,
+tổng GDP đạt 1649.3 tỉ USD vươn lên vị trí thứ bảy trên thế giới. Đời sống của
+nhân dân được cải thiện, thu nhập bình quân theo đầu người tăng khoảng 5 lần
+trong hơn 20 năm qua, từ 276 USD (năm 1985) lên 1269 USD (năm 2004).
+.
+. A"'°Ộ— h
+t đ h
+. } Ị I ; . ằ mguậc m |
+Hình I0.6. Khu phố Đông ở thành phố Thượng Hải
+91
+
+--- Trang 93 ---
+lI- CÁC NGÀNH KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+
+Trong quá trình chuyển đổi từ “nền kinh tế chỉ huy sang kinh tế thị trường”, các
+xí nghiệp, nhà máy được chủ động hơn trong việc lập kế hoạch sản xuất và tìm thị
+trường tiêu thụ sản phẩm.
+
+Trung Quốc thực hiện chính sách mở cửa, tăng cường trao đổi hàng hoá với thị
+trường thế giới và cho phép các công ti, doanh nghiệp nước ngoài tham gia đầu tư,
+quản lí sản xuất công nghiệp tại các đặc khu kinh tế, các khu chế xuất.
+
+Trung Quốc là quốc gia khá thành công trong lĩnh vực thu hút đầu tư nước
+ngoài. Năm 2004, đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) vào Trung Quốc đứng
+hàng đầu thế giới, đạt 60,6 tỉ USD. Ngoài ra, Trung Quốc còn chủ động đầu tư,
+hiện đại hoá trang thiết bị và chú ý phát triển, ứng dụng công nghệ cao cho các
+ngành công nghiệp.
+
+Trung Quốc có những điều kiện thuận lợi nào để phát triển các ngành công
+
+nghiệp khai thác, luyện kim và sản xuất hàng tiêu dùng ?
+
+Từ đầu năm 1994, Trung Quốc thực hiện chính sách công nghiệp mới, tập trung
+chủ yếu vào 5 ngành : chế tạo máy, điện tử, hoá dầu, sản xuất ô tô và xây dựng.
+Đây là những ngành có thể tăng nhanh năng suất và đáp ứng được nhu cầu người
+dân khi mức sống được cải thiện.
+
+x I 'ì.A-`ằ Yv , n v xg J-Ề r) 11224914 xesy¿ C- :
+A n v x A C T E s 2 A I.", Y
+_ - _ .. ~ỔíI—14 Ậ_.f'lunrT'ầ ›- . ..'-. .. — P v.
+’lt h . S ;g : ,
+ủl. n —~ e ^=>= - —
+" X l - — ;- 2 2 ầ n
+S t u . L <
+L = -
+u ` ! 4 ỈP"` - - l =
+ˆs » M"~.Ỉ s |
++ . ¬ \. f`t~.`_ .
+Lư n - ầ ~
+~ u N-
+: . O N ã Ä
+Hình 10.7. Tuyến đường sắt mới xây dựng ở Trung Quốc
+92
+
+--- Trang 94 ---
+BẢNG 10.1. SẢN LƯỢNG MỘT SỐ SẢN PHẨM CÔNG NGHIỆP CỦA TRUNG QUỐC
+Than (triệu tấn) 961,5 1536,0 1634,9 —
+Dựa vào bảng 10.1, nhận xét sự tăng trưởng một số sản phẩm công nghiệp của
+Trung Quốc.
+ư .J"_._`l-.` ư Èr ịẩ 1 F|GA Ìư JỈ’JHW\ủẮ
+CADXCXT4 S II T Ạ c . :
+v I = sS — n "Ỹ",x" & - &
+2 — ! GG 4 : ì â 5 J uPẾ ỦÌ'ỈỊI; ìẠ
+m T ƯỜNGG ;1 .“ ¬- MÔNG CỔ % kim ‹ |
+ữ.. Ủ n f ỉh-I«"(ỳ . W Ẩ s Ảì, l T C ẩủủ\«’
+m y U H y * N NNNHG-
+n m , VỶ) G ssem )C J"'—'thẩ' .
+Ủ`.ẠN : "~`—“:u-;ủ Vị fJí..n “hán ,Ả `C`__,vJ, ~`GỸ_g_` \Ỉ ] l( ịA.`_.. e
+Á.qĐo ủ""-'J,.. ỉ"' ủ.- y"'j m Ă"."'u Ụ LL'Ở „ ẳ`v«b't" ;,ĩ'ĩfẦ“ằjwlr'dri-ýhữ `y*" B b
+E 1 ỳ\ĩ\\"\Ể’fíl;ịl` s `4\__. v nl/-\cỊ ì ,|t`ỉ //d_3fẦ`J l-m `ề
+Lớn ẢảỏịỞ®®"› „ s X Hồng cán `
+s . Aừí..... :
+Í 4114 [ M L - N.
+m .........
+@ Luyệnkimöen 24 Điệnt,vẫnthông Á Chếtgomáybsy t Đóngtàubiến  [] Hoá dấu
+0 Luyện kim mầu # cokh đ Sản xuất ð tô Ổ Hoá chất H Dệt may
+Hình 10.8. Các trung tâm công nghiệp chính của Trung Quốc
+93
+
+--- Trang 95 ---
+Sự phát triển các ngành công nghiệp kĩ thuật cao như điện tử, cơ khí chính xác,
+sản xuất máy móc tự động đã góp phần quyết định trong việc Trung Quốc chế tạo
+thành công tàu vũ trụ. Tàu Thần Châu V của Trung Quốc lần đầu tiên đã chở người
+bay vào vũ trụ và trở về Trái Đất an toàn (tháng 10-2003).
+
+Dựa vào hình !0.8, nhận xét sự phân bố một số ngành công nghiệp củaTrung Quốc.
+
+Phân tích những điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến sự phân bố này.
+
+Các trung tâm công nghiệp lớn của Trung Quốc đều tập trung ở miền Đông, đặc
+biệt ở vùng duyên hải, tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Trùng
+Khánh, Vũ Hán, Quảng Châu....
+
+Trung Quốc đã sử dụng lực lượng lao động dồi dào và nguyên vật liệu sẵn có ở
+địa bàn nông thôn để phát triển các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng, đồ gốm,
+sứ, dệt may, sản xuất các mặt hàng tiêu dùng khác. Các ngành này đã thu hút trên
+100 triệu lao động và cung cấp tới trên 20% giá trị hàng hoá ở nông thôn.
+
+2. Nông nghiệp
+CADXC7CTA I n Ù e „ . g l |
+C — ¬ B K ) „ : IIRTÊU TIẾN
+_N . » : Thạnh Đản . ị
+4 "0.. 6 A ._`TÀ .. ; ũ - j… Š 'J
+N . — n
+» ›` J’>,Ể›'*Ị“"*"'²`Z7~2xj.`Jr~xLJ,Jfì’J Ýfẫ Ể… e
+CÁC VÙNG NÔNG NGHIỆP CHÍNH ˆ Gõn Minh ; m A * 2 Phúc Châu Q
+K n h i Ạ'if fỉ l N ệ
+( ] Vũng trồng lúa gạo 7 Nh® ka) W w WÐ
+( | Vũng đồng cỏ ,ửỮ.ỉ., ế K G ì
+(277 vùng rừng == uix.fflẵ I N
+Vũng không sản xuất nông nghiệp ..' .. c
+E-veeensseeeeel | S sđhê, sézoe i đ
+ệ Ngõ đChcảđường - h Mứa @ Thuốếclá  f S Bò C2 Gửu
+⁄1z Đánh cá
+t Khoai tây \ Đỗ tương M9> Chò £ Bông Œ Ngựa. œœ Lợn
+Hình 10.9. Phân bố sản xuất nông nghiệp của Trung Quốc
+9
+
+--- Trang 96 ---
+Trung Quốc chỉ có khoảng 100 triệu ha đất canh tác, chiếm 7% đất canh tác của
+toàn thế giới nhưng phải nuôi số dân gần bằng 20% dân số toàn cầu. Trung Quốc
+đã áp dụng nhiều chính sách, biện pháp cải cách trong nông nghiệp (giao quyền sử
+dụng đất cho nông dân, cải tạo, xây dựng mới đường giao thông, hệ thống thuỷ lợi
+phòng chống khô hạn và lũ lụt, đưa kĩ thuật mới vào sản xuất, phổ biến giống mới,
+miễn thuế nông nghiệp...), tạo điều kiện khai thác tiềm năng lao động, tài nguyên
+thiên nhiên của đất nước.
+
+Trung Quốc đã sản xuất được nhiều loại nông phẩm với năng suất cao, một số
+loại có sản lượng đứng hàng đầu thế giới như lương thực, bông, thịt lợn. Ngành
+trồng trọt chiếm ưu thế so với ngành chăn nuôi. Trong số các cây trồng, cây lương
+thực chiếm vị trí quan trọng nhất về diện tích và sản lượng. Tuy vậy, bình quân
+lương thực theo đầu người vẫn thấp.
+
+Dựa vào hình 10.9 và kiến thức đã học, nhận xét sự phân bố cây lương thực,
+
+cây công nghiệp và một số gia súc của Trung Quốc. Vì sao có sự khác biệt lớn
+
+trong phân bố nông nghiệp giữa miền Đông và miền Tây ?
+
+Đồng bằng châu thổ các sông lớn là các vùng nông nghiệp trù phú của Trung
+Quốc. Các đồng bằng Đông Bắc, Hoa Bắc trồng nhiều lúa mì, ngô, củ cải đường.
+Nông sản chính của các đồng bằng Hoa Trung, Hoa Nam là lúa gạo, mía, chè, bông.
+III- MỐI QUAN HỆ TRUNG QUỐC -VIỆT NAM
+
+Trung Quốc và Việt Nam có mối quan hệ lâu đời và ngày càng phát triển trong
+nhiều lĩnh vực, trên nền tảng của tình hữu nghị và sự ổn định lâu dài.
+
+Từ năm 1999 đến nay, hai nước phát triển quan hệ hợp tác theo phương châm :
+“Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai”.
+
+Kim ngạch thương mại song phương giữa Trung Quốc và Việt Nam đang
+tăng nhanh, năm 2005 đạt 8739.9 triệu USD. Các mặt hàng trao đổi ngày càng đa
+dạng hơn.
+
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+1. Dựa vào số liệu trong bài, chứng minh kết quả hiện đại hoá nông nghiệp, công nghiệp
+của Trung Quốc. Phân tích những nguyên nhân đưa đến kết quả đó.
+2. Dựa vào hình 10.8, nhận xét và giải thích sự phân bố công nghiệp của Trung Quốc.
+3. Vì sao sản xuất nông nghiệp của Trung Quốc lại chủ yếu tập trung ở miền Đông ?
+95
+
+--- Trang 97 ---
+găi 10
+CỘNG HOÀ NHÂN DÂN TRUNG HOA (TRUNG QUỐC)
+(tiếp theo) \
+Tiết3THỰCHÀNH - . , ,
+TÌM HIẾU SỰ THAY ĐÔI CỦA NÊN KINH TẾ TRUNG QUỐC
+
+I- THAY E)Ổl TRONG GIÁ TRỊ GDP
+
+Dựa vào bảng số liệu sau :
+
+BẢNG 10.2. GDP CỦA TRUNG QUỐC VÀ THẾ GIỚI
+(Đơn vị : tỉ USD)
+
+Tính t trong GDP của Trung Quốc so với thế giới và nhận xét.
+
+i —m
+Hình 10.10. Một góc thành phố cảng Hồng Công
+
+96
+
+--- Trang 98 ---
+II- THAY ĐỔI TRONG SẲN LƯỢNG NÔNG NGHIỆP
+Dựa vào bảng số liệu dưới đây :
+BẢNG 10.3. SẢN LƯỢNG MỘT SỐ NÔNG SẢN CỦA TRUNG QUỐC
+(Đơn vị : triệu tấn)
+Lương thực 339,8 418,6 407.3 422,5
+IENE-NEC-NE-NNENN
+3 (sau Bra-xin,
+m I | m B
+= n 3 (sau Hoa Kì,
+EN EEIEENIE-NI s
+EN N-NENIE-N NENN
+Nhận xét chung về sản lượng một số nông sản của Trung Quốc.
+I- THAY ĐỔI TRONG CƠ CẤU GIÁ TRỊ XUẤT - NHẬP KHẨU
+Dựa vào bảng 10.4, vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu xuất, nhập khẩu của T rung Quốc.
+Nhận xét sự thay đổi trong cơ cấu xuất, nhập khẩu của nước này.
+BẢNG 10.4. CƠ CẤU GIÁ TRỊ XUẤT, NHẬP KHẨU CỦA TRUNG QUỐC
+(Đơn vị : %)
+97
+
+--- Trang 99 ---
+gài 1Í
+KHU VỰC ĐÔNG NAM A
+Diện tích : 4,5 triệu km
+Dân số : 556,2 triệu người (năm 2005)
+Đông Nam Á bao gồm II quốc gia. Đây được coi là một trong các khu
+vực phát triển kinh tế năng động nhất thế giới hiện nay.
+Tiết 1.TỰ NHIÊN, DẪN CƯ VÀ XÃ HỘI
+I- TỰ NHIÊN
+1. Vị trí địa lí và lãnh thổ
+Khu vực Đông Nam Á nằm ở phía đông nam châu Á, nơi tiếp giáp giữa
+Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, có vị trí cầu nối giữa lục địa Á - Âu với lục
+địa Ô-xtrây-lia. Đông Nam Á bao gồm một hệ thống các bán đảo, đảo và quần đảo
+đan xen giữa các biển và vịnh biển rất phức tạp.
+S . . r' PHÂN TẦNG ĐỘ CAO (m)
+ẤN ĐỘ 73 | : I 1L X
+m ư( TRUNG QUỐC . 0 200 500 1000 Đân f000
+l N G E ⁄ ; N 3145 Điểm độcøg r * Nứilửa
+. L l Ặf" “fflúị’ R Dầu mỏ A Sắ
+Ạ ầ .. i Ả_ - uuÐi D\Khít/nhin - = Đồng
+. Ệ*“’—'ỀẺ ` s m THÁI BÌNH
+Ù _ e U T Ựẽ Ea s Ở DƯƠNG
+ñ : \ o mử cữUuLòNG H T, / .ểỀ pt` :
+v Ỉ`ẻ Ñ 0 M.Ờ'9'." ñ ẹvẸẵ'nh § _ l`;Ị*›«ÍỤv.;"Ễv`l Inđanao ; .
+ỳ L - c Y
+\`«x_ N. . 2
+A . : ỘĐ Ảự“ ỄỆ IỂN %
+Sv t i O / Ngưuời / Ể
+ø Ñ Ụ. S ỊỀ\…ẸỄỂUỈẶ '.,~e'”—_“IJ=fJ"'J xát ÝS L —
+ẤN bộ TN ầ& . ỄỂỆỆ J9Weds-t 2 ¬ ỀỆ;Ư
+DƯƠNG - ự BUẦy CHAVA /J\ “449. I—m / Ề —""Ỹ7"".ậ\/ z
+ịỂ`-ẨM.~cft . A Ũ . ° s / ĩ
+N m E C e ệ # A
+5930929922 : Ể
+1002 ' ;
+Hình 11.1. Địa hình và khoáng sản Đông Nam Á
+98
+
+--- Trang 100 ---
+Dựa vào hình J!.J. hãy cho biết khu vực Đông
+Nam Á tiếp giáp với các biển và đại dương nào?
+9N N, \ Nêu ý nghĩa của biển và đại dương đối với sự
+
+— ! phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.
+
+— n N E n n n 2= Đông Nam Á có vị trí địa - chính trị rất
+c u NH GI quan trọng, đây là nơi giao thoa giữa các
+- ->mt: nên văn hoá lớn và cũng là nơi các cường
+= l E quốc thường cạnh tranh ảnh hưởng.
+Hình 11.2. Biển Nha Trang - Việt Nam
+2. Đặc điểm tự nhiên
+
+Đông Nam Á gồm hai bộ phận : Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á biển đảo.
+
+Dựưa vào lược đồ “Các nước trên thế giới” trang 4, 5 trong sách giáo khoa, đọc
+
+tên các quốc gia thu��c Đông Nam Á lục địa, Đông Nam Á biển đdo.
+
+Đông Nam Á lục địa có địa hình bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi chạy dài theo
+hướng tây bắc - đông nam hoặc hướng bắc - nam, nhiều nơi núi lan ra sát biên.
+Giữa các dãy núi là các thung lũng rộng ; ven biển có các đồng bằng phù sa màu
+mỡ của những con sông lớn như sông Mê Công thuận lợi cho canh tác nông
+nghiệp, đặc biệt là việc gieo trồng lúa nước.
+
+Đông Nam Á lục địa có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Tuy vậy, một phần lãnh thổ
+Bắc Mian-ma, Bắc Việt Nam có mùa đông lạnh.
+
+Việc phát triển giao thông của Đông Nam Á lục địa theo hướng đông - tây có
+
+những ảnh hưởng sì đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ?
+
+Đông Nam Á biển đảo là một trong những khu vực tập trung đảo lớn nhất thế
+giới, bao gồm nhiều quần đảo và hàng vạn đảo lớn, nhỏ.
+
+Đông Nam Á biển đảo ít đồng bằng, nhiều đồi, núi và núi lửa. Núi thường có
+độ cao dưới 3000 m. Đồng bằng lớn chỉ tập trung ở các đảo Ca-li-manrtan,
+Xu-martra, Niu Ghi-nê... ; các đồng bằng này có đất đai màu mỡ vì là đất phù sa
+có thêm các khoáng chất từ dung nham của núi lửa được phong hoá.
+
+Đông Nam Á biển đảo nằm trong hai đới khí hậu : khí hậu nhiệt đới gió mùa và
+khí hậu xích đạo.
+
+Khí hậu của Đông Nam Á có những thuận lợi và khó khăn gì đối với sự phát
+
+triển kinh tế ?
+
+99
+
+--- Trang 101 ---
+3. Đánh giá điều kiện tự nhiên của Đông Nam Á
+- Khí hậu nóng ẩm, hệ đất trồng phong phú (đất feralit đồi núi đặc biệt đất đỏ
+badan ở các khu vực chịu ảnh hưởng của núi lửa và đất phù sa màu mỡ ở các đồng
+bằng), mạng lưới sông ngòi dày đặc, thuận lợi cho việc phát triển một nền nông
+nghiệp nhiệt đới.
+^N l ˆ . 4 `\ - *W-Ả - Qông Mup Á có
+S TY Ư ˆ i thế về biển. Các
+s. N i . 9 Â n ĂẮ nước trong khu vực
+.. A I ` CN \ (trừ Lào) đểu giáp
+: \ \ _ I biên, thuận lợi đê phát
+/ A» l | ểổ a Ø triển các ngành kinh tế
+W ‡ _- ổẻsh i 2 ¡ biển cũng như thương
+. X. Á…— TẠ . Ễ.ĨLJ’ ự ỳ ; - Đông Nam Á nằm
+| { Ea — —< . _Ý . 12 trong vành đai sinh
+S r4 _.. m . khoáng vì thế có nhiều
+| ẳị` : gị_’ . ' …… _` HN „ loại khoáng sản. Vùng
+HEREEEEEREEEEPRECEEEVEHIEEIEEEIPEENBREEEOREEEENGÉ58VU n n Ha s n đến
+Hình ! !.3. Sóng thâần đô bộ vào bờ biên Inđônêxi-a khí, là nguồn nguyên,
+- . —ng nhiên liệu cho phát triển
+: > w - Đông Nam A có
+,' ! : u diện tích rừng xích đạo
+' và nhiệt đới ẩm lớn,
+\ tuy nhiên, đang có
+; í Ã ì nguy cơ bị thu hẹp do
+-. . T khai thác không hợp lí
+.W f.-'ỉ Ẩ H „ _.. oxSx.. - w.,Jặ và do cháy rừng.
+. _ . ~ L cnU & Ivam co
+ẻ . vẠ Ắ\ . ẩ.. = ỆIơ\`Ỉg|À vị trí kể sát “vành đai
+: =- ` lửa Thái Bình Dương”,
+. . ủ,nơ'lỆỂ s ỂỆ'Ìg ¬
+(Inđô-nê-xia) ũìc E .t ffl…j PHUẾt E s
+nên chịu ảnh hướng
+nặng nề của các thiên tai như động đất, sóng thần, bão, lũ lụt...
+Vấn đề khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, phòng tránh, khắc
+phục các thiên tai là nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia trong khu vực.
+100
+
+--- Trang 102 ---
+II- DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+1. Dân cư
+
+- Đông Nam Á có số dân đông, mật độ dân số cao (trung bình là 124 người/km^ -
+năm 2005, trong khi thế giới chỉ là 48 người/km2). Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên
+trước đây khá cao, hiện nay đang có chiều hướng giảm. Dân số trẻ, số người trong
+độ tuổi lao động chiếm trên 50%.
+
+Nguồn lao động của Đông Nam Á dồi dào, nhưng lao động có tay nghề và trình
+độ chuyên môn cao còn hạn chế. Dân đông, trong điều kiện trình độ phát triển kinh
+tế chưa cao đã ảnh hưởng tới vấn đề việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.
+
+- Phân bố dân cư ở Đông Nam Á không đều, dân cư tập trung đông ở đồng bằng
+châu thổ của các sông lớn, vùng ven biển và một số vùng đất đỏ ba dan (đảo Gia-va
+tập trung tới hơn 100 triệu dân).
+
+2. Xã hội
+
+- Các quốc gia Đông Nam Á có nhiều dân tộc. Một số dân tộc phân bố rộng,
+không theo biên giới quốc gia, điều này gây không ít khó khăn trong quản lí, ổn
+định chính trị, xã hội ở mỗi nước.
+
+- Là nơi giao thoa của nhi���u nền văn hoá lớn trên thế giới (văn hoá
+Trung Hoa, Ấn Độ, Nhật Bản và Âu, Mĩ), Đông Nam Á tiếp nhận nhiều giá trị văn
+hoá, tôn giáo xuất hiện trong lịch sử nhân loại (Phật giáo ở Lào, Cam-purchia,
+Mi-an-ma, Thái Lan, Việt Nam ; Thiên Chúa giáo ở hầu khắp các nước, đặc biệt
+là Phi-lip-pin với 80% dân số ; Hồi giáo ở Ma-lai-xi-a, Brunây, Inđô-nê-xi-a,
+chiếm trên 80% dân số).
+
+- Phong tục, tập quán, sinh hoạt văn hoá của người dân Đông Nam Á có nhiều
+nét tương đồng, đó là cơ sở thuận lợi để các quốc gia hợp tác cùng phát triển.
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+1. Nêu những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên trong sự phát triển kinh tế của
+
+khu vực.
+
+2. Hãy làm rõ những trở ngại từ các đặc điểm dân cư và xã hội đối với sự phát triển
+kinh tế trong khu vực.
+l0I
+
+--- Trang 103 ---
+Bồi 11 l
+KHU VỰC ĐÔNG NAM A ttiếp theo)
+Tiết 2.KINH TẾ
+I - CƠ CẤU KINH TẾ
+Cơ cấu kinh tế ở các nước Đông Nam Á có sự chuyển dịch ngày càng rõ nét,
+theo hướng từ nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp sang nền kinh tế phát triển
+công nghiệp và dịch vụ.
+% INĐÔNÊXIA %ạ  PHILIPPIN
+100 100
+sT——— u HHH
+2018"--x===-==z= Ẻn —L
+ˆ 1 Năm „ tgoưàngg ¡ Năm
+4991 1985 2000 2004 1991 1995 2000 2004
+% CAMPUCHIA % + VIỆT NAM
+100 100
+5 . _ m ˆ T S n ỉ m
+1991 1985 2000 2004 1991 1995 2000 2004
+Hình 11.5. Chuyển dịch cơ cấu GDP của một số nước Đông Nam Á
+Dựa vào hình 11.5, nhận xét về xu hướng thay đổi cơ cấu G DP của một số quốc
+gia Đông Nam Á.
+102
+
+--- Trang 104 ---
+II- CÔNG NGHIỆP
+
+Công nghiệp Đông Nam Á đang phát triển theo hướng : tăng cường liên doanh,
+liên kết với nước ngoài, hiện đại hoá thiết bị, chuyển giao công nghệ và đào tạo kĩ
+thuật cho người lao động, chú trọng phát triển sản xuất các mặt hàng xuất khẩu.
+Sự phát triển theo hướng này nhằm tích luỹ vốn cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá
+của mỗi quốc gia trong giai đoạn tiếp theo.
+
+Những năm gần đây, các ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô, xe máy,
+thiết bị điện tử... do liên doanh với các hãng nổi tiếng ở nước ngoài nên sản phẩm
+đã có sức cạnh tranh và trở thành thế mạnh của nhiều nước trong khu vực. Các
+ngành này phân bố chủ yếu ở Xin-ga-po, Marlai-xia, Thái Lan, Inđô-nê-xi-a,
+Việt Nam... Ngoài ra, Đông Nam Á còn phát triển các ngành : khai thác dầu khí
+(Bru-nây, Inđô-nê-xia, Việt Nam, Ma-lai-xia...), khai thác than và các khoáng sản
+kim loại, dệt may, giày da, các ngành tiểu thủ công nghiệp, chế biến thực phẩm...
+nhằm phục vụ xuất khẩu.
+
+Năm 2003, sản lượng điện của toàn khu vực đạt 439 tỉ kWh ; tuy nhiên, lượng
+điện tiêu dùng bình quân theo đầu người còn thấp (744 kWh/người/năm), mới chỉ
+bằng 1/3 bình quân lượng điện tiêu dùng theo đầu người của thế giới.
+
+III- DỊCH VỤ
+
+Cơ sở hạ tầng của các nước Đông Nam Á đang từng bước được hiện đại hoá :
+hệ thống giao thông được mở rộng và tăng thêm, thông tin liên lạc được cải thiện
+và nâng cấp. Hệ thống ngân hàng, tín dụng... cũng được phát triển và hiện đại
+nhằm phục vụ sản xuất, đời sống của nhân dân trong mỗi nước, tạo sự hấp dẫn đối
+với các nhà đầu tư nước ngoài.
+
+IV - NÔNG NGHIỆP
+
+Đông Nam Á có nền nông nghiệp nhiệt đới, giữ vị trí quan trọng trong việc nuôi
+sống hơn nửa tỉ dân ở khu vực này. Các ngành chính trong sản xuất nông nghiệp
+ở Đông Nam Á là : trồng lúa nước, trồng cây công nghiệp và cây ăn quả, chăn nuôi,
+đánh bắt và nuôi trồng thuỷ, hải sản.
+
+1. Trồng lúa nước
+
+Lúa nước là cây lương thực truyền thống và quan trọng của khu vực. Sản lượng
+lúa của các nước trong khu vực không ngừng tăng, từ 103 triệu tấn năm 1985,
+đã đạt tới 161 triệu tấn năm 2004, đứng đầu là Inđô-nê-xia (53,1 triệu tấn).
+Thái Lan và Việt Nam đã trở thành những nước đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu gạo.
+
+103
+
+--- Trang 105 ---
+Các nước Đông Nam Á đã cơ bản giải quyết được nhu cầu lương thực - vấn đề
+nan giải của nhiều quốc gia đang phát triển.
+N r` CÁC CÂY TRÔNG CHỦ YẾU
+Ấwnộ Ó U/ TRUNG QUỐC * 'I| £
+Vư NMÀ fg<ỉ : E l'
+aĩ\\ n Hồ tiệu Gao su
+⁄ b N
+| :ẫ LAN ¬ —-. T T ˆ I
+i GO THÁI BÌNH
+r I à S . x x _ u_p/ DƯƠNG
+B 32 a…oưk Š "' QĐ.Tường Šs Íl I m
+, - aểo…s…` - .<. r ?
+% S Š -
+: ] g _ H
+Ả ) 3 Ị Y .f , ` j: e SX
+DƯƠNG - . . ~ 7 :
+_ ŒCv J… C e 9 rỡI' Z
+_ 5 G %
+1005 209 ⁄
+Hình 11.6. Phân bố một số cây trồng chủ yếu của Đông Nam Á
+Hãy xác định trên hình J 1].ó các vùng trồng lúa nước chủ yếu của Đông Nam Á.
+2. Trồng cây công nghiệp
+Cao su được trồng nhiều ở Thái Lan, Inđô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a và Việt Nam. Cà
+phê và hồ tiêu được trồng nhiều nhất ở Việt Nam, sau đó là In-đô-nê-xi-a,
+Marlai-xi-a và Thái Lan. Ngoài ra, Đông Nam Á còn là nơi cung cấp cho thế giới
+các sản phẩm từ nhiều loại cây lấy dầu, cây lấy sợi. Sản phẩm từ cây công nghiệp
+chủ yếu để xuất khẩu thu ngoại tệ.
+Tại sao các cây công nghiệp kể trên lại được trồng nhiều ở Đông Nam Á ?
+Cây ăn quả được trồng ở hầu hết các nước trong khu vực.
+Hãy kể tên một số cây ăn quả được trồng nhiều ở khu vực Đông Nam Á.
+104
+
+--- Trang 106 ---
+Triệu tấn
+10
+8 s
+8 78
+7
+64 63
+L 58 ss
+N 49
+42
+su
+3
+2 1,0
+1 5 08
+Ũ
+Đông Nam Á | Thế giới Đông Nam Á Thế giới
+CAOSU CÀ PHÊ
+I] Năm 1985 [—] Năm 1995 Năm 2005
+Hình 11.7. Sản lượng cao su, cà phê của Đông Nam Á và của thế giới
+3. Chăn nuôi, đánh bắt và nuôi trồng thuỷ, hải sản
+
+Chăn nuôi gia súc ở Đông Nam Á vẫn chưa trở thành ngành chính, mặc dù số
+lượng gia súc khá lớn. Trâu, bò được nuôi nhiều ở Mi-an-ma, Inđô-nê-xia,
+Thái Lan và Việt Nam. Lợn được nuôi nhiều ở Việt Nam, Phi-lip-pin, Thái Lan,
+Inđônêxira.
+
+Đông Nam Á cũng là khu vực nuôi nhiều gia cầm.
+
+Có lợi thế về sông, biển nên đánh bắt, nuôi trồng thuỷ, hải sản là ngành kinh tế
+truyền thống và đang phát triển ở Đông Nam Á.
+
+Năm 2003, sản lượng cá khai thác đạt 14,5 triệu tấn, trong đó 5 nước đứng đầu
+là Inđô-nê-xi-a (4,7 triệu tấn), Thái Lan (2,8 triệu tấn), Phi-lip-pin (2,2 triệu tấn),
+Việt Nam (1.8 triệu tấn) và Marlai-xi-a (1,3 triệu tấn).
+
+Hãy kể tên những loài thuỷ, hải sản nhiệt đới có giá trị ở Đông Nam Á.
+
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+1. Trình bày sự phát triển nông nghiệp của khu vực Đông Nam Á.
+2. Kể tên một số hãng nổi tiếng ở nước ngoài liên doanh với Việt Nam trong các ngành
+công nghiệp.
+3. Dựa vào hình 11.5, cho biết những quốc gia nào ở Đông Nam Á có tỉ trọng của khu vực
+dịch vụ trong GDP (năm 2004) cao, quốc gia nào còn thấp.
+105
+
+--- Trang 107 ---
+gài T.
+KHU VỰC ĐÔNG NAM A ttiếp theo)
+Tiết 3.HIỆP HỘI CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á (ASEAN)
+I- MỤC TIÊU VÀ CƠ CHẾ HỢP TÁC CỦA ASEAN
+Năm 1967, tại Băng Cốc (Thái Lan), 5 nước : Thái Lan, Inđô-nê-xi-a,
+Marlai-xi-a, Phi-lip-pin và Xin-ga-po đã kí tuyên bố về việc thành lập ““Hiệp hội các
+nước Đông Nam Á” viết tắt là ASEAN. Đây là một trong những sự kiện có ý nghĩa
+trong lịch sử khu vực này.
+Số lượng thành viên của ASEAN ngày càng tăng : năm 1984 kết nạp Bru-nây,
+năm 1995 : Việt Nam, năm 1997 : MIan-ma và Lào, năm 1999 là Cam-purchia.
+Hãy cho biết, trong khu vực Đông Nam Á còn nước nào chưa gia nhập ASEAN.
+1. Các mục tiêu chính của ASEAN
+MỤC TIÊU CHÍNH CỦA
+Thúc đẩy sự Xây dựng Đông Giải quyết những khác
+phát triển kinh Nam á thành biệt trong nội bộ liên
+tế, văn hoá, một khu vực hoà quan đến mối quan hệ
+giáo dục và bình, ổn định, có giữa ASEAN với các
+tiến bộ xã hội nền kinh tế, văn nước khối nước hoặc
+của các nước h o Ế. các tổ chức quốc tế
+thành viên xã hội phát triển khác
+Đoàn kết và hợp tác vì một ASEAN hoà bình, ổn định, cùng phát triển
+Tại sao mục tiêu của ASEA N lại nhấn mạnh đến sự ổn định.
+106
+
+--- Trang 108 ---
+2. Cơ chế hợp tác của ASEAN
+ASEAN có cơ chế hợp tác rất phong phú, đa dạng :
+Thông qua các diễn đàn
+Thông qua các hiệp ước
+
+Cơchế - |, l Tổ chức các hội nghị I Đảm bảo
+
+hợp tác Ể thực hiện
+
+của Thông qua các dự án, chương trình phát triển các mục
+
+ASEAN tiêu của
+
+Xây dựng "Khu vực thương mại lự do ASEAN" ASEAN
+Thông qua các hoạt động văn hoá, thể thao của khu vực
+
+Bằng hiểu biết của mình, hãy lấy ví dụ cụ thể mình hoạ cho một trong các cơ
+chế hợp tác để đạt được mục tiêu chung của ASEAN.
+II- THẰNH TỰU CỦA ASEAN
+
+= Qua 40 năm tồn tại và phát triển, thành tựu lớn nhất mà ASEAN đạt được là
+10/11 quốc gia trong khu vực trở thành thành viên của ASEAN. Năm 2004, GDP
+của ASEAN đạt là 799.9 tỉ USD, giá trị xuất khẩu đạt gần 552,5 tỉ USD, giá trị
+nhập khẩu gần 492 tỉ USD, cán cân xuất - nhập khẩu của toàn khối đạt giá trị
+dương. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của các nước trong khu vực khá cao mặc dù còn
+chưa đều và chưa thật vững chắc.
+
+- Đời sống nhân dân được cải thiện, bộ mặt các quốc gia có sự thay đổi nhanh
+chóng, hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển theo hướng hiện đại hoá. Nhiều đô thị của
+các nước thành viên như Xingarpo (XIngapo), Gia-cácta (Inđô-nê-xia),
+Băng Cốc (Thái Lan), Cua-la Lăm-pơ (Mar-lai-xia), Thành phố Hồ Chí Minh
+(Việt Nam)... đã dần dần tiến kịp trình độ đô thị của các nước tiên tiến.
+
+- Tạo dựng được một môi trường hoà
+
+. bình, ổn định trong khu vực. Điều này có
+
+¡ - ý nghĩa chính trị - xã hội hết sức quan
+
+— _ trọng, bởi nó là cơ sở vững chắc cho sự
+
+- g . .. phát triển kinh tế - xã hội ở mỗi quốc gia
+ỄỀ G 4 .. lựn Ï cũng như toàn khu vực.
+
+k vVI ] L___1—5. Ễl z Hãy kể thêm các thành tựu của ASEAN.
+
+;„ t __' z LIẾC _ * Nguyên nhân nào dân tới các thành
+
+Hình 11.8. Tháp đôi ở Ma-lai xi-a tựu đó 7
+107
+
+--- Trang 109 ---
+II- THÁCH THỨC ĐỐI VỚI ASEAN
+1. Trình độ phát triển còn chênh lệch
+
+Trong khi GDP bình quân đầu người theo giá thực tế năm 2004 của Xin-ga-po
+rất cao (25 207 USD), thì ở nhiều nước chỉ số này lại rất thấp (Mi-ran-ma 166 USD,
+Cam-pu-chia 358 USD, Lào 423 USD, Việt Nam 553 USD).
+
+Trình độ phát triển giữa một số quốc gia còn quá chênh lệch đã ảnh hưởng gì
+
+tới mục tiêu phấn đấu của ASEAN ?
+2. Vân còn tình trạng đói nghèo
+
+Đây là thực trạng ở các quốc gia trong ASEAN, mặc dù mức độ đói nghèo ở
+mỗi quốc gia có khác nhau.
+
+Tình trạng đói nghèo ở một bộ phận dân cư sẽ gây những Hở ngại gì trong việc
+
+phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia ?
+
+Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách gì để xoá đói, giảm nghèo ?
+
+3. Các vấn đề xã hội khác
+
+Đô thị hoá trong khu vực diễn ra nhanh, nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp của xã
+hội. Các vấn đề khác như tôn giáo, sự hoà hợp dân tộc trong mỗi quốc gia, dịch
+bệnh, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường chưa hợp lí, thất
+nghiệp, phát triển nguồn nhân lực, đào tạo nhân tài để đáp ứng nhu cầu phát triển
+kinh tế... đều là những thách thức, đòi hỏi các nước ASEAN cần nỗ lực giải quyết
+ở cả cấp quốc gia và khu vực.
+
+IV - VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP ASEAN
+
+Gia nhập ASEAN, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động trên tất cả
+các lĩnh vực, từ hợp tác về kinh tế tới hợp tác về văn hoá, giáo dục, khoa học -
+công nghệ, trật tự - an toàn xã hội... Việt Nam đã đóng góp nhiều sáng kiến để
+củng cố, nâng cao vị thế của ASEAN trên trường quốc tế và qua đó vị thế của nước
+ta cũng được nâng cao.
+
+Về kinh tế, Việt Nam xuất khẩu gạo sang In-đô-nê-xi-a, Phi-lip-pin,
+Mar-lai-xira, tham gia nhiều dự án phát triển kinh tế khu vực. Hàng hoá nhập khẩu
+chủ yếu của nước ta từ khu vực là xăng dầu, phân bón, thuốc trừ sâu, một số mặt
+hàng điện tử, hàng tiêu dùng... Năm 2005, buôn bán giữa Việt Nam với ASEAN
+chiếm tỉ lệ 30% giao dịch thương mại quốc tế của nước ta.
+
+Tham gia vào ASEAN, nước ta có nhiều cơ hội để phát triển, nhưng cũng có
+nhiều thách thức cần phải vượt qua như sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh
+tế, công nghệ, sự khác biệt về thể chế chính trị....
+
+Cõu hỏi vỡ bởi tộp
+
+1. Nêu các mục tiêu của ASEAN.
+
+2. Lấy ví dụ để thấy rằng việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên chưa hợp lí là một
+trong những thách thức của ASEAN. Cần phải khắc phục điều đó bằng những biện pháp nào ?
+
+108
+
+--- Trang 110 ---
+Bòi 1Í
+KHU VỰC ĐÔNG NAM Ä ttiếp theo)
+Tiết 4.THỰC HANH —
+HM HIEẾU VE HOẠT ĐỌNG KINH TẾ ĐÔI NGOẠI
+CUA ĐÔNG NAM A
+1. Hoạt động du lịch
+Dựa vào bảng số liệu sau :
+BẢNG 11. SỐ KHÁCH DU LỊCH QUỐC TẾ ĐẾN VÀ CHI TIÊU
+CỦA KHÁCH DU LỊCH Ở MỘT SỐ KHU VỤC CỦA CHÂU Á - NĂM 2003
+Đông Nam Á 38468 18356
+Tây Nam Á 41394 18419
+- Hãy về biểu đồ hình cột thể hiện số khách du lịch quốc tế đến và chị tiêu cuủa
+khách du lịch ở một số khu vực cháu Á, năm 2003.
+- Tính bình quân môi lượt khách du lịch đã chỉ tiêu hết bao nhiêu USD ở từng
+khu vực.
+- So sánh về số khách và chỉ tiêu của khách du lịch quốc tế ở khu vực
+Đông Nam Á với khu vực Đông Á và khu vực Tây Nam Á.
+2. Tình hình xuất, nhập khẩu của . „
+Đông Nam Á .
+Dựa vào hình I1.9, hãy nhận xét J:
+về cán cân thương mại tONg glai - l
+đoạn 990 - 2004 của một sốaquốc - 1
+gia Đông Nam Á. .
+L
+i
+Hình 11.9. Biểu đồ giá trị xuất, nhập khẩu ĐIẾ|TL I I X II S
+của một số nước trong khu vực Đông Nam Á . s l hha
+IE7] Năm19Ø0 [ lN5mZ2000D |[] Năm 2004
+109
+
+--- Trang 111 ---
+Bài 12
+Diện tích : 7,74 triệu km
+Dân số. : 20,4 triệu người (năm 2005)
+Thủđô : Canbera
+Là đất nước rộng lớn, nằm ở bán cầu Nam, giàu có về tài nguyên, dân cư
+đa dân tộc, đa tôn giáo và đa văn hoá, Ô-xtây-li-a ngày nay là một đất
+nước phát triển đầy năng động và ngày càng gắn bó nhiều hơn với khu
+vực châu A - Thái Bình Dương.
+Tiết 1.KHÁI QUÁT VỀ Ô-XTRAY-LI-A
+I - TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
+1. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên
+O-xtrây-li-a là quốc gia duy nhất chiếm cả một lục địa, với diện tích tự nhiên
+đứng thứ sáu trên thế giới. Địa hình Ô-xtrây-lia có độ cao trung bình thấp (chỉ có
+2% đất đai là cao trên 1000m) và chia ra làm ba khu vực chính : cao nguyên miền
+Tây, vùng đất thấp nội địa, vùng núi (thấp, trung bình), đất cao và núi miền Đông.
+Khí hậu phân hoá mạnh.
+Dựa vào bản đồ Tự nhiên Ô-xtrây-lia, hãy chứng mình rằng khí hậu của
+Ô-xtrây-li-a có sự phân hoá mạnh.
+G; ; ì - Nv
+~ : i ì G 4 v ($ : ụ: :
+" ` : tướ.. v Y '~_—` : `›p1 - _.`u SẠ ẹ'_'. 2_,— s Ắ Ắủ'ẵ._ ~^> _
+Hình 12.1. Căng-gu-ru — động vật đặc trưng của Ô-xtrây-li-a
+110
+
+--- Trang 112 ---
+Cảnh quan đa dạng (dãy Trường Sơn ở miền Đông, một số cảnh quan trong các
+hoang mạc ở vùng nội địa, dải San hô ngầm vĩ đại ở vùng biển Đông Bắc...)
+hấp dẫn nhiều du khách trên thế giới.
+
+Ô-xtrây-lia giàu có về khoáng sản như : than, sắt, kim cương, dầu khí, chỉ,
+thiếc, đồng, mangan, bôxít, uranium...
+
+Ô-xtrây-lia có nhiều loài động vật, thực vật bản địa, quý hiếm. Chính phủ
+Ô-xtrây-lia rất quan tâm đến bảo vệ môi trường. Hơn 5% diện tích đất đai được dành
+để bảo tồn thiên nhiên, trong đó có 11 khu di sản thế giới, 500 công viên quốc gia.
+
+Điều kiện tự nhiên đã tạo ra những thuận lợi và khó khăn gì cho việc phát triển
+
+kinh tế của Ô-xtrây-li-a ?
+2. Dân cư và xã hội
+
+Cách đây khoảng 60 nghìn năm đã có thổ dân sinh sống trên lục địa
+Ô-xtrây-lia. Đến cuối thế kỉ XVIII người châu Âu mới có mặt ở Ô-xtrây lia.
+
+Ra đời năm 1901, Ô-xtrây-li-a là nhà nước liên bang, một quốc gia độc lập trong
+Khối Liên hiệp Anh. Với hơn 20 triệu dân đại diện cho 151 tộc người, Ô-xtrây-li-a
+là quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo, đa văn hoá và đang gia tăng mạnh mẽ các mối
+quan hệ với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
+
+Dân cư ở Ô-xtrây-lia phân bố không đều. Mật độ dân cư rất thấp ở vùng nội địa
+(0,03 - 0,3 người/kmˆ) nhưng lại tập trung rất đông ở dải đồng bằng ven biển phía
+đông nam và tây nam (nơi đây chỉ chiếm 3% diện tích nhưng tập trung tới 90%
+dân số cả nước). Mức độ đô thị hoá của Ô-xtrây-lia vào loại cao nhất thế giới
+(có tới 85% dân cư sống ở các đô thị). Tỉ suất gia tăng dân số trong những thập kỉ
+qua là 1,4%, chủ yếu do dân nhập cư.
+
+Ô-xtrây-li-a đặc biệt quan tâm phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao, là
+quốc gia tiên tiến về khoa học và kĩ thuật (chiếm 2,5% các công trình khoa học
+trên thế giới và đã giành được 8 giải Nôben về Vật lí, Y học, Hoá học). Chính phủ
+đầu tư lớn cho nghiên cứu khoa học, giáo dục, đào tạo nghề và phát triển công nghệ
+thông tin.
+
+Hãy phân tích các đặc trưng về dân cư, xã hội của Ô-xtrây-li-a.
+
+t
+
+--- Trang 113 ---
+II- KINH TẾ
+1. Khái quát
+
+Ô-xtrây-li-ra có nền kinh tế phát triển. Các ngành kinh tế có hàm lượng tri thức
+cao hiện đang đóng góp 50% giá trị GDP. Trong những năm gần đây, Ô-xtrây-li-a có
+mức tăng trưởng kinh tế cao và ổn định, tỉ lệ thất nghiệp thấp và trở thành môi
+trường hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trên thế giới.
+
+2. Dịch vụ
+
+Dịch vụ có vai trò rất quan trọng, chiếm tới 71% GDP - năm 2004. Mạng lưới
+các ngân hàng, các chỉ nhánh tài chính ngày càng mở rộng, thương mại điện tử rất
+phát triển.
+
+Đất nước rộng lớn, các thành phố và khu dân cư nằm quá xa nhau, ít thuận lợi
+cho giao thông đường sắt và đường ô tô, nhưng lại tạo điều kiện cho ngành hàng
+không nội địa phát triển.
+
+Hoạt động ngoại thương phát triển mạnh, chủ yếu thông qua cảng Xítni.
+O-xtrây-lia xuất khẩu khoáng sản, lương thực, thực phẩm, máy móc... nhập khẩu
+thiết bị vận tải, nguyên liệu, hoá chất...
+
+Đất nước Ô-xtrây-lia có hơn 20 triệu dân nhưng hằng năm đón tới 5 triệu lượt
+khách du lịch.
+
+T. I
+L S IZ
+—~. —
+“’Ị—ĩ'_nỄ`t'Ẹ`ẾJƠ'íÒv.o'o' s „ 2 ˆ s
+Ộ,àa u 4 Ez J_l 1 Ì :
+P Hình 12.2. Thành phố
+t cảng Xítmi
+HỖồ
+
+--- Trang 114 ---
+3. Công nghiệp
+O-xtrây-li-a có trình độ phát triển công nghiệp cao nhưng lại là nước xuất khẩu
+nhiều nguyên liệu thô ; đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu than đá, kim cương.
+Ô-xtrây-lia cũng là nước xuất khẩu nhiều uranium, dầu thô, khí tự nhiên, vàng,
+quặng sắt, chì, thiếc, đồng và mangan. Công nghiệp mỏ chiếm 7% GDP (trên 30 tỉ
+đô la Ô-xtrây-li-a) và sử dụng 4% lao động.
+—Z 2ỐC . BIỂN ARAPHURA _ĨẦ X. m
+2 S a ~ s
+Ff`7 IẺ
+n ' s SAN HÔ
+ỤỤer ỵ.'r © = @ "
+S | ^.. \ C
+{ ~ ; :
+= ~ đv — . o© ) x T
+PỚI2 .. l // E@ ¬ =
+= ⁄ VNE Abalsl Kệ u N O9or^
+œ ÔKTRÂYLIALỚN z
+Me ẺIu'-'l«r_w›_ra»
+CÔNG NGHIỆP KHAI THÁC . CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN CÁC VÙNG NỦ|l(ẻtiHlỆP
+Œ® DXumổ @ Thiếc XS Điệntủ,viễn thóng | | Vùng chăn nuôi gia súc lớn
+Œ Khítựnhiên © Vàòng %% Chế tạo máy . ì
+@ Than @ Chì-kẽm Œ Hoá chất Vùng chăn nuôi cừu
+® Sắt G@ Bôxít E Dệt may IØ Vùng trồn
+ng trồng lúa mì
+@ Mangan (@) Niken Ø Thực phẩm
+@ Đôồn . ( Uranum ⁄ Sản xuất 0 16 Vùng không sản xuất nông nghiệp
+Hình 12.3. Kinh tế Ô-xtrây-li-a
+Gần đây, Ô-xtrây-lia phát triển mạnh các ngành công nghệ cao như sản xuất
+thuốc và thiết bị y tế, phần mềm máy tính, viễn thông, khai thác năng lượng mặt
+trời và công nghiệp hàng không. Ngành công nghiệp viễn thông đứng thứ 10 thế
+giới. Công nghiệp chế biến thực phẩm của Ô-xtrây-lia đạt tiêu chuẩn quốc tế,
+chiếm 20% giá trị hàng xuất khẩu. Các trung tâm công nghiệp lớn là Xítni,
+Men-bơn, A-đê-lai.
+Công nghiệp Ô-xtrây-li-a đã đạt được những thành tựu quan trọng gì trong thời
+gian gần đây ?
+113
+
+--- Trang 115 ---
+4. Nông nghiệp
+O-xtrây-li-a luôn được đánh giá là nước có nền nông nghiệp hiện đại, sản xuất
+dựa vào các trang trại có quy mô lớn và trình độ kĩ thuật cao. Đất trồng trọt và chăn
+nuôi chiếm 6% diện tích tự nhiên ; nông nghiệp sử dụng 5,6% lực lượng lao động,
+chiếm 4% GDP và đóng góp 25% trị giá xuất khẩu.
+: Ô-xtrây-lia là nước sản
+.. _ ! xuất và xuất khẩu nhiều lúa
+i _ Ắf_' s mì : trồng nhiều cây công
+N lvh i A ,~Lằ'ỈnJỆJỦgỀ-"fẢẫ*"'ĩ\gj`f,~j~lW`~J"ĩgtỊ'ẩT"Iễ hỊì."” ợ % ỂW;'T'ỈĨ nghiệp và hoa quả, chủ yếu ở
+C 201 vúự MM U l L I u +4) A : ! : ` ˆ M ˆ
+IWS EE 3 J_J _` }| Ỉ' N vùng Đông Nam. Chăn nuôi
+ị " \\ | \ / /&NI ) Ì chiếm 60% giá trị sản xuất
+, /i 'ì ¡ I nông nghiệp. Với đàn cừu 150
+" \ X l A . .' triệu con, O-xtrây-lia đứng
+| lf` * n ⁄h đầu thế giới về xuất khẩu len.
+- n O-xtrây-lia cũng xuất khẩu
+_ “VNH nhiều sữa, thịt bò sang Hoa
+Hình 12.4. Chăn nuôi bò ở O-xtrây-lia Kì, Nhật Bản, Đông Nam Á
+và Anh.
+¡ )A m =
+s \ẽ, tm / Hiáng
+Numàð / U |
+Bãi chiăn thỗ ga sức
+Hình 12.5. Sơ đồ một trang trại nuôi bò ở Ô-xtrây:li-a
+Cõu hỏi võ bởi tộp
+1. Hãy trình bày một số đặc điểm về tự nhiên và dân cư, xã hội của Ô-xtrây-li-a.
+2. Hãy chứng tỏ rằng Ô-xtrây-li-a là nước có nền công nghiệp phát triển cao.
+3. Dựa vào hình 12.5, hãy phân tích đề thấy rõ tính hiện đại của các trang trại nông nghiệp
+ở O-xtrâyli-a.
+114
+
+--- Trang 116 ---
+Bài 12
+Ô-XTRÂY-LI-A (tiếp theo)
+Tiết 2.THỰC HÀNH . \ \
+TIÌM HIẾU VỀ DẦN CƯ Ô-XTRAY-LL-A
+Dựa vào bài Ô-xtrây-li-a (có thể tham khảo thêm tư liệu từ báo chí và các tài
+liệu khác), hãy nhận xét và viết một báo cáo ngắn về dân cư Ô-xtrây-li-a, theo
+dàn ý dưới đây :
+- Số dân và quá trình phát triển dân số.
+- Sự phân bố dân cư.
+- Chất lượng dân cư và ảnh hưởng của nó đến sự phát triển kinh tế - xã hội của
+O-xtrây-lia.
+1. Gia tăng dân số
+Dân nhập cư đóng góp phần chủ yếu vào gia tăng dân số ở Ô-xtrây-li-a.
+Trước 1973, di cư vào Ô-xtrây-li-a chủ yếu là người da trắng. Từ khi chính
+sách “Nước Ô-xtrây-li-a Da Trắng” bị huỷ bỏ vào năm 1973, số người từ
+châu Á di cư đến Ô-xtrây-li-a tăng đáng kể. Nếu năm 1966 chỉ có 1,3% số
+dân di cư đến Ô-xtrây-li-a có nguồn gốc từ các nước Nam Á, Bắc Á và Đông
+Nam Á, thì năm 1999 con số này là 27,7%. Trong những năm gần đây, 40%
+dân mới đến Ô-xtrây-li-a định cư là từ châu Á.
+2. Chất lượng dân cư
+Dân cư ở Ô-xtrây-lia có trình độ học vấn cao. Tỉ lệ phổ cập giáo dục và tốt
+nghiệp phổ thông trung học đứng hàng đầu thế giới. Chỉ số HDI là 0,9555,
+xếp thứ ba trên thế giới (năm 2003). Số dân của Ô-xtrây-li-a chiếm tỈ lệ nhỏ
+so với dân số thế giới nhưng chiếm 2,5% số công trình nghiên cứu khoa học
+trên thế giới.
+Ô-xtrây-li-a là nước có trình độ công nghệ thông tin (IT) cao nhất trong khu
+vực và là một trong 10 nước đứng hàng đầu thế giới về lao động kĩ thuật cao.
+Các chuyên gia IT và tài chính cũng có chất lượng cao. Tập đoàn máy tính
+IBM lớn nhất thế giới của Hoa Kì đã chọn Xít-ni của Ô-xtrây-li-a thay vì chọn
+Xin-ga-po làm nơi đặt trung tâm đổi mới công nghệ vì cho rằng tiềm năng
+nhân lực IT có kinh nghiệm của Ô-xtrây-li-a dồi dào hơn.
+LIỗ
+
+--- Trang 117 ---
+BẢNG 12.1. CHỈ SỐ VỀ DÂN CƯ, TÔN GIÁO CỦA Ô-XTRÂY-LI-A
+95% : Nguồn gốc châu Âu 26% : Công giáo Anh
+4% ; Nguồn gốc châu Á 26% : Thiên chúa giáo
+1% : Thổ dân, cư dân đảo 24% : Các nhóm Cơ đốc giáo khác
+24% : Tôn giáo khác (Hồi giáo, Do Thái, Phật giáo)
+BẢNG 12.2. SỐ DÂN = x =
+Ô-XTRÂY-LI-A E- ' É .. `
+QUA MỘT SỐ NĂM “Đnùm vU AGudap - ÐHIỂN
+(Đơn vị : triệu người) : _°... : S '. : e Kưc SAN HÔ
+_ỦlIl.ỈẾ. Ỹ - ... - U.D E .4h :
+1900 47 . .......;. .
+1,92() 4,5 \\` .` 'D.' ˆ " r D .. - ®
+1939 6,9 ~ VIH Á Ịị J.4 |
+1985 158 ế l) ÔXTRÂYLIALỚN men ử ể
+1990 161 MẬT ĐỘ DẪN SỐ ( người /kmˆ } \ouy 55
+1995 181 C 1Dư1 ( —] Trên 10 đến 25 - _
+2000 | 192 THi96040 - EE Trên26 ..
+2005 20.4 Khu vực cư trũ chủ yếu của người bản đa -
+Hình 12.6. Phân bố dân cư ở Ô-xtrây-li-a
+BẢNG 12.3. CƠ CẤU LAO ĐỘNG PHÂN THEO KHU VỰC KINH TẾ
+(Đơn vị : %)
+1985 4.0 34,8 612
+1995 Liề 26.3 70,5
+2000 E 25,6 70,7
+2004 3.0 26.0 71,0
+I1l6
+
+--- Trang 118 ---
+MỤC LỤC
+Trang
+A — KHÁI QUÁT NỀN KINH TẾ -XÃ HỘI THẾ GIỚI
+Bài I.. Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước.
+Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại...................................................................Ố
+Bài2. Xu hướng toàn cầu hoá, khu vực hoá kinh tế.............................................-.esesessssesssssse,., [ Õ
+Bài 3. Một số vấn đề mang tính toàn cầu.................................GGG.G.G.GG.G-G-GG-G-GG- n 3
+Bài4. Thực hành : Tìm hiểu những cơ hội và thách thức của toàn cầu hoá
+, i ế ê L VỀ : T á u Ả. N I N N I I RNNERIEIERNEEREREEEESREREEEPRERERPEEOEEETESEEEPS L |
+HALS. NI vấn XE ga G Êu Ino và khn vub.. n G 0070 b L E 0 / E E n 006220 s s j
+Tiết I. Một số vấn đề của châu Phi....................................G...-..-G.---e-eetDoceecereeseesesese... Q
+Tiết 2. Kiệt số vấu đề cØ MỸT ES:SÌN : ee.esscsssspgtssausgunsttatestssotGasasrereutsfroeensetnecensurtok l à
+Tiết 3. Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á.............................28
+B— ĐỊA LÍ KHU VỰC VÀ QUỐC GIÁA
+. IE EH GO T n kieENEGEORNGIPEEISISO 4 EgIE0/0000940/00/060/40/05000/ 6
+“g i ề đ iả 1 uU uề . rUẾ. \ đ Ể H H T HN H HB HB PREESEVEEOREPPREPRETPTRERPTPREOURNERPU, . -
+Tiết 3. Thực hành : Tìm hiểu sự phân hoá lãnh thổ sản xuất của Hoa Ki......................45
+L à X ÿ i u cù ự ) TẾ Du ] ( /099/99EPEUEREREERREEREEEEPEEPEOYEEESPREPEPREPPEREURREPC,
+Tiết 1. EU - Liên minh khu vực lớn trên thế giới...........................................................47
+Tiết 2. EU - Hợp tác, liên kết để cùng phát triển...............................G.G-e-sesssccveoevisveos.ss,e. 1]
+Tiết 3. Thực hành : Tìm hiểu về Liên minh châu Âu....................M n ( n2222722222.27296
+. . n n L NHỚ N E H T (GG00604000600/6/6004060/0/00208/0/00000/0/0004090008000600060000660040500 07
+1714 K 112 Ô 7 và ¡ Lỡ 999020PSEEEESEEEEAOREREEEEEEAREEEPEREEEHREPESEREEHEREEPEEREEEREBR. .
+( x c Bầ hu T uy? s NỆ I ê ru S, Ý Ý; Ý 00I EN N E NỆU T IG E SEP TRETUP E TPREUEEPVREIR HOYRETPONEPE ,
+2 7Ạ .- 39/99P09990990/975799929/9999/92/20009999/9090909990990999909979000090999. ..
+Tiết 3. Thực hành : Tìm hiểu sự thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên bang Nga.73
+c : c. /9YYODƠE AS REWERARESGOHERNREARERRACTUEANE S NNSGSEEIS xxM5I
+Tiết I. Tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế........................................................ 74
+Tiết 2. Các ngành kinh tế và các vùng kinh tế................................................................. 79
+Tiết 3. Thực hành : Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản...................84
+Bài 10. CỘNG HOÀ NHÂN DÂN TRUNG HOA (TRUNG QUỐC...................................... 6
+TZ TựướD y đăn / v X N ã u-GGxGussuaesAssGsGsGSDSGEGGGESalosuaekosingestacEccdiiAusoetic,Ausrt NS
+.. K T GE NIEOMERE GOC ERRSEIEOCSSNEOIOGNEERAEEGUSOEDEEOSOIN EOIEIEONGOEROSGECOSOOOSG ]
+Tiết 3. Thực hành : Tìm hiểu sự thay đổi của nền kinh tế Trung Quốc...........................26
+Bãï:11..KHỤ VỤ? ĐÔNG NAM ÂtuyesyxeusseyyteytsoaniusoEebitsutanebeniaainzonoueauttiueeusoetuutougg
+Tiết I. Tự nhiên, dân cư và xã hội.........................................G-G-.G-G--GG-e-G-eG-r-e-eennenesereseseseees.e..Ö
+Tiết 3. Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN.....................G....GG(.G.-BYBCBKG'ơAÒX, e.....ị(ut. T 06
+Tiết 4. Thực hành : Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Đông Nam Á...........109
+LiSu : i n n 399909279970720/0090900700990099990299909009202000990090999089PHENE, ¡ ÐÁ
+i N 0 Ê Tố ấp u HẬ NH N EORPEREOEREEEREEEOPPESPEOPESEEEREREEPREAERORERRE B(L
+Tiết 2. Thực hành : Tìm hiểu về dân cư Ô-xtrây-li-a.......................................................] 15
+
+--- Trang 119 ---
+_ H ạ
+HUÂN CHƯƠNG HỒ CHÍ MINH
+SÁCH GIÁO KHOA LỚP 11
+1. TOÁN HỌC. 7. ĐỊA LÍ 11
+s ĐẠI SÓ VÀ GIẢI TÍCH 11 8. TIN HỌC 11
+e HÌNH HỌC 11 9, CÔNG NGHỆ 11
+2.VẬT LÍ 1 10. GIÁO DỤC CÔNG DẦÂN 11
+3. HOÁ HỌC 11 11. GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG -AN NINH 11
+4. SINH HỌC 11 12. NGOẠI NGỮ
+5.NGỮ VĂN 11 (đập một tệphai) s TIỀNG ANH 11 s TIỀNG PHÁP 11
+6. LỊCH SỬ 11 e TIỀNG NGA 11 s TIỀNG TRUNG QUỐC 11
+SÁCH GIÁO KHOA LỚP 11 - NẴNG CAO
+Ban Khoa học Tự nhiên : „ TOÁN HỌC ( ĐẠI SỐ VÀ GIẢI TÍCH 11, HÌNH HỌC 11)
+s VẬT LÍ 11 s HOÁ HỌC 11 s SINH HỌC 11
+Ban Khoa học Xã hội và Nhân văn : s NGỮ VĂN 11 (tập một, tập hai)
+ LỊCH SỬ 11 « ĐỊA LÍ 1
+„ NGOẠI NGỮ (TIẾNG ANH 11, TIẾNG PHÁP 11,
+TIẾNG NGA 11, TIẾNG TRUNG QUỐC 11)
+mã vạch S
+1'Ie]|l,(:Ìl,ốĩls'gỊ.a' GlỢa,o. ..99929%đ68%
+
+--- Trang 1 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+x Fl Y
+n
+N ¬ N ử’S`
+WỢỨỰƠ⁄ H -›-`n B
+° i \ Ị» L ; Ắ à Á J i _ W : t
+Ñ G H U ; 4 ] N C : X
+f' "“Aall — z Ể'Ầ ã r_ C i x . I
+ư . '_Ả ~ Ắ .% GO a NG ĩ i ấ
+A SN đ E 2 kệU L .gp~ử . ( . . n / A S ì11 =
+v C E NI ftI'tifsẢf"` …ỡ` ” rã lƑ 2A⁄4 Ễfềr N S K
+¬ H . 5 . — | A t ư . |¡ z / -
+. . .. t . E . ..
+Lie ; .z4%& LÝ ""VA›" ) „ __*` Ñ ;4 Ừ —
+. m l đ á ›l - Ir n H . ` - ¬ Ñ s Ỹ~ Ù,› L fIÁJ« ì ~....-;ơVLv_
+| - m
+A N T N EN MAN NH .…'.'ơn - N H`A XU
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+NGUYÊN DƯỢC (Tồng chủ biên)
+NGUYẾN PHI HẠNH (Chú biên)
+
+ĐĂNG VĂN ĐỨC - ĐẶNG VĂN HƯƠNG - NGUYÊN MINH PHƯƠNG
+s
+(Tái bản lần thứ mười bảy)
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+Hãy bảo quản, giữ gìn sách giáo khoa đề dành tặng cho các em học sùth lớp sau !
+
+--- Trang 3 ---
+01 -2021/CXBIPH/246 - 1559/GD Mã số :2H816T!
+
+--- Trang 4 ---
+LÍ dr ì ˆ | YI L Ñ ! . ` Ế - 4 s . ` ` , d
+¬S #
+L x Ễ 4
+: M J'›qu h “ rÝ : i u E :
+"f`I H ú \`Ầ \ : x Ì» t ` …n“Ả B " Š1 v ự G . l`
+- t . ..
+3 _À Ể"f,. Ẵ - i ĩ .
+, ® Ẩẵ'*' l. > ự …Ủ v . H ” ` s . ÿ Gv Ủ m 47 J_.ạ
+s MP. n / t Ố N VÀ S / / A ` `
+Ạ n ửẾ* ¡ Q NT ï C Ề «"ợ. Ý "AM Q 27 l BtP, `
+L II . â ‡ HỊ # l W Á x 77737 I '. sC ^
+a . / n MJÍ(’«'"Ì"'*“J N N u đ a
+1 . ` . * lKÍÌf"Ẹ. : ›`.~.<  \… I F v Ủ l. Ẵ : ,;'~._
+ñ
+
+--- Trang 5 ---
+Bài 1 : VỊ TRỊ ĐỊA LI, ĐỊA HINH
+„ cả ÀY VÀ KHOÁNG SẢN
+`⁄ ] ChâuÁ là châu lục rộng lớn nhất, có điều kiện
+„ u 1 tự nhiên phức tạp và đa dạng. Tính phức tạp, đa
+⁄ (® ; | dạng đó được thể hiện trước hết qua cấu tạo địa
+r., A 2ốc |  hình và sự phân bố khoáng sản.
+1. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ KÍCH THƯỚC OUA CHÂU LỤC
+Châu Á là một bộ phận của lục địa Á - Âu. Diện tích phần đất liền rộng khoản
+P P 8 i
+41,5 triệu km®, nếu tính cả diện tích các đảo phụ thuộc thì rộng tới 44,4 triệu km2.
+Dựa vào hình 1.1, em hãy cho biết -
+- Điểm cực Bắc và cực Nam phân đất liên của châu Á nằm trên những vĩ độ
+địa lí nào ?
+- Châu A tiếp giáp với các đại dương và các châu lục nào ?
+A m
+à l l A E i ì
+đ c 20I u N-
+c"' ựỄẳf'lf__x'\\x Ỹ’x~ịề/ Nuàà N
+A . e .ven”........
+N %X A * ÔhAU|A nÓ5
+~ ẠĨ .<f
+4 Ị w
+CHÚ GIẢI A—9= B Ghiêu dàitừ đếm cực Bắc đến đầm o/cNam: Điểm A ð 770445
+Châu Á G —- D Ohiều rọng t bờ Tay đến bờ Đong Điểm B ở 1°168
+Câc châu lục khác nơi lánh thổ rộng nhất ssa" Kônh đâo
+Hình 1.1. Lược đồ vị trí địa lí châu Á trên Địa Cầu
+4
+
+--- Trang 6 ---
+- Chiều dài từ điểm cực Bắc đến điểm cực Nam, chiêu rộng từ bờ Tây sang bờ
+Đông nơi lãnh thổ mở rộng nhất là bao nhiêu kilômét ?
+Châu A kéo dài từ vùng cực Bắc đến vùng Xích đạo, tiếp giáp với hai châu lục
+và ba đại dương rộng lớn. Đây là châu lục rộng nhất thế giới.
+J ˆ S 2 .ề
+I = e I I L T, LỆ ) H T. %. J # \ %
+rs —vÀ A 7 xeêuxu VS j.,…*' a / T? é
+_ (mo A 8 ự f.*l;ũl' „ x" L -. ấ A"\` # NAM (
+e w T Dà đếP Àt crưốn lkc 77 — m. '\ „ b
+l“4 N O Ờ s 4 :X Ô
+IE A d N . b
+|| || / ư b \ ›'Ál'..... t ¡ ề.Jf’› S - N TD 5 \ ¡ 2 Hã T.
+-v . 'v*l"'ì3’ẹ""`*' j J C
+-. I ỄỈỄ'\ĐỔEA L `é4Ề ỂỂ Ổ' L y L à
+c — A đ N l' 572 : K A T T x "RnO
+ICEIÂU-PHỊ WPPYA-IT `n| ỹ'mịl )0524U TÀ Š sỬ KMw^N L
+NHI S ! N |V segZZ ;
+CHÚ GIẢI (1) 8. Xưa Đa-fl-a W Than Ö Khíđốt
+ĐB:Đồổngbằng © x¬Á— Đường sống núvàdÌnhnú (2) Š. A-mu Đa-ri-a A Sắt ã Dẩu mỏ
+8SN : Sơn nguyẽn Bđ : Bán đảo S: Sông = Đồng + Thiếc
+D : Dãy núi :+ Hoang mạc cát # Núi lửa HOrôm - sẽ Man-gan
+Hình 1.2. Lược đồ địa hình, khoáng sản và sông hồ châu Á
+5
+
+--- Trang 7 ---
+2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÌNH VÀ KHOÁNG SẢN
+a) Đặc điểm địa hình
+Dựa vào hình 1.2, em hãy -
+- Tìm và đọc tên các dây núi chính : Hi-wếma-lay-a, Côn Luâôn, Thiên Sơn,
+An-tai... và các sơn nguyên chính : Trung X t-bia, Tây Tạng, A-ráp, l-ran, Đê-an...
+- Tìm và đọc tên các đồng bằng rộng bậc nhất : Tu-ran, Lưỡng Hà, Ấn - Hằng,
+Tây Xi-bia, Hoa Bắc, Hoa Trung v.v...
+- Xác định các hướng núi chính.
+Dựa vào hình 1.2, chúng ta có thê thấy :
+- Châu Á có nhiều hệ thống núi, sơn nguyên cao, đồ sộ và nhiều đồng bằng rộng
+bậc nhất thế giới.
+- Các dãy núi chạy theo hai hướng chính : đông - tây hoặc gần đông - tây và
+bắc - nam hoặc gần bắc - nam làm cho địa hình bị chia cắt rất phức tạp.
+- Các núi và sơn nguyên cao tập trung chủ yếu ở vùng trung tâm. Trên các núi
+cao có băng hà bao phủ quanh năm.
+b) Khoáng sản
+Dựa vào hình 1.2, em hay cho biết :
+- Ở châu Á có những khoáng sản chủ yếu nào ?
+- Dầu mỏ và khí đốt tập trung nhiêu nhất ở những khu vực nào ?
+Châu Á có nguồn khoáng sản rất phong phú và có trử lượng lớn. Các khoáng sản quan
+trọng nhất là dầu mỏ, khí đốt, than, sắt, crôm và một số kim loại màu như đồng, thiếc, ...
+Châu Á là châu lục rộng lớn nhất thế giới, nằm kéo dài từ vùng cực
+Bắc đến vùng Xích đạo. Trên lãnh thổ có nhiều hệ thống núi, sơn
+nguyên cao, đồ sộ chạy theo hai hướng chính và nhiều đồng bằng rộng
+nằm xen kẽ với nhau làm cho địa hình bị chia cắt phức tạp.
+Châu Á có nguồn khoáng sản phong phú, quan trọng nhất là :
+dầu mỏ, khí đốt, than, sắt, crôm và nhiều kim loại màu.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy nêu các đặc điểm về vị trí địa lí, kích thước của lành thổ châu Á và ý nghĩa của
+chúng đối với khí hậu.
+2. Hãy nêu các đặc điểm của địa hình châu Á.
+3. Dựa vào hình 1.2, hãy ghi tên các đồng bằng lớn và các sông chính chảy trên từng
+đồng bằng vào vở học theo bảng mâẫu dưới đây :
+l
+2
+3
+6
+
+--- Trang 8 ---
+] ' „ Ñ a ^ ^ ~
+Ễ’cz—!…"rfiịỔ`ảỉỂ' w Bài 2 : KHI HẠU CHÀU Ä
+. — ) c rÊ ¿ Ả A
+E C n *ẩ Châu Á nằm trải dài từ vùng cực Bắc đến vùng
+VẺ, T S AZ4 Xích đạo, có kích thước rộng lớn và cấu tạo địa hình
+ỄpEấa ẨỄ phức tạp. Đó là những điều kiện tạo ra sự phân hoá
+` ⁄%] khí hậu đa dạng và mang tính lục địa cao.
+x L S s ong E A n ể
+1. KHÍ HẬU CHÂU Á PHÂN HOÁ RẤT ĐA DẠNG
+8 %. ýẠ° CHÚ GIẢI
+O ®4xe Ú !
+ựí —S Ầ „ [.1 ] ĐỚIKHÍ HẬU CỰC VÀ CẬN CỰC
+7 0 N Zz^ ˆ À ĐỚI KHÍ HẬU ÔN ĐỚI
+- n« , [Z3] Kiếu ôn đái lục đa
+' CHÂU ÂU C A x — — 2 [ Kiểu ôn đời gió mùa
+t. g . Kiểu ôn đới hải dương
+' . ~ ĐỚI KHÍ HẬU OẶN NHIỆT
+4 Ỏ — ——74YWCIS555>>”] X K [571] xiáu cận mhiệt gió mùa
+==m“w⁄272777/ZA kếu „E3=eses
+— ỘZỷ/Ị/Í :ạỷ/ịỷ/;/}jl_ á—ãỊ '. Ƒ771 tiểu niệt d gõ mùa
+“ , ẩ' 'J ²7' ỉ © [-5.] 961KHÍ Hậu XícH ĐẠO
+4 ố ’ + + ‡ Ranh gới châu Á - cháuỗu
+A øg DƯƠNG `\'—Í) ~ ấẩ — Ram gó đð Wíhậu
+- 229 EỐC | -- - - Ramgdliiuwiihậu
+Hình 2.1. Lược đồ các đới khí hậu châu Á
+a) Khí hậu châu Á phân hoá thành nhiều đới khác nhau
+Quan sát hình 2.1, em hãy :
+- Đọc tên các đới khí hậu từ vùng cực Bắc đến vùng Xích đạo dọc theo kinh
+tuyến 80°Ð).
+- Giải thích tại sao khí hậu châu Á lại chia thành nhiêu đới như vậy ?
+7
+
+--- Trang 9 ---
+b) Các đới khí hậu châu Á thường phân hoá thành nhiều kiểu khí hậu khác nhau
+
+Quan sát hình 2.1, em háy chỉ mộit trong các đới có nhiều kiểu khí hậu và đọc
+tên các kiểu khí hậu thuộc đới đó.
+
+Như vậy, châu Á có nhiều đới khí hậu khác nhau. Sự đa dạng này là do lãnh thồ
+trải dài từ vùng cực Bắc đến vùng Xích đạo. Mặt khác, ở một số đới lại chia thành
+nhiều kiểu mà nguyên nhân chính là do lãnh thô rất rộng, có các dãy núi và sơn
+nguyên cao ngăn ảnh hưởng của biển xâm nhập sâu vào nội địa. Ngoài ra, trên các
+núi và sơn nguyên cao khí hậu còn thay đối theo chiều cao.
+
+2. KHÍ HẬU CHÂU Á PHỔ BIẾN LÀ CÁC KIỂU KHÍ HẬU 6IÓ MÙA VÀ CÁC KIỂU
+
+KHÍ HẬU LỤC ĐỊA
+
+a) Các kiểu khí hậu gió mùa
+
+Quan sát hình 2.1, em hay chỉ các khu vực thuộc các kiểu khí hậu gió mùa.
+
+Khí hậu gió mùa châu Á gồm các kiểu : khí hậu gió mùa nhiệt đới phân bố ở
+Nam Á và Đông Nam Á, khí hậu gió mùa cận nhiệt và ôn đới phân bố ở Đông Á.
+
+Trong các khu vực khí hậu gió mùa, một năm có hai mùa rõ rệt : mùa đông có
+gió từ nội địa thôi ra, không khí khô, lạnh và mưa không đáng kề. Mùa hạ có gió từ
+đại dương thỏi vào lục địa, thời tiết nóng ẩm và có mưa nhiều. Đặc biệt, Nam Á và
+Đông Nam Á là hai khu vực có mưa vào loại nhiều nhất thế giới.
+
+b) Các kiểu khí hậu lục địa
+
+Quan sát hình 2.1, em hay :
+
+- Chỉ những khu vực thuộc các kiểu khí hậu lục dịa.
+
+- Cho biết các kiểu khí hậu lục địa có những đặc điểm chung gì đáng chú ý ?
+
+Các kiều khí hậu lục địa phân bố chủ yếu trong các vùng nội địa và khu vực Tây
+Nam Á. Tại các khu vực này về mùa đông khô và lạnh, mùa hạ khô và nóng. Lượng
+mưa trung bình năm thay đối từ 200-500mm, độ bốc hơi rất lớn nên độ ầm không
+khí luôn luôn thấp. Hầu hết các vùng nội địa và Tây Nam Á đều phát triển cảnh
+quan bán hoang mạc và hoang mạc.
+
+Tóm lại, khí hậu châu Á phân hoá rất đa dạng, thay đổi theo các
+đới từ bắc xuống nam và theo các kiểu từ duyên hải vào nội địa. Có
+các kiểu khí hậu phổ biến : khí hậu gió mùa và khí hậu lục địa.
+
+8
+
+--- Trang 10 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+l. Dựa vào các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của ba địa điềm dưới đây, em hãy
+cho biết :
+- Nllỏi địa điểm nằm trong kiếu khí hậu nào ?
+- Nêu đặc điểm về nhiệt độ và lượng mưa của mỗi địa điểm đó.
+n mm % mm _ mm
+%
+l ..II!II!| , IlS`I
+ỔS .JI)I. | J L.V⁄INV!
+.. I .. ,ị I \
+
+00I II .U .. gố| lỗ
+ỔSI”M l „a ! l„„ . .
+.. ZvrxsTrTi
+„ L `„ + ⁄ L Ntcếễ 4 --- s
+10 El m ! 100 10 ẺEEE 100 -50 EFHE 100
+0732434687 88 9010 Ú 07480705 000 Ô TN 867 8 8 0000 Ô
+
+Y-an-gun E Ri-át U-lan Ba-to
+(Mi-an-ma) (A-rập Xê-út) (Mông Cồ)
+2. Dựa vào bảng 2.1, hảy v biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa vào vở học và xác định địa
+điểm này thuộc kiểu khí hậu nào ?
+
+Bảng 2.1. Nhiệt độ và lượng mưa trung bình tháng tại Thượng Hải (Trung Quốc)
+—
+Nhiệ độ(C)| 32 |4/,1| 80|13,5|18,8123,1|27,1|27,01|22/8|17,4|113| 5.8
+Ủ°(“mgư'ì’)“a 59.| 59 | 83 | 93 | 93 | 76 | 145 |142|127| 71 | 52 | 37
+
+9
+
+--- Trang 11 ---
+l Bài 3 : SÓNG NGOI VAÀ
+A CANH QUAN CHAU A
+L-i
+| Châu Á có mạng lưới sông ngòi khá phát triển,
+
+— songsựphân bố không đều và chế độ nước thay đổi
+lởi „ | phức tạp. Các cảnh quan tự nhiên phân hoá đa dạng.
+
+m . Nhìn chung, thiên nhiên châu Á có nhiều thuận lợi
+es nhưng cũng không ít khó khăn đối với sự phát triển
+
+kinh tế - xã hội của các quốc gia ở châu lục này.
+1. ĐẶC ĐIỂM SÔNG NGÙI
+
+- Sông ngòi ở châu Á khá phát triển và có nhiều hệ thống sông lớn.
+
+Dựa vào hình 1.2, em hay cho biết :
+
++ Các sông lớn của Bắc Á và Đông Á bắt nguồn từ khu vực nào, đổ vào
+biển và đại dương nào ?
++ Sông Mê Công (Cửu Long) chảy qua nước ta bắt nguồn từ sơn nguyên nào ?
+
+- Các sông ở châu Á phân bố không đều và có chế độ nước khá phức tạp.
+
+Ở Bắc Á, mạng lưới sông dày và các sông lớn đều chảy theo hướng từ nam lên bắc.
+
+Về mùa đông các sông bị đóng băng kéo dài. Mùa xuân, băng tuyết tan, mực
+nước sông lên nhanh và thường gây ra lũ băng lớn.
+
+Dựa vào hình 1.2 và 2.1 em hãy cho biết sông Ô-bi chảy theo hướng nào và qua
+các đới khí hậu nào. Tại sao về mùa xuân vùng trung và hạ lưu sông Ô-bi lại có lũ
+băng lớn ?
+
+Đông Á, Đông Nam Á và Nam Á là những khu vực có mưa nhiều nên ở đây
+mạng lưới sông dày và có nhiều sông lớn. Do ảnh hướng của chế độ mưa gió mùa,
+các sông có lượng nước lớn nhất vào cuối hạ đầu thu và thời kì cạn nhất vào cuối
+đông đầu xuân.
+
+Tây Nam Á và Trung Á là những khu vực thuộc khí hậu lục địa khô hạn nên sông
+ngòi kém phát triển. Tuy nhiên, nhờ nguồn nước do tuyết và băng tan từ các núi
+cao cung cấp, ở đây vân có một số sông lớn. Điền hình là các sông Xưa Đa-ri-a,
+A-mu Đa-ri-a ở Trung Á, Ti-grơ và O-phrát ở Tây Nam Á.
+
+10
+
+--- Trang 12 ---
+Lưu lượng nước sông ở các khu vực này càng về hạ lưu càng giảm. Một số sông
+nhỏ bị "chết” trong các hoang mạc cát.
+
+- Các sông của Bắc A có giá trị chủ yếu về giao thông và thuỷ điện, còn sông các
+khu vực khác có vai trò cung cấp nước cho sản xuất, đời sống, khai thác thuỷ điện,
+giao thông, du lịch, đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản.
+
+2. DÁC ĐÚI CÁNH QUAN TỰ NHIÊN
+n ơ . CHÚ GIẢI
+ỵw”r a SÀ SƯỠ n
+ctJ : L——Ì và rừng lá rộng
+¡ …SJẺ—ÀD > . G [Z8”] Rang cận nhitöø ẩn
+z „ \ C__đ -IìilI'qnl'itđũi'n
+'Ắ ffl\\“`\ổủ\jỊ PJẢ ` Xevan và cây hụ
+e ~ v ffl!II'ỊII'ỊBVI
+L. - . I “5j ~ [HH] càm quan s :
+N 322 ( Z2 @| — Ram i dkct
+C. cảnh quan
+++t Hanh Fil
+ẤN ĐỘ D ê châu  - châu Âu
+Hình 3.1. Lược đồ các đới cảnh quan tự nhiên châu Á
+Dựa vào hình 2.1 và 3.1, em hay cho biết :
+- Tên các đới cảnh quan của châu Á theo thứ tự từ bắc Xxuống nam dọc theo
+kinh tuyến 80°Ð.
+- Tên các cảnh quan phân bố ở khu vực khí hậu gió mùa và các cảnh quan
+Ớ khu vực khí hậu lục địa khô hạn.
+11
+
+--- Trang 13 ---
+Cảnh quan tự nhiên ở châu Á phân hoá rất đa dạng.
+
+- Rừng lá kim (hay rừng tai-ga) ở châu Á có diện tích rất rộng, phân bố chủ yếu
+ở đồng bằng Tây Xi-bia, sơn nguyên Trung Xi-bia và một phần ở Đông Xi-bia.
+
+- Rừng cận nhiệt ở Đông Á và rừng nhiệt đới ầm ở Đông Nam Á và Nam Á là
+các loại rừng giàu bậc nhất thế giới. Trong rừng có nhiều loại gô tốt, nhiều loại động
+vật quý hiếm.
+
+Ngày nay, trừ rừng lá kim, đa số các cảnh quan rừng, xavan và thảo nguyên đã
+bị con người khai phá, biến thành đất nông nghiệp, các khu dân cư và khu công
+nghiệp. Các rừng tự nhiên còn lại rất ít, bởi vậy việc bảo vệ rừng là nhiệm vụ rất
+quan trọng của các quốc gia ởớ châu Á.
+
+Ầ ế ọ6Ặ \ 8 Ị ửủỆ
+Hươu sao Gấu trúc Hồ
+Hình 3.2. Một số động vật quý hiếm ở châu Á
+3. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÚ KHĂN GỦA THIÊN NHIÊN CHÂU Á
+
+- Châu Á có nguồn tài nguyên thiên nhiên rất phong phú :
+
+Nhiều loại khoáng sản có trữ lượng rất lớn, đáng chú ý nhất là than, dầu mỏ,
+khí đốt, sắt, thiếc ...
+
+Các tài nguyên khác như đất, khí hậu, nguồn nước, thực vật, động vật và rừng
+rất đa dạng, các nguồn năng lượng (thuý năng, gió, năng lượng mặt trời, địa nhiệt...)
+rất dồi dào. Tính đa dạng của tài nguyên là cơ sở đề tạo ra sự đa dạng các sản phẩm.
+
+- Thiên nhiên châu Á cũng gây nhiều khó khăn cho con người :
+
+Các vùng núi cao hiểm trớ, các hoang mạc khô cằn rộng lớn, các vùng khí hậu
+giá lạnh khắc nghiệt chiếm tỉ lệ lớn so với toàn bộ lãnh thổ đã gây trở ngại lớn cho
+việc giao lưu giữa các vùng, việc mở rộng diện tích trồng trọt và chăn nuôi của các
+dân tộc.
+
+Các thiên tai như động đất, hoạt động núi lửa, bảo lụt... thường xảy ra ở các
+vùng đảo và duyên hải Đông Á, Đông Nam Á và Nam Á, gây thiệt hại lớn về
+người và của.
+
+12
+
+--- Trang 14 ---
+Châu Á có nhiều hệ thống sông lớn nhưng phân bố không đều.
+
+Cảnh quan thiên nhiên phân hoá rất đa dạng. Ngày nay phần lớn
+các cảnh quan nguyên sinh đã bị con người khai phá, biến thành
+đồng ruộng, các khu dân cư và khu công nghiệp.
+
+Thiên nhiên châu Á có nhiều thuận lợi nhờ nguồn tài nguyên đa
+dạng, phong phú song cũng nhiều khó khăn do núi non hiểm trở, khí
+hậu khắc nghiệt và thiên tai bất thường.
+
+CÂU HÓI VÀ BÀI TẬP
+l. Dựa vào hình 1.2 và các kiến thức đã học, em hãy kể tên các sông lớn ở
+Bắc Á, nêu hướng chảy và đặc điểm thuỷ chế của chúng.
+2. Dựa vào hình 3.1, em hãy cho biết sự thay đổi các cảnh quan tự nhiên từ tây sang
+đông theo vĩ tuyến 40°©B và giải thích tại sao có sự thay đôi như vậy.
+3. Em hảy sưu tầm và ghi tóm tắt những thông báo về một số thiên tai thường xảy ra Ở
+nước ta và các nước khác thuộc châu Á.
+(Các thiên tai gồm : bảo, lụt, động đất, hoạt động núi lửa.
+Nội dung tóm tắt : loại thiên tai, ngày tháng năm xảy ra, nơi xảy ra, những thiệt hại đã
+biết: nguồn tài liệu : sách, báo, truyền thanh, truyền hình...).
+13
+
+--- Trang 15 ---
+Bài 4 : Thực hành
+PHÂN TÍCH HOÀN LƯU GIÓ MÙA Ở CHÂU Á
+1. Phân tích hướng gió về mùa đông
+⁄ I í xuei / fAI Ku A 20 E n ự
+/ 0aƒd ”ka**ẵỉàfì_
+Ểỉ(ĩ""J U f-f—(;"ì- = E n ựt'JY'Ấ
+Á —-% Hướngg6chnh ( XH ÁẤpcao Xii
+l AĐD: ẤnĐộ Dương ĐTD: - Đạ Tây Dương
+Hình 4.1. Lược đồ phân bố khí áp và các hướng gió chính về mùa đông
+(tháng 1) ở khu vực khí hậu gió mùa châu Á
+Dựa vào hình 4.1, em hay -
+- Xác định và đọc tên các trung tâm áp thấầp và áp cao.
+- Xác định các hướng gió chính theo từng khu vực về mùa đông và ghi vào
+vở học theo mâu bang dưới dây.
+Bảng 4.1. Gió mùa châu A
+ướng gió theo mùa — .
+số Hướng gió mùa đông Hướng gió mùa hạ
+(tháng 1) (tháng 7)
+pgá . . ¬- „ ð “Ô/-
+Đồng Nam Á —:::2:2)0002222222)
+——
+14
+
+--- Trang 16 ---
+2. Phân tích hướng gió về mùa hạ
+„ ! . N ( s N ( N 1C êin 222 NH c T 4015 ( N Ĩ .C
+rs n ` SP 7 c O đh i E E E EC ầ s . I
+—¬ 1É À ¬ :
+wumepmlp —1020— Đườngđẵngáp T lrn: Áp thấp I-ran
+— —== Hướggósính ( Hoo: Áp ceo Ho-oøi
+Eire*|vinp®es - Anp: Ấn ọ Dươg ĐTD: Đại Tây Dươg
+Hình 4.2. Lược đồ phân bố khí áp và hướng gió chính về mùa hạ
+(tháng 7) ở khu vực khí hậu gió mùa châu Á
+Dựa vào hình 4.2, em hay -
+- Xác định các trung tâm áp thấp và áp cao.
+- Xác định các hướng gió chính theo từng khu vực về mùa hạ và ghi vào vở
+học theo mâu bảng 4.1.
+'e ~
+3. Tổng kết
+Các em ghi những kiến thức đã biết qua các phân tích ở trên vào vở học theo mâu
+bảng dưới đây.
+. Hướn Từ áp cao ...
+Mùa Khu vực - 4g : IJ :
+giÓ chính đến áp thấp ...
+E — G GG GG N
+C T n 2222223
+E 3EEEG
+NHHÀ. S Jaesousesitpesonsse,
+15
+
+--- Trang 17 ---
+‹.. | Bài 5 : ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ,
+Ễ XÃ HỘI CHÂU Á
+kR 3= | Châu Á là một trong những nơi có người cổ
+m 5 sinh sống và là cái nôi của những nền văn minh
+4 m u ii lâu đời trên Trái Đất. Châu Á còn được biết đến
+U. . T bởi một số đặc điểm nổi bật của dân cư mà ta sẽ
+= == liếp tục tìm hiểu.
+1. MỘT OHÂU LỤC ĐÔNG DÂN NHẤT THẾ GIÚI
+
+Bảng 5.1. Dân số các châu lục qua một số năm (triệu người)
+
+1950 2000 2002 |Ti lệ tăng tự nhiên
+(%) năm 2002
+
+Châu Á 1402 3 683 3766(1) .3
+
+Châu Âu 547 729 7280) -0,1
+
+Châu Đại Dương 13 30,4 32 1,0
+
+Châu Mĩ 339 829 850 1,4Q)
+
+Châu Phi 221 784 839 2,4
+
+Toàn thế giới - 22 6 055,4 6215 lEn:
+
+(1) Chưa tính số dân của LB Nga.
+
+(2) Kế cả số dân của LB Nga thuộc châu Á.
+
+(3) Bắc Mĩ có tỉ lệ tăng tự nhiên là 0,6%.
+
+Dựa vào bảng 5.1, em hãy nhận xết số dân và tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên
+của châu Á so với các châu khác và so với thế giới.
+
+Nhiều nước châu Á như Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan..., đang thực hiện
+chính sách dân số nhằm hạn chế gia tăng nhanh dân số. Nhờ đó, tỉ lệ gia tăng dân
+số của châu Á đã giảm đáng kể, ngang với mức trung bình năm của thế giới.
+
+2. DÂN DƯ THUỘC NHIÊU CHỦNG TỘC
+
+Quan sát hình 5.1, em hãy cho biết dân cư châu Á thuộc những chủng tộc nào ?
+Môi chủng tộc sống chủ yếu ở những khu vực nào ?
+
+16
+
+--- Trang 18 ---
+Dựa vào kiến thức đã học, em hãy so sánh thành phần chủng tộc của châu
+Á và châu Âu.
+.D. ..o ẵ.z.:.: Ễ:.Ư.:.:o z
+ủ 4 úg =.Ơ..I. aẵu 8.. .: :
+CHÂU ÂU _~.'_~_'_p— ồ.~ỉ}ổýc""'ỏ
+H E E N E n T] S
+" .. ẮẮỂ_o'.Ệ : 2 ự b c _
+n ;——::.-.-.z.—:—.— £.-.s'._—ỊlẤfv`_.ữh.J~ n HH
+: Í...=l.I .i.:. S : '..II i .. 5 . .'Àv
+'.n. 2 N # .o= Io tJoử.' . ° 3 U 2 w
+C 2 ⁄ 2 ỄJỀ.OI:'.W aỂkì.'ẩrc',"'.Ị"""':!u--' TẢ
+ồẮ'b'.'ẫ .z°..". .0.'..o..'o' .z'o"ạ.lco. `ỉ.`ì .. m
+3°'!..` .. „ Š H -. ;:o..'lỉr.a `4j. ..
+) 09029292 07 ĐÔNG ọJv ẫ s
+\ T G
+[2] Chững c O.r0p621 t,0Ù VÀ ể
+Chứng tọc Món-gô-4ö-
+Chứng tọc Ô-2tra 401 DƯƠNG L n
+Hình 5.1. Lược đồ phân bố các chủng tộc ở châu Á
+Các luồng di dân và việc mở rộng giao lưu đã dân đến sự hợp huyết giữa người
+thuộc các chủng tộc, các dân tộc trong môi quốc gia. Họ chung sống bên nhau và
+cùng góp sức xây dựng quê hương đất nước.
+3. NƠI RA ĐỜI DÚA GCÁC TÔN GIÁO LỚN
+Trên thế giới hiện nay có bốn tôn giáo lớn đóng vai trò đáng kề trong lịch sử
+văn hoá nhân loại. Đó là những tôn giáo xuất hiện từ thời xa xưa ở châu Á. Tại
+Ấn Độ đã ra đời hai tôn giáo lớn là Ấn Độ giáo và Phật giáo. Ấn Độ giáo ra đời
+vào thế ki đầu của thiên niên ki thứ nhất trước Công nguyên, Phật giáo ra đời
+vào thế kỉ VI trước Công nguyên. Trên vùng Tây A, Ki-tô giáo được hình thành
+từ đầu Công nguyên (tại Pa-le-xtin) và Hồi giáo vào thế ki VII sau Công nguyên
+(tại A-rập Xê-ut). Môi tôn giáo thờ một hoặc một số vị thần khác nhau. Các tôn
+giáo đều khuyên răn tín đồ làm việc thiện, tránh điều ác.
+vhả
+
+--- Trang 19 ---
+] 5
+`1 - _ O x 1 — mW—s ®*
+ýẠ & i l ` „ . LỤ Mẵ .`f '——`__ á : , r & ` Ì
+x -. Gg .. lẠ l
+Nhà thờ Hồi giáo Chùa của Phật giáo Nhà thờ Ki-tô giáo
+Hình 5.2. Nơi làm lễ của một số tôn giáo
+Dựa vào hình 5.2 và hiểu biết của bản thân, em hãy giới thiệu về nơi hành lê
+của một số tôn giáo.
+Mặc dù t lệ gia tăng dân số đã giảm, châu Á vẫn có số dân đông
+nhất so với các châu lục khác.
+Dân cư châu Á chủ yếu thuộc các chủng tộc Môn-gô-lôrit,
+Ơ-rô-pê-ô-it, và một số ít thuộc chủng tộc Ô-xtra-lô-it. Các chủng tộc
+tuy khác nhau về hình thái nhưng đều có quyền và khả năng như
+nhau trong mọi hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội.
+Châu Á cũng là nơi ra đời của nhiều tôn giáo lớn : Phật giáo,
+Hồi giáo, Ki-tô giáo, Ấn Độ giáo.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa vào bảng 5.1, em hãy so sánh số dân, tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên trong 50 năm
+qua của châu Á với châu Âu, châu Phi và thế giới.
+2. Vẽ biểu đồ và nhận xét sự gia tăng dân số của châu Á theo số liệu dưới đây :
+Số dân
+880 1402 2100 3110 3766*
+(Triệu người ) u.....
+* Chưa tính số dân của LB Nga thuộc châu Á.
+3. Trình bày địa điểm và thời điểm ra đời của bốn tôn giáo lớn ở châu Á.
+18
+
+--- Trang 20 ---
+Bài 6 : Thực hành
+ĐỌC, PHÂN TÍCH LƯỢC ĐÔ PHÂN BỐ DÂN CƯ
+VÀ CÁC THÀNH PHỐ LỚN CỦA CHÂU Á
+1. Phân bố dân cư châu Á
+Đọc hình 6.1, nhận biết khu vực có mật độ dân số từ thấp đến cao và điền vào
+bảng theo mâu sau :
+STT Mạt độ dân số Nơi phân bố Chi chú
+trung bình
+
+Ĩ Dưới 1 người/km2. | Bắc Liên bang Nga...
+
+2. 1-50 người/km2
+
+G 51-100 người/km2
+
+4. Trên 100 người/km2
+
+- Kết hợp với lược đồ tự nhiên châu Á và kiến thức đã học, giải thích.
+
+2. Các thành phố lớn ở châu Á
+
+Bảng 6.1. Số dân của một số thành phố lớn ở châu Á - năm 2000
+Thành phố Số dân | “Thành phố Số dân | Thành phố Số dân
+(Quốc gia) (triệu (Quốc gia) (triệu (Quốc gia) (triệu
+
+người) người) người)
+l. Tô-ki-ô 27,0 6. Gia-các-ta 5 11. Đắc-ca 112
+(Nhật Bản) (In-đô-nê-xi-a) (Băng-la-đét)
+2. Mum-bai 15,0 7. Bắc Kinh l 12. Ma-ni-la TỊ
+(Ấn ĐÐộ) (Trung Quốc) (Phi-lip-pin)
+3. Thượng Hải | 15,0 8. Ca-ra-si 12,0 13. Bát-đa 10,7
+(Trung Quốc) (Pa-ki-xtan) (I-rắc)
+4. Tê-hê-ran 13,6 9, Côn-ca-ta 12,0 14. Băng Cốc 10,7
+(I-ran) (Ấn Độ) (Thái Lan)
+5. Nu Đềê-li 132 10. Xơ-un 12,0 15:TP: Bồ 5,2
+(Ấn Ðộ) (Hàn Quốc) Chí Minh
+(Việt Nam)
+19
+
+--- Trang 21 ---
+x `
+LIÊN,G BANG NG A
+Š
+Ỹk : ~`
+N
+c ~ B
+ìf H Ẻ _~ \ “
+\ II
+A:RẤP :r RUNG QU
+ỊK_Ê-ÚT U T n
+_ \ N. . S TN
+U ; E ế Ỉ²!'Ỉl-
+. MI-AN-I LÍP-
+M … Ÿ...3 PIN
+_ : 92
+[ ] Chưa đến 1 ngườikm2 . n `
+[] 1- % ngườkm ÀA -LAI- z
+[ 15 - 100 ngườikm' I II T T À _
+I5 Tron 100 ngườik? „ -BÔ-N d(l-A,
+®  Thảnh phố lớn —ulf
+Hình 6.1. Lược đồ mật độ dân số và những thành phố lớn của châu Á
+Làm việc với hình 6.1 và số liệu bảng 6.1 :
+- Đọc tên các thành phố lớn ở bảng 6.1 và tìm vị trí của chúng trên hình 6.1(theo
+chữ cái đầu của tên thành phố ghi trên lược đồ).
+- Xác định vị trí và điền tên của các thành phố trong bảng 6.1 vào lược đồ tự in.
+- Cho biết các thành phố lớn của châu A thường tập trung tại khu vực nào, vì
+sao lại có sự phân bố đó ?
+20
+
+--- Trang 22 ---
+.Ị gối Bài7: ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN
+_;Ồ Ị ,"` IJ~ t s
+. / KINH TẾ - XÃ HỘI
+H A Vo r Á K < ˆ K
+a CÁC NƯỚC CHÂU Á
+: 1 'ư›< ⁄ ’ị
+Ế `ề Các nước châu Á có quá trình phát triển sớm
+⁄ u 26 nhưng trong một thời gian dài việc xây dựng nền
+) Ị kinh tế - xã hội bị chậm lại. Từ cuối thế kỉ XX nền
+- ˆ 2 kinh tế của các nước và vùng lãnh thổ châu Á đã có
+⁄ ;4 S chuyển biến mạnh mẽ nhưng không đồng đều.
+1. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC NƯỚC CHÂU Á
+
+a) Thời Cổ đại và Trung đại, nhiêu dân tộc châu Á đã đạt trình độ phát triển cao
+của thế giới. Vào thời đó cư dân ở nhiều nước châu Á đã biết khai thác, chế biến
+khoáng sản, phát triển nghề thủ công, trồng trọt, chăn nuôi và nghề rừng. Họ đã tạo
+ra nhiều mặt hàng nồi tiếng, được các nước phương Tây ưa chuộng và nhờ đó, thương
+nghiệp phát triển. Đã có các con đường vận chuyển hàng hoá từ Trung Quốc, Ấn Độ,
+Đông Nam Á và Tây Nam Á sang các nước châu Âu.
+
+Bảng 7.1. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu cửa châu Á thời Cổ đại, Trung đại
+Quốc gia, khu vực Các mặt hàng nồi tiếng
+
+ˆ Ấn Độ Vải bông, đồ gốm, công cụ sản xuất bằng
+
+kim loại, đồ thuỷ tinh, đồ trang sức vàng bạc...
+
+3 Đông Nam Á Các gia vị và hương liệu (hồ tiêu, hồi, quế,
+
+trầm hương), đồ gốm...
+Tây Nam Á Thảm len, đồ trang sức vàng bạc, đồ gốm,
+thuý tinh, đồ da, vũ khí.
+
+b) Từ thế kí XVI và đặc biệt trong thế ki XIX, hầu hết các nước châu Á trở
+thành thuộc địa của các đế quốc Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha... Dưới chế độ
+thực dân và phong kiến, nhiều nước trở thành nơi cung cấp nguyên liệu và nơi tiêu
+thụ hàng hoá cho "mâu quốc”, nhân dân chịu cảnh áp bức khô cực.
+
+21
+
+--- Trang 23 ---
+Riêng Nhật Bản, nhờ sớm thực hiện cuộc cải cách Minh Trị vào nửa cuối thế ki XIX
+mở rộng quan hệ với các nước phương Tàây, giải phóng đất nước thoát khỏi mọi ràng
+buộc lôi thời của chế độ phong kiến, tạo điều kiện cho nền kinh tế Nhật Bản phát
+triển nhanh chóng.
+
+2. ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA CÁC NƯỚC VÀ LÃNH THỔ
+
+CHÂU Á HIỆN NAY
+
+Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản thoát khỏi cuộc chiến, các nước thuộc
+địa dần dần giành độc lập. Nền kinh tế các nước đều bị kiệt quệ, đời sống nhân dân
+vô cùng cực khó. Hầu hết các nước đều thiếu lương thực, thực phẩm, thiếu hàng
+hoá tiêu dùng, thiếu các công cụ và phương tiện sản xuất...
+
+Trong nửa cuối thế ki XX, nền kinh tế các nước và vùng lãnh thô đã có nhiều
+chuyên biến.
+
+Bảng 7.2. Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội ở một số nước châu Á năm 2001
+Cơ cấu GDP (%) _ | Tilệ tăng
+Quốc gia Nông | Công Dịch `GDP GDP/người Mức -
+nghiệp | nghiệp vụ bìnhquâản| (USD) thu nhập
+năm(%
+Trung Quốc 9110 | Trung bình dưới
+10810 | Trung binh dướ
+U-do-beki.xt
+
+Nguồn : Niên giám thống kê 2002. NXB Thống kê, Hà Nội, 2003.
+
+(1) Theo phân loại của Ngân hàng Thế giới đến 1/2002. (2) số liệu 1996.
+(3) số liệu 1999,
+
+22
+
+--- Trang 24 ---
+Dựa vào bảng 7.2, em hãy cho biết -
+
+- Nước có bình quân GDP đâu người cao nhất so với nước thấp nhất chênh
+nhau khoảng bao nhiêu lần ?
+
+- 7ì trọng giá trị nông nghiệp trong cơ cấu GDP của các nước thu nhập cao
+khác với nước có thu nhập thấp ở chô nào ?
+
+Đánh giá tình hình phát triên kinh tế - xã hội của các nước và vùng lãnh thô ở
+châu Á vào cuối thế ki XX, người ta nhận thấy :
+
+- Trình độ phát triển giữa các nước và vùng lãnh thổ rất khác nhau. Có thê
+phân biệt :
+
++ Nhật Bản là nước phát triển cao nhất châu Á, đứng hàng thứ hai thế giới, sau
+Hoa Kì và là nước có nền kinh tế - xã hội phát triển toàn diện.
+
++ Một số nước và vùng lãnh thô có mức độ công nghiệp hoá khá cao và nhanh
+như Xin-ga-po, Hàn Quốc, Đài Loan... được gọi là những nước công nghiệp mới.
+
++ Một số nước đang phát triên có tốc độ công nghiệp hoá nhanh, song nông nghiệp
+vân đóng vai trò quan trọng như Trung Quốc, Ấn Độ, Ma-lai-xi-a, Thái Lan... Các
+nước này tập trung phát triển dịch vụ và công nghiệp chế biến đề xuất khâu, nhờ đó
+tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao.
+
++ Một số nước đang phát triền, nền kinh tế dựa chủ yếu vào sản xuất nông
+nghiệp như Mi-an-ma, Lào, Băng-la-đét, Nê-pan, Cam-pu-chia...
+
++ Ngoài ra, còn một số nước như Bru-nây, Cô-oét, A-rập Xê-út... nhờ có nguồn
+dầu khí phong phú được nhiều nước công nghiệp đầu tư khai thác, chế biến, trở
+thành những nước giàu nhưng trình độ kinh tế - xã hội chưa phát triển cao.
+
+- Một số quốc gia tuy thuộc loại nước nông - công nghiệp nhưng lại có các ngành
+công nghiệp rất hiện đại như các ngành điện tử, nguyên tử, hàng không vũ trụ... Đó
+là các nước Trung Quốc, Ấn Độ, Pa-ki-xtan...
+
+- Hiện nay, ở châu Á số lượng các quốc gia có thu nhập thấp, đời sống nhân
+dân nghèo khó... còn chiếm tỉ lệ cao.
+
+Các nước châu Á có quá trình phát triển sớm, song do chế độ
+phong kiến và thực dân kìm hãm, nền kinh tế rơi vào tình trạng chậm
+phát triển kéo dài. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nền kinh tế các
+nước châu Á có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, song sự phát triển giữa
+các nước và vùng lãnh thổ không đều. Mặt khác, số lượng các quốc
+gia nghèo khổ còn chiếm tỉ lệ cao.
+
+23
+
+--- Trang 25 ---
+CẤU HOI VA BÀI TẬP
+
+I. Em hãy cho biết, tại sao Nhật Bản lại trở thành nước phát triển sớm nhất của
+châu A.
+
+2. Dựa vào bảng 7.2, em hãy vẽ biểu đồ hình cột để so sánh mức thu nhập bình quân
+đầu người (GDP/ người) của các nước Cö-oét, Hàn Quốc và Lào.
+
+3. Dựa vào hình 7.1, hãy thống kê tên các nước và vùng lãnh thô vào các nhóm có thu
+nhập như nhau và cho biết số nước và vùng làãnh thổ có thu nhập cao tập trung nhiều nhất
+Ở khu vực nào ?
+
+n Ể — ⁄-“ìn BẮC BẰNG ĐƯƠNG tỈễ J :
+
+Jf—`\ ~ x A O ¬
+
+6 : n —< 2m - . ..
+
+) ⁄S ÿ ỏ ' .&h ⁄ ›
+
+) ., Ả LIÊN, B i Í`J : A
+
+4 ` N \ . e ® ưuịủ""; 4 . ể hAĨĨ›ẫỂÌ'Ỉ%’-}Ắ Ẵ
+
+T ể,.gẨẵìv“ / v N QÀ4 ạỹ Jíffl ' . \v n —
+
+ư x H H n Y m Ás Kà Ø ⁄8ìNh
+
+tll l_ a '\I ` ự : b = "’v;..;Ỉ1Ị__,..—'. .3 c
+
+J .. G , = I`Y4 : I " Ạ__...` C „ i". Ả\I :
+fflẤ .¡ J .. ! w Pầfìh—_
+Ù—] Thurhập thấp — ềj A : - . l .
+[ —] Thu nhập trưng bình dưới \\ -. Ä MA-LAT-X >Œs ……J/ a
+[——] Thu nhập trưng bình trên == . .AN ĐỘ TO X SXINOA . Ể ,
+VIỆTNAM Tôn quốc gia, lãnh thổ ZJN£ b C ⁄ Sỗ: TEMD "“"'vì —
+1 “PhẩnlNănhHÍ Thẩ NH Kiởoh&uÂu - ` DƯƠNG w#ẳỉ z Eĩf" J'
+2 FhẩnI5nh thể Pn-ka -xin ⁄v _..
++ + + +  Ranh giới ochấu: Á - phậu Âu â/ CHÂU
+lêng ĐÔNG TI-MO chưn xấp toại . _ c TIẠI DƯƠNG.
+Hình 7.1. Lược đồ phân loại các quốc gia và lãnh thổ châu Á theo mức thu nhập.
+(Nguồn : Theo phân loại của Ngân hàng Thế giới - 2002).
+24
+
+--- Trang 26 ---
+— I Bài 8 : TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN
+v KINH TẾ - XÃ HỘI
+.. Ở CÁC NƯỚC CHÂU Á
+nì” . Trong mấy chục năm cuối thế kỉ XX, phần lớn
+X .À ở ] cácnước châu Á đã đẩy mạnh phát triển kinh tế,
+Ả vươn lên theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại
+hoá. Nhìn chung, sự phát triển của các nước
+„ | không đồng đều, song nhiều nước đã đạt được
+| một số thành tựu to lớn.
+1. NÔNG MìHIỆP
+r <a |f Zn BẮC BĂNG DƯƠNG —J~J ]
+J .. f"'…_ qgòn N n A ẹ,.ví—ĩ" ~ ỹ_,r*'~“'y 'jể v
+L S W x cđ w Av x C -
+Ll1_ 41 xanu Au {Ự fjỉ JỈ ÑN ẫằẺềpP |_ '
+, a JủủỦ N. /AIW§ l $ ®N .
+L_ẸĨ;.` c J ÍÍ n = ẸÍỊ« .. 2JVI x .] —z ụỊJJ. ì fJV."_j Ặ unu Ể
+ê ỆỄỞ* A : W A À u H
+A 0 Y G C G u
+¿ >-ủ___ x / . v —Ể'l\ ẩ'”""`ạ— ^Y ”.f L
+u ra v ã
+cEẤU—_7,ìỀ' Š g`y ] 'Ề ' 'I"|l cIlJ' TÊ "`g…__ ,Ễl"fi"".'°q'Ị5ị> "~ẹ TELLÍT.HN
+—hiiiề ˆ- ỔỂ ù Ắrì . J.-.'»'*Ỉ'Ế . x \
+= . . L I / .
+E mnewem - . đNĐỘ NI c m ẺẢỀắ ;# vẽ v
+a Ù ù 20028,l60m,mg® U I ỳỷ’ẵẳ,J'-u;P' n A-g¬ờ sỬ 9 : TỐNm .
+A» ( G ÁC chboxgcaphkoowe | 2UƠNG R'fạ;aịỂ~… .„ Ÿ
+jẳĩĨjirẺzỸEậả~'lỹ'ỀIJÚY4 Dx, oọ dầu, chà à ' .
+Ý42 Tuổn ..
+C T H H |zu|f.IIẻgc.'|ÍIỈgt.Iu,tIÌtJĩ›g\".q..."’Yỉ;\., - A /  ĐẠI DƯƠNG
+Hình 8.1. Lược đồ phân bố các cây trồng, vật nuôi ở châu Á
+5
+
+--- Trang 27 ---
+Dựa vào hình 8.1, em hay cho biết :
+
+- Các nước thuộc khu vực Đông Á , Đông Nam Á và Nam Á có các loại cây trồng,
+vật nuôi nào là chủ yếu ?
+
+- Khu vực Tây Nam Á và các vùng nội địa có những loại cây trồng, vật nuôi
+nào là phổ biến nhất ?
+
+Ở châu Á, lúa gạo có thê xem là loại cây lương thực quan trọng nhất. Cây lúa
+thích nghi với điều kiện khí hậu nóng ẩm, được trồng chủ yếu trên các đồng bằng
+phù sa màu mỡ. Trái lại, cây lúa mì và cây ngô được trồng chủ yếu ở các vùng đất
+cao và khí hậu khô hơn. Châu Á chiếm gần 93% sản lượng lúa gạo và khoảng 39%
+sản lượng lúa mì của toàn thế giới (2003).
+
+- Trung Quốc
+ã Ấn 9o
+U In6-nôx4-
+. Bâng-lađót
+- Việt Nam
+ð Thái Lon
+W Mi-an-ma
+W Các nước khác
+Hình 8.2. Biểu đồ tỉ lệ sản lượng lúa gạo của một số quốc gia châu Á
+so với thế giới (%) năm 2003
+
+Dựa vào hình 8.2, em hãy cho biết những nước nào ở châu Á sản xuất nhiều
+lúa gạo và tÌ lệ so với thế giới là bao nhiêu ?
+
+Trung Quốc và Ấn Độ là #».› 4XA 7 „ÀA 2
+hainướcđôngdânnhätthé” | 4 Ử›" í Ợì 12 `ẳ 4
+giớ, trước đây thường Ñ *Ì ẻ H i Ặ
+xuyên thiếu hụt lương thực, v 7 \ S4n:
+nay đã đủ và còn thừa để ‹ . ¬ m 1
+
+Một số nước như ỉ 4 '
+
+Thái Lan, Việt Nam hiện 1z 4 ñ
+nay trở thành những nước " A , ề`
+xuất khẩu gạo đứng thứ C MCN UỈỄ ˆ-
+nhất và thứ hai thế giới. Hình 8.3. Cảnh thu hoạch lúa ở In-đô-nê-xi-a
+
+26
+
+--- Trang 28 ---
+Các vật nuôi của châu Á cũng rất đa dạng. Ở các vùng khí hậu ẩm ướt, vật nuôi
+chủ yếu là trâu, bò, lợn, gà, vịt... Ø các vùng khí hậu tương đối khô hạn, vật nuôi
+chủ yếu là dê, bò, ngựa, cừu... Đặc biệt, Bắc A thuộc vùng khí hậu lạnh, vật nuôi
+quan trọng nhất là tuần lộc.
+
+2. DÔNG NGHIỆP
+
+Sản xuất công nghiệp của các nước châu Á rất đa dạng, nhưng phát triển
+chưa đều.
+
+- Cóng nghiệp khai khoáng phát triên ở nhiều nước khác nhau, tạo ra nguồn
+nguyên liệu, nhiên liệu cho sản xuất trong nước và nguồn hàng xuất khẩu.
+
+Dựa vào bảng số liệu dưới đây, em hay cho biết :
+
++ Những nước nào khai thác than và dâu mỏ nhiều nhất ?
+
++ Những nước nào sử dụng các sản phẩm khai thác chủ yếu đdể xuất khẩu ?
+
+Bảng 8.1. Sản lượng khai thác than và dầu mỏ ở một số nước châu Á
+năm 1998
+Tiêu chí Sản lượng than Sản lượng dầu mỏó
+(triệu tấn) (triệu tấn)
+uốc gia
+
+Trung Quốc 1250 12258. |- l6I- |- 1737
+
+Nhật Bản 214,
+
+In-đô-nê-xi-a 6548 45,21
+
+AsapXeut |- . J J 4312
+__
+
+Ấn Độ 297,8 32,97 715
+
+Nguồn : Số liệu kinh tế - xã hội các nước và vùng lành thô trên thế giới. NXB Thống kê,
+Hà Nội, 2002.
+
+- Công nghiệp luyện kim, cơ khí chế tạo (máy công cụ, phương tiện giao thông
+vận tải), điện tử... phát triển mạnh ở Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc,
+Đài Loan...
+
+- Công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng (may mặc, dệt, chế biến thực phẩm...)
+phát triển ở hầu hết các nước.
+
+z
+
+--- Trang 29 ---
+3. DỊCH VỤ
+Ngày nay, các hoạt động dịch vụ (giao thông vận tải, thương mại, viên thông, du
+lịch...) được các nước rất coi trọng. Nhật Bản, Xin-ga-po, Hàn Quốc là những nước
+có ngành dịch vụ phát triển cao.
+Dựa vào bảng 7.2, em hãy cho biết -
+- Tì trọng giá trị dịch vụ trong cơ cấu GDP của Nhật Bản, Hàn Quốc là
+bao nhiêu ?
+- Mối quan hệ giữa !ỉ trọng giá trị dịch vụ trong cơ cấu GDP với GDP theo
+diầu người của các nước nói trên như thế nào ?
+
+Ngày nay, tình hình phát triển kinh tế - xã hội ở các nước châu Á
+đã có được những thành tựu to lớn.
+
+Về nông nghiệp, sản xuất lương thực ở nhiều nước như Ấn Độ,
+Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam đã đạt kết quả vượt bậc.
+
+Về công nghiệp và dịch vụ, Nhật Bản, Xin-ga-po, Hàn Quốc là
+những nước có trình độ phát triển cao. Đời sống của nhân dân các
+nước này được nâng cao rõ rệt.
+
+CÂU HÓI VÀ BÀI TẬP
+1. Những thành tựu về nông nghiệp của các nước châu Á được biểu hiện như thế nào ?
+2. Dựa vào nguồn tài nguyên nào mà một số nước Tây Nam A lại trở thành những nước
+có thu nhập cao ?
+3. Dựa vào kiến thức đã học, em hãy ghi tên các nước và vùng lành thổ đã đạt được thành
+tựu lớn trong phát triển nông nghiệp hoặc công nghiệp vào vở học theo mẫu bảng dưới đây :
+28
+
+--- Trang 30 ---
+— Bài 9 : KHU VỰC TÂY NAM A
+gusoue- \ ¬- Tây Nam Á nằm ở vị trí ngã ba của ba châu lục
+Ể _ E S B.I Á, Âu, Phi, là khu vực nhiều núi và cao nguyên, có
+— à khí hậu khô hạn và có nguồn tài nguyên dầu mỏ
+6t*°" . rất phong phú. Tây Nam Á là một trong những nơi
+x . phát sinh các nền văn minh Cổ đại.
+1. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ
+Dựa vào hình 9.1, em hãy cho biết khu vực Tây Nam Á :
+- Tiếp giáp với các vịnh, biển, các khu vực và châu lục nào.
+- Nằm trong khoảng các vĩ độ nào ?
+SIP= _ 1 _
+„ 1ỉf,›Ệỉ;1E’~`.~jff»f'›*ĩ.’3~i…:“Ễè›°Jẵ²’Ý*I”Ệ`hF'Ẹy I] Dưới 500m
+N 'Ỉ _ Từ 500 - 2000m
+| L m Ẩ | IØi] Trên 2000m
+><><= ' Hoang mạc cát
+a JÀ- Dãy núi chính
+' ắẶ Dầu mỏ
+Hình 9.1. Lược đồ tự nhiên Tây Nam Á
+29
+
+--- Trang 31 ---
+2. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
+Dựa vào hình 9.1, em hãy cho biết các miên địa hình từ đông bắc xuống tây nam
+của khu vực Tây Nam A.
+=-À I7S9: 1..3 \
+f«Ế-LỂ— ỔIj ¬ n n ì
+Hình 9.2. Khai thác dầu ở I-ran
+
+Tây Nam Á rộng trên 7 triệu km2, là một khu vực nhiều núi và cao nguyên.
+
+Phía đông bắc có các dãy núi cao chạy từ bờ Địa Trung Hải nối hệ thống An-pi
+với hệ thống Hi-ma-lay-a, bao quanh sơn nguyên Thô Nhi Kì và sơn nguyên I-ran.
+
+Phía tây nam là sơn nguyên A-rap chiếm gâần toàn bộ diện tích của bán đảo A-rap.
+Ở giữa là đồng bằng Lưỡng Hà được phù sa của hai sông Ti-grơ và O-phrát bồi đắp.
+
+Dựa vào hình 9.1 và hình 2.1, em hãy kể tên các đới và kiểu khí hậu của
+Tây Nam Á.
+
+Nguồn tài nguyên quan trọng nhất của khu vực là dầu mỏ, trữ lượng rất lớn và
+phân bố chủ yếu ở đồng bằng Lưỡng Hà, các đồng bằng của bán đảo A-rap và vùng
+vịnh Pé-xích. Những nước có nhiều dầu mỏ nhất là A-rập Xê-út, I-ran, I-rắc, Cô-oét.
+30
+
+--- Trang 32 ---
+3. ĐẶC ĐIỂM DÂN DƯ, KINH TẾ, CHÍNH TRỊ
+Quan sát hình 9.3, em hãy cho biết khu vực Tây Nam �� bao gồn các quốc gia nào ?
+Kể tên quốc gia có diện tích lớn nhất và quốc gia có diện tích nhỏ nhất.
+Hình 9.3. Lược đồ các nước khu vực Tây Nam Á
+(*) Các tiểu vương quốc A-rập thống nhất
+
+Tây Nam Á có dân số khoảng 286 triệu người, phần lớn là người A-rập và theo
+đạo Hồi là chủ yếu, sinh sống tập trung ở các vùng ven biền, các thung lũng có mưa,
+các nơi có thê đào được giếng lấy nước.
+
+Dựa trên các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, Tây Nam Á có thể
+phát triển các ngành kinh tế nào ? Vì sao lại phát triển các ngành đó ?
+
+Trước đây, đại bộ phận dân cư làm nông nghiệp : trồng lúa mì, chà là, chăn nuôi
+du mục và dệt thảm.
+
+Ngày nay, công nghiệp và thương mại phát triển, nhất là công nghiệp khai thác
+và chế biến dầu mỏ. Hằng năm các nước khai thác hơn 1 tí tấn dầu, chiếm khoảng
+1/3 sản lượng dầu thế giới. Dân thành phố ngày càng đông, tỉ lệ dân thành thị cao
+chiếm khoảng 80 - 90% dân số, nhất là ở I-xra-en, Cô-oét, Li-băng.
+
+Dựa vào hình 9.4, cho biết Tây Nam Á xuất khẩu dầu mỏ đến các khu vực nào ?
+
+31
+
+--- Trang 33 ---
+i bui P.o
+E hắc zafĩJxỸJ3fI,1LJrJf,*arsg' \
+- : NI
+-IẺ 5 4 ' L sw"...
+!ì' <x "7 . ư
+- . Á
+b Ù 28 `Ẩ ì* ) THÁI
+X . BÌNH
+.`_ TÂY v h
+X Ý à
+ế Ì` DƯƠNG *q`ụ ề.: ố DƯƠNG
+X ~ ` : Ñ ¿
+` ï _.. '^'lưẩ'. . À_ Ớ 2
+BÌNH -
+b Aoo = , .
+DƯƠNG ` 5 `Ơ DƯƠNG
+o „ AA
+G
+a Dẩumỏ
+xuất di - .ơ"Ị
+Hình 9.4. Lược đồ dầu mỏ xuất từ Tây Nam Á đi các nước trên thế giới
+Với nguồn tài nguyên giàu có, lại có vị trí chiến lược quan trọng - nơi qua lại giữa
+ba châu lục, giữa các vùng biên, đại dương, nên từ thời xa xưa tới nay đây vẫn là
+nơi đã xảy ra những cuộc tranh chấp gay gắt giữa các bộ tộc, các dân tộc trong và
+ngoài khu vực.
+Sự không ồn định về chính trị đã ảnh hướng đến sự phát triển kinh tế và đời sống
+của các nước trong khu vực.
+
+Tây Nam Á có vị trí địa lí chiến lược quan trọng, nhiều núi và cao
+nguyên, khí hậu khô hạn, có tài nguyên dầu mỏ phong phú, là nơi
+xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới. Tây Nam Á là một trong những
+cái nôi của các nền văn minh C đại thế giới.
+
+Hiện nay, tình hình chính trị, kinh tế của khu vực đang diễn ra rất
+phức tạp.
+
+CÂU HƠI VÀ BÀI TẬP
+I. Tây Nam Á có đặc điểm vị trí địa lí như thế nào ?
+2. Các dạng địa hình chủ yếu của Tây Nam Á phân bố như thế nào ?
+3. Nêu những khó khăn ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xả hội của khu vực.
+32
+
+--- Trang 34 ---
+f*` Bài 10 : ĐIÊU KIỆN TỰ NHIÊN
+u . KHU VỰC NAM Á
+u Ễẩuả Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
+i-Ạẹ’ỆỸéẸ’°7 khu vực Nam Á rất phong phú, đa dạng. Ở đây có
+ẵ` đ hệ thống núi Hi-ma-lay-a hùng vĩ, sơn nguyên
+: Đê-can và đồng bằng Ấn - Hằng rộng lớn. Cảnh
+: quan thiên nhiên chủ yếu là rừng nhiệt đới và xa
+- Á _| van,thuận lợi cho phát triển kinh tế.
+1. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ ĐỊA HÌNH
+'
+^N
+5 -Hgang-.
+_ &
+, [7] Đồngbằng  Nš Then
+109 * ] smrnguen #& Dấum
+— EEƠ| Núce - vỦ ăngg
+[] Hoang mạc N
+Ạ 'ĐLVƠ v , Ểlbm ] ® Thủớt c Sốt
+Hình 10.1. Lược đồ tự nhiên khu vực Nam Á
+33
+
+--- Trang 35 ---
+Dựa vào hình J0.1, em hay -
+
+- Nêu đặc điểm vị trí địa lí của khu vực Nam Á.
+
+- Kể các miền địa hình chính từ bắc xuống nam.
+
+Nam Á có ba miền địa hình khác nhau :
+
+Phía bắc là hệ thống núi Hi-ma-lay-a hùng vĩ chạy theo hướng tây bắc - đông
+nam dài gần 2600 km, bề rộng trung bình từ 320 - 400 km. Đây là ranh giới khí hậu
+quan trọng giữa hai khu vực Trung Á và Nam Á. Về mùa đóng, Hi-ma-lay-a có tác
+dụng chắn khối không khí lạnh từ Trung Á tràn xuống, làm cho Nam Á ấm hơn
+miền Bắc Việt Nam là nơi có cùng vĩ độ. Về mùa hạ, gió mùa tây nam từ Ấn Độ
+Dương thối tới, gây mưa lớn trên các sườn núi phía nam.
+
+Phía nam là sơn nguyên Đê-can tương đối thấp và bằng phảng. Hai rìa phía tây
+và phía đông của sơn nguyên là các dãy Gát Tây và Gát Đông.
+
+Năằm giữa chân núi Hi-ma-lay-a và sơn nguyên Đê-can là đồng bằng Ấn-Hằng
+rộng và bằng phẳng, chạy từ bờ biền A-rap đến bờ vịnh Ben-gan dài hơn 3000 km,
+bề rộng từ 250 km đến 350 km.
+
+2. KHÍ HẬU, SÔNG NGÙI VÀ CÁNH QUAN TỰ NHIÊN
+
+Quan sát hình 10.2 kết hợp với kiến thức đã học, em hãy cho biết khu vực Nam Á
+chủ yếu nằm trong đới khí hậu nào ?
+
+Đại bộ phận Nam Á nằm trong đới khí hậu nhiệt đới gió mùa. Trên các
+vùng đồng bằng và sơn nguyên thấp, về mùa đông có gió mùa đông bắc với thời tiết
+lạnh và khô. Mùa hạ từ tháng 4 đến tháng 9, có gió mùa tây nam nóng và âm từ
+Ấn Độ Dương đến mang theo mưa cho khu vực Nam Á. Nhịp điệu hoạt động của
+gió mùa có ảnh hướng rất lớn đến nhịp điệu sản xuất và sinh hoạt của nhân dân
+trong khu vực. Trên các vùng núi cao, nhất là Hi-ma-lay-a, điều kiện khí hậu thay
+đôi theo độ cao và phân hoá rất phức tạp. Trên các sườn phía nam, phần thấp thuộc
+khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, mưa nhiều. Càng lên cao khí hậu càng mát dần. Từ
+độ cao 4500m trở lên là đới băng tuyết vĩnh cửu. Ơ sườn phía bắc có khí hậu lạnh
+và khô, lượng mưa dưới 100mm. Vùng Tây Bắc Ấn Độ và Pa-ki-xtan thuộc đới khí
+hậu nhiệt đới khô, lượng mưa hằng năm từ 200 - 500mm.
+
+Địa hình là nhân tố ảnh hưởng rõ rệt đến sự phân hoá khí hậu Nam Á.
+
+Dựa vào hình 10.2, em có nhận xết gì về sự phân bố mua ở khu vực Nam Á ?
+
+Nam Á có nhiều hệ thống sông lớn như sông Ấn, sông Hằng, sông Bra-ma-pút.
+34
+
+--- Trang 36 ---
+Nam Á có các kiểu cảnh quan : rừng nhiệt đới ẩm, xavan, hoang mạc và cảnh quan
+núi cao.
+Hí
+183mm⁄2 - À
+. 0 . ’yí oc
+Z 260129 À
+251-750mm .. l
+E1 : 7511000nm "
+NZ]  Tròn 1000mm Ồ
+< Dãy núi chính
+ñ 170G+359C°.- 183mm
+s Hương Q DỆ NHiệt độ của tháng lạnh nhất,
+—*- Hướng gió mùa đông 80 nóng nhất, lượng mưa cả năm
+Hình 10.2. L ược đồ phân bố mưa ở Nam Á
+¡ S ỹ' ⁄ T Y ri J,'u'n'Ể'i' j l n i
+¿
+Hình 10.3. Hoang mạc Tha Hình 10.4. Núi Hi-ma-lay-a
+35
+
+--- Trang 37 ---
+Nam Á có điều kiện tự nhiên rất phong phú. Có ba miền địa hình
+chính : phía bắc là dãy Hi-ma-lay-a hùng vĩ, phía nam là sơn nguyên
+Đê-can, ở giữa là đồng bằng Ấn - Hằng rộng lớn.
+Nam Á có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm và là một trong
+những khu vực có mưa nhiều nhất thế giới.
+Nhịp điệu hoạt động của gió mùa có ảnh hưởng rất lớn đến nhịp
+điệu sản xuất và sinh hoạt của nhân dân trong khu vực.
+Nam Á có nhiều sông ngòi lớn và các cảnh quan tự nhiên đa dạng.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nam Á có mấy miền địa hình ? Nêu rõ đặc điểm của mỏỗi miền.
+2. Giải thích nguyên nhân dẫn đến sự phân bố mưa không đều ở khu vực Nam Á.
+3. Hãy cho biết các sông và cảnh quan tự nhiên chính của Nam Á.
+36
+
+--- Trang 38 ---
+| Bài 11 : DÂN CƯ VÀ ĐẶC ĐIỂM
+_ KINH TẾ KHU VỰC NAM Á
+1. DÂN DƯ
+- Quan sát hình 11.1, em có nhận xét gì về sự phân bố dân cư của Nam Á ?
+@
+H ;N Ểđtồ \
+Ểb'\_n›uui. ° c Ĩ’JJ 4 ~
+PAKIXIAN A GI HN .
+⁄ 3_ ___ưÍ Ề L : ẺẦù"’ủ.__ r ủ"'ả_
+. — . Ề"'~t. NhậấtT T N S
+, QiNGET > ^ ẵứ - X ẾÌ*.*_V. A ÿ : CÃN ]
+° š » Lẻ Â ” -
+.. oƠ.o.° ".~. N. i\íẮ~.J,dI-đ Ể4"~r²',I__-vJ'L ị
+_.. ;fJ .
+e ộ...
+. ể '
+v L 0 5 , \
+ì_—' " @ 9atiLin erituom
+n ® Đ6tt] từ 5 đến 8 triệu dân
+N-ĐL #  Mỗi chấm tương ứng
+: 500.000 người
+Hình 11.1. Lược đồ phân bố dân cư Nam Á
+37
+
+--- Trang 39 ---
+. : .
+Hình 11.2. Đền Tat Ma-han - một trong những công trình
+văn hoá nổi tiếng ở Ân Độ
+Bảng 11.1. Diện tích và dân số một số khu vực của châu Á
+Khu vực Diện tích Dân số năm 2001
+(nghìn km®) (triệu người)
+- Đông Á 11762 1503
+- Nam A 4489 1356
+- Đông Nam Á 4495 519
+- Trung A 4002 56
+- Tây Nam Á 7016 286
+
+Nguồn : Niên giám thống kê 2001 - NXB Thống kê, Hà Nội, 2002.
+
+Dựa vào bảng 11.1, em hãy kể tên hai khu vực đông dân nhất châu Á.
+
+Trong hai khu vực đó, khu vực nào có mật độ dân số cao hơn ?
+
+Dân cư Nam Á chủ yếu theo Ấn Độ giáo, Hồi giáo, ngoài ra còn theo
+Thiên Chúa giáo, Phật giáo... Tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến tình hình kinh tế - xã
+hội ở Nam A.
+
+2. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI
+
+Trước đây, toàn bộ khu vực Nam Á bị đế quốc Anh xâm chiếm làm thuộc địa.
+Nam A trở thành nơi cung cấp nguyên liệu, nông sản nhi���t đới và tiêu thụ hàng công
+nghiệp của các công ti tư bản Anh. Năm 1947, các nước Nam Á đã giành được độc
+lập và tiến hành xây dựng nền kinh tế tự chủ.
+
+38
+
+--- Trang 40 ---
+Tuy nhiên, do bị đế quốc Anh đô hộ kéo dài gần 200 năm (1763 - 1947), lại luôn
+xảy ra mâu thuân, xung đột giữa các dân tộc và các tôn giáo, nên tình hình chính
+trị - xã hội trong khu vực thiếu ồn định. Đó là những trở ngại lớn ảnh hướng tới sự
+phát triển kinh tế của các nước Nam Á. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Nam
+A năm 2000 là 620.3 ti USD.
+
+“ 2 { 14> S Â » : _¬24OS
+‡? ~`, : B R fA n 4 Ắ'_..v_._ì_..ìẩv #Tw : ; = ... s
+N .. . À .. \ ề . N A “Cá Ắ…_.²'\
+- ì C \ xll ;Ư / đIJ"`IJ""~1ỉ.› f`. Ơỵì .
+c N 4 K ù 6 VÊA 0404 20 L4À V N- 0212 A Ư K
+Hình 11.3. Một vùng nông thôn ở Nê-pan Hình 11.4. Thu hái chè ở Xri Lan-ca
+Bảng 11.2. Cơ cấu tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Ấn Độ
+Các ngành kinh tế Tỉ trọng trong cơ cấu GDP (%)
+1995 1999 2001
+
+- Nông - Lâm- Thuỷ sản 28,4 n 25,0
+
+- Công nghiệp-Xây dựng 221 26.3 270
+
+- Dịch vụ 44,5 46,0 48,0
+
+Nguồn : Số liệu kinh tế - xã hội các nước và vùng lành thô trên thế giới. NXB Thống kê,
+Hà Nội, 2002.
+
+Qua bảng 11.2, em haãy nhận xét về sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của
+Án Độ. Sự chuyển dịch đó phản ánh xu hướng phát triển kinh tế như thế nào ?
+
+Ấn Độ là quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất khu vực Nam Á.
+
+Từ sau ngày giành được độc lập, Ấn Độ đã xây dựng được một nền công nghiệp
+hiện đại, bao gồm các ngành công nghiệp năng lượng, luyện kim, cơ khí chế tạo,
+hoá chất, vật liệu xây dựng... và các ngành công nghiệp nhẹ, đặc biệt là công nghiệp
+dệt vốn đã nồi tiếng lâu đời với hai trung tâm chính là Côn-ca-ta và Mum-bai.
+
+Ấn Độ cũng phát triển các ngành công nghiệp đòi hỏi công nghệ cao, tinh vi,
+chính xác như điện tử, máy tính v.v...
+39
+
+--- Trang 41 ---
+Ngày nay, về giá trị sản lượng công nghiệp, Ấn Độ đã đứng hàng thứ 10 trên thế
+giới. Sản xuất nóng nghiệp cũng không ngừng phát triển, với cuộc "cách mạng
+xanh" và "cách mạng trắng", Ấn Độ đã giải quyết tốt vấn đề lương thực, thực phẩm
+cho nhân dân. Các ngành dịch vụ cũng đang phát triển, chiếm tới 48% GDP. Năm
+2001, GDP đạt 477 tỉ USD, có tỉ lệ gia tăng 5,88% và GDP bình quân đầu người là
+460 USD.
+
+Nam Á là một trong những khu vực có dân cư tập trung đông nhất
+châu Á, một trong những cái nôi của nền văn minh Cổ đại và tôn
+giáo lớn trên thế giới. Các nước trong khu vực có nền kinh tế đang
+phát triển, hoạt động sản xuất nông nghiệp vẫn là chủ yếu, trong đó
+Ấn Độ là nước có nền kinh tế. phát triển nhất.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Em hãy ghi vào vở tên các nước trong khu vực Nam Á lần lượt theo số kí hiệu trên
+hình 11.5.
+
+l 9 O O
+{
+
+@ Ễ*
+
+Hình 11.8. Lược đồ các nước Nam Á
+
+2. Căn cứ vào hình 11.1 em có nhận xét gì về đặc điểm phân bố dân cư của Nam Á.
+
+3. Hảy giải thích tại sao khu vực Nam Á lại có sự phân bố dân cư không đều ?
+
+4. Các ngành công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ của Ấn Độ phát triển như thế nào ?
+40
+
+--- Trang 42 ---
+Bài 12 : ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
+KHU VỰC ĐOÓNG A
+Đông Á là khu vực rộng lớn nằm tiếp giáp với
+1 “¬ „ | Thái Bình Dương, có điều kiện tự nhiên rất đa
+&---- dạng. Đây là khu vực được con người khai thác
+. _ lâu đời nên cảnh quan tự nhiên bị biến đổi rất
+: sâu sắc.
+1. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ PHẠM VI KHU VỰC ĐÔNG Á
+o ~ .
+N 1 1 „ L.BNGA \\
+. MÔNG CỒ .. xế \ =
+ỉ` ¬-. § i ˆ
+) L tI).I)ẦlLt!Alh| ] `
+ì l Í( G 2 U)
+[ ] GÁCQUỐC GIA NGOÀI ĐÔNG Á —T Dưyng @ bón
+CN Caonguyän
+[ ] wngsini ¬Š= Smang §N Sơmnguyen
+[E777] vùng đ6ng bằng „s" Ramhgdquốogh  Đg  Đồngbằng
+Hình 12.1. Lược đồ tự nhiên khu vực Đông Á
+Dựa vào hình 12.1, em hãy cho biết :
+- Khu vực Đông Á bao gồm những quốc gia và vùng lãnh thổ nào ?
+- Các quốc gia và vùng lãnh thổ Đông Á tiếp giáp với các biển nào ?
+
+Lãnh thổ Đông Á gồm hai bộ phận khác nhau : phần đất liền và phần hải đảo.
+Phần đất liền bao gồm Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên. Phần hải đảo gồm quần
+đảo Nhật Bảán, đảo Đài Loan và đảo Hải Nam.
+
+41
+
+--- Trang 43 ---
+2. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
+
+a) Địa hình và sông ngòi
+
+Dựa vào hình 12.1, em hãy cho biết phần đất liền của Đông Á có những dấy núi,
+sơn nguyên, bồn địa và những đồng bằng lớn nào?
+
+- Phần đất liền của Đông Á chiếm tới 83,7% diện tích lãnh thỏ. Đây là một bộ phận
+có điều kiện tự nhiên rất đa dạng.
+
+Ở đây có các hệ thống núi, sơn nguyên cao, hiểm trở và các bồn địa rộng phân
+bố ở nửa phía tây Trung Quốc. Nhiều núi cao có băng hà bao phủ quanh năm, là
+nơi bắt nguồn của nhiều sông lớn.
+
+Các vùng đồi, núi thấp và các đồng bằng rộng, bằng phảng, phân bố ở phía đông
+Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên.
+
+Dựa vào hình 12.1, em hãy nêu tên các sông lớn ở Đông Á và nơi bắt nguồn của
+chúng.
+
+Phân đất liền của Đông Á có ba con sông lớn là A-mua, Hoàng Hà và Trường
+Giang. Sông A-mua chảy ở rìa phía bắc khu vực, đoạn trung lưu làm thành ranh giới
+tự nhiên giữa Trung Quốc và Liên bang Nga. Hoàng Hà và Trường Giang đều bắt
+nguồn trên sơn nguyên Tây Tạng, chảy về phía đông rồi đồ ra Hoàng Hải và biên
+Hoa Đông. Ở hạ lưu, các sông bồi đắp thành những đồng bằng rộng, màu mỡ.
+Nguồn cung cấp nước của hai sông đều do băng tuyết tan và mưa gió mùa vào
+mùa hạ. Các sông có lũ lớn vào cuối hạ, đầu thu và cạn vào đông xuân. Tuy nhiên
+Hoàng Hà có chế độ thất thường, trước đây vào mùa hạ hay có lụt lớn gây thiệt hại
+cho mùa màng và đời sống nhân dân.
+
+- Phần hải đảo nằm trong "vòng đai lửa Thái Bình Dương”. Đây là miền núi trẻ
+thường có động đất và núi lửa hoạt động mạnh gây tai hoạ lớn cho nhân dân. Ỡ
+Nhạật Bản, các núi cao phần lớn là núi lửa.
+
+b) K hậu và cảnh quan - :
+
+Dựa vào lình 4.1 và 42, em lựy Ị_,
+nhắc lại các hướng gió chính ở Đông A b - _..
+về mùa dông và mùa hạ. _ỹ _ , N
+
+Ở Đông Á, nửa phía đông phần đất 99 HS . i G n … x
+liền và phần hải đảo trong một năm có JZØ " È. è,—`.—_ỂỂ f^ịg_
+hai mùa gió khác nhau. Mùa đông có t ..
+gió mùa tây bắc, thời tiết khô và lạnh. i ’ e - 3a N
+biên nên vân có mưa. băng hà bao phủ quanh năm
+42
+
+--- Trang 44 ---
+Về mùa hạ có gió mùa đông nam từ biên vào,
+thời tiết mát, ầm và mưa nhiều. ®.
+Nhờ khí hậu ẩm, nửa phía đông Trung Quốc, 4Ạg\ &
+bán đảo Triều Tiên và phần hải đảo có rùng bao - ’
+phủ. Ngày nay phần lớn rừng đã bị con người khai ửồÌ
+phá, diện tích rừng còn lại rất ít. ` .
+Nửa phía tây phần đất liền (tức Tây Trung Quốc)
+do vị trí nằm sâu trong nội địa, gió mùa từ biên C x
+không xâm nhập vào được, khí hậu quanh năm khô - l
+hạn, cảnh quan chủ yếu là thảo nguyên khô, bán EE
+hoang mạc và hoang mạc. huuà i ỆẵẫĩNấẵfgẫ'ẵ’(ẵịẵa'nị)
+Khu vực Đông Á gồm hai bộ phận : đất liền và hải đảo.
+Nửa phía tây phần đất liền có nhiều núi, sơn nguyên cao, hiểm trở
+và các bồn địa rộng có khí hậu và cảnh quan thuộc miền khô hạn.
+Nửa phía đông phần đất liền là vùng đổi, núi thấp xen các đồng
+bằng rộng. Phần hải đảo là vùng núi trẻ. Cả hai vùng này thuộc khí
+hậu gió mùa ẩm với cảnh quan rừng là chủ yếu.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+l. Em hãy nêu những điểm khác nhau về địa hình giữa phần đất liền và phần hải đảo
+của khu vực Đông A.
+2. Hảãy nêu những điểm giống và khác nhau của hai sông Hoàng Hà và Trường Giang.
+3. Hãy phân biệt sự khác nhau về khí hậu giữa các phần của khu vực Đông Á. Điều kiện
+khí hậu đó có ảnh hưởng đến cảnh quan như thế nào ?
+BÀĐỌCTHÊM...... ˆ $ ˆ
+ĐỘNG ĐẤT VÀ NÚI LỬA Ở NHẬT BẢN
+Ở Nhật Bản, hoạt động núi lửa và động đất xảy ra thường xuyên. Theo các thống
+kê, trên lành thô Nhật Bản có tới 100 ngọn núi lửa, nhưng nay còn khoảng
+40 ngọn đang hoạt động. Núi Phú Sĩ cao 3 776m là ngọn núi lửa đã tắt. Đây là ngọn
+núi cao, hùng vĩ và là hình ảnh đẹp tượng trưng cho đất nước của xứ sở "Mặt Trời”.
+Những trận động đất mạnh thường gây nhiều tai hoạ lớn. Trận động đất năm 1923
+�� Tô-ki-ô đã làm gần 10 vạn người chết và mất tích. Trận động đất gần đây vào
+ngày 17-1-1995 ở thành phố cảng Cô-bê đã làm hơn 5 200 người chết, mất tích
+và hơn hai vạn người bị thương.
+43
+
+--- Trang 45 ---
+22 .. | Bài 13 : TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN
+e=“<“<“ ssme= KINH TẾ - XÃ HỘI
+_ KHU VỰC ĐÔNG Á
+L N Đông Á là khu vực đông dân nhất châu Á,
+đồng thời là khu vực phát triển nhanh, nơi có
+nhiều nền kinh tế mạnh của thế giới. Trong tương
+lai sự phát triển kinh tế của các nước Đông Á còn
+nhiều hứa hẹn.
+1. KHÁI QUÁT VỀ DÂN CƯ VÀ ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ KHU VỰC ĐÔNG Á
+
+Đông Á là khu vực có dân số rất đông, nhiều hơn dân số của các châu lục lớn
+như châu Phi, châu Âu, châu Mĩ. Các quốc gia và lãnh thỏ của Đông Á có nền văn
+hoá rất gần gũi với nhau.
+
+Bảng 13.1. Dân số các nước và vùng lãnh thổ Đông Á năm 2002 (triệu người)
+
+CHDCND
+Trung Quốc |= Nhật Bản Triều Tiên Hàn Quốc Đài Loan
+1288,0 127,4 n s 48.,4 2 S
+
+Nguồn : Niên giám thống kê 2002. NXB Thống kê, Hà Nội, 2003.
+
+Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nền kinh tế các nước Đông Á đều kiệt quệ, đời
+sống nhân dân rất cực khổ. Ngày nay nền kinh tế các nước và vùng lãnh thổ Đông Á
+có đặc điềm :
+
+- Phát triển nhanh và duy trì tốc độ tăng trưởng cao.
+
+- Quá trình phát triển đi từ sản xuất thay thế hàng nhập khâu đến sản xuất đề xuất
+khâu. Biểu hiện điền hình là sự phát triên của Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.
+
+Bảng 13.2. Xuất, nhập khẩu của một số quốc gia Dông Á năm 2001 (tỉ USD)
+E Nhật Bản | TrungQuốc | Hàn Quốc
+
+Xuất khẩu 403,50 266,620 150,44
+
+Nhập khẩu 349,09 243,520 141,10
+
+Nguôn : Số liệu kinh tế - xã hội các nước và vùng lành thổ trên thế giới. NXB Thống kê,
+Hà Nội, 2002.
+
+44
+
+--- Trang 46 ---
+Dựa vào bảng 13.2, em hãy cho biết tình hình xuất, nhập khẩu của mộit số nước
+Đông Á . Nước nào có giá trị xuất khẩu vượt giá trị nhập khẩu cao nhất trong số
+ba nước đó ?
+
+2. ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA ĐÔNG Á
+
+a) Nhật Bản
+
+Từ sau năm 1945, Nhạật Bản tập trung khôi phục và phát triên kinh tế. Ngày nay,
+Nhạật Bản là cường quốc kinh tế thứ hai trên thế giới, sau Hoa Kĩì.
+
+Trong quá trình phát triển, Nhật Bản đã tô chức lại nền kinh tế, phát triển một
+số ngành công nghiệp mũùi nhọn phục vụ xuất khẩu.
+
+Các ngành công nghiệp hàng đầu thế giới của Nhật Bản :
+
+- Công nghiệp chế tạo ô tô, tàu biên.
+
+- Công nghiệp điện tử : chế tạo các thiết bị điện tử, máy tính điện tử, người máy
+công nghiệp.
+
+- Công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng : đồng hồ, máy ảnh, xe máy, máy giặt,
+máy lạnh...
+
+Các sản phẩm công nghiệp nói trên Í
+được khách hàng ưa chuộng và có bán | i T,
+rộng rãi trên thế giới. B :ụ
+
+Nhờ những thành tựu trong sản xuất F . jlỊ m
+công nghiệp, thương mại, du lịch, dịch E — rr Mí“'²' -
+vụ... thu nhập của người Nhật Bản rất cao. =
+Bình quân GDP đầu người của Nhật Bản Hình 19.1. Thành phố cảng I-ô-cô-ha-ma
+
+I - frung tâm công nghiệp và
+
+năm 2001 đạt 33 400 USD. Chất lượng hải cảng lớn
+cuộc sống cao và ồn định.
+
+b) 7rung Quốc
+
+Trung Quốc là nước đông dân nhất thế giới. Nhờ đường lối chính sách cải cách
+và mở cửa, phát huy được nguồn lao động dồi dào, nguồn tài nguyên phong phú nên
+trong vòng 20 năm trở lại đây nền kinh tế Trung Quốc đã có những thay đối lớn lao.
+45
+
+--- Trang 47 ---
+của Trung Quốc năm 2001
+—-
+
+Sản lượng (triệu tấn) 385,5 1110 m 152,6
+
+Nguồn : Niên giám thống kê 2002. NXB Thống kê, Hà Nội, 2003
+
+Thành tựu quan trọng nhất của nền kinh tế Trung Quốc trong mấy chục năm
+qua là :
+
+- Nền nông nghiệp phát triên nhanh và tương đối toàn diện, nhờ đó giải quyết tốt
+vấn đề lương thực cho gần 1,3 tỉ người.
+
+- Phát triển nhanh chóng một nền công nghiệp hoàn chính, trong đó có một số
+ngành công nghiệp hiện đại như điện tử, cơ khí chính xác, nguyên tử, hàng không
+vù trụ.
+
+- Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và ôn định (từ 1995 - 2001 tốc độ tăng hằng
+năm trên 7%), sản l��ợng của nhiều ngành như lương thực, than, điện năng đứng
+hàng đâu thế giới.
+
+Đông Á là khu vực có dân số rất đông. Hiện nay các nước và
+vùng lãnh thổ trong khu vực có sự phát triển nhanh và một số trở
+thành các nền kinh tế mạnh của thế giới. Nhật Bản là nước công
+nghiệp phát triển cao. Hàn Quốc, Đài Loan là nước và vùng lãnh
+thổ công nghiệp mới. Trung Quốc có nền kinh tế phát triển nhanh
+và đầy tiềm năng.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Em hãy nêu tên các nước, vùng lành thổ thuộc Đông Á và vai trò của các nước, vùng
+lành thô đó trong sự phát triển hiện nay trên thế giới.
+
+2. Dựa vào bảng 13.1 và 5.1 em hãy tính số dân Đóng Á năm 2002, tỉ lệ dân số Trung
+Quốc so với dân số châu Á và dân số khu vực Đông Á.
+
+3. Em hãy nêu những ngành sản xuất công nghiệp của Nhật Bản đứng hàng đầu thế giới.
+46
+
+--- Trang 48 ---
+S Bài 14. ĐÔNG NAM Á - ..
+. L ĐẤT LIÊN VÀ HÁI ĐẢO
+È Khu vực Đông Nam Á có diện tích đất đai
+tuy chỉ: chiếm khoảng 4,5 triệu km^, nhưng lại
+— . có cả không gian gồm đất liền và hải đảo rất
+Á rộng lớn. Vậy đặc điểm tự nhiên của khu vực
+
+này như thế nào ?
+1. VỊ TRÍ VÀ GIỚI HẠN CỦA KHU VỰC ĐÔNG NAM Á
+
+- Quan sát hình 1.2 và hình 14.1, em haãy xác dịnh vị trí địa lí của khu vực
+Đông Nam Á.
+
+Phần đất liền của Đông Nam Á mang tên bán đảo Trung Ấn vì nằm giữa hai
+nước Trung Quốc và Ấn Độ. Phần hải đảo có tên chung là quần đảo Mã Lai với
+trên một vạn đảo lớn nhỏ. Ca-li-man-tan là đảo lớn nhất trong khu vực và lớn
+thứ ba trên thế giới. Xu-ma-to-ra, Gia-va, Xu-la-vê-di, Lu-xôn cũng là những đảo
+lớn. Ngoài ra còn nhiều biên xen kẻ các đảo.
+
+Quan sát hình 15.1, cho biết :
+
+- Các diểm cực Bắc, Nam, Đông, Tây của khu vực thuộc nước nào ở
+Đông Nam Á ?
+- Đông Nam Á là "cầu nối" giữa hai đại dương và hai châu lục nào ?
+
+Vị trí câu nối của khu vực ngày càng trở nên quan trọng hơn khi các nước trong
+vùng châu Á - Thái Bình Dương phát triển mạnh mẽ và có nhiều nước trên thế giới
+đến khu vực đề đầu tư phát triển sản xuất và trao đối hàng hoá.
+
+2. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
+
+a) Địa hình
+
+Dựa vào hình 14.] nhận xét sự phân bố các núi, cao nguyên và đồng bằng ở
+phân đất liên và đảo của khu vực Đông Nam Á.
+
+Các dải núi của bán đảo Trung Ấn là những dải núi nối tiếp dãây Hi-ma-lay-a
+chạy dài theo hướng bắc - nam và tây bắc - đông nam, bao quanh những khối cao
+nguyên thấp. Các thung lũng sông cắt xẻ sâu làm cho địa hình của khu vực bị chia
+cắt mạnh. Đồng bằng phù sa tập trung ở ven biên và hạ lưu các sông.
+
+47
+
+--- Trang 49 ---
+U TR,UNG\ QUỐC U] Đồng bằng
+7 [] Núi, cao nguyên
+qZ/\ t | # Núilửa
+A /v iề n M% .. Dãynúi
+= `úỀ.ĩ gfỆ H xRI k,›_“ĩ | CN. Gao nguyõn
+: Teve X ềNPm , xồ * | =—z Gió mùa mùa hạ
+x x.e . N 9 <—= Gió mùa mùa đồng
+b ,` ¡ . L X N 44ấ i "o » %z Ranh Ụó† NIỈhỄIJ
+) l N %) Á ậ Ÿ ầm | xnsea
+kA \ J Xuyayệd —+ < |
+Í+ogsp ưo°Đử' .Tiúmo
+Hình 14.1. Lược đồ địa hình và hướng gió ở Đông Nam Á
+Phần hải đảo là nơi thường xảy ra động đất, núi lửa do nằm trong khu vực không
+ổn định của vỏ Trái Đất. Vùng đất liền và thềm lục địa của khu vực chứa nhiều tài
+nguyên quan trọng như quặng thiếc, kém, đồng, than đá, khí đốt, dầu mÓỏ...
+b) Khí hậu, sÔng ngòi và cảnh quan
+- Quan sát hình 14.1, nêu các hướng gió ở Đông Nam Á vào mùa hạ và mùa đông.
+Gió mùa mùa hạ của khu vực Đông Nam Á xuất phát từ vùng áp cao của nửa
+cầu Nam thôi theo hướng đóng nam, vượt qua Xích đạo và đổi hướng thành gió tây
+nam nóng, âm mang lại nhiều mưa cho khu vực. Gió mùa mùa đông xuất phát từ
+vùng áp cao Xi-bia thôi về vùng áp thấp Xích đạo, với đặc tính khô và lạnh. Nhờ
+có gió mùa nên khí hậu Đông Nam A không bị khô hạn như những vùng cùng vĩ độ
+ở châu Phi và Tây Nam Á. Song khu vực này lại bị ảnh hướng của các cơn bão nhiệt
+đới hình thành từ các áp thấp trên biên, thường gây nhiều thiệt hại về người và của.
+48
+
+--- Trang 50 ---
+c mm . % mm
+mmmmiseimm-smn
+8 .T IITT [
+ịĩỊ::,íĩìịf—’ì:í…ĩĩ:ị: ãl xằĩịị/_
+10 100 10 -I —I 100
+0 0 0Lli 0
+1234567809 10112 1234567389 101112
+Pa-đăng (P) Y-an-gun (Y}
+Hình 14.2. Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
+- Nhận xét biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa của hai địa điểm tại hình 14.2, cho
+biết chúng thuộc đới, kiểu khí hậu nào ? Tìm vị trí các địa điểm đó trên hình 14.1.
+Xác dđịnh vị trí năm sông lớn trên hình 14.] : nơi bắt nguồn ; hướng chảy của
+sÔng ; các biển, vịnh nơi nước sông đồ vào.
+ẩÔ N,
+Ị 1
+._`…f'D—~
+.„ #
+Hình 14.3. Rừng rậm thường xanh
+49
+
+--- Trang 51 ---
+Các sông ở đảo thường ngắn và có chế độ nước điều hoà.
+
+Các đồng bằng châu thổ có đất phù sa màu mỡ, khí hậu nóng ầm, nguồn nước
+dồi dào, thuận lợi cho việc trồng lúa nước, do đó dân cư tập trung đông đúc, làng
+mạc trù phú.
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa tạo điều kiện cho rừng nhiệt đới ầm thường xanh phát
+triển trên phần lớn diện tích của Đông Nam Á. Chỉ có một số nơi trên bán đảo
+Trung Ấn lượng mưa dưới 1000mm/năm, có rừng rụng lá theo mùa, rừng thưa và
+xa van cây bụi.
+
+Đông Nam Á gồm phần đất liền và phần đảo nằm trong khu vực
+nhiệt đới gió mùa.
+Các đồng bằng châu thổ màu mỡ chỉ chiếm một phần nhỏ diện
+tích khu vực nhưng lại là nơi dân cư đông đúc.
+Cảnh quan rừng nhiệt đới ẩm thường xanh là nét đặc trưng của
+thiên nhiên Đông Nam A.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Quan sát hình 14.1, trình bày đặc điểm địa hình Đông Nam Á và ý nghĩa của các đồng
+bằng châu thổ thuộc khu vực này.
+
+2. Nêu đặc điểm gió mùa mùa hạ, mùa đông. Vì sao chúng lại có đặc điểm khác nhau
+như vậy ?
+
+3. Quan sát hình 14.1 và hình 15.1, cho biết tên các quốc gia có sông Mê Công cháy
+qua. Cửa sông thuộc địa phận nước nào, đô vào biến nào ? Vì sao chế độ nước sông
+Méê Công thay đôi theo mùa ?
+
+4. Vì sao cảnh quan rừng nhiệt đới ẩm chiếm diện tích lớn ở Đông Nam Á ?
+
+50
+
+--- Trang 52 ---
+H²Ị.'t“' 1 Bài 15 : ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ,
+\ . Ÿ
+H ,1 Đông Nam Á là cầu nối giữa hai châu lục, hai
+6 ^ `è đại dương với các đường giao thông ngang, dọc
+⁄ trên biển và nằm giữa hai quốc gia có nền văn
+⁄ | minh lâu đời. Vị trí đó đã ảnh hưởng tới đặc điểm
+⁄ jịfíijj ; ufÊ' dân cư, xã hội của các nước trong khu vực.
+1. ĐẶC ĐIỂM DÂN DƯ
+Bảng 15.1. Dân số Đông Nam Á, châu Á và thế giới năm 2002
+Lãnh thổ Số dân Mạật độ dân số trung |Ti lệ tăng tự nhiê
+(triệu người) bình (người/km^) (%)
+Đông Nam Á 536 119 T.
+Châu Á 3766* 85 13
+Thế giới 6215 46 LẾc:
+
+* Chưa tính số dân của LB Nga thuộc châu Á.
+
+Nguồn : Niên giám thống kê năm 2002 - NXB Thống kê. Hà Nội, 2003.
+
+- Qua số liệu bảng 15.1, so sánh số dân, mật độ dân số trung bình, tì lệ tăng dân
+số hằng năm của khu vực Đông Nam Á so với châu Á và thể giới.
+
+- Dựa vào hình 15.1 và bảng 15.2, hay cho biết -
+
++ Đông Nam Á có bao nhiêu nước ? Kể tên các nước và thủ đô từng nước.
+
++.o sánh diện tích, dân số của nước ta với các nước trong khu vực.
+
++ Có những ngôn ngữ nào được dùng phổ biến trong các quốc gia
+Đông Nam Á. Điều này có ảnh hưởng gì tới việc giao lưu giữa các nước
+trong khu vực ?
+
+- Quan sát hình 6 .1, nhận xét sự phân bố dân cư các nước Đông Nam Á.
+
+Đông Nam Á có nhiều dân tộc thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it và Ô-xtra-lô-it cùng
+chung sống. Dân cư đông đúc, dân số trẻ chiếm số đông nên Đông Nam Á vừa là
+nơi có nguồn lao động dồi dào vừa là một thị trường tiêu thụ lớn. Đó là những yếu
+tố thúc đây sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.
+
+51
+
+--- Trang 53 ---
+009Đ 209D
+Ụ`lp
+x `——'—7"`°"°°"'°°°°"' H e e E Gg Toieo n Rin ee En e sen c E ee con e ee
+4 .. `l_
+A
+7 v n …f s
+> - s v THÁI
+uỂN \ Bãng Cốc .. : (MệtNam) €) n w
+. % Ìp : BÌNH
+Ð.Phú Quốc . r, m
+3ậ6. Trường Sa Pl'|l'l-I’F
+ẤN cm.ẵnSun (Việt Nam) Ủ
+Ban-đa Xô-ri Bê gấ-08 - DƯƠNG
+fpơ BRU-NÂY/
+| È > IN-GA-PO . Xích đạo
+ˆ s : - ` Ễ huyời E ¡
+BIỂN GIA-VA
+Ga-cac-ia L
+iủc»J..;|.. ¬ ?
+› dí;j!)70N€a TÌ-MO
+Dg 1209
+Hình 16.1. Lược đổ các nước Đông Nam Á
+Bảng 15.2. Một số số liệu của các nước Đông Nam Á năm 2002
+Liên bang Vươngquốc” CộnghoàDCND CHXHCN Cộng hoà
+MI-AN-MA CAM-PU-CHIA LÀO \llỆT NAM PHI-LIP-PIN
+. 2 DT: tð1 nghn km” D12308nghhN®® ( ss1212n2nkn2 r- DT-NN0nghh r
+Gia tăng DS;1,2% Ngônng0phẩlến: - Ngon0pdhie :Lo, GI ăng D5:1,5% Gia tăng D8 :2,5%
+Ngôn ngữ phổ biến Miến n Ểự… -ð, Ngannglphổbiến:Vit { Ngôn ngữ phổ biến:
+Thủ độ : Nâypitô Thủ đồ :Phnôm Pạnh Thủ đô:Viêng Chăn Thủ đô : Hà Nội Ẹẵằ-lẫlổdẳ.ểllìllĩlh
+Vương quốc Cộng hoà Cộng hoà Liên bang Vương quốc :
+BRU-NÂY ñ IN-KĐÔ-NÊ-X-A XIN-GA-PO MA-LAI-XI-A THÁI LAN ĐÔNG TI-MO
+DT:58RgìĐk"-ậbrgigaginkm? DT-07nghnkmể T.390nghnkn2 r- DT:5130nghinkm” DT:148 nghìn kmÄ
+u m Tgugug D9:4200/3 Dg-24408000 - D8:82ệ0 ngưới = D8:0 Hệu gu
+NgonngUphốbin: - GiRlšngDS:16% GiatăngDS:0.8% GiatăngDS:L,9% = GialăngDS:0,8%  Gia tăng DS:1,5 %
+Mã lại, Anh, Hoa Ngônngứphổbiến: NgônngUphổbiến: Ngönngfphổbiến:  Ngôn ngữ phổ biến:  Thủ đỗ: ĐKI
+Thủ6: - Mã lai, Anh, Mãlạ,Anh,Hoa  Mgla, Hoa Thái, Hoa
+BạnđaXeriB6geosn Úở0:G#-aoia ThÔớô:XI0g&po ThủĐ:CuølaLăm-pơ Thủ đô: Băng Cốc
+52
+
+--- Trang 54 ---
+2. ĐẶC ĐIỂM XÃ HỘI
+
+Đông Nam Á có các biển, vịnh biển ăn sâu vào đất liền, tạo điều kiện cho các
+luồng di dân giữa đất liền và các đảo, cho sự giao lưu văn hoá giữa các quốc gia,
+các dân tộc. Người dân Đông Nam Á có nhiều nét tương đồng trong sinh hoạt, sản
+xuất như cùng trồng lúa nước, dùng trâu bò làm sức kéo, dùng gạo làm nguồn lương
+thực chính... Tuy vậy mỗi nước vân có những phong tục, tập quán, tín ngưỡng riêng
+tạo nên sự đa dạng trong văn hoá của cả khu vực. Ví dụ sự đa dạng về tín ngưỡng :
+đa số người Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a theo đạo Hồi ; người Mi-an-ma, Thái Lan,
+Cam-pu-chia và Lào theo đạo Phật ; ở Phi-lip-pin, đạo Ki-tô và đạo Hồi có số người
+theo đông nhất. ƠØ Việt Nam cùng với đạo Phật, đạo Ki-tô, người dân còn có các tín
+ngưỡng địa phương.
+
+Vì sao lại có những nét tương đồng trong sinh hoạt, sản xuất của người dân
+các nước Đông Nam Á ?
+
+Vị trí cầu nối và nguồn tài nguyên giàu có của Đông Nam Á đã thu hút sự chú ý
+của các nước đế quốc. Cho tới trước Chiến tranh thế giới thứ hai, ba nước
+Cam-pu-chia, Lào và Việt Nam bị đế quốc Pháp xâm chiếm ; Mi-an-ma, Ma-lai-xi-a
+trở thành thuộc địa của Anh ; In-đô-nê-xi-a là thuộc địa của Hà Lan ; Phi-lip-pin bị
+Tây Ban Nha và sau đó là Hoa Kì chiếm đóng.
+
+Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước Đông Nam Á bị phát xít
+Nhật xâm chiếm. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước đã lần lượt giành
+được độc lập. Hiện nay đa số các quốc gia trong khu vực theo chế độ cộng hoà,
+bên cạnh đó là một số quốc gia theo chính thể quân chủ lập hiến. Các nước trong
+khu vực đều mong muốn hợp tác phát triển.
+
+Các nước Đông Nam Á có những nét tương đồng trong nền văn hoá đậm đà bản
+sắc dân tộc, trong lịch sử đấu tranh giành độc lập và đang cùng nhau xây dựng mối
+quan hệ hợp tác toàn diện, cùng nhau phát triển đất nước và khu vực.
+
+Đông Nam Á là khu vực đông dân, dân số tăng khá nhanh. Dân
+cư tập trung đông đúc tại các đồng bằng và vùng ven biển.
+
+Các nước trong khu vực vừa có những nét tương đồng trong lịch
+sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, trong phong tục tập quán, sản
+xuất và sinh hoạt vừa có sự đa dạng trong văn hoá từng dân tộc. Đó
+là những điều kiện thuận lợi cho sự hợp tác toàn diện giữa các nước.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+l. Dựa vào lược đồ hình 6.1 và kiến thức đã học, nhận xét và giải thích sự phân bố dân
+cư của khu vực Đông Nam A.
+
+2. Đọc các thông tin trong bảng 15.2, hãy thống kê các nước Đông Nam Á theo diện tích
+từ nhỏ đến lớn, theo dân số từ ít đến nhiều. Việt Nam đứng ở vị trí nào ?
+
+3. Đặc điểm dân số, phân bố dân cư, sự tương đồng và đa dạng trong xã hội của các
+nước Đông Nam A tạo thuận lợi và khó khăn gì cho sự hợp tác giữa các nước ?
+
+53
+
+--- Trang 55 ---
+gỆ"'f_:›* Bài 16 : ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ CÁC
+
+b l\" . 'ẩấ NƯƠC ĐÓNG NAM A
+^Y TY Hơn 30 năm qua các nước Đông Nam Á đã có
+“ee những nỗ lực lớn để thoát khỏi nền kinh tế lạc hậu.
+⁄^ Ngày nay Đông Nam Á được thế giới biết đến như
+⁄ | một khu vực có những thay đổi đáng kể trong
+
+71.7 | kinhtế- xã hội.
+
+1. NÊN KINH TẾ CỦA CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á PHÁT TRIỂN KHÁ NHANH, S0NG
+
+CHƯA VỮNG CHẮC
+
+Nửa đầu thế ki XX, hầu hết các nước Đóng Nam Á đều là thuộc địa, nền kinh tế
+lạc hậu và tập trung vào việc sản xuất lương thực. Ngoài ra các nước còn phải trồng
+các loại cây hương liệu, cây công nghiệp và phát triển công nghiệp khai khoáng đề
+cung cấp nguyên liệu cho các nước đế quốc.
+
+Ngày nay, việc sản xuất và xuất khẩu nguyên liệu vẫn chiếm vị trí đáng kề trong
+kinh tế của nhiều nước Đông Nam Á. Do có nguồn nhân công dồi dào, tài nguyên
+thiên nhiên và nguồn nông phẩm nhiệt đới phong phú, lại tranh thủ được vốn và
+công nghệ của nước ngoài, các nước Đông Nam Á có nhiều điều kiện thuận lợi để
+phát triền kinh tế.
+
+Bảng 16.1. Tình hình tăng trưởng kinh tế của một số nước Dông Nam Á
+(% GDP tăng so với năm trước)
+
+—
+In-đô-nê-xi-a 90/ 75 | 78 |-13,2/4.8
+Ma-lai-xi-a 90 | 92.1J10,0 | -7,4| 8,3
+Phi-lip-pin 301744 |.5,8 | -0,6| 4,0
+Thái Lan 1121 90 | 5.9 |- 10,8| 4.4
+Việt Nam 51 | 5 | S 20/ 6;7
+Xin-ga-po 89 |J11,⁄4 | 7,6 gI1I"5?
+
+Nguồn : Niên giám thống kê năm 2002 - NXB Thống kê. Hà Nội, 2003.
+
+IDựa vào bảng l6.1, hãy cho biết tình hình tăng trưởng kinh tế của các nước trong
+giai đoạn 1990 - J996 ; J998 - 20)00 và so sánh với mưức tăng rường bình quân của thế
+giới (M ức tăng GIDP bình quân của thế giới trong thập niên 90 là 3% năm).
+
+54
+
+--- Trang 56 ---
+Những năm 1997 - 1998 do khủng hoảng tài chính bắt đầu từ Thái Lan, sau
+đó lan ra các nước trong khu vực và kéo theo sự suy giảm kinh tế của nhiều
+nước, mức tăng trưởng giảm, sản xuất bị đình trệ, nhiều nhà máy phải đóng cửa,
+công nhân thất nghiệp.
+
+Việc bảo vệ môi trường chưa được quan tâm đúng mức trong quá trình phát triên
+kinh tế của nhiều nước đã làm cho cảnh quan thiên nhiên bị phá hoại, đe doạ sự
+phát triển bền vững của khu vực. Nhiều cánh rừng bị khai thác kiệt quệ ; nguồn
+nước, không khí bị ô nhiễm nặng bởi các chất phế thải, đặc biệt là ở các trung tâm
+công nghiệp.
+
+2. 00 CẤU KINH TẾ ĐANG GÓ NHỮNG THAY ĐỐI
+
+Hiện nay đa số các nước trong khu vực đang tiến hành công nghiệp hoá bằng
+cách phát triển ngành công nghiệp sản xuất hàng hoá phục vụ thị trường trong
+nước và đề xuất khẩu. Gần đây một số nước đã sản xuất được các mặt hàng công
+nghiệp chính xác, cao cấp.
+
+Dựa vào bảng 16.2, cho biết tỉ trọng của các ngành trong tổng sản phẩm
+trong nước của từng quốc gia tăng giảm như thế nào ?
+
+Bảng 16.2. Tỉ trọng các ngành trong tổng sản phẩm trong nước của
+
+một số nước Đông Nam A (%)
+
+* Số liệu năm 1990. (Nguồn : Niên giám thống kê 2000, 2002. NXB Thống kê, Hà Nội,
+2001, 2003).
+
+55
+
+--- Trang 57 ---
+UỮT) 1a°
+i c [] Gây lương thực
+, Ắ L T Cày công nghiệp
+J—1AIẢ—I':" Ĩĩ=L"' '?i` l Ịf - wuvl © ĐlflgỀỈÌfl
+BDử I- (Ð. vãi Nam ỳ @ Luyệnkm
+Ể `;)I -I\… : T. Ũ ⁄
+B. ) '²«'Ùie«'*"›à«'a".ỉ…Ĩ"\«a›t"x I a Ø Thựcphẩm
+LâM Ẳ Ề eVxe
+BIỂN Y l à N. x ® Thủới
+AN-ĐA-MAN Ì _ ỂẨ._. : n rà h
+x ũPhủổóc y cl1rM'III|ì qu)Ỉ' / ắ Ñ
+Phưrke Ñ QÐ CGnsm x n x D.Minđe.nao T
+v À. MATAN0A PnuwAy b BÌNH
+ˆ N A H DƯƠNG
+$ † )
+œ 9 22 XIN-GA-PO: ( 9497 A _
+ẤN {)` —— Nv Ñ s* 7 .SẴ >
+ĐỘ ¬ BIẾNGIA-VA ọ với
+Z = s '
+16 b 2 ĐÔNG TIMO
+Hình 16.1. Lược đồ phân bố nông nghiệp - công nghiệp của Đông Nam Á
+Dựa vào hình 16.! và kiến thức đã học, em hay :
+- Nhận xét sự phân bố của cây lương thực, cây công nghiệp.
+- Nhận xét sự phân bố của các ngành công nghiệp luyện kim, chế tạo máy, hoá
+chất, thực phẩm.
+Trong thời gian qua Đông Nam Á đã có tốc độ tăng trưởng kinh
+tế khá cao song chưa vững chắc.
+Cơ cấu kinh tế của các nước Đông Nam Á đang thay đổi, phản
+ánh quá trình công nghiệp hoá của các nước.
+Các ngành sản xuất tập trung chủ yếu tại các vùng đồng bằng và
+ven biên.
+56
+
+--- Trang 58 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Vì sao các nước Đông Nam Á tiến hành công nghiệp hoá nhưng kinh tế phát triển
+chưa vừng chắc ?
+
+2. Dựa vào bảng 16.3, hãy vẻ biểu đồ hình tròn thể hiện sản lượng lúa, cà phê của khu
+vực Đông Nam Á và của châu Á so với thế giới. Vì sao khu vực này có thể sản xuất được
+nhiều những nông sản đó ?
+
+Bảng 16.3. Sản lượng một số vật nuôi, cây trồng năm 2000
+
+3. Quan sát hình 16.1, cho biết khu vực Đông Nam Á có các ngành công nghiệp chủ
+yếu nào ? Phân bố ở đâu ?
+
+57
+
+--- Trang 59 ---
+JW Bài 17 : HIỆP HỘI CÁC NƯỚC
+L ĐÔNG NAM Á (ASEAN)
+\ „ *| - Hiệp hội các nước Đông Nam Á được thành lập
+N ỡ {.”| ngày 8 tháng 8 năm 1967. Việc thành lập ASEAN
+v l.—.j đã tạo điều kiện và thúc đẩy nền kinh tế của các
+. .. ! | nước trong khu vực phát triển.
+S m .
+1. HIỆP HỘI CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á
+Quan sát hình 17.1, cho biết 5 nước đều tiên tham gia vào Hiệp hội các nước
+Đông Nam Á, những nước nào tham gia sau Việt Nam.
+NĂM GIÁ NHẬP ASEAN
+Năm 1987
+Ơ —Z Nwsm 196E
+R I] Năm 1895
+m8 c. - I=| Nam:os7
+T u —~ n 1999
+Q à \ oõ ree ởè° SN [ Ï] ©hưagianhập
+Ễỉ ¬ $ \`_$ ;ì - : ỆII-LIP-PIN THÁI
+đ Ð.Phú Quốc, ir;g "
+a f' : m›.Ểms… ỀJÌẸ*ÍẸ ìS= Ủ BWI'I
+NNLNLCĐÔ-NE-XI-A CÁ SẼ :
+S ổ|ũIIì'l1-lo1C>
+Hình 17.1. Lược đồ các nước thành viên ASEAN
+58
+
+--- Trang 60 ---
+Trong 25 năm đầu, Hiệp hội được tô chức như một khối hợp tác về quân sự.
+Từ đầu thập niên 90 của thế kỉ XX với mục tiêu chung là giữ vững hoà bình, an
+ninh, ổn định khu vực, các nước còn lại lần lượt gia nhập Hiệp hội đề xây dựng
+một cộng đồng hoà hợp, cùng nhau phát triển kinh tế - xã hội. Các nước hợp tác
+với nhau trên nguyên tắc tự nguyện, tôn trọng chủ quyền của môi quốc gia thành
+viên và ngày càng hợp tác toàn diện hơn, cùng khẳng định vị trí của mình trên
+trường quốc tế.
+
+2. HỤP TÁC ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
+
+Em hãy cho biết các nước Đông Nam Á có những điều kiện thuận lợi gì để hợp
+tác phát triển kinh tế ?
+
+Vị trí địa lí giữa các nước trong
+khu vực cũng tạo thuận lợi cho các |
+nước hợp tác với nhau. Ba nước MA-LAI-XI-A
+Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po và In-đô-
+nê-xi-a đã lập tam giác tăng trưởng ] Giôno r À
+kinh tế XI-GIÔ-RI từ năm 1989, . . . G
+Sau hơn 10 năm, tại vùng kém Í ĂÕUỊ XIN-GA.PO
+phát triển của Ma-lai-xi-a (tỉnh i E e đ ỔỦ
+Giô-ho) và In-đô-nê-xi-a (quần đảo ` ˆ v | m
+Ri-au) đã xuất hiện các khu công ` › "" Ê `g l - lÁ/c
+nghiệp lớn. Còn Xin-ga-po phát Ị ` n N n Ấị |
+triển những ngành công nghiệp k . Quân đào 99
+ủònẹ gzỄn nhiều nhân công và Hình 17.2. Sơ đồ tam giác
+nguyên liệu. tăng trưởng kinh tế XI-GIÔ-RI
+
+Sự hợp tác đề phát triển kinh tế
+- xã hội còn biểu hiện qua :
+
+- Nước phát triên hơn đã giúp đỡ cho các nước thành viên chậm phát triển đào
+tạo nghề, chuyên giao công nghệ, đưa công nghệ mới vào sản xuất và chế biến lương
+thực, thực phâm đảm bảo đáp ứng nhu cầu trong khu vực và đề xuất khẩu.
+
+- Tăng cường trao đối hàng hoá giữa các nước.
+
+- Xây dựng tuyến đường sắt, đường bộ từ Việt Nam sang Cam-pu-chia,
+Thái Lan, Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po ; từ Mi-an-ma qua Lào tới Việt Nam.
+
+- Phối hợp khai thác và bảo vệ lưu vực sông Mê Công.
+
+59
+
+--- Trang 61 ---
+Tuy nhiên vào cuối những năm 90 của thế ki XX, các nước ASEAN gặp mọột số
+khó khăn như khủng hoảng kinh tế, xung đột tôn giáo, thiên tai. Điều đó càng đòi
+hỏi phải đoàn kết, hợp tác cùng giải quyết những khó khăn đó.
+
+3. VIỆT NAM TR0NG ASEAN
+
+Từ khi trở thành thành viên của Hiệp hội, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các
+hoạt động hợp tác kinh tế, văn hoá, giáo dục, khoa học và công nghệ.
+
+"Trong quan hệ mộu dịch giữa Việt Nam với các nước ASEA N, tính
+chung từ 1990) tới nay, tốc độ tăng trung bình 26,8%/năm. Hiện nay,
+buôn bán với ASEA N chiếm 32,4% tổng buôn bán quốc tế của nước ta.
+Mặt hàng xuất khẩu chính của nước ta sang A SEAN là gạo. In-dô-nê-xi-a
+là thị rường gạo lớn nhất của nước ta trong Hiệp hội, tiếp đó là
+Phi-dlip-pin, Ma-lai-xi-a... Hàng hoá nhập khẩu từ ASEAN chủ yếu là
+nguyên liệu sản xuất như xăng dầu, phân bón, thuốc trừ sâu, hàng
+điện từ...
+
+Việt Nam có sáng kiến xây dựng Dự án phát triển hành lang
+Đông - Tây tại lưu vực sông Mê Công gồm Việt Nam, Lào, Thái Lan và
+Mi-an-ma, nhằm xoá đói, giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển
+giữa các nước và các vùng trong Hiệp hội. Khi thực hiện Dự án, những
+lợi thế về kinh tế của miền Trung nước ta sẽ được khai thác và đưa lại
+lợi ích cho nhân dân các dân tộc dang sinh sống ở khu vực còn nhiều
+khó khăn này..."
+
+Từ đoạn văn trên hãy cho biết những lợi ích của Việt Nam trong quan hệ mậu
+dịch và hợp tác với các nước A SEAN là gì ?
+
+Hãy liên hệ với thực tế đât nước, nêu thêm một vài ví dụ về sự hợp tác này.
+
+Tham gia vào ASEAN, Việt Nam vừa có được cơ hội đề phát triển đất nước vừa
+gặp những thách thức rất lớn như sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế - xã
+hội, sự khác biệt về thê chế chính trị, bất đồng ngôn ngữ... Chúng ta đang có những
+giải pháp đề vượt qua những thử thách này, góp phần vào quá trình tăng cường hợp
+tác giữa các nước trong khu vực.
+
+60
+
+--- Trang 62 ---
+Năm 1999 Hiệp hội các nước Đông Nam Á đã có mười nước
+thành viên và hợp tác để cùng phát triển đồng đều, ổn định trên
+nguyên tắc tự nguyện, tôn trọng chủ quyền của nhau.
+
+Sự hợp tác đã đem lại nhiều kết quả trong kinh tế, văn hoá, xã hội
+của mỗi nước.
+
+Tham gia vào ASEAN, Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển
+kinh tế - xã hội nhưng cũng có nhiều thách thức cần vượt qua.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Mục tiêu hợp tác của Hiệp hội các nước Đông Nam Á đã thay đổi qua thời gian như
+thế nào ?
+
+2. Phân tích những lợi thế và khó khăn của Việt Nam khi trở thành thành viên của
+ASEAN.
+
+3. Về biểu đồ hình cột và nhận xét GDP / người của các nước ASEAN theo số liệu
+dưới đây :
+
+Bảng 17.1. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân đầu người của một số
+
+nước Đông Nam Á năm 2001 (đơn vị : USD).
+Nguồn : Niên giám thống kê 2002. NXB Thống kê, Hà Nội, 2003.
+4. Thu thập thông tin về sự hợp tác của Việt Nam với các nước Đông Nam Á.
+61
+
+--- Trang 63 ---
+Bài 18 : Thực hành
+1.Vitrúđiịa lí
+Dựa vào hình 15.] cho biết Lào hoặc Cam-pu-chia :
+- Thuộc khu vực nào, giáp nước nào, biển nào ?
+- Nhận xét khả năng liên hệ với nước ngoài của mỗi nước.
+H x H
+„ .\e m
+u, T N C . T T NP, H Mpi
+f". . ^ 1, 1
+Ỉ' N:d'~s~ `I I0
+Ẩ , N
+: : - Ẻ 1
+H \VNN Ềỵồ h Riệp a - SX, -'
+ì ; m ng Kng Trong v Ể
+Ẩ.I ủ`—`oịt__Ề___\ \ẮÌx` . ÌL
+Ó , ì E- s .
+' ~ ⁄ R* Ê
+- 0- 50m 201- 500m ẵ Lúa gạo S% Caosu
+51-200m . u Trênsoom ÿ Thựcphẩm  —>  Đường bộ
+- Glómùamùahạ .„ Gló mùa mùa đông Ê Đườngthốtnết —~ - Đường sắt
+Hình 18.1. Lược đồ tự nhiên, kinh tế Cam-pu-chia
+62
+
+--- Trang 64 ---
+TRUNG
+kHản NH
+[ ] 201-500m ,ảẨ\/f"Ịụ`ằơV —
+Á  Đìhnúl ẵẮ54 . . |
+ẫ Lúa gạo Á ỄỹƠJ
+THÁI LAN ¬ _
+À k
+Ñ  cNithựephẩm S ¿
+„ Giómùamùahạ L UU ___..-...__.'g' .. a) ẳ
+x Gió mùa mùa đông CAM-PU-CHIA
+Hình 18.2. Lược đồ tự nhiên, kinh tế Lào
+2. Diều kiện tự nhiên
+Dựa vào hình 18.1, 18.2 và bài 14, nrình bày về Lào hoặc Cam-pu-chia theo các
+nội dụng sau -
+- Địa hình : các dạng núi, cao nguyên, đồng bằng trong lãnh thổ từng nước.
+- Khí hậu : thuộc đới khí hậu nào, chịu ảnh hưởng của gió mùa như thế nào ?
+Đặc điểm của mùa khô, mùa mưa.
+- Sông, hô lớn.
+- Nhận xét thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lí, khí hậu đối với sự phát triển
+nông nghiệp.
+63
+
+--- Trang 65 ---
+3. Diều kiện xã hội, dân cư
+Dựa vào bảng 18.1 nhận xét Lào hoặc Cam-pu-chia về -
+- SỐ dân, gia tăng, mật độ dân số.
+- Thành phân dân tộc, ngôn ngữ phổ biến, tôn giáo, tỉ lệ số dân biết chữ.
+- Bình quân thu nhập đều người.
+- Tên các thành phố lớn, tì lệ dân cư đô thị.
+- Nhận xét tiêm năng nguồn nhân lực để phát triển dất nước (về số lượng, trình
+độ văn hoá của dân cư).
+4. Kinh tế
+Sử dụng hình 18.1 và 182 để :
+- Nêu tên ngành sản xuất, điều kiện để phát triển ngành, sản phẩm và phân bố
+Ở Lào hoặc Cam-pu-chia.
+Ngoài ra các em có thê thu thập tranh, ảnh và các thông tin khác đề bồ sung thêm
+hiều biết của các em về cuộc sống, sản xuất... của người dân Lào hoặc Cam-pu-chia.
+Bảng 18.1. Các tư liệu về Cam-pu-chia và Lào (năm 2002)
+| Tiuew | Camemche | lào | ThueM  Cmmpnele | lầu ,
+-Diệntch(km?) - | 181.000 236.800 -Tôn giáo(%trong | Đạo Phật 95 | Đao Phật 60
+- Địa hình (%) 75% đồng bảng | 90% núi tổng số dân) Tôn giáo khác 5| Tôn giáo khác 40
+cao nguyên Ÿ- Mộtsốtainguyên |- ĐÐĐávôi, sắt | - Thuỷ nàng, gỗ,
+- Dân số 123 55 mangan, vàng | kìm loại màu
+(triệu người) kim loại quý
+~Ti lệ tảng tự 17 3 - Cơ cấu kinh tế (%) | - Nông - Nông
+nhiên dân số (%) nghiệp:37,1 | nghiệp:52,9
+-Dân œr đô thị (Ø) | 16 í7 - Công - Công
+- Số dân biết chữ nghiệp :20,5 | nghiệp : 22.8
+(% dân số) 35 56 - Dịch vụ : 42,4| - Dịch vụ : 24.3
+-GDP/người - Sản phẩm chính - Lúa gạo, ngô,| - Ca phê, hạt
+năm 2001 (USD) | 280 317 của nền kinh tế cá,Caosu, | tiêu, lúa gạo,
+- Thành phán Khome 90 Lào 50 xi mảng quế, sa nhân,
+dân tộc (%) Vit 5 Thá 14 gÓ, thiếc,
+Hoa l Mông 13 thạch cao, điện
+Khác 4 Còn lại. 23 Ê- Thủ đô và - Phnôm Pênh | - Viêng Chăn
+- Ngôn ngữ Khơ-me Lào thanh phố lớn Bát-đom-boong | Xa-van-na-khẹt
+phó biến Luông Pha-bảng
+64
+
+--- Trang 66 ---
+# ^
+` # # ^
+VA DĐĨA L CAC CHAU LỰC
+: . .,
+n Ắuoac K t E m n C N SRVU ] x E Lđ n SRYST ư I T
+" y _ x v N ƯN G ;
+, - - u — — n `2zAgE t ế E
+. N ` .
+= v A v\ Ÿ Ợã` : 20/ Ú :
+; ›.è>` `.j . "i~'-í ; Ảì a L .. ` \__l &Ì'“' E'Ì_ 1
+t JrẸcỀ^Ểầs~.( ẦỢ'Ổ “2A.. . ˆ ; xẽ . K I x
+N ảủị . 1U .N VỀA S 322 ĩễ'ủ ¡ - f; NH Ị | _
+X v A l - ` 3 / s , `l | L
+N- J`.,sắt ạlv n Vâ\ l 27249 2 T ' Í ¡ ⁄ : 'l ; ; f L i
+. : . ; s ” z , r ZMị U . P v 1
+x n . 'B ..
+w / ¡ `Ị › ậ i ( ö › 't` :
+1 Š J l.ze M .. . i "đ T [Fœm# ¡
+. J Í 1 Ju i .ẻ L'_ ¬ l
+Wkaoá Aeaedi 3 ., .2deuai : 4 9N 9 2 1.. 7.1/90 25 "M 5 ., M/ 4 .. S N a ` .? usdiew —
+
+--- Trang 67 ---
+.. .đđẽ| Pài ¡9 : ĐỊA HÌNH VỚI TÁC ĐỘNG
+w CỦA NỘI, NGOẠI LỰC
+— '… Nội lực, ngoại lực xảy ra đồng thời hoặc xen kẽ
+f;Ố;`ì"...ỉI'i-ũ nhau và tạo nên các hình dạng vô cùng phong
+~~'*“ả ] phú của bề mặt Trái Đất.
+1. TÁC ĐỘNG CỦA NỘI LỰC LÊN BÊ MẶT ĐẤT
+Nội lực là lực sinh ra từ trong lòng Trái Đất.
+I j___ __" r Í ýL>.ỂV t C.. Ị_f' `v # P..
+THÁI S& „ } \ CHÁUPH s\Z⁄  KÈm N fig
+Ư N) x TÂY X-- `*-.-—…r— \Ề ẫ›q DƯƠNG
+DƯƠNG \ ê- DƯƠNG \ x ổ „ ĐỘ
+l»ams . DƯƠNG á
+# Núila N ø
+= Dãy núi ˆ
+Hình 19.1. Lược đồ thế giới với một số dạng địa hình lớn
+1. Quan sát hình 19.1, đọc tên và nêu vị trí của các dãy núi, sơn nguyên, đồng
+bằng lớn trên các châu lục.
+66
+
+--- Trang 68 ---
+Mảng :
+BẮC MĨ
+à ou" Mảng
+—*- Hướng di chuyển của các địa mảng
+S~> - Hai mảng xô vào nhau 1234 Các địa mảng nhỏ
+#++ Hai mắng tách xạ nhau
+Hình 19.2. Lược đồ các mảng kiến tạo
+. KRem v
+Ụ. K ¬ ¬- `
+\ x m › n 4
+Hình 19.3. Hậu quả động đất ở Cô-bê (Nhật Bản), 1995
+67
+
+--- Trang 69 ---
+2. Quan sát các hình J9.1, 19.2 và dựa vào kiến thức đã học, cho biết các dây
+núi cao, núi lửa của thế giới xuất hiện ở vị trí nào của các máảng kiến tạo ?
+3. Quan sát hình J9.3, J9.4 và 195, cho biết nội lực còn tạo ra hiện tượng gì ? Nêu
+một số dnh hưởng của chúng tới đời sống con người.
+C Ì | vì o.n . "'_`_
+| ; .- 2 ¬ N
+Hình 19.4. Đảo núi lửa Xôc-xây Hình 19.5. Các lớp đất đá bị xô lệch
+(phía nam Ai-xơ-len) ở thượng sông Ranh (Đức)
+Các yếu tố tự nhiên không ngừng tác động lên bề mặt đất, nơi bị phá đi, nơi được
+bồi đắp nên.
+1. Quan sát các ảnh dưới dây, mô tả hình dạng địa hình trong ảnh và cho biết
+chúng được hình thành do các tác động nào của ngoại lực ?
+v ¬ _ n F —._s ˆ ˆ A-. M; 1
+T - N S T 0 u 2 /220.u |
+I-“"“” .< "Í.f"?" ~ — "__`”."'d' ': n A …f {
+4 Ầ Ñ }2w w
+6 b b ạ1 | JẮV ¿ » H 5 - 4
+a) Bờ biển cao ở Ô-xtrây-li-a b) Nấm đá ba dan ở Ca-li-phoóc-ni-a (Hoa Kì)
+68
+
+--- Trang 70 ---
+-
+c) Cánh đồng lúa ở đồng bằng châu thổ d) Thung fflngsông ở vùng núi Áp-ga-ni-xtan
+sông Mê-nam (Thái Lan)
+
+Hình 19.6. Một số hình dạng của bề mặt Trái Đất
+
+2. Sử dụng lược đồ hình 19.] và kiến thức đã học, hãy tìm thêm ba ví dụ cho môi
+dạng dịa hình.
+
+Mỗi địa điểm trên Trái Đất đều chịu sự tác động thường xuyên,
+liên tục của nội lực và ngoại lực. Sự thay đổi bề mặt đất đã diễn ra
+trong suốt quá trình hình thành và tồn tại của Trái Đất. Ngày nay bề
+mặt đất vẫn đang tiếp tục thay đổi.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Chọn trong sách giáo khoa Địa lí 8, ba ảnh cảnh quan tự nhiên thể hiện các dạng
+địa hình khác nhau và nêu những yếu tố tự nhiên chính tác động tạo nên các cảnh quan
+trong các ảnh đó.
+
+2. Nêu một số ví dụ về cảnh quan tự nhiên của Việt Nam thể hiện rò các dạng địa hình chịu
+tác động của ngoại lực.
+
+3. Địa phương em có những dạng địa hình nào ? Chịiu những tác động của ngoại
+lực nào ?
+
+69
+
+--- Trang 71 ---
+J N i Bài 20 : KHI HAU VA CANH QUAN
+U | TREN THAI ĐẤÂT
+ỵ/ 2 | \ Các nơi trên bề mặt Trái Đất nhận lượng nhiệt mặt
+/2217 Í a trờ không giống nhau nên xuất hiện các đới khí hậu
+624 khác nhau. Yếu tố địa hình; vị trí xa hoặc gần biển, đại
+: SN dương đều ảnh hưởng tới khí hậu từng vùng. Sự đa
+W 5 S dạng của khí hậu đã tạo nên sự phong phú của cảnh
+_ .2 K quan thiên nhiên.
+1. KHÍ HẬU TRÊN TRÁI ĐẤT
+Các châu lục chiếm vị trí khác nhau trên bề mặt Trái Đất nên có các đới và kiều
+khí hậu khác nhau.
+Ổ sg e" °? .
+:#Š- .- xỆ I __ vu . c xỮJiee(BVorseDde
+7 A TỶ xsbả
+. m SN : IS - Chítuyến Bắc.
+v . ,ắx""ầ'~_ ®ẩF_nj.ỵ : " - Ắ'%*
+c ÑÀ cểt ~ Xehúp
+1 m › ì C m"
+í - * ›,f'J-"oĨ"`* -Ạ
+-=--=-----==---t=“T0(Z …-—………-……-----…ẩ………-…--……-…__ J'.Ỉủ'u I Nam
+ả_J’fd
+.
+— Ỉ G:42 .
+Hình 20.1. Lược đồ thế giới
+
+1. Quan sát hình 20.1, cho biết môi châu lục có những đới khí hậu nào ?
+
+2. Nêu đặc điểm của ba đới khí hậu : nhiệt đới, ôn đới, hàn đới. Gidi thích vì sao
+thủ đô Oen-lin-tơn (419N, 1759Ð) của Nìu Di- lân lại đón năm mới vào những ngày
+mùa hạ.
+
+70
+
+--- Trang 72 ---
+Nhiệt độ và lượng mưa là hai yếu tố đặc trưng của khí hậu. Phân tích diễn biến
+của hai yếu tố này ở tại một địa điểm ta có thê biết được địa điềm đó thuộc kiều và
+đới khí hậu nào.
+
+% LUU
+% . —
+1 r Ựrch x —rPisi2gm. |S
+= —, UF-TTUrvrr1⁄s
+220 C =122 : 40LZZT LLUTLTTLIẾSECHI
+——WX1./N —Á- AK¬ïếSs
+— x ._ —Y 12345678910115
+- TImx e F -FrTFF.TTis 9) -
+— i — —„ m Ô VXm?ẼDÚỈ: ; s2/
+——ŠÄmLỒ 1 trhÏrrhrhh N m]Ars
+—rrr+„r .Õmwrm CT — rm
+_zỆ`:"-`—v___-’…'—— 6 5011 . .. L L......lJ60 30 —_- 169
+z›-.- FT.TT —tI<> z2-"TTTTTTTTT1* xFTEETrP.ẫEFTT®
+1o : —† ãì 10 —--i320 . 10T — -P*E=i 20
+a) b) d)
+Hình 20.2. Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa của một số địa điểm
+90
+)
+Hình 20.3. Sơ đồ các vành đai gió \` —
+trên Trái Đất ) — 60°
+0
+
+3. Phân tích nhiệt độ, lượng mưa của bốn biểu đô trên, cho biết kiểu khí hậu, đới
+khí hậu thể hiện ở từng biểu đô.
+
+4. Quan sát hình 20.3, nêu tên và giải thích sự hình thành các loại gió chính
+trên Trái Đât.
+
+5. Dựa vào hình 20.1, 20.3 và kiến thức đã học, giải thích sự hình thành của
+sa mạc Xa-ha-ra.
+
+2. DÁO CÁNH QUAN TRÊN TRÁI ĐẤT
+
+Đi từ cực Nam của Trái Đất lên cực Bắc, từ vùng ven biền vào sâu trong lục địa, từ
+
+chân núi lên đỉnh núi sẽ thấy cảnh quan thiên nhiên thay đối theo từng chặng đường.
+71
+
+--- Trang 73 ---
+G N N 3 v
+› - ⁄ ..
+n - N . i `
+. ƯN HC m _ Ề Ị !
+, N. EE 7: . 57 ư
+- g.J : ¬ . . —z2 N _vỦ.v—v` ˆ s>
+: -Xùc s I 4 Z ~ u ~ lìJ
+N t £! £ . n U . ậ ;
+> S Ềè *Ễ~ : : n 2 22g Ổí . -V... -
+= . I A l E
+a) b
+: t `\,— r - ( \ Ị '  _.". F"XY | t _l` tP""'. V P ` bI' ế ÿ v |
+.. NI ⁄ Ễ - ( A T. L Š
+J)vxỀỆ .'A-l L G 1472 G= I / N L 4 7:x<- Ơ x ›Ị :
+. A 7 |
+. — m DĐ UU S Ư T
+. ⁄ ." :. —ẳ Vế ; o`. fấV' Ồ 42 vtì` l ] ~ vớ. ⁄ " 4 ¬ 4
+4`.—___... ˆ „ ..22/00 4 e '......V. : - . l <h Á XH / ›ũ Ố v —- .Ẩ » H l
+c) g)
+f | 1
+⁄ l t n Y ưếc
+Ĩ — . .. J
+Hình 20.4. Ảnh một số cảnh quan chính trên Trái Đất
+.Ứ
+
+--- Trang 74 ---
+1. Quan sát hình 20.4, mô ta các cảnh quan
+trong dảnh. Các cảnh quan đó thuộc nhưững đới
+khí hậu nào ?
+2. Hãy vẽ lại sơ đồ hình 20.5 vào vở, điên
+vào các ô trống tên của thành phần tự nhiên và
+đánh mũi tên thể hiện mối quan hệ giữa chúng
+sao cho phù hợp và đây dù.
+3. Dựa vào sơ đồ đã được hoàn tất, trình
+bày mối quan hệ tác động qua lại giữa các
+thành phần tạo nên cảnh quan thiên nhiên.
+Hình 20.5. Sơ đồ mối quan hệ giữa
+các thành phần tự nhiên
+Do vị trí địa lí, kích thước lãnh thổ, mỗi châu lục có các đới, kiểu
+khí hậu cụ thể. Từ đó, mỗi châu lục có các cảnh quan tương ứng.
+Các thành phần của cảnh quan tự nhiên có mối quan hệ mật
+thiết, tác động qua lại lẫn nhau. Một yếu tố thay đổi sẽ kéo theo sự
+thay đổi các yếu tố khác, dẫn đến sự thay đổi của cảnh quan.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Quan sát hình 20.1, ghi vào vở :
+a) Tên các châu lục, các đại dương theo thứ tự : I II... X
+b) Tên các đảo lớn theo thứtự :1,2... 11
+c) Tên các sông, hồ lớn theo thứ tự :a, b...v
+2. Dựa vào hình 20.1 và kiến thức đã học, điền vào bảng theo mẫu dưới đây một số đặc
+điểm tiêu biểu của khí hậu, cảnh quan tự nhiên của châu Á.
+73
+
+--- Trang 75 ---
+l Bài 21 : CON NGƯƠI
+VÀ MỖI TRƯƠNG ĐIA LI
+4 S 7 3 Trái Đất là môi trường sống của con người. Con
+.1 Xã người với các hoạt động đa dạng đã khai thác từ
+ˆ . Mi thiên nhiên các nguồn tài nguyên, qua đó không
+" YƑ T ngừnglàm môi trường bị biến đổi.
+1. HOẠT ĐỘNG NÔNG NGHIỆP VỚI MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÍ
+n GN-N N ì N V⁄ 0 quPc v
+. —¬. ð VHY l \ và ( Ị
+a) Cánh đồng lúa mì ở Hoa Kì b) Đồn điền trồng chuối ở Cô-xta Ri-ca
+c) Chăn nuôi cừu ở Ô-xtrây-li-a d) Ruộng bậc thang trồng lúa gạo ở Phi-ltp-pin
+Ẩ\_.rẨ"`~o*' .
+e) Trồng bông ở Hoa Kì
+Hình 21.1. Hoạt động nông nghiệp đa dạng
+74
+
+--- Trang 76 ---
+Từ trồng tía bằng các dụng cụ thô sơ trên các mảnh đất nhỏ, tới nay hoạt động
+sản xuất nông nghiệp được tiến hành bằng máy móc trên những vùng rộng lớn. Cảnh
+quan thiên nhiên của các châu lục đã bị biến đổi một phần do hoạt động sản xuất
+nông nghiệp. Đặc biệt các công trình thuy lợi một mặt cải tạo điều kiện thiên nhiên
+phục vụ con người, mặt khác đã biến đôi hình dạng sơ khai của bề mặt đất.
+
+Dựa vào hình 21.] và kiến thức đã học, cho biết :
+
+- Hoạt dộng nông nghiệp đã làm cảnh quan tự nhiên thay đổi như thế nào ?
+
+2. HOẠT ĐỘNG CÔNG NGHIỆP VỚI MÔI TRƯỜNG ĐỊA LÍ
+
+Từ hàng trăm năm nay, loài người đã khai thác nguyên vật liệu trong tự nhiên,
+chế biến chúng trong các công xướng, nhà máy. Đó là những hoạt động gây sự biến
+đổi lớn cho môi trường tự nhiên.
+
+Quan sát hình 21.2, 21.3, nhận xét và nêu những tác động của một số hoạt
+dđộng công nghiệp đối với môi trường tự nhiên.
+
+p- v 8 : m à ỊẮ ~ Ế" *ĩ"q'ì—Ị mẫ› v
+-. i u ) A N I . W*v›\ủa`_ m
+ỔĨfflẨ N 78 C - .. .C — ..
+#Ø .. . à I IỀ — U W A z ..
+L cÁ 1 N | ; - v
+Hình 21.2. Khai thác đồngở Dăm-bi-a .. Hình 21.8. Khu công nghiệp luyện kim ở Đức
+
+Dựa vào hình 21.4, hãy cho biết các nơi xuất khẩu và nơi nhập khẩu dầu chính.
+Nhận xét về tác động của các hoạt động này tới môi trường tự nhiên.
+
+75
+
+--- Trang 77 ---
+— ƠỚẹ bcìt'ì Òẫ ; <+. aP`Ổlr.ì . ư
+ì'› \ A TRƯNG PHI ÿ - 108 w;
+= L4 ì A.`.`
+' |\
+\\ g .
+i
+== Dầấu mỏ từ nơi khai thác đến nơi liêu thụ 3 Dầu khai thác được. E} Nhu cầu về dầu (Đơn vị : triệu tấn-1990)
+Hình 21.4. Lược đồ nơi khai thác và các luồng chuyên chở dầu trên thế giới
+Hoạt động sản xuất của loài người trên Trái Đất diễn ra vô cùng
+phong phú và đa dạng. Từng ngày, từng giờ con người đang tham
+nguồn sống của chính loài người, chúng ta phải lựa chọn cách hành
+động phù hợp với sự phát triển bền vững của môi trường.
+CÂU HOI VAÀ BÀI TẬÁP
+Ì. Lựa chọn trong sách giáo khoa Địa lí 8 hai ảnh về hoạt động nông nghiệp, hai ảnh về
+công nghiệp hoặc về cảnh thành phố của châu A, cho biết ảnh thể hiện cảnh quan gì ? Các
+hoạt động này có thề diễn ra ở khu vực nào trên thế giới ?
+2. Thu thập tranh ảnh, thông tin về hoạt động sản xuất diển ra trên thế giới. Quan sát
+các ảnh và nhận xét cảnh quan tự nhiên của nơi đang có hoạt động đó.
+76
+
+--- Trang 78 ---
+_..)Ô...".› pPhâẩnhal
+ĐỊA LÍ VIỆT NAM
+
+--- Trang 79 ---
+B��i 22 : VIET NAM - ĐẠT NƯƠC,
+_ CON NGƯỜI
+w…,. N Những bài học Địa lí Việt Nam mang đến cho các
+x S.T emnhững hiểu biết cơ bản, hiện đại và cần thiết về
+. HH thiên nhiên và con người Việt Nam, về sự nghiệp xây
+dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta.
+1. VIỆT NAM TRÊN BẢN ĐÔ THẾ GIÚI
+
+Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền,
+thống nhất và toàn vẹn lãnh thô bao gồm đất liền, các hải đảo, vùng biên và vùng trời.
+
+Quan sát hình 17.1 hãy cho biết :
+
+- Việt Nam gắn liên với châu lục nào, đại dương nào ?
+- Việt Nam có biên giới chung trên dât liên, trên biển với những quốc gia
+nào ?
+
+Những bằng chứng về lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội khu vực Đông Nam Á cho
+thấy Việt Nam là một trong những quốc gia thê hiện đầy đủ đặc điểm thiên nhiên,
+văn hoá, lịch sử của khu vực Đông Nam Â
+
+Qua các bài học về Đông Nam Á (bài 14, 15, 16, 17) em hãy tìm ví dụ để chứng
+miình cho nhận xếét trên.
+
+Việt Nam đang hợp tác một cách tích cực và toàn diện với các nước ASEAN và
+đang mở rộng hợp tác với tất cả các nước trên thế giới. Việt Nam đã trở thành đối
+tác đáng tin cậy của cộng đồng quốc tế.
+
+Việt Nam đã gia nhập A SEA N vào năm nào ?
+
+2. VIỆT NAM TRÊN CON ĐƯỜNG XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN
+
+Chiến tranh xâm lược và chế độ thực dân kéo dài đã tàn phá đất nước, huỷ hoại
+môi trường, đề lại những hậu quả nặng nề trên đất nước ta.
+
+Xây dựụng lại đất nước, nhân dân ta phải đi lên từ điệm xuất phát rất thấp, nhiều
+khi phải xây dựng lại từ đầu.
+
+78
+
+--- Trang 80 ---
+ự
+Bụ- ! . . Ể - __`ùà`› À.`
+SZvSh _`_ fỳ _.. :…. gìm N . C N g kgản Ế
+— m @\ (4 :\ vÀ S / K H H:ỢC. .
+N "f\t…,_jị_ /AN A S \L`Ấ"'N²“.'Ễ` _
+Hình 22.1. Khai thác dầu ở mỏ Bạch Hổ
+
+Công cuộc Đôi mới toàn diện nền kinh tế ở nước ta bắt đầu từ năm 1986 đã đạt
+được những thành tựu to lớn và vững chắc. Mọi nguồn lực kinh tế, xã hội cả trong
+và ngoài nước đã được phát huy. Sản xuất nông nghiệp liên tục phát triển. Sản lượng
+lương thực tăng cao, bảo đảm vững chắc vấn đề an ninh lương thực. Trong nông
+nghiệp đã hình thành một số sản phẩm hàng hoá xuất khẩâu chủ lực như gạo, cà phê,
+cao su, chè, điều và thuý hải sản.
+
+Công nghiệp đã từng bước khôi phục và phát triển mạnh mẽ, nhất là các ngành
+then chốt, như dầu khí, than, điện, thép, xi măng, giấy, đường.
+
+Cơ cấu kinh tế ngày càng cân đối, hợp lí hơn theo hướng kinh tế thị trường, định
+hướng xã hội chủ nghĩa, tiến dần tới mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đời sống
+vật chất, tỉnh thần của nhân dân ta được cải thiện rõ rệt, tỉ lệ nghèo đói giảm nhanh.
+
+Nêu nhận xét về sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế nước ta qua bảng 22.1.
+
+Bảng 22.1. Tỉ trọng các ngành trong tổng sản phẩm trong nước của Việt Nam
+năm 1990) và năm 2000 (đơn vi : %)
+
+38.74 24.30 207 36,61 38,59 39,09
+
+79
+
+--- Trang 81 ---
+Em hãy cho biết mộit số thành tựu nổi bật của nên kinh tế - xã hội nước ta trong
+thời gian qua.
+
+Quê hương em đã có những đổi mới, tiến bộ như thế nào ?
+
+Mục tiêu tổng quát của chiến lược 20 năm 2001 - 2020 là : Đưa nước ta ra khóỏi
+tình trạng kém phát triển ; nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của
+nhân dân ; tạo nền tảng đề đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công
+nghiệp theo hướng hiện đại.
+
+3. HỤC ĐỊA LÍ VIỆT NAM NHƯ THẾ NÀ0
+
+Những kiến thức về địa lí Việt Nam, bao gồm phần tự nhiên và phần kinh tế - xã hội,
+là hết sức cần thiết và gần gũi với học sinh chúng ta.
+
+Phân địa lí tự nhiên sẽ cung cấp cho các em những kiến thức cơ bảán về môi
+trường và tài nguyên thiên nhiên của nước ta. Nó cũng là cơ sở cho việc học tập phần
+địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam ở các lớp sau.
+
+Để học tốt môn Địa lí Việt Nam, các em cần làm gì ?
+
+Ngoài việc đọc kĩ, hiểu và làm tốt các bài tập trong sách giáo khoa, các em cần làm
+giàu thêm vốn hiều biết của mình bằng việc sưu tầm tư liệu, khảo sát thực tế, sinh hoạt
+tập thể ngoài trời, du lịch... làm cho bài học địa lí trở nên thiết thực, hấp dân.
+
+Đất nước Việt Nam bao gồm đất liền, các hải đảo, vùng biển và
+vùng trời.
+
+Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, đất
+nước ta đang có những đổi mới to lớn và sâu sắc. Vượt qua những
+khó khăn do chiến tranh để lại và nề nếp sản xuất cũ kém hiệu quả,
+nhân dân ta đang tích cực xây dựng nền kinh tế - xã hội theo con
+đường kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu đến
+năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo
+hướng hiện đại.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Mục tiêu tổng quát của chiến lược 20 năm 2001 - 2020 của nước ta là gì ?
+
+2. Dựa vào bảng 22.1, vẽ biểu đồ cơ cấu tổng sản phẩm trong nước của hai năm 1990
+và 2000 và rút ra nhận xét.
+
+3. Em hãảy sưu tầm một số bài thơ, bài ca dao, bài hát ca ngợi đất nước ta và cùng với
+các bạn tổ chức sinh hoạt văn hoá theo chủ đề trên.
+
+80
+
+--- Trang 82 ---
+Bài 23 : VỊ TRÍ, GIỚI HẠN, HÌNH
+_ DẠNG LÃNH THỔ
+- VIỆT NAM
+_ Vị trí, hình dạng, kích thước lãnh thổ là những
+yếu tố địa lí góp phần hình thành nên đặc điểm
+s chung của thiên nhiên và oó ảnh hưởng sâu sắc
+Ổ GI ¬ . H] đến mọi hoạt động kinh tế - xã hội nước ta.
+"Z4 98E8é“s: u ,S
+Hình 23.1. Núi Rồng, xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang
+1. VỊ TRÍ VÀ GIÚI HẠN LÃNH THỮ
+a) Vùng dất
+Em hãy tìm trên hình 23.2 các điểm cực Bắc, Nam, Đông, Tây của phân đất
+liên nước ta và cho biết toạ độ của chúng (xem bảng 23.2).
+ð1
+
+--- Trang 83 ---
+_ N #guay ụ\` —S CHÚ GIẢI
+J&*- ) . WHÀNỘI Thủ đô
+: f`Ẻ 3 2_Ị ¬ r_J;'›  qui l HH Biên giới quốc gia
+; / $ f’L’ạ qu"ế
+- » . .Đ CấnCỗ "'°…' ợ ..
+ì B ngig s Ô H n b8 u
+: 34 . đã Chím Én .. (Ạ JF°
+- Đ.'!i!]Ểnf.".Ụ~ c
+J’rA"MV` ; › ¡ b} „ Ð. Lÿ Sơn
+l s=?'
+s 3.
+/.'.Jp-ll'd..I`Ơhl .ạ U
+ˆ `y ¿ . , rJ ('—'*ỷự v đ u ”
+< t 8v . / X ế T Ạ
+. Ạ : 2 l ư
+L G 9 .. 233 ;er'—.«____»Ịâ—'f — 7 . Nem YN ỨỔ&`wồ
+= ĐìPhóQuốp ` S à N đian - 22 L À
+. „ "iề n E `ầ" - hản Hã ` A Snh Tạ e ưẳụ ..
+> Ñ &”.. -. v m
+L G .. ưww b&PAMỹ -
+S Ỗ 'I . đ5 Lớt n ê T x s bẽ T Nayết
+g u f`f - + Ố' » Ồ ù
+1 QÐ. Côn S Tiường ~
+1xll1=|nln:lgn|;nln° "" n bấi Vũng MAY ni::.4l:uInulu,_,*ì'.'fl1lũttu\cr un
+bữi Tư Chính? đãHowLmu - z
+L 7 HN H
+ˆ B
+r. Ể G c HO
+È " ¬
+ki LÝ „ 4 zf/' ` 1 @*
+Hình 23.2. Bản đồ hành chính Việt Nam
+82
+
+--- Trang 84 ---
+Bảng 23.1. Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam
+Số TT Tên tnh, Số TT Tên tíỉnh,
+x N H L N-N
+l Thủ đô Hà Nội 33 Quảng Trị
+2 Tp. Hồ Chí Minh 34 Thừa Thiên - Huế
+3 Tp. Hải Phòng 35 Quảng Nam
++ Tp. Đà Nẵng 36 Quáảng Ngãi
+5 Tp. Cần Thơ 37 Kon Tum
+6 Điện Biên 38 Gia Lai
+7 Lai Châu 39 Bình Định
+8 Lào Cai 40 Phú Yên
+9 Hà Giang 4I Đắk Lắk
+10 Cao Bằng 42 Đắk Nông
+l Lạng Sơn 43 Khánh Hoà
+12 Yên Bái +4 Lâm Đồng
+13 Tuyên Quang 45 Ninh Thuận
+14 Bắc Kạn 46 Bình Thuận
+l5 Thái Nguyên 47 Bình Phước
+ló Sơn La 48 Tây Ninh
+7 Phú Thọ 49 Bình Dương
+18 Viĩnh Phúc 50 Đồng Nai
+I9 Bắc Ninh 51 Bà Rịa - Vùng Tàu
+20 Bác Giang D Long An
+21 Quảng Ninh 53 Đồóng Tháp
+2 Hoà Bình 54 Tiền Giang
+23 Hưng Yên 55 Bén Tre
+24 Hải Dương 56 An Giang
+25 Thái Bình 57 Vinh Long
+26 Hà Nam 58 Kiên Giang
+27 Nam Định 59 Hậu Giang
+28 Ninh Bình 60 Trà Vinh
+29 Thanh Hoá 61 Sóc Trăng
+30 Nghệ An 62 Bạc Liêu
+gặi Hà Tĩnh 63 Cà Mau
+32 Quảng Bình
+83
+
+--- Trang 85 ---
+Bảng 23.2. Các điểm cục trên phần đất liền Việt Nam
+| Bác  |xãLủng Cu, huyện Đóng Văn tỉnh Hà Glang | 23923 |I05920Đ Í
+
+Qua bảng 23.2, em hãy tính :
+
+- Từ bắc vào nam, phân đất liên nước ta kéo dài bao nhiêu vĩ độ, nằm trong đới
+khí hậu nào ?
+
+- Từ tây sang đông phần dất liên nước ta mở rộng bao nhiêu kinh dộ ?
+
+Lanh thổ đất liên Việt Nam nằm trong múi giờ thứ mây theo giờ GMT ?
+
+Diện tích đất tự nhiên của nước ta, bao gồm đất liền và hải đảo là 331 212 km2
+(Niên giám thống kê 2006).
+
+b) Vùng biển
+
+Phần biển Việt Nam có diện tích khoảng 1 triệu km®. Các đảo xa nhất về phía
+đông của Việt Nam thuộc quần đảo Trường Sa (huyện Trường Sa, tỉính Khánh Hoà).
+
+c) Vùng trời
+
+Vùng trời Việt Nam là khoảng không gian bao trùm lên trên lãnh thô nước ta;
+trên đất liền được xác định bằng các đường biên giới, trên biên là ranh giới bên
+ngoài của lãnh hải và không gian của các đảo.
+
+d) Đặc điểm của vị trí địa lí Việt Nam về mặt tự nhiên
+
+Vị trí địa lí có ảnh hướng sâu sắc tới mọi đặc điềm của môi trường tự nhiên
+nước ta.
+
+Những điểm nồi bật của vị trí địa lí tự nhiên nước ta là :
+
+- Vị trí nội chí tuyến.
+
+- Vị trí gần trung tâm khu vực Đông Nam Á.
+
+- Vị trí cầu nối giữa đất liền và biển, giữa các nước Đông Nam Á đất liền và
+Đông Nam Á hải đảo.
+
+- Vị trí tiếp xúc của các luồng gió mùa và các luồng sinh vật.
+
+Những đặc điểm nêu trên của vị trí địa lí có ảnh hưởng gì tới môi trường tự nhiên
+nước ta ? Cho ví dụ.
+84
+
+--- Trang 86 ---
+2. ĐẶC ĐIỂM LÃNH THổ
+a) Phâần đất liền của nước ta kéo dài theo chiều bắc - nam tới 1650 km, tương
+đương 159 vĩ tuyến. Nơi hẹp nhất theo chiều tây - đông, thuộc Quảng Bình, chưa
+đầy 50 km. Việt Nam có đường bờ biền uốn cong hình chữ S dài 3260 km, hợp với
+hơn 4600 km đường biên giới trên đất liền làm thành khung cơ bản của lãnh thó
+Việt Nam.
+Hình dạng lãnh thổ có ảnh hưởng gì tới các điều kiện tự nhiên và hoạt động
+giao thông vận tải ở nước ta ?
+b) Phân Biền Đông thuộc chủ quyền Việt Nam mở rất rộng về phía đóng và đông
+nam. Trên Biền Đông nước ta có rất nhiều đảo và quần đảo.
+Dựa trên hình 23.2 và vốn hiểu biết của mình, em hãy cho biết :
+- Tên đáo lớn nhất của nước !a là gì ? Thuộc tỉnh nào ?
+- Vịnh biển đẹp nhất nước ta là vịnh nào ? Vịnh đó đã được UNESCO công
+nhận là di sản thiên nhiên thế giới vào năm nào ?
+- Nêu tên quân đảo xa nhất của nước ta ? Chúng thuộc tỉnh, thành phố nào ?
+: G S U
+Hình 23.3. Mũi Cà Mau, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau
+Biên Đông có ý nghĩa chiến lược đối với nước ta về cả hai mặt an ninh và phát
+triển kinh tế.
+85
+
+--- Trang 87 ---
+Vị trí, hình dạng, kích thước của lãnh thổ có ý nghĩa rất lớn trong
+việc hình thành các đặc điểm địa lí tự nhiên độc đáo của nước ta.
+
+Nước ta nằm trong khu vực Đông Nam Á, vừa có vùng đất,
+vừa có vùng Biển Đông và vùng trời rộng lớn.
+
+Nước ta ở trong miền nhiệt đới gió mùa, thiên nhiên đa dạng,
+phong phú, đẹp đẽ nhưng cũng gặp không ít thiên tai, thử thách
+(bão, lụt, hạn...).
+
+Vị trí địa lí thuận lợi, lãnh thổ mở rộng là một nguồn lực cơ bản
+giúp chúng ta phát triển toàn diện nền kinh tế - xã hội, đưa Việt Nam
+hoà nhập nhanh chóng vào nền kinh tế khu vực Đông Nam Á và
+thế giới.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+|. Căn cứ vào hình 24.1 tính khoảng cách (kilômét) từ Hà Nội tới thủ đô các nước
+Phi-lip-pin, Bru-nây, Xin-ga-po, Thái Lan.
+
+2. Từ kinh tuyến phía Tây (102°9Ð) tới kinh tuyến phía Đông (117°9Ð). nước ta mở rộng
+bao nhiêu độ kinh tuyến và chênh nhau bao nhiêu phút đồng hồ (cho biết mỏi độ kinh tuyến
+chênh nhau 4 phút).
+
+3. Vị trí địa lí và hình dạng của lành thô Việt Nam có những thuận lợi và khó khăn gì
+cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tô quốc ta hiện nay ?
+
+86
+
+--- Trang 88 ---
+Bài 24 : VÙNG BIỂN VIỆT NAM
+Đất nước ta, ngoài phần trên lục địa, còn một
+
+CÀA uá, vuế phần rộng lớn hơn trên Biển Đông. Giữa hai phần
+
+| ệịbỄ S , lục địa và biển có mối quan hệ mật thiết về mọi
+. đ - mặt. Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất
+42 A H cHI nhiệt đới gió mùa ẩm của đất liền. Kinh tế biển
+ầ đang góp phần quan trọng vào công cuộc công
+‡ nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
+
+1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA VÙNG BIỂN VIỆT NAM
+Ổ
+ị_ặẢ A.Eo quym Chêu
+" Sk n N c
+Ũ Ð. Phú Quốc f_.-"'"'ề n
+“"hạc NH 4
+- | - s
+S ®.
+ả_ `g` 3 XIVOAPD
+M ũ
+Hình 24.1. Lược đồ khu vực Biển Đông
+a) Diện tích, giới hạn
+Vùng biên Việt Nam là một phân của Biên Đông. Biển Đông là một biên lớn,
+tương đối kín, nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa Đông Nam Á.
+87
+
+--- Trang 89 ---
+Biển Đông trải rộng từ Xích đạo tới chí tuyến Bắc, thông với Thái Bình Dương
+và Ấn Độ Dương qua các eo biển hẹp. Diện tích Biển Đông là 3 447 000 km2.
+Biền Đông có hai vịnh lớn là vịnh Bắc Bộ và vịnh Thái Lan, độ sâu trung bình của các
+vịnh dưới 100 m.
+
+Em hãy tìm trên hình 24.1 vị trí các eo biển và các vịnh nêu trên.
+
+Phân biển Việt Nam nằm trong Biển Đông có diện tích là bao nhiêu km2, tiếp
+giáp vùng biển của những quốc gia nào ?
+
+b) Đặc điểm khí hậu và hải văn của biển
+
+Khí hậu các đảo gần bờ về cơ bản giống như khí hậu vùng đất liền lân cận. Còn
+khu vực biền xa, khí hậu có những nét khác biệt lớn với khí hậu đất liền.
+
+- Chế độ gió : Trên Biên Đóng, gió hướng đông bắc chiếm ưu thế trong bảy
+tháng, từ tháng 10 đến tháng 4. Các tháng còn lại trong năm, ưu thế thuộc về gió
+tây nam, riêng ở vịnh Bắc Bộ chủ yếu là hướng nam. Gió trên biển mạnh hơn trên
+đất liền rõ rệt. Tốc độ gió trung bình đạt 5 - 6 m/s và cực đại tới 5O m/s, tạo nên
+những sóng nước cao tới 10 m hoặc hơn. Dông trên biển thường phát triển về
+đêm và sáng.
+
+'l 105 110 `lử 1 105 110 11
+T⁄ I- I "R1e ư
+=2ø— Đường đẳng nhiệt tháng ! (C) øz%9-„.. Đường đẳng nhiệt tháng 7 CO)
+a) Tháng 1 b) Tháng 7
+Hình 24.2. L ược đồ phân bố nhiệt độ nước biển tầng mặt
+88
+
+--- Trang 90 ---
+- Chế độ nhiệt : Ở biển, mùa hạ mát hơn và mùa đông ấm hơn đất liền. Biên độ
+nhiệt trong năm nhỏ.
+
+Nhiệt độ trung bình năm của nước biên tầng mặt là trên 239C.
+
+Quan sát hình 24.2, em hãy cho biết nhiệt độ nước biển tầng mặt thay đổi như
+thế nào ?
+
+- Chế độ mưa : Lượng mưa trên biền thường ít hơn trên đất liền, đạt từ 1100 đến
+1300 mm/năm. Ví dụ : lượng mưa trên đảo Bạch Long Vĩ là 1127 mm/năm, trên
+đảo Hoàng Sa là 1227 mm/năm. Sương mù trên biên thường hay xuất hiện vào cuối
+mùa đông đầu mùa hạ.
+
+- Dòng biền : Dựa vào hình 24.3, em hãy cho biết hướng chảy của các dòng
+biển hình thành trên Biển Đông tương tíng với hai mùa gió chính khác nhau
+như thế nào ?
+
+a) Dòng biển mùa đông b) Dòng biển mùa hạ
+Hình 24.3. Lược đồ dòng biển theo mùa trên Biển Đông
+
+Cùng với các dòng biền, trên vùng biển Việt Nam còn xuất hiện các vùng nước
+trồi và nước chìm, vận động lên xuống theo chiều thẳng đứng, kéo theo sự di chuyền
+của các sinh vật biên.
+
+- Chế độ triều : Thuỷ triều là nét rất đặc sắc của vùng biển Việt Nam. Vùng biên
+ven bờ nước ta có nhiều chế độ triều khác nhau. Trong đó, chế độ nhật triều của vịnh
+Bắc Bộ được coi là điền hình của thế giới. l@i đây mỗi ngày chỉ có một lần nước lên
+và một lần nước xuống rất đều đặn.
+
+- Độ muối trung bình của Biển Đông là 30 - 33%ø.
+
+89
+
+--- Trang 91 ---
+2. TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG BIỂN VIỆT NAM
+
+a) Tài nguyên biển
+
+Vùng biên nước ta rất giàu và đẹp, nguồn lợi thật là phong phú, đa dạng và có
+giá trị to lớn về nhiều mặt (kinh tế, quốc phòng, khoa họợc...).
+
+Em hãy cho biết một số tài nguyên của vùng biển nước ta. Chúng là cơ sở
+cho những ngành kinh tế nào ?
+
+N C Ổ²"ỵg ềỆa`_' . '..". . H"“ , . f`.".=""
+. &TỸ m
+Hình 24.4. Vinh Hạ Long (Quảng Ninh)
+
+Biên của chúng ta là một kho tài nguyên lớn nhưng không phải là vô tận. Việc
+khai thác tài nguyên nơi đây đòi hỏi nhiều công sức và trí tuệ. Thiên tai vùng biên
+cũng thật dữ dội và khó lường hết.
+
+Em hãy cho biết một số thiên tai thường gặp ở vùng biển nước !a.
+
+b) MMôi trường biển
+
+Môi trường biên Việt Nam còn khá trong lành. Tuy nhiên ở một số vùng biên ven
+bờ đã bị ô nhiêm do chất thải dầu khí và chất thải sinh hoạt. Nguồn lợi hải sản của
+biên cũng có chiều hướng giảm sút.
+
+Muốn khai thác lâu bên và bảo vệ tối môi trường biển Việt Nam, chúng ta cần
+phải làm gì ?
+
+90
+
+--- Trang 92 ---
+Biển Đông là một vùng biển lớn, tương đối kín, thể hiện rõ tính
+chất nhiệt đới gió mùa Đông Nam Á.
+Vùng biển Việt Nam rộng gấp nhiều lần phần đất liền và có giá trị
+to lớn về nhiều mặt.
+Cần phải có kế hoạch khai thác và bảo vệ biển tốt hơn để góp
+phần vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+l. Vùng biền Việt Nam mang tính chất nhiệt đới gió mùa, em hãy chứng minh
+điều đó thông qua các yếu tố khí hậu biên.
+2. Biển đả đem lại những thuận lợi và khó khăn gì đối với kinh tế và đời sống
+của nhân dân ta ?
+3. Sưu tầm tranh ảnh về hải sản và cảnh đẹp của biến Việt Nam.
+BÀI ĐỌC THÊM
+VÙNG BIỂN CHỦ QUYỀN CỦA NƯỚC VIỆT NAM
+Ngày 12 tháng 5 năm 1977, Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
+Việt Nam đã ra Tuyên bố về làãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và
+thềm lục địa, khẳng định chủ quyền và các quyền của nước ta trên các vùng biền và
+thềm lục địa. Tuyên bố này phù hợp với luật biên quốc tế hiện hành, quy định vùng
+biên thuộc chủ quyền nước ta bao gồm các vùng nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp
+và vùng đặc quyền về kinh tế. Dưới phần nước biên là phần thềm lục địa.
+Ngày 12 tháng 11 năm 1982, Chính phủ ta tuyên bố về đường cơ sở dùng đề tính
+chiều rộng lành hải Việt Nam (hình 24.5 và hình 24.6).
+91
+
+--- Trang 93 ---
+J[ „ TRUNG QUỐC GIẢI HH
+l LJ.~"'›___J, N IÊ N Í - l—~ Ñ Đường cơ sở của lặnh hải Việt Ngm
+EYTTmrnx¬ -`JỄlI_4 ~ ở vA!
+THÁI LAN ‡ 4 Ð. Hoàng Sa ỂbP.ỀIỂIGỂOn
+.. . a L
+. xo 27086 | g .Ề
+a ĐiýSm - 09 v -
+N G N e eev #g D.8on Tử Dăng
+S TẠ l Ẹ H Iuạohiel u a i N yên
+i | ĐmTt ‡ L Ng
+i * == TP.Hồ GM Í 5Phd Quý l E N t u b
+ỆẾ.R‹† z 3 ‹ VũngT A8 hòn Hải 2 Ô Ani
+hàn Như Ê T : Ð.5nh Tổn _ Ð.Psla-gs |
+_ A4 hồn Bồng Lạng H .C PHI-LIP-FIK
+œ .  ›i3 hòn Ti Lớn @'1 r Dóng Đo A
+Vùng nước l sử £'l.Anủm -
+VỆT NẠ - 6á Hoạ Lạu Ủ
+HÁI LAN ff ê ij|
+L N- ⁄ :
+j Y"›_ , T m.ỉ
+104 108 4 116
+Hình 24.5. Sơ đồ đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải ven bờ lục địa Việt Nam
+Đấtliần r777 ¡
+! N#u? 'L anh hải! i I
+x â hấi tiếp gáp, I
+: BleI2rủ|Ỉ)lfl²lIiiỈÌl : I
+m I I | : Vùng đặc quyền kinh tế I
+: ⁄ ! ! l U 22000 NG !
+` ¡ ẫl I I (000 hi l ¡VÙNG BIỀN
+A w - ----.-
+Hình 24.6. Sơ đồ mặt cắt khái quát các vùng biển Việt Nam
+92
+
+--- Trang 94 ---
+—T Bài 25 : LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN
+x . CỦA TỰ NHIÊN VIỆT NAM
+Ìử u Lãnh thổ Việt Nam được tạo lập dần qua các
+""ĨJIer" ư'Ể l`i \ giai đoạn kiến tạo lớn. Xu hướng chung của sự
+IssessuarPLLH4 phái triển lãnh thổ là phần đất liền ngày càng mở
+rộng, ổn định và nâng cao dần. Cảnh quan tự
+nhiên nước ta từ hoang sơ, đơn điệu đến đa dạng,
+phong phú như ngày nay.
+Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam có thể chia làm ba giai đoạn lớn.
+1. GIAI ĐOẠN TIỀN CAMBRI
+
+Đây là giai đoạn đầu tiên hình thành lãnh thô nước ta và kết thúc cách đây
+khoảng 542 triệu năm. Khi đó trên lãnh thô Việt Nam đại bộ phận còn là biên.
+Phần đất liền ban đầu là những mảng nền cổ nằm rải rác trên mặt biển nguyên thuỷ.
+
+Dựa trên hình 25.1, em hãy cho biết vào giai đoạn Tiên Cambri đã có những
+mdng nên nào ?
+
+Vào giai đoạn Tiền Cambri các loài sinh vật còn rất ít và đơn giản. Bầu khí
+quyền có rất ít ÔXI.
+
+2. BIAI ĐOẠN CỔ KIẾN TẠO
+
+Giai đoạn này diên ra trong hai đại Cổ sinh và Trung sinh, kéo dài 500 triệu năm
+và cách ngày nay ít nhất là 65 triệu năm.
+
+Tìm trên hình 25.1 các mảng nên hình thành vào giai đoạn CỔ sinh và Trung sinh ?
+
+Trong giai đoạn này có rất nhiều cuộc vận động tạo núi lớn (Ca-lê-đô-ni,
+Hec-xi-ni, In-đô-xi-ni, Ki-mê-ri) làm thay đổi hản hình thể nước ta so với trước.
+Phần lớn lành thô nước ta đã trở thành đất liền, một bộ phận vững chắc của
+châu Á - Thái Bình Dương.
+
+Giới sinh vật trong giai đoạn này đã phát triển mạnh mẽ. Đây là thời kì cực thịnh
+của bò sát khủng long và cây hạt trần.
+
+Giai đoạn Cổ kiến tạo đã đề lại những khối núi đá vôi hùng vĩ cùng với những
+bê than đá có trữ lượng hàng tỉ tấn, tập trung ở miền Bắc nước ta và còn rải rác ở
+một số nơi.
+
+Sự hình thành các bể than cho biết khí hậu và thực vật ở nước ta vào giai đoạn
+này như thế nào ?
+
+93
+
+--- Trang 95 ---
+Cuối giai đoạn Cồ kiến tạo, địa hình nước ta bị ngoại lực bào mòn, hạ thấp trở
+thành những bề mặt san bằng.
+3. GIAI ĐOẠN TÂN KIẾN TẠO
+
+Đây là giai đoạn tương đối ngắn, diễn ra trong đại Tân sinh và là một giai
+đoạn rất quan trọng đối với nước ta cũng như thế giới. Tại Việt Nam, vận động
+Tân kiến tạo (vận động Hi-ma-lay-a) diễn ra cách ngày nay khoảng 25 triệu năm
+và có cường độ mạnh mẽ nhưng không phá vỡ kiến trúc cổ đã hình thành từ
+trước. Trong giai đoạn này giới sinh vật phát triển phong phú và hoàn thiện. Cây
+hạt kín và động vật có vú giữ vai trò thống trị.
+
+Nhiều quá trình tự nhiên xuất hiện trong giai đoạn Tân kiến tạo còn kéo dài cho
+đến hiện nay. Trong đó nồi bật là :
+
+- Quá trình nâng cao địa hình làm cho sông ngòi trẻ lại và hoạt động mạnh méẽ.
+Đôi núi cổ được nâng cao và mở rộng.
+
+- Quá trình hình thành các cao nguyên badan và các đồng bằng phù sa trẻ.
+
+- Quá trình mở rộng Biên Đông và quá trình thành tạo các bề dầu khí ở thềm lục
+địa và ở đồng bằng châu thô.
+
+- Quá trình tiến hoá của giới sinh vật.
+
+Em hãy cho biết một số trận động đât khá mạnh xảy ra những năm gần đây
+tại khu vực Điện Biên, Lai Châu chứng tỏ diều gì ?
+
+Sự kiện nồi bật trong giai đoạn Tân kiến tạo là sự xuất hiện của loài người trên
+Trái Đất. Đây là đính cao của sự tiến hoá sinh học trong lớp vỏ địa lí Trái Đất.
+
+Ở Việt Nam, con người đã có mặt từ rất sớm, đánh dấu một thời đại mới trong
+lịch sử tự nhiên nước ta.
+
+Tóm lại, sau hàng trăm triệu năm lãnh thổ nước ta đã được xác lập và phát triên
+hoàn chỉnh. Lịch sử ấy cũng sản sinh những nguồn khoáng sản phong phú, đa dạng
+mà chúng ta còn chưa biết hết.
+
+Lãnh thổ Việt Nam đã trải qua hàng trăm triệu năm biến đổi, chia
+thành ba giai đoạn chính :
+
+- Giai đoạn Tiền Cambri tạo lập nền móng sơ khai của lãnh thổ.
+
+- Giai đoạn Cổ kiến tạo phát triển, mở rộng và ổn định lãnh thổ.
+
+- Giai đoạn Tân kiến tạo nâng cao địa hình, hoàn thiện giới sinh
+vật và còn đang tiếp diễn.
+
+Lịch sử phát triển tự nhiên lâu dài của nước ta đã sản sinh nguồn tài
+nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng mà chúng ta còn chưa biết hết.
+
+94
+
+--- Trang 96 ---
+Bảng 25.1. Niên biểu địa chất (rút gọn)
+(1cm ứng với 50 triệu năm)
+Ị Ị . Ị |
+Th0nnhi I Đại Cổ sinh Ễ h.lỉldlil Í qáhI
+— .--3Zm-8EZm=xlU—1]
+-4500 tiệu năm _ -542 triệu năm ~250 trệu năn -65t8unðm - Ú
+_—ẮŸC _ ._- : X
+ỵạ
+B Vến mông Tin Garbi G
+[~] Mên món 0ốam _
+- Nền móng Trụng ginh
+- Vùng sut võng vào
+Tôn ginh phố phù sa
+„ 06601 gãy lớn Jỉ —
+_ Nam .
+Hình 25.1. Sơ đồ các vùng địa chất kiến tạo
+(Phần đất liền Việt Nam)
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Trình bày lịch sử phát triển của tự nhiên nước ta.
+2. Nêu ý nghĩa của giai đoạn Tân kiến tạo đối với sự phát triển lành thổ nước ta hiện nay.
+3. Sưu tầm các máu đá và hoá thạch (nếu có) ở địa phương em.
+95
+
+--- Trang 97 ---
+Bài 26 : ĐẶC ĐIỂM TÀI NGUYÊN
+Ô KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
+Đất nước ta có lịch sử phát triển qua hàng trắm
+222 | triệu năm, cấu trúc địa chất phức tạp. Nước ta lại
+ẦỂ~ẦỂỆ'Ễ nằm ở khu vực giao nhau của hai vành đai sinh
+l Dố: khoáng lớn của thế giới là Địa Trung Hải và
+n Thái Bình Dương. Điều đó có ảnh hưởng đến tài
+nguyên khoáng sản của nước ta như thế nào ?
+1. VIỆT NAM LÀ NƯỚC GIÀU TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN
+Ngành địa chất Việt Nam đã khảo sát, thăm dò được khoảng 5000 điểm quặng
+và tụ khoáng của gần 60 loại khoáng sản khác nhau, trong đó có nhiều loại đã và
+đang được khai thác.
+Phần lớn các khoáng sản của ta có trữ lượng vừa và nhỏ. Một số khoáng sản có trữ
+lượng lớn là than, dầu khí, apatit, đá vôi, sắt, crôm, đồng, thiếc, bôxit (quặng nhôm).
+Em hãy tìm trên hình 26.1 mội số mỏ khoáng sản lớn nêu trên.
+2. SỰ HÌNH THÀNH CÁC VÙNG MỦ CHÍNH Ủ NƯỚC TA
+a) Giai đoạn Tiên Cambri
+Giai đoạn này có các mỏ than chì, đồng, sắt, đá quý... phân bố tại các nền cồ, đá
+bị biến chất mạnh như khu nền cổ Việt B��c, Hoàng Liên Sơn, Kon Tum...
+b) Giai đoạn Cổ kiến tạo
+Giai đoạn này có nhiều vận động tạo núi lớn, đã sản sinh rất nhiều loại
+khoáng sản và phân bố trên khắp lãnh thô nước ta. Các khoáng sản chính là
+apatit, than, sắt, thiếc, mangan, titan, vàng, đất hiếm, bôxit trầm tích, đá vôi,
+đá quý...
+c) Giai đoạn Tân kiến tạo
+Khoáng sản chủ yếu là dầu mó, khí đốt, than nâu, than bùn tập trung ở các bồn
+trầm tích ngoài thêm lục địa và dưới đồng bằng châu thô sông Hồng, sông Cửu Lonp...,
+các mỏ bôxit (quặng nhôm) ở Tây Nguyên.
+96
+
+--- Trang 98 ---
+— TRUNG QUỐC
+⁄ ~
+""'~J_"I'__.Ở.;a l m Ễ" ỆĨulf__".f
+C VÀI 9Ị S
+Ẻ_ . ! . * TÍna "1›_`
+s b @ !!"ỉ .. vếi `
+A s _ l .
+k'~-`ì' „ © Hà Nội n
+Eai 4 t\ T
+”. ` >
+” 'ĩi` t 0HÒ . | ”
+.Ủ - ‹— A Thanh
+ỵ"~.` Ng
+ỵ_Ệ -
+1 4 °Ỹ "-ỵỵ L
+(c b
+CHÚ @IẢI N
+„
+HH Thạn .
+[E Than bữn L
+A Dáumê . ⁄
+g1 Ö Kư“ ône, bà Nất %
+Á gặt a gom
+Li Mungan "S o
+G Tem -
+II cm x
+m
+u C 2 : 1
+© ư: GCAM- „
+LÄ
+Gát thuỷ tình PU- ẺÚỀ '
+X Đea7 CHIA ! * z
+Apnit
+Ổ Đất hán ..
+” ¿=A ,A ỏ. Ú
+/ 1@ ẨfJ
+sC
+- -
+10 JQuốc \"\Y I 10
+f n
+Hình 28.1. Lược đồ khoáng sản Việt Nam
+ðEm hay tìm trên hình 26.] các mỏ chính ở nước ta được nêu trong bảng 26.1.
+97
+
+--- Trang 99 ---
+3. VẤN ĐÊ KHAI THÁC VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN
+
+Khoáng sản là loại tài nguyên không thể phục hồi. Do đó, dù giàu có đến đâu
+chúng ta cũng phải khai thác hợp lí, sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả nguồn tài
+nguyên này.
+
+Hiện nay một số khoáng sản của nước ta có nguy cơ bị cạn kiệt và sử dụng còn
+lãng phí.
+
+Em hãy cho biết mội số nguyên nhân dân tới hậu quả đó và cho mộit số dân
+chứng.
+
+Việc khai thác, vận chuyên và chế biến khoáng sản ở mớt số vùng của nước ta như
+vùng mỏ Quảng Ninh, Thái Nguyên, Vũng Tàu v.v... đã làm ô nhiễm môi trường sinh
+thái. Cần phải thực hiện nghiêm chính J uật khoáng sản của Nhà nước ta.
+
+Nước ta có nguồn khoáng sản phong phú, đa dạng. Phần lớn các
+mỏ có trữ lượng vừa và nhỏ. Một số mỏ lớn là than, dầu mỏ, khí đốt,
+bôxit, sắt, crôm, thiếc, apatit, đất hiếm và đá vôi.
+
+Cần thực hiện tốt Luật khoáng sản để khai thác hợp lí, sử
+dụng tiết kiệm và có hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản quý
+giá của nước ta.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+. Chứng minh rằng nước ta có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng.
+
+2. Nêu một số nguyên nhân làm cạn kiệt nhanh chóng một số tài nguyên khoáng sản
+nước ta.
+
+3. Điền lén bản đồ trống các mỏ khoáng sản sau đây : than, dầu mỏ, bôxit, sắt, crÔm,
+thiếc, apatit, đá quý.
+
+98
+
+--- Trang 100 ---
+Bảng 26.1. Các khoáng sản chính
+Các giai | Các vùng Các mỏ chính
+đoạn mỏó chính
+Việt Bắc Than, chì, đồng, vàng (Lào Cai) ; đá quý (Yên Bái),
+Tiền và hữu ngạn sắt (Tòng Bá - Hà Giang).
+Cambri | sóng Hồng
+
+Nền cổ Vàng (Quảng Nam và tây Kon Tum, Gia Lai),
+
+Kon Tum đá quý, đất hiếm.
+
+Tại Thái Nguyên : sắt (Trại Cau), than đá (Quán Triều),
+than mỡ (Làng Cẩm), titan (Núi Chúa), đá vôi.
+
+Đông Bắc Tại Quảng Ninh : than đá (Cầm Phả, Đèo Nai,
+
+Bắc Bộ Mạo Khê, Uông Bí...) ; đá vôi, cát, sét...
+
+Có Tại Cao Bằng, Lạng Sơn : thiếc (Tĩnh Túc), bô-xit,
+kiến tạo mangan (Trùng Khánh), đá vôi.
+
+Tây Bắc Đồng (Sơn La), vàng (Mai Sơn - Hoà Bình), barit (Nậm Xe -
+Lai Châu), đất hiếm (Phong Thổ - Lai Châu), đầ vôi.
+
+Bác Trung Bộ Crôm (Cồ Định - Thanh Hoá), thiếc (Quỳ Hợp - Nghệ An),
+sắt (Thạch Khê - Hà Tĩnh), đá quý (Quỳ Châu - Nghệ An),
+đá vôi.
+
+Tây Nguyên Cao lanh, kim loại màu (Lâm Đồóng).
+
+Các đồng bằng | Than nâu, dầu mó, khí tự nhiên (Đồng bằng sông Hồng),
+
+Tân kiến than bùn (Đồỏng bảng sông Cửu Long).
+tạo Thềm lục địa Dầu mó, khí đốt.
+
+Tây Nguyên Bô-xit (Lâm Đồng, Đắk Lắk...).
+
+99
+
+--- Trang 101 ---
+Bài 27 : Thực hành
+ĐỌC BẢN ĐÔ VIỆT NAM
+(Phần hành chính và khoáng sản)
+
+J. Dựa trên bản đồ hành chính Việt Nam trong sách giáo khoa hoặc trong
+Arlat Địa lí Việt Nam, hay :
+
+a) Xác định vị trí của tỉnh, thành phố mà em đang sống.
+
+b) Xác dịnh vị trí, toạ độ các điểm cực Bắc, cực Nam, cực Đông, cực Tây của
+lãnh thổ phân dât liên nước ta.
+
+c) Lập bảng thống kê các tìỉnh theo mâu sau. Cho biết có bao nhiêu tỉnh
+ven biển ?
+
+Đặc điểm về vị trí địa lí
+
+Số | Tên tính, thành phố Có biên giới chung với
+
+4 M l Nội địa | Ven biến Lào | Cam-pu-chia
+
+I |AnGiang x O x
+
+2 | Bà Rịa - Vùũng Tàu O x O
+
+2. Đọc lược đồ khoáng sản Việt Nam trong sách giáo khoa hoặc trong Atlat
+Địa lí Việt Nam, vẽ lại các kí hiệu và ghi vào vở học nơi phân bố của mười loại
+khoáng sản chính theo mâu sau đây.
+
+Số | Loại khoáng sản Kí hiệu trên bản đồ. | Phân bố các mỏó chính
+
+I |Than
+
+2 |Dâu mỏ
+
+3 |Khí đốt
+
+4 |Bôxít
+
+5 |Sắt
+
+6 |Crôm
+
++ |Thiếc
+
+8 |Titan
+
+9 JApatít
+
+10 | Đá quý
+100
+
+--- Trang 102 ---
+Bài 28 : ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÌNH
+VIỆT NĂAM
+Địa hình nước ta rất đa dạng, nhiều kiểu loại
+địa hình (đồi núi, đồng bằng, bờ biển, thềm lục
+địa...) phản ánh lịch sử phát triển địa chất, địa
+hình lâu dài trong môi trường gió mùa, nóng ẩm,
+phong hoá mạnh mẽ.
+1. ĐÔI NÚI LÀ BỘ PHẬN QUAN TRỌNG NHẤT CỦA CẤU TRÚC ĐỊA HÌNH VIỆT NAM
+
+Trên phần đất liền, đồi núi chiếm tới 3/4 diện tích lãnh thổ, nhưng chủ yếu là đồi
+núi thấp. Địa hình thấp dưới 1000 m chiếm tới 85%. Núi cao trên 2000) m chỉ chiếm
+1%, cao nhất là Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng cao 3143 m.
+
+Hay tìm trên hình 28.1 dinh Phan-xi-păng và dinh Ngọc Linh (2598 m).
+
+Đôi núi nước ta tạo thành một cánh cung lớn hướng ra Biêển Đông, chạy dài
+1400 km, từ miền Tây Bắc tới miền Đóng Nam Bộ. Nhiều vùng núi lan ra sát biên
+hoặc bị biền nhấn chìm thành các quần đảo như vùng biển Hạ Long (Quảng Ninh)
+trong vịnh Bắc Bộ.
+
+Địa hình đồng bằng chỉ chiếm 1/4 lành thô đất liền và bị đôi núi ngăn cách thành
+nhiều khu vực, điền hình là dải đồng bằng duyên hải miền Trung nước ta.
+
+Em hay tìm trên hình 28.1 mộit số nhánh núi, khối núi lớn ngăn cách và phá vỡ
+tính liên tục của dải đồng bằng ven biển nước ta.
+
+2. ĐỊA HÌNH NƯỚC TA ĐƯỢC TÂN KIẾN TẠO NÂNG LÊN VÀ TẠO THÀNH NHIÊU
+
+BẬC KẾ TIẾP NHAU
+
+Lãnh thô nước ta đã được tạo lập vững chắc từ sau giai đoạn Cồ kiến tạo. Trải
+qua hàng chục triệu năm không được nâng lên, các vùng núi bị ngoại lực bào mòn,
+phá huỷ tạo nên những bề mặt san bằng cồ, thấp và thoải.
+
+Đến Tân kiến tạo, vận động tạo núi Hi-ma-lay-a đã làm cho địa hình nước ta
+nâng cao và phân thành nhiều bậc kế tiếp nhau : núi đồi, đồng bằng, thềm lục địa...
+Địa hình thấp dần từ nội địa ra tới biền, trùng với hướng tây bắc - đông nam và được
+thê hiện rõ qua hướng chảy của các dòng sông lớn.
+
+101
+
+--- Trang 103 ---
+Trong từng bậc địa hình lớn như đồi núi, đồng bằng, bờ biền, còn có các bậc địa
+hình nhỏ như các bề mặt san bằng, các cao nguyên xếp tầng, các bậc thềm sông,
+thềm biêền... đánh dấu sự nâng lên của địa hình nước ta thời kì Tân kiến tạo.
+
+Em hãy tìm trên hình 28.] các vùng núi cao, các cao nguyên badan, các đồng bằng
+trẻ, phạm vi thêm lục địa. Nhận xét về sự phân bố và hướng nghiêng của chúng.
+
+Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là tây bắc - đông nam và vòng cung, ngoài
+ra còn có một số hướng khác trong phạm vi hẹp.
+
+3. ĐỊA HÌNH NƯỚC TA MANG TÍNH CHẤT NHIỆT ĐỚI GIÚ MÙA VÀ CHỊU TÁC
+
+ĐỘNG MẠNH MẼ CUA C0N NGƯỜI
+
+Cùng với Tân kiến tạo, hoạt động ngoại lực của khí hậu, của dòng nước và của
+con người là những nhân tố chủ yếu và trực tiếp hình thành địa hình hiện tại của
+nước ta.
+
+Trong môi trường nóng ẩm, gió mùa, đất đá bị phong hoá mạnh mẽ. Lượng mưa
+lớn và tập trung theo mùa đã nhanh chóng xói mòn, cắt xẻ, xâm thực các khối núi
+lớn. Đặc biệt hiện tượng nước mưa hoà tan đá vôi tạo nên địa hình cácxtơ nhiệt đới
+độc đáo. Những mạch nước ngầm khoét sâu vào lòng núi đá tạo nên những hang
+động rộng lớn, kì vĩ và rất phố biến ở Việt Nam.
+
+Em hãy cho biết tên một số hang động nổi tiếng ở nước ta.
+
+Trên bề mặt địa hình nước ta thường có rừng cây rậm rạp che phủ. Dưới rừng là
+lớp đất và vó phong hoá dày, vụn bở.
+
+Em hãy cho biết khi rừng bị con người chặt phá thì muưa lũ sẽ gây ra hiện tượng
+gì ? Bảo vệ rừng có những lợi ích gì ?
+
+Các dạng địa hình nhân tạo xuất hiện ngày càng nhiều trên đất nước ta như các
+công trình kiến trúc đô thị, hầm mỏ, giao thông, đê, đập, kênh rạch, hồ chứa nước...
+
+Địa hình Việt Nam đa dạng, nhiều kiểu loại, trong đó đổi núi là bộ
+phận quan trọng nhất.
+Địa hình nước ta do Cổ kiến tạo và Tân kiến tạo tạo dựng nên.
+Địa hình luôn biến đổi do tác động mạnh mẽ của môi trường nhiệt
+đới gió mùa âm và do sự khai phá của con người.
+102
+
+--- Trang 104 ---
+íJ_ i ẺỰTỈ
+l Nữ cao u a Đềo.
+Núi trung bình NI Q
+Nú thếp ÿ iện \ N
+Núiưungbìnhvàndthấp đávớii 2 NH B ⁄ Nhiời
+Cao nguyên ba dan ÙA /đ !
+Bán bình nguyên phù sa cổ - ¬P RAN Vì
+Đồng bằng phù a mới E-.j__.—. í
+x=-50—  Độ sậu (m) : i
+SợR SWANP. .
+„ ~
+S z ) #
+Hình 28.1. Lược đồ địa hình Việt Nam
+CÂU HÓI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu đặc điểm chung của địa hình nước ta.
+2. Địa hình nước ta hình thành và biến đôi do những nhân tố chủ yếu nào ?
+3. Các dạng địa hình sau đây ở nước ta được hình thành như thế nào ?
+- Địa hình cácxtơ. - Địa hình cao nguyên ba dan.
+- Địa hình đồng bằng phù sa mới. - Địa hình đê sông, đề biển.
+103
+
+--- Trang 105 ---
+| Bài 29 : ĐẶC ĐIỂM CÁC
+| KHU VỰC ĐỊA HINH
+| Địa hình nước ta đa dạng và chia thành các khu
+4Ø | vực dịa hình khác nhau : đồi núi, đồng bằng, bờ
+í biển và thềm lục địa. Mỗi khu vực có những nét nổi
+bật về cấu trúc và kiến tạo địa hình như hướng, độ
+cao, độ dốc, tính chất của đất đá... Do đó, việc phát
+triển kinh tế - xã hội trên mỗi khu vực địa hình cũng
+có những thuận lợi và khó khăn riêng.
+1. KHU VỰC ĐÔI NÚI
+
+a) Vùng núi Đông Bắc là một vùng đôi núi thấp, nằm ở tả ngạn sông Hồng, đi từ
+dãy núi Con Voi đến vùng đồi núi ven biển Quảng Ninh.
+
+Vùng núi này nồi bật với những cánh cung núi lớn và vùng đôi (trung du) phát
+triển rộng. Địa hình cácxtơ khá phó biến, tạo nên những cảnh quan đẹp và hùng vĩ
+như vùng hồ Ba Bề, vịnh Hạ Lonpg.
+
+Tìm trên hình 28.1 các cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bác Sơn và Đông Triêu.
+
+b) Vùng núi Tây Bắc nằm giữa sông Hồng và sông Cả, là những dải núi cao,
+những sơn nguyên đá vôi hiềm trở nằm song song và kéo dài theo hướng tây bắc -
+đông nam.
+
+Vì sao Hoàng Liên Sơn
+được coi là nóc nhà của
+Việt Nam ?
+
+Tây Bắc còn có những ..
+đồng bằng nhỏ trù phú, nằm 41v \ |
+giữa vùng núi cao như
+Mường Thanh, Than Uyên,
+
+Nghĩa Lọ...
+
+c) Vùng núi Trường Sơn
+Bắc từ phía nam sông Cả tới
+dãy núi Bạch Mã, dài khoảng Hình 29.1. Đỉnh núi Phan-xi-păng cao 3143 m
+
+' : trên dãy Hoàng Liên Sơn
+600 km.
+104
+
+--- Trang 106 ---
+Đây là vùng núi thấp, có hai sườn không đối xứng. Sườn Đông Trường Sơn hẹp
+và dốc, có nhiều nhánh núi nằm ngang chia cắt đồng bằng duyên hải Trung Bộ.
+
+Quan sát hình 28.1, cho biết :
+
+- Trường Sơn Bắc chạy theo hướng nào ?
+
+- Vị trí của đèo Ngang, đèo Lao Bảo, đèo Hải Vân.
+
+d) Vùng núi và cao nguyên Trường Sơn Nam là vùng đồi núi và cao nguyên hùng
+vi. Địa hình nổi bật là các cao nguyên rộng lớn, mặt phủ đất đó ba dan dày, xếp
+thành từng tầng trên các độ cao khoảng 400 m, 800m, 1000 m.
+
+Tìm trên hình 28.1 các cao nguyên Kon Tum, Plây Ku, Đắk Lắk, Di Linh.
+
+Địa hình bán bình nguyên Đông Nam Bộ và vùng đôi trung du Bắc Bộ phần lớn
+là những thềm phù sa cổ có nơi cao tới 200 m, mang tính chất chuyên tiếp giữa miền
+núi và miền đồng bằng.
+
+2. KHU VỰC ĐÔNG BĂNG
+
+a) Đồng bằng châu thổ hạ lưu các sông lớn
+
+Đồng bằng lớn nhất nước ta là đồng bằng sông Cửu Long (hình 29.2), có diện
+tích khoảng 40 000 km®, sau đó là đồng bằng sông Hồng (hình 29.3) 15 000 km”.
+Đây là hai vùng nông nghiệp trọng điểm và tập trung gần 1/2 dân số cả nước.
+
+Nhìn trên hình 29.3 em thây đồng bằng sông Hồng có hình dạng như thế nào ?
+
+Dọc theo các bờ sông ở đồng bằng sông Hồng, nhân dân ta đã xây dựng hệ thống
+đê lớn chống lũ vững chắc, dài trên 2700 km. Các cánh đồng bị vây bọc bởi các con
+đê trở thành những ô trũng, thấp hơn mực nước sông ngoài đê từ 3 m đến 7 m và
+không còn được bồi đắp tự nhiên nữa.
+
+Đồng bằng sông Cửu Long cao trung bình 2 m - 3 m so với mực nước biên. Trên
+mặt đồng bằng không có đê lớn đề ngăn lũ. Vào mùa lũ, nhiều vùng đất trũng rộng
+lớn bị ngập úng sâu và khó thoát nước như vùng Đồng Tháp Mười, vùng tứ giác
+Long Xuyên - Châu Đốc - Hà Tiên - Rạch Giá.
+
+So sánh địa hình hai vùng đồng bằng nêu trên (hình 29.2 và 29.3) em nhận thầy
+chúng giống nhau và khác nhau như thế nào ?
+
+105
+
+--- Trang 107 ---
+CAM-PU-CHIA _ lh. u G A
+S \` \\ : c~.›Ĩuì,'t°1l"Ìnfơ'J,
+x _ faw
+Vịnh Thái Lạn Ể ấẫ’W đhy
+'› › bos
+{ N ửì,ẵẫ"ỏ U.
+; .. ²' 6 N,
+Đôi háp . n N :
+HHH Phủsino ! : 9 Lầu Ạ y;ub
+ER] Fìng sú vẹt ứng rảm Ẩ…. : ệỸ` _..
+NHHE Oốn odLouyen hủi 0 L N ;3
+:uấg Kênh reh .. .- -ệ : á._.f
+Hình 29.2. Lược đồ đồng bằng sông Cửu Long
+che e Nh i qgưïi VŨNG NÚI .
+, ~ Ủ 1*L"ì› j 't~q". Z . NI
+gưevn / ( 2 4 rà
+TÂY BẮC V, € : á
+BẮC TRƯNG BỘ ⁄ N ] Cửa TrầU Bắc
+Đậsôngvàsông |" N ự
+Đồng bằng ô trũng - s
+„ s— Ranh giới vàng _ hì'w'“'l . Ð. Bạch Long Vĩ
+L T - ÿ 4H
+Hình 29.3. Lược đồ đồng bằng sông Hồng
+106
+
+--- Trang 108 ---
+Hình 29.4. Cảnh quan đồng bằng sông Hồng . Hình 29.5. Cảnh quan đồng bằng sông Cửu Long
+(ảnh chụp từ máy bay) (ảnh chụp từ máy bay)
+b) Các đồng bằng duyên hải Trung Bộ có tổng diện tích khoảng 15 000 km2 và
+chia thành nhiều đồng bằng nhỏ, rộng nhất là đồng bằng Thanh Hoá (3100 km2).
+Vì sao các đồng bằng duyên hải Trung Bộ nhỏ hẹp và kém phì nhiêu ?
+3. ĐỊA HÌNH BÙ BIỂN VÀ THÊM LỤC ĐỊA
+Bờ biền nước ta dài trên 3 260 km từ Móng Cái đến Hà Tiên, chia thành bờ biền
+bồi tụ và bờ biên mài mòn. Bờ biên tại các châu thô sông Hồng, sông Cửu Long
+có nhiều bãi bùn rộng, rừng cây ngập mặn phát triên, thuận lợi cho nuôi trồng hải
+sản. Bờ biên tại các vùng chân núi và hải đảo như đoạn bờ biên từ Đà Nẵng đến
+Vuũng Tàu rất khúc khuyu, lồi lõm, có nhiều vũng, vịnh nước sâu, kín gió và nhiều
+bãi cát sạch.
+Em hãy tìm trên hình 28.1 vị trí của vịnh Hạ Long, vịnh Cam Ranh, bãi biển
+Đồ Sơn, Sâm Sơn, Vũng Tàu, Hà Tiiên.
+r "J"ì ì`—›` "`El'i,v'I››"*v;'q3`,`ể`vỄIa›`Wĩ"ÌỊẫIIí'-—-l'I"ẮcJ. T
+— — ee e vV^
+J“>l,ỀỈ\ỂỀW\Ắ'Ể
+a A s` x 1___k » . fz~"w' Ệ"' 2 L , u
+Hình 29.6. Rừng ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long
+107
+
+--- Trang 109 ---
+Thêm lục địa địa chất nước ta mở rộng tại các vùng biển Bắc Bộ và Nam Bộ, với
+độ sâu không quá 100 m.
+Địa hình nước ta được chia thành các khu vực : đổồi núi, đồng
+bằng, bờ biển và thềm lục địa.
+- Đồi núi chiếm 3/4 diện tích đất liền, kéo dài liên tục từ bắc vào
+nam và được chia thành 4 vùng : Đông Bắc, Tây Bắc, Trường Sơn
+Bắc và Trường Sơn Nam.
+- Đồng bằng chiếm 1/4 diện tích đất liền. Rộng nhất là đồng bằng
+sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng.
+- Bờ biển dài 3260 km và có hai dạng chính là bờ biển bồi tụ đồng
+bằng và bờ biển mài mòn chân núi, hải đảo.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Địa hình nước ta chia thành mấy khu vực ? Đó là những khu vực nào ?
+2. Địa hình đá vôi tập trung nhiều ở miền nào ?
+3. Địa hình cao nguyên ba dan tập trung nhiều ở miền nào ?
+4. Địa hình châu thô sông Hồng khác với địa hình châu thổ sông Cửu Long như thế nào ?
+108
+
+--- Trang 110 ---
+Bài 30 : Thực hành
+ĐỌC BẢN ĐÔ ĐỊA HÌNH VIỆT NAM
+Căn cứ vào hình 28.1, hình 33.1 hoặc bản đồ địa hình trong Atlat Việt Nam, em
+hãy cho biết :
+Câu 1. Đi theo vĩ tuyến 229B, từ biên giới Việt - Lào đến biên giới Việt - Trung,
+ta phải vượt qua :
+a) Các dãy núi nào ?
+b) Các dòng sông lớn nào ?
+Câu 2. Đi dọc kinh tuyến 108°Ð (hình 30.1), đoạn từ dãy núi Bạch Mã đến bờ
+biên Phan Thiết, ta phải đi qua :
+a) Các cao nguyên nào ?
+b) Em có nhận xét gì về địa hình và nham thạch của các cao nguyên này ?
+Độ cao (m}
+2000 Ngọc Linh
+25I'l'I
+1B'cẹ²tz'1Ìm ` Plây Ku Buồn Ma Thuột
+| ` — x 3Tnnm, Phan Thiết
+LÖê
+w  |Ï] Grantva biến chất Tiiệngang: - 1:8.000.000
+IZZZ| Ba dan Tiệđứng: 1:100.000
+N9ZZ] Trấm tch
+Hình 30.1. Lát cắt địa hình dọc kinh tuyến 108°Ð, từ Bạch Mã tới Phan Thiết
+Câu 3. Cho biết quốc lộ 1A từ Lạng Sơn tới Cà Mau vượt qua các đèo lớn nào ?
+- Các đèo này có ảnh hưởng tới giao thông bắc - nam như thế nào ? Cho ví dụ.
+109
+
+--- Trang 111 ---
+Bài 31 : ĐẶC ĐIỂM KHÍ HẬU
+_'w`*. 2 ( n _¬ Ư H Ñ
+J,raủấ«y Khí hậu nước ta là khí hậu nhiệt đới gió mùa,
+Ềj*ạ,%Ễ.ỵ;* đa dạng và thất thường.
+“ị_ So với các nước khác trên cùng vĩ độ, khí hậu
+^&Z 3 Việt Nam có nhiều nét khác biệt. Việt Nam không
+—-. Ể’ M bị khô hạn như khu vực Bắc Phi và Tây Nam Á,
+- L Ý cũng không nóng ẩm quanh năm như các quốc
+n H ] đáo ở Đông Nam Á...
+1. TÍNH CHẤT NHIỆT ĐỚI GIÚ MÙA ẨM
+Bâu trời nhiệt đới quanh năm chan hoà ánh nắng đã cung cấp cho nước ta một
+nguồn nhiệt năng to lớn. Bình quân Im2 lãnh thổ nhận được trên một triệu
+kilô calo, số giờ nắng đạt từ 1400 - 3000 giờ trong một năm.
+Nhiệt độ trung bình năm của không khí đều vượt 219C trên cả nước và tăng dần
+từ bắc vào nam.
+Bảng 31.1. Nhiệt độ và lượng mưa các trạm khí tượng Hà Nội, Huế
+và Thành phố Hồ Chí Minh
+m — . ;, .|.|.|,|.|vlselule
+Độ cao : 5m
+Vido:21°01'B | Lượng mưa 262| 43.8 188,51239,9 |288,21318.0J265.4|130,7)43.4 |23.4
+(mm)
+_
+Độ cao : 17m
+Viđô:16°24'B | Lượng mưa 1613162/66| 47.1|51,6 |82,1 |116/7J95.3 |104.0|473.4|795.6|580.6|297,4
+(mm)
+Độ cao : 9m
+Vido:10947B | Lượng mua 138141 | 10,5J50,4 |218,4|311,7 |293,7|269,8 |327.0J266,7|116,5|48.3
+(mm)
+110
+
+--- Trang 112 ---
+Dựa vào bảng 31.1, cho biết những tháng nào có nhiệt độ không khí giảm dân
+từ nam ra bắc và giải thích vì sao ?
+
+Khí hậu nước ta chia thành hai mùa rõ rệt, phù hợp với hai mùa gió.
+
+Vì sao hai loại gió mùa trên lại có đặc tính trái ngược nhau như vậy ?
+
+Gió mùa đã mang đến cho nước ta một lượng mưa lớn (1500 - 2000mm/năm)
+và độ ầm không khí rất cao (trên 80%)).
+
+Một số nơi do điều kiện địa hình, lượng mưa hằng năm tăng lên rất cao như Bắc
+Quang (Hà Giang) 4802 mm, Hoàng Liên Sơn (Lào Cai) 3552 mm, Huế 2867 mm
+và Hòn Ba (Quảng Nam) 3752 mm.
+
+Vì sao các địa điểm trên lại thường có mưa lớn ?
+
+2. TÍNH CHẤT ĐA DẠNG VÀ THẤT THƯỜNG
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa ầm của nước ta không thuần nhất trên toàn quốc, phân
+hoá mạnh mẽ theo không gian và thời gian, hình thành nên các miền và khu vực khí
+hậu khác nhau rõ rệt sau đây :
+
+a) Miền khí hậu phía Bắc, từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến 16°B) trở ra, có mùa đông lạnh,
+tương đối ít mưa và nửa cuối mùa đông rất ầm ướt ; mùa hè nóng và nhiều mưa.
+
+b) Miền khí hậu phía Nam, từ dây Bạch Mã trở vào có khí hậu cận xích đạo, nhiệt
+độ quanh năm cao, với một mùa mưa và một mùa khô tương phản sâu sắc.
+
+Khu vực Đông Trường Sơn bao gồm phần lãnh thô Trung Bộ phía đông dãy
+Trường Son, từ Hoành Son (vi tuyến 18°9B) tới Mũi Dinh (vi tuyến 119B) có mùa
+mưa lệch hẳn về thu đông.
+
+Khí hậu Biên Đông Việt Nam mang tính chất gió mùa nhiệt đới hải dương.
+
+Những nhân tố chủ yếu nào đã làm cho thời tiết, khí hậu nước ta đa dạng
+và thất thường ?
+
+Sự đa dạng của địa hình nước ta, nhất là độ cao và hướng của các dây núi lớn
+đã góp phần quan trọng hình thành nhiều vùng khí hậu, nhiều kiều khí hậu khác
+
+111
+
+--- Trang 113 ---
+nhau. Thị trấn Sa Pa ở độ cao trên 1500 m quanh năm mát lạnh, có nhiều sương
+mù và có lúc chìm trong mưa tuyết (hình 31.1). Thời tiết miền núi cao thường
+khắc nghiệt và biến đổi nhanh chóng. Ta như thấy có cả bốn mùa trong một ngày.
+
+Ngoài tính đa dạng, khí hậu Việt Nam còn rất thất thường, biến động mạnh, có
+năm rét sớm, năm rét muộn, năm mưa lớn, năm khô hạn, năm ít bảo, năm nhiều
+bão... Công tác dự báo thời tiết và xác định thời vụ vì thế gặp nhiều khó khăn.
+
+. _ 'd'Ỉ'tỈ'ĩ`z;'ẵỉ_",Ẹgu- . * ~ `
+
+m 5 O T yc. n
+ê , ũQ1`jầ²’ằ N -À í 4
+Hình 31.1. Tuyết phủ ở Sa Pa (Lào Cai)
+
+Sự thất thường trong chế độ nhiệt chủ yếu diễn ra ở miền nào ? Vì sao ?
+
+Mưa lớn thường do bảo và áp thấp nhiệt đới gây nên, tập trung ở các tính
+duyên hải Bắc Bộ và Trung Bộ. Khi đồ bộ vào ven biền nước ta, bảo thường gây
+ra mưa lớn kéo dài nhiều ngày. Lượng mưa một ngày đêm ở vùng có bão đạt
+khoảng 150 - 300 mm, thậm chí trên 400 mm, gây úng ngập rất sâu.
+
+Những năm gần đây các nhiều loạn khí tượng toàn cầu như En Ninô và La Nina
+đã tác động mạnh đến khí hậu nước ta làm tăng cường tính đa dạng và thất thường
+của thời tiết, khí hậu Việt Nam.
+
+Khí hậu nước ta là khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa
+nhiều, diễn biến phức tạp.
+
+Hằng năm lãnh thổ Việt Nam, cả trên đất liền và trên biển, nhận
+được một lượng bức xạ mặt trời rất lớn, số giờ nắng nhiều, nhiệt độ
+cao, lượng mưa và độ ẩm tương đối của không khí lớn.
+
+Khí hậu nước ta thay đổi theo mùa và theo vùng (từ thấp lên cao,
+từ bắc vào nam và từ đông sang tây) rất rõ rệt.
+
+112
+
+--- Trang 114 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+I. Đặc điểm chung của khí hậu nước ta là gì ? Nét độc đáo của khí hậu nước ta thể hiện
+ở những mặt nào ?
+
+2. Nước ta có mấy miền khí hậu ? Nêu đặc điểm khí hậu từng miền.
+
+3. Em hãy sưu tầm năm câu ca dao, tục ngừ nói về khí hậu - thời tiết ở nước ta hoặc ở
+đia phương em.
+BÀĐỌCTHÊM............
+
+GIÓ TÂY KHÔ NÓNG Ở NƯỚC TA
+
+Thời tiết gió tây khô nóng diễn ra khá phó biến ở vùng Tây Bắc và vùng Duyên
+hải miền Trung nước ta vào các tháng 6, 7, 8. Thời tiết lúc này rất khó chịu. Bầu
+trời hầu như không gợn một chút mây, gió nóng thôi đều đều làm khô kiệt mọi nguồn
+nước trên mặt, không khí ngột ngạt như trong một lò nung. Ánh nắng chói loá, làm
+cỏ cây úa vàng xơ xác.
+
+Thời tiết khô nóng do gió tây thường kéo dài từng đợt vài ba ngày, đôi khi tới
+5 - 7 ngày. Nhiệt độ cao nhất tới 41 - 439C, nhiều khi ngay ban đêm cũng xấp xi
+309C. Độ ẩm thấp nhất tới dưới 30 - 40%. Đất kiệt nước, nứt né...
+
+113
+
+--- Trang 115 ---
+Bài 32 : CAC MUA KHI HẬU VA
+. IP THỜI TIẾT Ở NƯỚC TA
+s TY .] - Không thể hiểu đúng và sát thực tế khí hậu
+S s 5754 nước ta nếu chỉ thông qua đặc điểm chung và
+.. ặ“ẳ các số liệu trung bình về nhiệt độ, lượng mưa...
+2 .. x | trên cả nước. Do vậy chúng ta phải xét tới diễn
+S ¿. - g4," - s ? .. Ñ `
+— uỞỂ biến của thời tiết, khí hậu trong từng mùa và trên
+: \ $'ẩ›ờữa các vùng của lãnh thổ Việt Nam.
+" y . = Theo chế độ gió mùa, Việt Nam có hai mùa
+— 4022 S khí hậu, mùa gió đông bắc và mùa gió tây nam.
+1. MÙA GIÚ ĐÔNG BẮC TỪ THÁNG 11 ĐẾN THÁNG 4 (MÙA ĐÔNG)
+
+Đặc trưng chủ yếu của mùa này là sự hoạt động mạnh mẽ của gió đông bắc và
+xen kẽ là những đợt gió đông nam. Trong mùa này thời tiết - khí hậu trên các miền
+của nước ta khác nhau rất rõ rệt.
+
+Miền Bắc chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa đông bắc từ vùng áp cao ở lục
+địa phương Bắc tràn xuống thành từng đợt, mang lại một mùa đông không thuần
+nhất. Đầu mùa đông là tiết thu se lạnh, khô hanh. Còn cuối đông là tiết xuân với
+mưa phùn ầm ướt. Nhiệt độ trung bình tháng, nhiều nơi xuống dưới 159C. Miền núi
+cao có thể xuất hiện sương muối, sương giá, mưa tuyết gây trở ngại lớn cho sinh vật
+nhiệt đới. Còn ở Tây Nguyên và Nam Bộ thời tiết nóng khô, ồn định suốt mùa. Riêng
+ở duyên hải Trung Bộ có mưa rất lớn vào các tháng cuối năm.
+
+So sánh số liệu khí hậu ba trạm Hà Nội, Huế, Tp. Hô Chí Minh (bảng 31.1)
+đại diện cho ba miên Bắc, Trung, Nam, em hay cho biết :
+
+- Nhiệt dộ tháng thấp nhất của ba trạm.
+
+- Lượng mưa trung bình tháng ít nhất của ba trạm.
+
+- Nêu nhận xét chung về khí hậu nước ta trong mùa đông.
+
+2. MÙA 6GIÚ TÂY NAM TỪ THÁNG 5 ĐẾN THÁNG 10 (MÙA HẠ)
+
+Đây là mùa thịnh hành của hướng gió tây nam. Ngoài ra, Tín phong nửa cầu Bắc
+vân hoạt động xen kẽ và thổi theo hướng đông nam.
+114
+
+--- Trang 116 ---
+Trong mùa này, nhiệt độ cao đều trên toàn quốc và đạt trên 259C ở các vùng
+thấp. Lượng mưa trong mùa cũng rất lớn, chiếm trên 80% lượng mưa cả năm, riêng
+vùng duyên hải Trung Bộ mùa này ít mưa.
+
+Em hãy nêu nhiệt độ tháng cao nhất của ba trạm khí tượng Hà Nội, Huế,
+Tp. Hồ Chí Minh (bảng 31.1 tr.1 10) và nguyên nhân của những khác biệt đó.
+
+Thời tiết phồ biến trong mùa này là trời nhiều mây, có mưa rào và mưa
+dông. Những dạng thời tiết đặc biệt là gió tây, mưa ngâu và bảo. Gió tây khô
+nóng gây hạn hán cho miền Trung và Tây Bắc. Mưa ngâu kéo dài từng đọt vài
+ngày vào giữa tháng 8 có thê gây úng ngập cho đồng bằng Bắc Bộ. Bão gây
+mưa to, gió lớn và gió giật rất mạnh trực tiếp phá hoại khu vực đồng bằng và
+các tỉnh duyên hải nước ta. Trung bình môi năm nước ta chịu ảnh hướng của
+bốn đến năm cơn bão phát sinh từ Biêền Đông và Thái Bình Dương đồ bộ vào,
+mang lại một lượng mưa đáng kê.
+
+Dựa vào bảng 32.1, em hãy cho biết mùa bão nước ta diễn biến như thế nào?
+
+Bảng 32.1. Diễn biến của mùa bão dọc bờ biển Việt Nam
+
+mmm — |:|:]|:|:|s|n
+
+HàmmögenQungNe - |^ |x | x | x | x . ,
+
+BmĐphdenBmTma | | | |[x|x | x
+
+VWwTwenaMe |- | | | |=| -
+3. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÚ KHĂN D0 KHÍ HẬU MANG LẠI
+
+Khí hậu nhiệt đới gió mùa ầm là môi trường sống thuận lợi cho sinh vật phát
+triển, cây cối quanh năm ra hoa kết quả. Đó là cơ sở tự nhiên giúp cho nền nông
+nghiệp nhiệt đới nước ta vươn lên mạnh mẽ theo hướng sản xuất lớn, chuyên canh
+và đa canh.
+
+Những nông sản nhiệt đới nào của nước ta có giá trị xuất khẩu với số lượng
+ngày càng lớn trên thị trường ?
+
+115
+
+--- Trang 117 ---
+Bên cạnh những mặt thuận lợi, khí hậu nước ta cũng lăm thiên tai, bất trắc, thời
+tiết diên biến phức tạp. Vì vậy, chúng ta phải luôn sản sàng, tích cực và chủ động
+phòng chống thiên tai, bảo vệ đời sống và sản xuất.
+
+Thiên nhiên nhiệt đới gió mùa cũng in đậm nét trong đời sống văn hoá - xã hội
+của người dân Việt Nam.
+
+Em hãy nêu một số câu ca dao, tục ngữ phản ánh khí hậu - thời tiết nước ta.
+
+Khí hậu nước ta có hai mùa rõ rệt.
+
+Mùa gió đông bắc từ tháng 11 đến tháng 4 tạo nên mùa đông
+lạnh, mưa phùn ở miền Bắc và mùa khô nóng kéo dài ở miền Nam.
+
+Mùa gió tây nam từ tháng 5 đến tháng 10 tạo nên mùa hạ nóng
+ẩm có mưa to, gió lớn và dông bão, diễn ra phổ biến trên cả nước.
+
+Giữa hai mùa chính nêu trên là những thời kì chuyển tiếp, ngắn
+và không rõ rệt (xuân, thu).
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+. Nước ta có mấy mùa khí hậu ? Nêu đặc trưng khí hậu từng mùa ở nước ta.
+
+2. Trong mùa gió đông bắc, thời tiết và khí hậu Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ có giống
+nhau không ? Vì sao ?
+
+3. Về biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Hà Nội, Huế và Tp. Hồ Chí Minh (theo số liệu
+bảng 31.1). Nhận xét về sự khác nhau của các trạm khí tượng đó.
+
+116
+
+--- Trang 118 ---
+| Bài 33 : ĐẶC ĐIỂM
+SÓNG NGOI VIỆT NAM
+Sông ngòi, kênh rạch, ao hồ... là những hình
+‡ ảnh rất quen thuộc đối với chúng ta. Dòng nước
+Ì B khi vơi, khi đầy theo sát mùa khô, mùa mưa và
+⁄⁄ » mang lại cho ta bao nguồn lợi lớn. Song nhiều khi
+TZ lũ lụt cũng gây ra những tai hoạ khủng khiếp cướp
+z G| đi sinh mạng và của cải của rất nhiều người.
+1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG
+a) Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc, phân bố rộng kháắp trên cả nước
+Theo thống kê, nước ta có tới 2360 con sông dài trên 10 km, trong đó 93%
+là các sông nhỏ và ngắn (diện tích lưu vực dưới 500 km®). Các sông lớn như
+sông Hồng, Mê Công (Cửu Long) chỉ có phần trung và hạ lưu chảy qua lãnh thô
+nước ta. Chúng tạo nên những đồng bằng châu thổ rất rộng lớn và phì nhiêu.
+Vì sao nước ta có rất nhiều sông suối, song phân lớn lại là các sông nhỏ,
+ngắn và dốc ?
+b) Sông ngòi nước ta chảy theo hai hướng chính là tây bắc - đông nam và
+vòng cung
+Dựa trên hình 33.1 em hãy sắp xếp các sông lớn theo hai hướng kể trên.
+C) SÔng ngòi nước ta có hai mùa nước : mùa lũ và mùa cạn khác nhau rõ rệt
+Vào mùa lũ nước sông ngòi dâng cao và chảy mạnh. Lượng nước mùa lũ gấp
+hai đến ba lần, có nơi đến bốn lần lượng nước mùa cạn và chiếm 70-80% lượng
+nước cả năm.
+là b
+
+--- Trang 119 ---
+u u u u v lv lự +lự i ll'll"Il'lỉ'lI'll'ln"lI'lI'lI'lI'll' u I u t u u u u I u I U d A A u GẦ A A A u
+l v nuna kuna Kaoa a a Ô ng Khoa taoạ Vaoạ bạ Y Y Y O O O O O O Y O X Y X O O O X
+I'_ln"'ìlI4_II'_lI'_l "lI4_lI'_lI'_lI'. ìll"_ll'_ll'_ln"'_lI"_lI'_llall“fl"_ll'_ll I'hlI"`ln"'_lI'_II'.ln""lI"_lI'_ll'_lI"`lo"'_II'_lI'.ln"'ìll'_ln"'_lI'_II'
+z›IJ:IIƠ'J:IIUIJr.ơ'a:':'.p:'_ơ .UIJgI.O.JgI.U..;gI.uI.J:II0 n "/ .UIJ:I.ƠIJgzv'.p:'v'.r:'_ơ';f.!'J:'_ỏ'J:tơ'.r:'.ư;fIƠ'.M. Jf_O'J:zFIJ:IIƠ.Jg'.!'Jf.í'J:zƠIJ:.IƠIJzzv'.;gzFIJ:IIvIJ:.IU.JẸ.I!.J:zIIJ:'IƠ'Jr_vIJ:IIƠ.Jg..ƠIJgI_OIJ
+2099093099/9/9/9 9N - u s Ý v L | t T T TN bến tầ ÊN T T ŸT L VN TO TỂ ĐốT ĐỐT ĐỐN bỐn VỐT N TC VỢN Ồ ư T E hến b
+hỊ L Ụ t …-" 2 Ầ21' lzl"Il'l '. 'lI"lI"Il'ln"ll'lI'Il'lllIl'II'Aln"ll"Il'II°l
+_ ` _ NƒJ s 2Ơ 4 .. ......ni taisiEPsmPs whu w u w N wN w ỀN øÙN øỪN w N øều wều wuủun gàhun
+`. sS ẸQÌÌ'ÀI )ẫy' ả›1 . y—_ íln"ln"'l III'II'IllIn"lI'lI'II'In'“lI'lI'II'In"II'lIíII’
+lệ ại bi ˆ N i a ảt;…u l .ề LV I L I I N I Y I E I I I I I I I I E I I
+x ‡ G - .. N = i . A A A A A A A A A A A Ô A A A
+T I E S l w . . z ả" L uf ép ự s US E . ợ iợ n l tố c / IP đh GUỡ ) GE 7 NI 4 =I đ S t l Tố Gg / G
+z "ị , i , š th “JÌ'Ề "†ệ._ấVt Bở ; x N, v I A A X ỚI A A A I
+AO AO " #ZN-M”W LỰ. . › 9 ” n ang) i
+l. cuna Luna chcui vị ; N N \ đ .Ố.
+Ö Gg G ang a u x,\tl,… VIAI TN I rà sii
+r A n v ] u …wỡ s : Ù - H
+DỐ TĐ L K . đ Gg L JZ 21
+I A . Ú . WARPYAL P i LẾ
+A A A A 2 Ẻ ứ'h"’y†-_’ểi ì _ .. b
+t x . h. Ả l u ế *€ V - Sóm Ý r
+l. 0ong bong G n G m a m bo m C m Va b ÂnG L Về - (e#rxYK)
+r Âu l ầ A Ốg l I AU Ể đo E K Av i Âv L b Neén 1] J" x ý 8 Ý éó| ÿ ởị ự sù
+Ï Az ÿ s X 4u Ÿ Òx Ÿ u Ÿ Ôu ð An D x i K - Xại h'._" r L ÿ u 2 B i
+Z.1 Jớ 21 02 ự ã ớ 1 ự 2| ứ21 # 2 NI / \ .\ . Bạ Nự2lựư,1ựớME 21 ứớ 421 224
+71771771 721721 71 71 I v 1 v E v Á „ X Ð.Bạch Long Vĩ "1721971721721721721
+A A A A A A A A A I n 2 w Vị u ] ở ] ự #1 ý 9| ý v} ự øi
+1717717 177177177177172) 717 4 7 VIẦt ỷ 1721771771/21/71721.⁄2
+n 3 / E 7 A v i ÌnỀ\ ~ e N G ê
+* . ...G...0..vs..“.0..uarts m & X Á - ®. ...... . ...s.ue...s0s.s...
+A s oggga ee
+s H ế d ự ] w .Ị ợ S) ] đ đ ấ J'*ằ`\\ t/JJ 4 S E A N K K ,
+/ /1/21/21221721721 721 7 | N ƯỜNG H ỉ 21721721 721 ởná
+đ n Ng _ u
+I'll'll'lt"ll'll'll'll'ũl'll'll'll _J3\
+32 10/0/020015/9/15/8) 0992205282 0282 /8/50/0 90 606719 NI
+° |
+CÁC LƯUVỰCSÔNG LỚN. [A. ˆ
+.1 : . N
+A J X Gỗ
+S.Hồng G n b
+8.Thái Bình 11771724 Ð.Cồn Cỏ
+l S N n C
+) ự ii ớ Ø Ø vài: vø s [ ự s i
+2 r 2g ớ i ới ở i i
+. b u N n Ô e K ê A n H i
+r Poiw2j ự 21 Ứ 21 21 ợ 91 21 ƯN
+: _ 119219271771721771221221 733 ..
+121/ ớ 1 ớ ] ự 91 ự i ớ ] ớ i
+S.Thụ Bồn , A A A A I XÔ ,” QĐ. Hoàng Sa
+n Ủ I x ỚI ỚI I N ÊN L N c Ứ l
+IN H J'Jg_ơ :':'Jg ø .% .oJ:.IU J:.II.Jg.Iv.lg..'.J:IUJ
+r Nai I O I O E I A E I I E K Ỗ
+x ớ x ự M ợ L t U t I A U RnỘ
+r 9g à 23 án 3g à Vã ð 91 ýn 21 ýn 33 à 33 v 7 vi 7 g u
+Y L I I E I I I Ổ .0071/ 1
+l u L K T e l ư b c l u E n ấ E / ,íầ ˆ
+y 4 T L t i e e r Uo5ỡ⁄Ỡ%5M. .. 4
+LEXOEEOEXOEACEXOEXOEXOEXCEXOEKCRXO E O T O N T T b E U 1U 2 3 ã
+ế ế ê N Y ế L Y T N N Y T N I I I G I N i d E, n ( \ —
+n ớ 1 v v ở i ự i v d ớ 2 g ợ 1 v u đ : ợ i ự i ự đ i ợ i ự ới 21 Ở i ự ới vuỂt i ri r K , ì C :
+* + *.......v..,......Ở........,..,...U" ,..". . n øgàữu giu góàu wạgÏu hạ gihp w ....... m . . W . \ | f
+-. E H I Øv Ø 50/ Ø E @9 9 HC Ợ I ợ MI I Ø G L E s ư I 21 sớ w 4| ý 4| ự <| # <[ưmm ,rIv'\ \l\
+A 0 0 I n v H “ PA c x 1 ~ID.Ạhg_'.;—:_ơ L y s\
+751/2)/21/21721/217 2 00017217217217217217217217 XÂ 91 21/21721211 v 4 "`\\k'^`qlf"ĩ` "\
+U T N N y tt i ế bêY ế ê y b . x ế êt bêy ế ê M N. .ẺỚBs—: l.
+s7 9S ý 9 ý v ự d 1 ự ớ§ ự Mj Ø đl , - I'II'II'II'II'II'II J @ x ý ẻ l ự ø{ ự øij ự đí ự g ỄZ__ _ I.".`ể`Ổ
+t v r L đ H H è I N r r Y r A r r v r r b h N - K
+."lJH."Z."Ể.'-'X-'-'B:’Ở' x AO EE ] Y
+- 9/2/22/21/2//1221 7Ê ỮHỔ' IN n 09191 99992//013/2/9 A l
+ln'd.ll'.lI".ll4.lld.lld.|n'd.lI".l _lI'_II'.ln'.lI4_ll'_II'.ln"ln' < "4 : \'
+7 án 7 n v 7 à 7 ế i ; ở 2 v 2n'-'!""I 71 ; ở ; 7 Ý L . ⁄
+Á x t kna tkna Vk a koa taoa Va a bk Ủ y a x G 'ỵg : Ù x
+"Sự É u Ý đhx  đ P Ả Ý đ i cLe N K i a ] L A l / rẢầềT ⁄ ỳ ? \
+E d duna 00ng aa d a E n a a iầ X A . ợ _ s Ngð
+A A AO A A E L II I N A : gi# Phú ý
+a g Gg GE m Van n Gg ạ Ga m a m bại .. . L Í v . i _~ đ > Ä
+.Ị ý Lễ CQAN u b A c E X .- TĂO x N — 'Đ tÌ'.JQ`Jy
+t O O L O XO X ..v Y v
+ci 1771/7217721771771 T G 21v -H
+a e V 9 9 ì8 s ŸS s Óus s s s VUẠ - .
+L n A IO L n I z VÀ
+2| đưài 7 21 �� 91 # 21 ở 21 XN - ỷ' I ấ N
+. e Á ` / Cai
+N. `<~`.ẹ N x\Tg.J ⁄ _
+l _8 N ⁄ w TF k
+Ð.Phú Quốc í x X đ H N ÿ snó s
+` à
+| / ETðể O ê . ffl°,. ..
+- LÀ $
+n .
+z . 2 QĐCðnSơn - 4 ... ]
+QĐ.Thổ Chu Côn Sơ ỹ `
+{ QĐ. Côn Sơn
+Z f’“ l> '
+— ( s
+_ à \
+Hình 33.1. Lược đồ các hệ thối ông lớn ở Việt N,
+n .1. Lược đồ các hệ thông sông lột Nam
+
+--- Trang 120 ---
+Dựa vào bảng 33.1 và cho biết mùa lũ trên các lưu vực sÔng có trùng nhau
+không và giải thích vì sao có sự khác biệt ấy.
+
+Bảng 33.1. Mùa lũ trên các lưu vực sông
+
+Các sóng ở Bác Bộ || |J |+l+l-t+|+|l |
+
+¬ ...gggssmssmmHGm.H
+
+CesmgoNaB, — | |||| | |+|+|+hP++l
+
+Chi chú : tháng lũ : + ; tháng lũ cao nhất : ++
+
+Nhân dân ta đã tiến hành những biện pháp nào để khai thác các nguồn lợi và
+hạn chế tác hại của lũ lụt ?
+
+d) Sông ngòi nước ta có lượng phù sa lớn
+
+Hằng năm sông ngòi nước ta vận chuyển tới 839 tỉ m nước cùng với hàng trăm
+triệu tấn phù sa. Đây thực sự là một nguồn tài nguyên rất quan trọng cho sản xuất
+và đời sống.
+
+Các sông ở nước ta có hàm lượng phù sa rất lớn. Bình quân một mét khối nước
+sông có 223 gam cát bùn và các chất hoà tan khác. Tổng lượng phù sa trôi theo
+dòng nước tới trên 200 triệu tấn/năm.
+
+Em hãy cho biết, lượng phù sa lớn như vậy đã có những tác động như thế nào
+tới thiên nhiên và đời sống cư dân đồng bằng châu thổ sông Hồng và sông
+Cửu Long ?
+
+2. KHAI THÁC KINH TẾ VÀ BẢO VỆ SỰ TR0NG SẠCH CỦA CÁC DÒNG SÔNG
+
+a) Gid trị của sÔng ngòi
+
+Sông ngòi nước ta có giá trị to lớn về nhiều mặt. Nhân dân ta đã khai thác, sử
+dụng, cải tạo sông ngòi từ lâu đời.
+
+Em hãy cho biết một số giá trị của sÔng ngòi nước ta.
+
+Nền văn minh sông Hồng gắn liền với nghề trồng lúa nước và lịch sử chinh phục
+dòng sông đã qua mấy nghìn năm. Ngày nay, hàng trăm công trình thuy lợi, thuy
+điện như Hoà Bình, Trị An, Dầu Tiếnpg... tiếp tục khai thác mọi nguồn nước và phù
+sa phục vụ sản xuất và đời sống.
+
+à
+
+--- Trang 121 ---
+Em hảy tìm trên hình 33.1 các hồ nước Hoà Bình, Trị An, V-a-ly, Thác Bà,
+Dầu Tiếng và cho biết chúng nằm trên những dòng sông nào.
+
+b) Sông ngòi nước ta đang bị ô nhiêm
+
+Sông thường bắt nguồn từ miền núi chảy về đồng bằng và đô nước ra biền. Miền
+
+núi nước ta là đầu nguồn nước. Do rừng cây
+ở đây bị chặt phá nhiều khiến cho nước mưa
+và bùn cát dồn nhanh xuống dòng sông, gây
+Ñ ra những trận lũ đột ngột và dữ dội, tàn phá
+„—— mùa màng, cuốn trôi nhà cửa, gia súc và đe
+¬ m doạ tính mạng con người.
+duuaynô. Ơ các vùng đồng bằng, dân cư đông đúc,
+kinh tế phát triển, có rất nhiều dòng sông,
+khúc sông đã bị ô nhiểm nặng nề bởi rác thải
+Hình 33.2. Đập thuỷ điện Hoà Bình trên và các hoá chất độc hại từ các khu dân cư,
+sông Đà (tỉnh Hoà Bình) các đô thị, các khu công nghiệp chưa qua xử
+lí đã thải ngay vào dòng sông.
+Để dòng sông không bị ô nhiêm chúng ta cần phải làm gì ?
+Nước ta có một mạng lưới sông ngòi dày đặc, nhiều nước, nhiều phù
+sa, chảy theo hai hướng chính là tây bắc - đông nam và vòng cung.
+Chế độ nước của sông ngòi có hai mùa rõ rệt : mùa lũ và mùa cạn.
+Mùa lũ chiếm tới 70 - 80% lượng nước cả năm nên dễ gây ra lũ lụt.
+Cần phải tích cực chủ động phòng chống lũ lụt, bảo vệ và khai
+thác hợp lí các nguồn lợi từ sông ngòi.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+Ì. Vì sao sông ngòi nước ta lại có hai mùa nước khác nhau rõ rệt ?
+
+2. Có những nguyên nhân nào làm cho nước sông bị ô nhiêm ? Liên hệ ở địa phương em.
+
+3. Về biểu đồ phân bố dòng chảy trong năm tại trạm Sơn Tây (sông Hóồng) theo bảng
+lưu lượng bình quân tháng (mŠ/s) dưới đây :
+PX<IWREBEBEEHEEPNHS
+ee |os|mmjer|oresje|o=|=ejen
+120
+
+--- Trang 122 ---
+Ẹ Bài 34 : CÁC HỆ THỐNG SÔNG
+l N LỚN Ở NƯỚC TA
+n ỂẺ Mạng lưới sông ngòi nước ta dày đặc và chia
+; ẺỊ vồ B thành nhiều hệ thống. Mỗi hệ thống sông có hình
+'Ị ` 8 dạng và chế độ nước khác nhau tuỳ thuộc điều
+. 4 kiện địa lí tự nhiên của lưu vực như khí hậu, địa
+hình, địa chất... và các hoạt động kinh tế, thuỷ lợi
+T trong hệ thống ấy.
+
+Việt Nam có chín hệ thống sông lớn, còn lại là các hệ thống sông nhỏ và rời rạc
+tại ven biên Quảng Ninh và Trung Bộ nước ta.
+
+ðEm hay tìm trên hình 33.1] vị trí và lưu vực của chín hệ thống sông nêu trong
+bảng 34.1.
+
+1. SÔNG NGÙI BẮC BỘ
+
+Sông ngòi Bắc Bộ có chế độ nước rất thất thường. Mùa lũ kéo dài năm tháng và
+cao nhất vào tháng 8. Lũ tập trung nhanh và kéo dài do các sông ở đây có dạng nan
+quạt. Một số sông nhánh chảy giữa các cánh cung núi, quy tụ về đỉnh tam giác châu
+sông Hồng.
+
+Tiêu biêu cho khu vực sông ngòi Bắc Bộ là hệ thống sông Hồng. Hệ thống sông
+Hồông gồm ba sông chính là sông Hồng (sông Thao), sông Lô và sông Đà hợp lưu ở
+gần Việt Trì. Chiều dài tổng cộng của dòng chính là 1126 km, đoạn trung lưu và hạ
+lưu chảy qua nước ta dài 556 km.
+
+Em hay tìm trên hình 33.] vùng hợp lưu của ba sông nêu trên.
+
+2. SÔNG NGÙI TRUNG BỘ
+
+Sông ngòi Trung Bộ thường ngăn và dốc, phân thành nhiều lưu vực nhỏ độc lập.
+Lũ lên rất nhanh và đột ngột, nhất là khi gặp mưa và bảo lớn. Mùa lũ tập trung vào
+cuối năm từ tháng 9 đến tháng 12.
+
+Em hãy cho biết vì sao sông ngòi Trung Bộ lại có đặc điểm như vậy ? Tìm trên
+bản đồ mới số sông lớn ở Trung Bộ nước t1a.
+
+121
+
+--- Trang 123 ---
+Bảng 34.1. Hệ thống các sông lớn ở Việt Nam
+Số | Hệ thống Độdài| Diện tích| Tổng Hàm Mùa lũ | Các cửa
+thứ | các sông sông lưu vực | lượng dòng] lượng phù | (tháng) sông
+tự chính | (km2) chảy (tỉ sa (g/mŠ)
+(km) m3/năm)
+Hỏồng 556 72 700 120 1010 Ba Lạt
+1126 143 700 Trà L
+Lạch Giang
+2 | Thái Bình 385 15 180 128 6-10 Nam Triệu
+Cấm
+Văn Úc
+Thái Bình
+3 | KiCùng - 243 11220 J5 Chảy vào
+Bảng Giang Tây Giang
+(Trung Quốc)
+4 Mãâ 410 17 600 10,8 402 6-10 Lạch Trường
+512 28400 Lạch Trào
+(Hới)
+: |G 361 17 730 247 206 7-11 Hội
+513 27200
+Đóng Nai 635 37 400 32.8 200 7-11 Cán Giờ
+Soài Rạp
+Đóng Tranh
+Mê Công 230 71000 | 507 150 7-11 Tiều, Đại, Ba Lai,
+4300 795 000 Hàm Luông, Cố
+Chiên, Cung Hầu,
+Định An, Trán
+Đề, Bát Xắc
+Mẫu số chỉ toan bộ độ dài sông, diện tích lưu vực sông (kể cả ngoài nước)
+122
+
+--- Trang 124 ---
+3. SÔNG NGÙI NAM BỘ
+Sông ngòi Nam Bộ thường có lượng nước chảy lớn, chế độ nước cũng theo mùa,
+nhưng điều hoà hơn sông ngòi Bắc Bộ và Trung Bộ. Lòng sông rộng và sâu, ảnh
+hướng của thuý triều lớn, rất thuận lợi cho giao thông vận tải.
+Có hai hệ thống sông lớn là hệ thống sông Mê Công và hệ thống sông Đồng Nai.
+Mê Công là hệ thống sông lớn nhất vùng Đông Nam Á. Chiều dài dòng chính là
+4300 km, chảy qua sáu quốc gia.
+Em hãy cho biết đoạn sông Mê Công chảy qua nước ta có chung tên là gì, chia
+làm mấy nhánh, tên của các sông nhánh đó, đổ nước ra biển bằng những cửa nào ?
+Sông Mê Công đã mang đến cho đất nước ta những nguồn lợi to lớn. Song do nhiều
+nguyên nhân, dòng sông vào mùa lũ cũng gây nên những khó khăn không nhÖỏ.
+Em háãy nêu những thuận lợi và khó khăn do lũ gây ra ở đồng bằng sông
+Cửu Long.
+Nước ta có chín hệ thống sông lớn và chia thành ba vùng sông ngòi :
+- Sông ngòi Bắc Bộ mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 10.
+- Sông ngòi Trung Bộ ngắn và dốc, có lũ vào thu đông.
+- Sông ngòi Nam Bộ khá điều hoà, mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 11.
+Phải sẵn sàng phòng chống lũ lụt, bảo vệ đời sống và sử dụng
+các nguồn lợi từ sông nước.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+I. Xác định trên hình 33.1 chín hệ thống sông lớn của nước ta.
+2. Các thành phố Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, Đà Năng, Cần Thơ nằm trên bờ những dòng
+sông nào ?
+3. Nêu cách phòng chống lù lụt ở đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long.
+123
+
+--- Trang 125 ---
+THỰC HANH VỀ KHÍ HẬU, THUY VĂN VIỆT NAM
+1. Nội dung
+Căn cứ vào bảng lượng mưa và lượng dòng chảy tại các lưu vực sông sau đây, hay -
+a) Vẽ biểu đồ thể hiện chế độ mưa và chế độ dòng chảy trên từng lưu vực (môi
+lưu vực một biểu đô).
+b) 7ính thời gian và độ dài (sSố tháng) của mùa mưa và mùa lũ tại các lưu vực
+theo chỉ tiêu vượt giá trị trung bình tháng.
+c) NVhận xét về quan hệ giữa mùa mưa và mùa lũ trên từng lưu vực nói riêng và
+trên toàn quốc nói chung.
+Bảng 35.1. Bảng lượng mưa (mm) và lưu lượng (mŠ/s) theo các tháng
+trong năm
+Lưu vực sông Hỏng (Trạm Sơn Tây)
+Lưu vực sông Gianh (Trạm Đồng Tâm)
+2. Các bước tiến hành
+a) Vẽ biểu đồ kết hợp cột và đường
+- Biểu đồ lượng mưa : hình cột, tô màu xanh.
+- Biêu đồ lưu lượng : đường biều diễn, màu đỏ.
+124
+
+--- Trang 126 ---
+b) Xác dịnh mùa mưa và mùa lũ theo chỉ tiêu vượt trung bình
+
+- Mùa mưa bao gồm các tháng liên tục trong năm có lượng mưa tháng lớn hơn
+hay bằng 1/12 lượng mưa cả năm.
+
+- Mùa lũ bao gồm các tháng liên tục trong năm có lưu lượng dòng chảy lớn hơn
+hay bằng 1/12 lưu lượng dòng chảy cả năm.
+
+Từ chỉ tiêu nêu trên, tính giá trị trung bình của các tháng mùa mưa, mùa lũ
+trên từng lưu vực sông (tức 1/12 của lượng mưa và 1/12 của lưu lượng dòng
+chảy cả năm). Xác định thời gian và độ dài của mùa mưa và mùa lũ trên các
+lưu vực sông đó.
+
+c) Vhận xét về quan hệ giữa mùa mưa và mùa lũ trên từng lưu vực sông
+
+- Các tháng nào của mùa lũ trùng hợp với các tháng mùa mưa ?
+
+- Các tháng nào của mùa lũ không trùng hợp với các tháng mùa mưa ?
+
+125
+
+--- Trang 127 ---
+- Bài 38 : ĐẶC ĐIỂM
+— ĐAT VIỆT NAM
+m Dất (thổ nhưỡng) là sản phẩm của thiên nhiên
+n | do nhiều nhân tố hình thành. Đất còn là tư liệu
+.. ẠỊ < sản xuất chính từ lâu đời của sản xuất nông, lâm
+_ — nghiệp. Đất ở nước ta đã được nhân dân sử dụng,
+. cải tạo, phát triển và trở thành tài nguyên vô cùng
+I quý giá.
+1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐẤT VIỆT NAM
+a) Đất ở nước ta rất đa dạng, thể hiện rõ tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của
+thiên nhiên Việt Nam
+Sự đa dạng của đất là do nhiều nhân tố tạo nên như đá mẹ, địa hình, khí hậu,
+nguồn nước, sinh vật và sự tác động của con người.
+Em hãy đọc tên các loại dất ghi ở hình 36.1.
+Á w Đồng bằng sông Mã Vøn biển Biển
+270 > AfE=..———
+Đếtmùn | Đấtferali đỏ vàng Đấtbổitụphùsa | Đấtb& | Đất bối tụ phù sa Đất m2n
+ỊỊẸ' đối núi thấp trên {rong đề} ven sống (trong đề) vøn biển
+m':'ơa các loại đá trồng lúa, hoa màu ... |(ngoàidš]| trồng lúa, hoa màu
+Hình 36.1. Lát cắt địa hình - thổ nhưỡng theo vĩ tuyến 209B
+b) Vước ta có ba nhóm dất chính
+- Nhóm đất feralit hình thành trực tiếp tại các miền đồi núi thấp. Nhóm này
+chiếm tới 65% diện tích đất tự nhiên. Đặc tính chung của đất là chua, nghèo
+mùn, nhiều sét. Đất có màu đỏó, vàng do có nhiều hợp chất sắt, nhôm. Các hợp
+chất này thường tích tụ thành kết von hoặc thành đá ong nằm cách mặt đất khá
+sâu (0,5 - 1m). Khi đá ong bị mất lớp che phủ và lộ ra ngoài trời sẽ khô cứng lại.
+Đất bị xấu đi nhanh chóng và không thê trồng trọt được.
+126
+
+--- Trang 128 ---
+_
+L . s Luại nH i `u ầ` 4 >
+đ ê ù 4 N
+L .
+J Ạ Ð.Bạch LongVĩ
+U S | e/Tnanh Hoá
+E ° Ð.Cồn Cỏ
+~o" \ '“
+` ư ng
+*„ \wHuế # clgJ,xìx*3"1ịef²’4"
+... \\›
+Chú giải PA Nẵng
+- - Ð.Lý Sơn G
+- Đất phù sa mới ¡
+ã os tmi ren Gá vôi <_~ . S
+IE Đất terait trên đá badan „ ¬ E Q
+[ ] Cácloaiđấtferait khác m
+và đất mùn núi cao .v :
+.. Ị l ĨNha Trang è
+n Ð.Phú Quý ——Š _
+m=nn' aỞJỔÍ ..
+Quốc „Ạ NH n
+. , i
+l I QĐ. Côn Sơn _ S C
+Hình 36.2. Lược đồ phân bố các loại đất chính ở Việt Nam
+12
+
+--- Trang 129 ---
+Muốn hạn chế hiện tượng đất bị xói mòn và đá ong hoá chúng ta cần phải
+làm gì ?
+
+Đất feralit hình thành trên đá ba dan và đá vôi có màu đỏ thâm hoặc đỏ vàng có
+độ phì rất cao, thích hợp với nhiều loại cây công nghiệp.
+
+Quan sát hình 36.2, em hãy cho biết dất ba dan và đất đá vôi phân bố chủ yếu
+Ở nhưững vùng nào ?
+
+- Nhóm đất mùn núi cao.
+
+Khi lên núi cao, nhiệt độ giảm dần, đất feralit chuyên dần sang các loại đất mùn
+feralit và đất mùn núi cao, hình thành dưới thảm rừng á nhiệt đới hoặc ôn đới vùng
+núi cao. Nhóm đất này chiếm khoảng 11% diện tích đất tự nhiên, chủ yếu là đất
+rừng đầu nguồn cần được bảo vệ.
+
+- Nhóm đất bồi tụ phù sa sông và biên chiếm 24% diện tích đất tự nhiên.
+
+Nhóm đất này tập trung tại các đồng bằng lớn, nhỏ từ bắc vào nam. Rộng lớn và
+phì nhiêu nhất là đồng bằng sông Cửu Long (40 000 km2) và đồng bằng sông Hồng
+(15 000 km®).
+
+Độ phì của đất phù sa phụ thuộc vào đặc tính phù sa của các sông và chế độ canh
+tác của con người. Đất phù sa nhìn chung rất phì nhiêu, dẻ canh tác và làm thuy lợi.
+Đất tơi xốp, ít chua, giàu mùn... thích hợp với nhiều loại cây trồng (lúa, hoa màu,
+cây ăn quả v.v...). Nhóm đất này cũng chia thành nhiều loại và phân bố ở nhiều nơi :
+đất trong đê, đất ngoài đê (hay đất bãi bồi) khu vực sông Hồng ; đất phù sa cô miền
+Đông Nam Bộ ; đất phù sa ngọt dọc sông Tiền, sông Hậu ; đất chua, mặn, phèn ở
+các vùng trũng Tây Nam Bộ v.v...
+
+2. VẤN ĐÊ SỬ DỤNG VÀ CẢI TẠO ĐẤT Ù VIỆT NAM
+
+Hàng ngàn đời nay cuộc sống của nhân dân ta, trước hết là nông dân, đã gắn bó
+với đất đai và cây lúa nước. Những kinh nghiệm về sử dụng, cải tạo đất của cha ông
+ta còn lưu truyền và được chúng ta tiếp nhận, phát huy.
+
+Ngày nay nhiều vùng đất nông nghiệp của nước ta đã được cải tạo và sử dụng
+có hiệu quả, năng suất và sản lượng cây trồng đã tăng nhiều lần so với trước đây.
+Tuy nhiên, việc sử dụng đất ở nước ta vân còn có nhiều điều chưa hợp lí. Tài nguyên
+đất bị giảm sút, có tới 50% diện tích đất tự nhiên có vấn đề cần phải cải tạo. Riêng
+đất trống, đồi trọc bị xói mòn mạnh đã tới trên mười triệu hecta.
+
+Nhà nước ta đã ban hành Luật đất đai đề bảo vệ và sử dụng đất ngày càng tốt hơn.
+128
+
+--- Trang 130 ---
+Nước ta có ba nhóm đất chính. Nhóm đất feralit miền đồi núi thấp
+và nhóm đất mùn núi cao chiếm 76% diện tích đất tự nhiên, phát
+triển trên nhiều loại đá mẹ khác nhau, thường được trồng rừng và cây
+công nghiệp lâu năm. Nhóm đất phù sa chiếm 24% diện tích đất tự
+nhiên ; đất tơi xốp và giữ nước tốt, được sử dụng trong nông nghiệp
+để trồng lúa, hoa màu và cây công nghiệp hằng năm.
+
+Đất đai là tài nguyên quý giá. Cần phải sử dụng đất hợp lí, chống
+xói mòn, rửa trôi, bạc màu đất ở miền đồi núi và cải tạo các loại đất
+chua, mặn, phèn ở miền đồng bằng ven biển.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. So sánh ba nhóm đất chính ở nước ta về đặc tính, sự phân bố và giá trị sử dụng.
+2. Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện cơ cấu diện tích của ba nhóm đất chính của nước ta và
+rút ra nhận xét.
+a) Đất feralit đồi núi thấp : 65% diện tích đất tự nhiên.
+b) Đất mùn núi cao : 1 1% diện tích đất tự nhiên.
+c) Đất phù sa : 24% diện tích đất tự nhiên.
+129
+
+--- Trang 131 ---
+~ Ả…gũ Bài 37 : ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT
+à A OẠ VIỆT NAM
+Ạ | \ Sinh vật là thành phần chỉ thị của môi trường
+v I địa lí tự nhiên và gắn bó với môi trường ấy tạo
+thành hệ sinh thái thống nhất. Việt Nam là xứ sở
+| của rừng và của muôn loài sinh vật đến tụ hội,
+| sinh sống, phát triển qua hàng triệu năm trước.
+1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG
+
+Sinh vật Việt Nam rất phong phú và đa dạng. Trước hết là sự đa dạng về thành
+phần loài, sự đa dạng về gen di truyền, sự đa dạng về kiêu hệ sinh thái và sau nữa
+là sự đa dạng về công dụng của các sản phẩm sinh học.
+
+Trên đất nước ta, những điều kiện sống cần và đủ cho sinh vật khá thuận lợi.
+Hoàn cảnh đó đã tạo nên trên đất liền một đới rừng nhiệt đới gió mùa và trên Biền Đông
+một khu hệ sinh vật biên nhiệt đới vô cùng giàu có.
+
+Do tác động của con người, nhiều hệ sinh thái tự nhiên (rùng, biên ven bờ) bị tàn
+phá, biến đôi và suy giảm về chất lượng và số lượng.
+
+2. SỰ GIÀU DÓ VỀ THÀNH PHÂN LOÀI SINH VẬT
+
+Nước ta có tới 14 600 loài thực vật, 11 200 loài và phân loài động vật. Trong đó
+có 365 loài động vật và 350 loài thực vật thuộc loại quý hiếm được đưa vào "Sách
+đỏ Việt Nam”.
+
+Dựa vào vốn hiểu biết của mình, em háãy nêu những nhân tố tạo nên sự phong
+phú về thành phân loài của sinh vật nước !a và cho ví dụ.
+
+3. SỰ ĐA DẠNG VỀ HỆ SINH THÁI
+
+Việt Nam có nhiều hệ sinh thái khác nhau phân bố khắp mọi miền.
+
+a) Vùng đất triều bãi cửa sông, ven biên nước ta phát triển hệ sinh thái rừng ngập
+mặn, rộng hơn ba trăm nghìn hecta, chạy suốt chiều dài bờ biền và ven các hải đảo.
+Sống trong môi trường ngập mặn, đất bùn lỏng và sóng to gió lớn là tập đoàn cây
+sú, vẹt, đước..., cùng với hàng trăm loài cua, cá, tôm.... và chim thú.
+
+b) Vùng đồi núi nước ta chiếm 3/4 diện tích lãnh thồ đất liền, là nơi phát sinh,
+phát triển các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa với nhiều biến thê như rừng kín
+thường xanh ở Cúc Phương, Ba Bề ; rừng thưa rụng lá (rừng khộp) ở Tây Nguyên ;
+rừng tre nứa ở Việt Bắc ; rừng ôn đới núi cao vùng Hoàng Liên Sơn.
+
+130
+
+--- Trang 132 ---
+c) Các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia Ỉ`— è`— Ể ặ 3:**"
+
+Hệ sinh thái rừng nguyên sinh ngày càng thu hẹp ÍỆ, b ẻf Ềỉ g.;1ìẵ .
+và thay bằng những hệ sinh tháithứ sinh hoặc trảng . S ‡ v ấ…!ị;’!pẫ f ẮẮ"—J’-…'
+cỏ, cây bụi. Do vậy, một số khu rừng nguyên sinh gổ N *ỔỀỊ'“ĩ 9G
+đã được chuyên thành các khu bảo tôn thiên nhiên . B ỸịịJJ,ỀẤ l c B .
+và vườn quốc gia (VQG) để bảo vệ, phục hỏi và AS i đ T a
+phát triển tài nguyên sinh học tự nhiên của nước ta.. b / U ẮỂ = Í
+
+Em hãy nêu tên một số VQG của nước ta. JfỌ ; _I T V Kv i
+
+Các VQG có giá trị như thế nào ? Cho ví dụ. | .
+
+d) Các hệ sinh thái nÔng nghiệp |
+
+Hệ sinh thái nông nghiệp do con người tạo ra và !
+duy trì đề lấy lương thực, thực phẩm và các sản `
+phâẩm cần thiết khác cho đời sống của mình. : `
+
+Em hãy kể mội số cây trông, vật nuôi ở địa ì Ă
+phường Gm. . _ Hình 37.1. Rừng khộp vào
+
+Các hệ sinh thái nông - lâm nghiệp như đồng đầu mùa khô
+ruộng, vườn làng, ao hồ thuỷ sản hoặc rừng trồng
+cây lấy gó, rừng trồng cây công nghiệp (cao su, cà phê, chè,...) ngày càng mở rộng,
+lấn át các hệ sinh thái tự nhiên.
+
+Rùng trồng và rừng tự nhiên có gì khác nhau ?
+
+Đất nước ta có hàng chục nghìn loài sinh vật sống và phân bố
+trên mọi môi trường địa lí tạo nên các hệ sinh thái khác nhau.
+
+Đới rừng nhiệt đới gió mùa phát triển trên đất liền với nhiều kiểu
+hệ sinh thái rừng khác nhau, điển hình là rừng kín thường xanh, rừng
+thưa rụng lá, rừng ôn đới núi cao, rừng ngập mặn ven biển và các hệ
+sinh thái thứ sinh do tác động của con người.
+
+Các hệ sinh thái nông nghiệp ngày càng mở rộng và lấn át các
+hệ sinh thái tự nhiên.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Nêu đặc điểm chung của sinh vật Việt Nam.
+
+2. Nêu tên và sự phân bố các kiều hệ sinh thái rừng ở nước ta.
+
+3. Về lại bản đồ hành chính Việt Nam (hình 23.2, trang 82) và điền lên đó tên các VQG
+sau đây vào đúng địa bàn các tỉnh, thành phố có các VQG đó : Ba Bê (Bắc Kạn). Tam Đảo
+(Vinh Phúc), Ba Vì (Hà Nội), Cát Bà (Hải Phòng), Cúc Phương (Ninh Bình), Bến En
+(Thanh Hoá). Bạch Mã (Thừa Thiên - Huế). Yok Đôn (Đắk Lắk), Nam Cát Tiên (Đồng
+Nai), Tràm Chim (Đóng Tháp), Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu).
+
+4. Sưu tầm tranh ảnh về các VQG Việt Nam.
+
+131
+
+--- Trang 133 ---
+BAI ĐỌC THEM .. ì ..
+” ˆ A ^ ? ˆ
+CÚC PHƯƠNG, VƯỜN QUỐC GIA ĐẦU TIÊN CỦA VIỆT NAM
+VQG Cúc Phương có diện tích 22000 ha, nằm trên địa phận ba tính Ninh Bình,
+Hoà Bình và Thanh Hoá. Nơi đây có một quần hệ động thực vật vô cùng phong phú,
+đa dạng và độc đáo. Đến năm 2000 đã phát hiện và giám định được tên khoa học của
+1983 loài thực vật bậc cao. Vườn có 433 loài cây làm thuốc, 229 loài cây thực phâm,
+97 loài thú, 300 loài chim, 36 loài bò sát, 17 loài lưỡng cư, 11 loài cá.
+Vườn có 37 loài thực vật và 36 loài động vật nằm trong Sách đỏ động vật và thực
+vật của Việt Nam. VQG Cúc Phương còn là một di sản văn hoá của dân tộc ta.
+VQG Cúc Phương, cùng với các VQG khác đã trở thành những trung tâm du lịch
+sinh thái và cơ sở nghiên cứu sinh học nhiệt đới nồi tiếng của Việt Nam và thế giới.
+-. s z ⁄ u , .l 09 h u"Ễn.ĩ'.ỉ" . N — ."`_ x Ỉỵ
+Hình 37.2. Vopc quần đùi trắng Hình 37.3. Cây chò ngàn năm
+\.`Ệ. ;,KF ; ¡ T'Ị 4,I .] * ì' gm lĨN ị`ặí_. ~,71 Ễỉĩ ẵịỹí ỆỊỂ’ầỀỈQ,'I’ỀỂỊẺ__
+. l N n n - U< IP %
+s "C`Ả." ˆ x G x NH .. ‹. f"ởM' ¬<. 7 N Ý 4 ỹvJ
+' b XN ⁄ XVXV : NI T N N H
+. . ì sạ s T Ố O
+2 N I s A rÁC 7 Ố A 0 /
+| ỂỀỵ\ử ề I c. TO n tá . n À /
+_ E. A x — A Ô U. A 7 24đ .
+ệ C E "’—ấ' ~ N ẵ.ĩ.'}' A 4 " .. d v `lỉ .. / sex>e
+A `Ệ——Ỉ~'*'fflJ 4 ')ũảifizùổ:~f’_*! Ắ'«:Ề... ¬Y n rA
+Hình 37.4. Cầy vằn Hình 37.5. Cây phát triển trên núi đá vôi
+132
+
+--- Trang 134 ---
+Bài 38 : BẢO VỆ TÀI NGUYÊN
+SINH VẠT VIỆT NAM
+Tài nguyên sinh vật nước ta vô cùng phong
+phú, đa dạng nhưng không phải là vô tận. Sự
+giàu có của rừng và động vật hoang dã ở
+Việt Nam đã giảm sút nghiêm trọng, trước hết là
+tài nguyên rừng.
+1.GIÁ TRỊ CỦA TÀI NGUYÊN SINH W_ÌT
+Sinh vật nước ta là một nguồn tài nguyên to lớn, có khả năng phục hồi và phát
+triển, có giá trị về nhiều mặt đối với đời sống chúng ta. Từ đôi đũa tre xinh xắn đến
+hàng cột lim vững chắc bền ngang sắt thép nơi đình làng cô kính, đều là sản phẩm
+của rừng. Bảng thống kê sau đây cho ta thấy phần nào những giá trị to lớn đó của
+thực vật nước ta.
+Bảng 38.1. Một số tài nguyên thực vật Việt Nam
+(Theo giá trị sử dụng)
+Một số loài cây điển hình
+1. Nhóm cây cho gỗ bền đẹp và | Đình, lim, sến, táu, lát hoa, cầm lai, gụ...
+rắn chắc
+2. Nhớm cây cho tỉnh đầu, nhựa, | H măng tang. hoàng dàn. sơn, thông.
+l n và c n âu, trám, củ nâu, dà ành...
+3. Nhớm cây thuốc RĨm fflàụt, xuyên Ụmng, jgìủ ga., bì, nhân
+trần, ngải cứu, quế, hồi, thảo quaá...
+4. Nhóm cây thực phẩm Nấm hương, mộc nhĩ, măng, trám, hạt dẻ,
+củ mài...
+3. Nhóm cây làm nguyên liệu sản | Song, mây, tre, trúc, nứa, giang...
+xuất thủ công nghiệp
+! Si, sanh, đào, vạn tuế.... các loại hoa :
+6. Nhóm cây cảnh và hoa hồng, cúc, phong lan...
+133
+
+--- Trang 135 ---
+Giá trị kinh tế của các loài động vật cũng rất lớn. Động vật cho ta nhiều sản phẩm
+đề làm thức ăn, làm thuốc và làm đẹp cho con người.
+
+Em hãy nêu một số sản phẩm lấy từ động vật rừng và từ biển mà em biết.
+
+2. BẢ0 VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG
+
+Ngày nay rừng nguyên sinh ở Việt Nam còn rất ít, phô biến là kiều rừng thưa mọc
+lại pha tạp hoặc trảng cỏ khô căn. Có tới mười triệu ha đất trống đồi trọc do bị mất
+rừng. Tỉ lệ che phủ của rừng rất thấp, hiện nay chíỉ đạt 35-38% diện tích đất tự
+nhiên. Chất lượng rừng giảm sút. Những loài cây to, gô tốt như đinh, lim, sến, táu,
+lát hoa, sao, trắc, mun, gụ, giáng hương... đã cạn kiệt.
+
+Em hãy cho biết một số nguyên nhân làm suy giảm tài nguyên rừng nước ta.
+
+Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách và luật đề bảo vệ và phát triển
+tài nguyên rừng. Phấn đấu nâng độ che phủ rừng lên 45-50%, vùng núi dốc
+phải đạt 70-80%.
+
+3. BA0 VỆ TÀI NGUYÊN ĐỘNG VẬT
+
+Song song với việc phá rừng con người đã huỷ diệt nhiều loài động vật hoang dã
+và làm mất đi nhiều nguồn gen động vật quý hiếm. Có đến 365 loài động vật cần
+được bảo vệ khỏi nguy cơ bị tuyệt chủng.
+
+Không chỉ trên đất liền mà nguồn lợi hải sản cũng giảm sút đáng lo ngại do việc
+đánh bắt gần bờ và bằng những phương tiện có tính hủy diệt (thuốc nồ, hoá chất độc,
+điện...).
+
+— x a ả'ãỄ
+Hình 38.1. Đàn sếu đầu đỏ tại VQG Hình 38.2. Sao la, động vật quý hiếm, được
+Tràm Chim (Đồng Tháp) phát hiện tại Vũ Quang (Hà Tĩnh)
+134
+
+--- Trang 136 ---
+Nguồn tài nguyên sinh vật nước ta rất phong phú nhưng không
+phải là vô tận.
+
+Không phá rừng, bắn giết chim thú... là góp phần bảo vệ, phục
+hồi và phát triển nguồn tài nguyên sinh vật làm cho đất nước ta mãi
+mãi xanh tươi và phát triển bền vững.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+l. Chứng minh rằng tài nguyên sinh vật nước ta có giá trị to lớn về các mặt sau đây :
+- Phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống.
+- Báo vệ môi trường sinh thái.
+2. Những nguyên nhân nào sau đây làm suy giảm tài nguyên sinh vật nước ta :
+
+- Chiến tranh huỷ diệt.
+
+- Khai thác quá mức phục hỏi.
+
+- Đốt rừng làm nương rây.
+
+- Quản lí bảo vệ kém.
+
+- Cảá bốn nguyên nhân trên.
+3. Cho bảng số liệu về diện tích rừng ở Việt Nam, qua một số năm, hảãy :
+a) Tính t lệ (%) che phủ rừng so với diện tích đất liền (làm tròn là 33 triệu ha)
+b) Vẽ biểu đồ theo tỉ lệ đó.
+c) Nhận xét về xu hướng biến động của diện tích rừng Việt Nam.
+
+Diện tích rừng Việt Nam (đơn vị triệu ha)
+A
+Deeang |s+ |ss | a| dhi| - ĐiầN
+›
+đ ÿ `v
+`
+Hình 38.3. Rừng bị chặt phá làm nương nẫy Hình 38.4. Voọc mũi hếch
+155
+
+--- Trang 137 ---
+Bài 39 : ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA
+TỰ NHIÊN VIỆT NAM
+Thiên nhiên nước ta rất đa dạng, phức tạp,
+phân hoá mạnh mẽ trong không gian và trong các
+hợp phần tự nhiên. Song có thể nêu lên một số
+tính chất chung nổi bật của môi trường tự nhiên
+nước ta sau đây.
+1. VIỆT NAM LÀ MỘT NƯỚC NHIỆT ĐÚI GIÚ MÙA ẨM
+Tính chất này thề hiện trong mọi yếu tố thành phần của cảnh quan tự nhiên nước
+ta, từ khí hậu - thuỷ văn đến thổ nhưỡng - sinh vật và cả địa hình, nhưng tập trung
+nhất là môi trường khí hậu nóng ầm, mưa nhiều.
+Bên cạnh tính chất nền tảng là nóng âm, tự nhiên Việt Nam có nơi, có mùa lại bị
+khô hạn, lạnh giá với những mức độ khác nhau.
+Tính chất nhiệt đới gió mùa dnh hưởng đến sản xuất và đời sống như thế nào ?
+Cho ví dụ.
+Theo em, ở vùng nào và vào mùa nào tính chất nóng ẩm bị xáo trộn nhiều nhất ?
+2. VIỆT NAM LÀ MỘT NƯỚC VEN BIỂN
+Nước ta có vùng Biên Đông rộng lớn, bao bọc phía đông và phía nam phần đất
+liền. Biên Đông có ảnh hướng tới toàn bộ thiên nhiên nước ta.
+Sự tương tác của đất liền và biền hoà quyện với nhau, duy trì và tăng cường tính
+chất nóng ẩm, gió mùa của thiên nhiên Việt Nam.
+- Hãy tính xem ở nước ta Ì km^ đất liền tương ứng với bao nhiêu km< mặt biển ?
+- Là một nước ven biển, Việt Nam có thuận lợi gì trong phát triển kinh tế ?
+3. VIỆT NAM LÀ XỨ SỬ CỦA CÁNH QUAN ĐÔI NÚI
+Cảnh quan đồi núi chiếm ưu thế rõ rệt trong cảnh quan chung của thiên nhiên
+nước ta.
+136
+
+--- Trang 138 ---
+Cảnh quan vùng núi thay đổi nhanh chóng theo quy luật đai cao. Nhờ đó ở các
+vùng núi cao có thể phát triên các cây trồng cận nhiệt đới hoặc nghỉ mát, du lịch.
+
+Miễn núi nước ta có những thuận lợi và khó khăn gì trong phát triển kinh tế -
+xa hội ?
+4. THIÊN NHIÊN NƯỚC TA PHÂN HOÁ ĐA DẠNG, PHỨU TẠP
+
+Sự phức tạp, đa dạng của tự nhiên nước ta đã được thê hiện rõ trong lịch sử phát
+triển lâu dài của lãnh thô và trong từng thành phần tự nhiên với nhiều loại đất, đá,
+khí hậu, sinh vật...
+
+Em hãy nêu mội số dân chứng (lây từ các bài học trước) chứng minh cho nhận
+xết trên.
+
+Sự phối hợp của các thành phần tự nhiên đã làm tăng thêm tính đa dạng, phức
+tạp của toàn bộ cảnh quan tự nhiên.
+
+Cảnh quan tự nhiên nước ta vừa có những tính chất chung thống nhất vừa có sự
+phân hoá nội bộ tạo thành các miền tự nhiên khác nhau.
+
+Thiên nhiên nước ta có bốn tính chất chung nổi bật, đó là :
+
+- Tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm.
+
+- Tính chất ven biển hay tính chất bán đảo.
+
+- Tính chất đổi núi.
+
+- Tính chất đa dạng, phức tạp.
+
+Trong đó tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm là tính chất chủ yếu. Các
+tính chất trên là những điều kiện tự nhiên cơ bản giúp cho nước ta
+phát triển một nền kinh tế - xã hội toàn diện và đa dạng.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+Ì. Thiên nhiên nước ta có những đặc điểm chung nào ?
+2. Tính chất nhiệt đới gió mùa âm được thể hiện như thế nào trong các thành phần tự
+nhiên Việt Nam ?
+3. Sự phân hoá đa dạng của cảnh quan tự nhiên tạo ra những thuận lợi và khó khăn øì
+cho sự phát triển kinh tế - xả hội ở nước ta ? Cho ví dụ.
+157
+
+--- Trang 139 ---
+Bài 40 : Thực hành
+
+1. Đề bài
+
+Đọc lát cắt tổng hợp địa lí tự nhiên từ Phan-xi-păng tới thành phố Thanh Hoá
+(theo tuyến cắt A - B trên sơ đồ).
+
+2. Yêu cầu và phương pháp làm bài
+
+a) Xác định tuyến cắt A - B trên lược đồ
+
++ Tuyến cắt chạy theo hướng nào ? Qua những khu vực địa hình nào ?
++ Tính độ dài của tuyến cắt A - B theo tỉ lệ ngang của lát cắt.
+
+b) Dựa trên kí hiệu và bản chú giải của từng hợp phần tự nhiên, cho biết trên lát
+
+cắt (từ A đến B và từ dưới lên trên) :
++ Có những loại dá, loại đất nào ? Chúng phân bố ở dâu ?
++ Có mấy kiểu rừng ? Chúng phat triển trong điều kiện tự nhiên như thế nào?
+
+c) Căn cứ vào biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa đã vẽ trên lát cắt của ba trạm khí
+tượng Hoàng Liên Sơn, Mộc Châu và Thanh Hoá, trình bày sự khác biệt khí hậu
+trong khu vực (tham khảo bảng 40.1).
+
+Tông hợp điều kiện địa lí tự nhiên theo ba khu vực sau và báo cáo trước lớp :
+
++ Khu núi cao Hoàng Liên Sơn
++ Khu cao nguyên Mộc Châu
++ Khu đồng bằng Thanh Hoá
+Bảng 40.1. Nhiệt độ (0C) và lượng mưa trung bình tháng (mm) của ba trạm
+khí tượng trên tuyến cắt A-B
+Hoàng Liên Sơn | Nhiệt | 7,1 12,4|14,4| 15,7| 16,4| 16,4 JI 15I Đ| đôI: TÔ5
+2170m độ
+m |ø |n |ø bm|a:|asiee m jm|enls m
+Mộc Châu Nhiệt 133 20,2 | 22,51 23.0| 23,1| 22.4| 21,2 15711281 18,5
+958m độ
+m ]5 | m lem|mieimlmlm|e|s|mm
+Thanh Hoá Nhiệt |17,4J17.8|19,2 |23.5] 27.1|28.9| 28.9| 28.3| 26.91 24.321.8118.5|. 23.6
+5m độ
+W
+138
+
+--- Trang 140 ---
+kì
+ổ` s . P 5S«e#. u E%
+, ¬ gŠ |zatEšš| ÿ J-
+- ˆ ẵ— 5s E E "-8KP4£LI
+_ Ñ : Ể 5= ỂỂ`E`ll"' ¡
+( 257 4 ÂỰ B L m 0=
+5 l » 4.|.
+HỊ sẽi|
+ESSSESESER ESsSS ấ s = 2||s8
+H G L+.] -
+= =Ẽ ẵ'ẳẵnìẵ ,Ễ ¡ d s 4
+3530285 aJ |C
+segssa.4W.:
+: Sốises.sso . I | = +
+. =- ặ . | Ï=
+/ = SSI&Smmn ¬ .. = Œ
+? ® sS.iŠsgs ( t
+_ olm:llilsSrs:
+E : i | i
+Ệ m i kh Y 4 0l3E s
+L -e4|s
+ñ ế
+€ N l 9 I z| S
+ặ \ S ={ ¬
+ks .
+( s
+: 1H EEEEEE
+139
+
+--- Trang 141 ---
+Bài 41 : MIỄN BẮC
+VÀ ĐÔNG BẮC BẮC BỘ
+Việt Nam được chia thành ba miền địa lí tự
+nhiên. Mỗi miền có những nét nổi bật về cảnh
+quan tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, góp
+phần phát triển kinh tế - xã hội của cả nước.
+1. VỊ TRÍ VÀ PHẠM VI LÃNH THũ
+
+Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bao gồm khu đôồi núi tả ngạn sông Hồng và khu
+đồng bằng Bắc Bộ. Miền này tiếp liền với khu vực ngoại chí tuyến và á nhiệt đới
+Hoa Nam (Trung Quốc) chịu ảnh hướng mạnh mẽ của gió mùa cực đới lạnh giá.
+
+Dựa trên hình 41.1, xác định vị trí và giới hạn của miêền Bắc và Đông Bắc
+Bắc Bộ.
+
+Ạ H'l'll'l CHẤT NHIỆT ĐỚI BỊ GIẢM SÚT MẠNH MẼ, MÙA ĐÔNG LẠNH NHẤT
+
+CÁ NƯỚC
+
+Mùa đông lạnh giá, mưua phùn, gió bấc, lượng mưa nhỏ là nét nồi bật của thiên nhiên
+ở đây. Một năm có trên 20 đợt gió mùa cực đới tràn về. Mùa đông đến sớm và kết thúc
+muộn. Nhiệt độ thấp nhất có thê xuống dưới 0©C ở miền núi và dưới 5°C ở đồng bằng.
+
+Mùa hạ nóng âm và mưa nhiều. Đặc biệt tiết mưa ngâu vào giữa hạ (tháng 8)
+mang lại lượng mưa lớn cho khu vực đồng bằng sông Hồng.
+
+Mùa đông lạnh đã tạo điều kiện cho sinh vật ưa lạnh cận nhiệt đới phát triên,
+nhất là rau màu, hoa quả vụ đông - xuân. Song cần đề phòng sương muối, sương
+giá và hạn hán xảy ra.
+
+3. ĐỊA HÌNH PHÂN LỚN LÀ ĐÔI NÚI THẤP VỚI NHIÊU CÁNH CUNG NÚI MỦ RỘNG
+
+VÊ PHÍA BẮC VÀ QUY TỤ Ử TAM ĐẢO
+
+Tuy là vùng đồi núi thấp nhưng địa hình ở đây cũng rất đa dạng. Đặc biệt địa
+hình cacxtơ đá vôi độc đáo có mặt ở nhiều nơi.
+
+Hay xác định trên hình41 .] :
+
+- Các sơn nguyên đá vôi Hà Giang, Cao Bằng.
+
+140
+
+--- Trang 142 ---
+#w.T.R.U-.N.G..Q-. L
+SN S , x v
+v =-. . u
+[-] Núi tung bình N N_¬ .
+[ ] Núi thắp _ Ð.Cát B
+[ Ï Đồi v thềm phù sa nũ
+E- ] Núi đá vôi
+I] gằng bằn
+. Dác dãy núi v
+NH Than ,A. Sắt -đ Thiếc
+© Vàng . Ô) Bô xt IF
+Hình 41.1. Lược đồ địa hình và khoáng sản miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
+- Các dãy núi cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều.
+- ĐÔng bằng sông Hông.
+- Vùng quần đảo Hạ Long - Quảng Ninh.
+Tại các miền núi còn có các đồng bằng nhỏ như Cao Bằng, Lạng Sơn,
+Tuyên Quang...
+Cao nhất miền là khu vực nền cổ thượng nguồn sông Chảy. Ở đây có nhiều ngọn núi
+cao trên 2000m và tạo thành những sơn nguyên hiềm trở như Đồng Văn, Hà Giang.
+- Quan sát lát cắt địa hình dưới đây và nhận xét về hướng nghiêng của địa hình
+Miêền Bắc và Đông Bắc Bác Bộ.
+141
+
+--- Trang 143 ---
+Núi Pu Tha Ca
+yôi E quaai Núi Phia BEooc
+Ễẵ <_m .W Eữ ""' mẵiYenTữ
+1000 MAA BaBŠ/2 \ BắcSơn  SThương SlucNam  Tl0€8m
+.- U - ^xVỲz= T ðÐC-”"I c Đão 0át Bà
+Tây Bắc Đông Nam
+Hình 41.2. Lát cắt địa hình hướng tây bắc - đông nam từ núi Pu Tha Ca tới đảo Cát Bà.
+Tỉ lệ ngang 1cm = 20 km.
+
+Địa hình đồi núi thấp và đồng bằng mở rộng, tạo điều kiện cho hệ thống sông
+ngòi phát triển và toả rộng khắp miền.
+
+- Quan sát hình 41.1] xác định các hệ thống sông lớn và cho biết hướng chảy
+của chúng.
+
+Các sông thường có thung lũng rộng, độ dốc nhỏ, hàm lượng phù sa tương đối
+lớn, hai mùa lũ và cạn rất rõ rệt.
+
+Để phòng chống lũ lụt ở đồng bằng sông Hồng, nhân dân ta đã làm gì ? Việc
+làm đó đã biến đổi địa hình ở đây như thế nào ?
+4. TÀI NGUYÊN PH0NG PHÚ, ĐA DẠNG VÀ NHIÊU CẢNH QUAN ĐẸP NỔI TIẾNG
+
+Đây là miền giàu khoáng sản nhất so với cả nước, nổi bật là than đá (Quảng
+Ninh, Thái Nguyên), apatít (Lào Cai), quặng sắt (Thái Nguyên), quặng thiếc và
+vonfram (Cao Bằng), thuỷ ngân (Hà Giang) ; đá vôi, đất sét... có ở nhiều nơi. Các
+nguồn năng lượng như thuýỷ điện, khí đốt, than bùn đã và đang được khai thác.
+
+Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nổồi tiếng với nhiều cảnh quan đẹp như vịnh Hạ
+Long, bãi tắm Trà Cổ, núi Mâu Sơn, hồ Ba Bề, các VQG Cúc Phương, Tam Đảo,
+Ba V....
+
+Đi đôi với những mặt thuận lợi, thiên
+nhiên miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
+cũng có không ít khó khăn, trở ngại như
+bão lụt, hạn hán, giá rét. Ở mọột số vùng x _
+cân bằng sinh thái tự nhiên bị đảo lộn, . '
+rừng bị chặt phá, đất bị xói mòn, biên bị X
+Ô nhiêm... *
+
+- Chúng ta phải làm thế nào dđể giữ
+cho môi trường ở đây dược trong sạch, Ể
+kinh tế phát triển bên vững ? Hình 41.3. Hồ kiến tạo đá vôi Ba Bể
+
+(Bắc Kạn)
+
+142
+
+--- Trang 144 ---
+Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có đặc điểm nổi bật là có mùa
+đông lạnh nhất cả nước. Địa hình đồi núi thấp và có nhiều nếp núi
+cánh cung mở rộng về phía bắc. Tài nguyên thiên nhiên phong phãú.
+đa dạng và nhiều cảnh đẹp nổi tiếng như vịnh Hạ Long, hồ Ba Bề.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+Í. Vì sao tính chất nhiệt đới của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bị giảm sút mạnh mẽ ?
+2. Chứng minh rằng miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ có tài nguyên phong phú, đa dạng.
+Nêu một số việc cần làm đề bảo vệ môi trường tự nhiên trong miền.
+3. Về biểu đồ khí hậu ba trạm : Hà Giang, Lạng Sơn, Hà Nội theo các số liệu sau đây.
+Tính nhiệt độ trung bình năm và tổng lượng mưa năm của các trạm đã cho.
+Bảng 41.1. Nhiệt độ, lượng mưa ba tram khí tượng Hà Giang, Iạng Sơn, Hà Nội
+Hà Giang Lạng Sơn Hà Nội
+a Vi độ : 22049'B Vìĩ độ : 21950'B Vĩ độ : 21901'B
+Kinh độ : 104959Ð Kinh độ : 108946'Ð Kinh độ : 105948'Ð
+(°C) (mm) (°O) (mm) (©C) (mm)
+l l n 30 137 21 16.4 18,6
+- 16,6 4I 14,5 43 17.0 26,2
+3 20,2 50 18.0 6() 20,1 43.8
+4 23.6 122 22.0 88 VẮC Xg 90,1
+m 264 267 25,6 163 Dp l. 188,5
+Ó ợ Bo! 416 26,9 200 28.8 239.9
+7 27 Ỏ 477 27,0 266 28.9 288.2
+8 .1 428 26,6 251 28,2 318
+9 26.3 249 93 174 2 265,4
+10 23.6 142 22,2 74 24.6 130,7
+lài 19,9 109 18,5 34 21,4 43.4
+l 16,6 ồi 14,8 26 182 29 S
+143
+
+--- Trang 145 ---
+Bài 42 : MIỄN TÂY BẮC
+VÀ BẮC TRUNG BỘ
+Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là cầu nối
+giữa hai miền địa lí tự nhiên phía bắc và phía
+nam. Thiên nhiên ở đây có nhiều nét độc đáo và
+phức tạp.
+1. VỊ TRÍ, PHẠM VI LÃNH THỔ
+Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ thuộc hữu ngạn sông Hồng, từ Lai Châu đến
+Thừa Thiên - Huế.
+Dựa trên hình 42.1 xác định vị trí và giới hạn của miền Tây Bắc và Bắc
+Trung Bộ.
+2. ĐỊA HÌNH CA0 NHẤT VIỆT NAM
+Đây là miền núi non trùng điệp, nhiều núi cao, thung lũng sâu. Sông suối lắm
+thác, nhiều ghềnh. Các dãy núi chạy theo hướng tây bắc - đông nam, so le nhau, xen
+giữa là các sơn nguyên đá vôi rất đồ sộ. Dây núi Hoàng Liên Sơn cao và hùng vi
+nhất Việt Nam, có đủ các vành đai khí hậu - sinh vật từ nhiệt đới chân núi tới ôn
+đới núi cao.
+- Hãy quan sát hình 42.1 và cho biết những dãy núi, những sông lớn nào có
+hướng tây bắc - đông nam ?
+Các mạch núi lan ra sát biên, xen với đồng bằng chân núi và những cồn cát trắng
+tạo cho vùng duyên hải Trung Bộ nước ta những cảnh quan rất đẹp và đa dạng.
+3. KHÍ HẬU ĐẶC BIỆT D0 TÁC ĐỘNG CỦA ĐỊA HÌNH
+Mùa đông ở đây đến muộn và kết thúc khá sớm. Miền núi cũng thường chỉ có ba tháng
+lạnh với nhiệt độ trung bình dưới 189C (tháng 12, 1, 2). Ngay cả khi gió mùa đông bắc tràn
+tới nhiệt độ ở đây cũng thường cao hơn ở miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ từ 2 - 3©C.
+Hay giải thích tại sao ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ mùa đông lại ngắn hơn
+và ấm hơn miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ ?
+144
+
+--- Trang 146 ---
+S 196 _ U 1106 _ Onítuyến gắc 108
+RUNG #, QUỐC
+N
+!' Phựa ` vÀ y
+. ev i 5 y
+&ˆ. x A ầ `.ị 0".
+~ W 5 b
+\\\®\\ ẾỈ hỵÌy… ® %.
+kAYNZR v ì -
+SẠo : Ắ - „ ,. 4 .~. 1
+| ẮỊ\ S MIỀN BẮC VÀ . I
+N .cẴẮXUN \ ĐÔNG BẮC BẮC BỘ ⁄
+LÀO k“`—\ vÀ .f — .
+I] Núi cao k - ế‹ Ỹ*Ắẻ’ẩ;…ậ'ẻỉ'—ffi_ì'f.ìĩf |
+Núi thấp
+I] Núi thấp và trung bình đá vôi ¿ Ạ |
+=a Dãy núi x W e
+* Đèo ỀÌ…\ . w
+Ó Apalt A Sắt [Z] Đá vôi À T a
+M Crôm (T) Tian @ Đắất hiểm vnzcZa
+n—ẨẮ~ẶsẦN? ®| VÀNAMBỘ - ” 108
+Hình 42.1. Lược đồ địa hình và khoáng sản miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ
+Vào mùa hạ gió tây nam từ vịnh Ben-gan tới, vượt qua các dải núi phía tây trên biên
+giới Việt - Lào, bị biến tính trở nên khô nóng ảnh hướng mạnh tới chế độ mưa của miền,
+đặc biệt là vùng ven biển Đóng Trường Sơn.
+Qua hình 42.2, em có nhận xét gì về chế dộ mưa của miền Tây Bác và Bắc
+Trung Bộ ?
+145
+
+--- Trang 147 ---
+Lượng mua (mm)
+600
+500
+400
+300
+200
+100
+0
+01.2.3.4 5 6 7 8 9 1 11 1 lthán
+mĩ Lượng mưa trung bình tháng của Lai Châu
+I Lưuơng mưa trung bình tháng của Quảng Bình
+Hình 42.2. Biểu đồ lượng mưa tại Lai Châu và Quảng Bình
+
+Theo sát mùa mưa, mùa lũ cũng chậm dần. Ở Tây Bắc lũ lớn nhất vào tháng 7,
+còn ở Bắc Trung Bộ vào các tháng 10, 11.
+
+4. TÀI NGUYÊN PHONG PHÚ ĐANG ĐƯỢC ĐIÊU TRA, KHAI THÁC
+
+Sông ngòi trong miền có độ dốc lớn, có giá trị cao về thuý điện.
+
+Nồi lên hàng đầu là tiềm năng thuỷ điện sông Đà. Trên sông Đà có thể xây dựng
+nhiều nhà máy thuý điện lớn như Hoà Bình, Sơn La. Dòng sông Đà sẽ được ngăn
+thành những hồ nước không lồ, cung cấp môi năm hàng chục tỉ kWh điện và nhiều
+lợi ích khác.
+
+Hãy nêu giá trị tổng hợp của hồ Hoà Bình ?
+
+Trong miền có tới hàng trăm mỏ và điểm quặng khác nhau, có giá trị lớn là các
+mỏ đất hiếm, crômit, thiếc, sắt, titan, đá quý và đá vôi.
+
+Em hay xác định vị trí và địa danh của các mô ghi trên hình 42.1.
+
+Do có khu vực núi cao Hoàng Liên Sơn nên miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là
+miền có đầy đủ hệ thống các vành đai thực vật ở Việt Nam, từ rừng nhiệt đới chân
+núi đến rừng ôn đới núi cao. Trong các khu rừng Trường Sơn còn bảo tồn được
+nhiều loài sinh vật quý hiếm.
+
+Tài nguyên biên của miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ cũng thật to lớn và đa dạng.
+146
+
+--- Trang 148 ---
+Các bãi biền Sầm Sơn (Thanh Hoá), Cửa Lò (Nghệ An), Thiên Cầm (Hà Tiĩnh),
+Lăng Cô (Thừa Thiên - Huế)... hằng năm thu hút hàng vạn khách du lịch trong và
+ngoài nước.
+
+5. BẢ0 VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÙNG CHỐNG THIÊN TAI
+
+Việc khôi phục và phát triên diện tích rừng trong miền là khâu then chốt đề đảm
+bảo cuộc sống của nhân dân bền vững, đặc biệt là tại các vùng núi cao đầu nguồn
+nước như Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn... Tiếp theo là bảo vệ và nuôi dưỡng các hệ
+sinh thái ven biển, đầm phá và cửa sông.
+
+Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ thường có nhiều thiên tai. Tại các vùng núi, thiên
+tai là sương muối, giá rét, lũ bùn, lũ quét. Tại vùng duyên hải là bảo lụt, hạn hán,
+gió Tây khô nóng... Do vậy phải luôn sản sàng và chủ động phòng chống thiên tai
+đề giảm nhẹ tác hại của chúng.
+
+Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có địa hình cao nhất nước ta, có nhiều
+dãy núi và sông lớn hướng tây bắc - đông nam.
+
+Khí hậu của miền còn chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc và gió
+phơn tây nam.
+
+Tài nguyên của miền rất phong phú đa dạng nhưng khai thác còn chậm.
+
+Cần tích cực bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái rừng, ven biển và
+hải đảo.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+l. Nêu những đặc điềểm tự nhiên nồi bật của miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
+
+2. Vì sao bảo vệ và phát triển rừng là khâu then chốt để xây dựng cuộc sống bền vững
+của nhân dân miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
+
+3. Hãy sắp xếp các đèo sau đây theo đúng trình tự từ Nam ra Bắc : đèo Ngang, đèo Mụ Gia,
+đèo Keo Nưa, đèo Lao Bảo, đèo Hải Vân và cho biết chúng nằm trên những quốc lộ nào ?
+
+4. Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về hệ sinh thái của các vườn quốc gia trong miền Tây Bắc
+và Bắc Trung Bộ (Hoàng Liên Sơn, Bến En, Pù Mát, Vũ Quang, Phong Nha - Kẻ Bàng...).
+
+147
+
+--- Trang 149 ---
+> Bài 43 : MIẾN NAM TRUNG BỘ
+
+7 x VÀ NAM BỘ
+
+s Q.ụ `
+
+Aé : : Phía nam dãy núi Bạch Mã là một miền tự
+nhiên nhiệt đới gió mùa điển hình. Thiên nhiên
+ở đây khác biệt rõ rệt so với hai miền tự nhiên
+
+Ẻ : phía bắc.
+
+1. VỊ TRÍ, PHAM VI LÃNH THổ
+
+Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ bao gồm toàn bộ lãnh thổ phía nam nước ta, từ
+Đà Năẵng tới Cà Mau, chiếm tới 1/2 diện tích của cả nước.
+
+Haãy xác định trên hình 43.1 phạm vi lãnh thổ của miên này, chỉ rõ các khu vực
+Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đông bằng sông Cửu Long.
+
+2. MỘT MIỀN NHIỆT ĐỨI GIÚ MÙA NÓNG QUANH NĂM, GÚ MÙA KHÔ SÂU SẮC
+
+a) Từ dãy núi Bạch Mã (16° vĩ Bắc) trở vào nam, nhiệt độ trung bình năm đã
+tăng cao, vượt 25°C ở đồng bằng và trên 21°C ở vùng núi. Biên độ nhiệt năm cũng
+giảm rõ rệt, dao động trong khoảng từ 3 đến 7°C.
+
+Vì sao miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có chế độ nhiệt ít biến động và không
+có mùa đông lạnh giá như hai miền phía bắc ?
+
+b) Chế độ mưa ở miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ không đồng nhất. Đặc biệt khu
+vực duyên hải Nam Trung Bộ có mùa khô kéo dài, nhiều nơi bị hạn gay gắt, mùa
+mưa đến muộn và tập trung trong thời gian ngắn (các tháng 10, 11). Khu vực
+Nam Bộ và Tây Nguyên mùa mưa kéo dài 6 tháng, từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm
+80% lượng mưa cả năm. Mùa khô thường bị thiếu nước nghiêm trọng.
+
+Vì sao mùa khô ở miền Nam diên ra gay gắt hơn so với hai miền phía bắc ?
+
+3. TRƯỜNG SƠN NAM HÙNG VĨ VÀ ĐÔNG BẰNG NAM BỘ RỘNG LỚN
+
+a) Hình thành trên một miền nền bằng rất cô (nền cổ Kon Tum), được Tân kiến
+tạo nâng lên mạnh mẽ, Trường Sơn Nam trở thành khu vực núi và cao nguyên rộng
+lớn, hùng vĩ. Cũng vì thế, cảnh quan nhiệt đới ở đây trở nên đa dạng, có thêm phần
+mát mẻ, lạnh giá của khí hậu miền núi và cao nguyên.
+
+148
+
+--- Trang 150 ---
+104° 106° 408° 110°
+FẮc ŸÀ BẮC TRUNG BỘ
+t Đèo Hải Văn
+: TVAN
+Ặ
+-
+N Núittung bình L HL Ệ5
+[ 0ao nguyên ba dan ⁄ ỉ_«Ẩ—…Ễ VỊ Ẻ LÀ
+[ ] Bánbình nguyên phù sa cổ la >I HÌJEỔ O
+18H [ —1 Dng bằng phù sa mới 1f, — 14°
+) 56-xh đÑ/\ Dâu,khí . ,tè›"`\,\›,`…._…_.f
+@ Vàng [L] Đávôi [TÑ Than bùn Ầ . /
+x v K I đ ..
+v - b Aả:')3^\NA›Sg2 \ / )/0yyi
+' \`«Ổ\ J’Ởld \IÍ\ẻ.-_`›iẢb rỊẺI/'/KdJ ˆ Ệề
+N .. Ýv c ~ ĐPhú0u - C) l
+1W — ¿W
+1ư lí Ñ > - íâ\ẫv ` Š ” \ `ỵJ' > 7 1ư
+mo N _, -
+, Á QRowpa Ô Li67 4
+u 0Đ. Côn Sơn A Đại Hùng : l
+104° 108° 108° 110°
+Hình 43.1. Lược đồ địa hình và khoáng sản miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
+149
+
+--- Trang 151 ---
+a 7 l. y
+_¬ ấử;…zfãẩịgỉủầ : S . ư 2 K
+Hình 43.2. Hồ núi lửa Tơ-nưng (Gia Lai)
+
+Tìm trên hình 43.1 những dình núi cao trên 2000 (Ngọc Linh 2598m,
+Vọng Phu 205 Jm, Chư Yang Sin 2405m,) và các cao nguyên (Kon Tum, Plây Ku,
+Đắk Lắk, Lâm Viên, Mơ Nông, Di Linh).
+
+b) Đồng bằng Nam Bộ hình thành và phát triển trên một miền sụt võng rộng lớn
+và được phù sa của hệ thống sông Đồng Nai - Vàm Cỏ và hệ thống sông Mê Công
+bồi đắp nên. Đồng bằng Nam Bộ rộng lớn, chiếm tới hơn một nửa diện tích đất phù
+sa của cả nước và còn giữ lại nhiều tính chất tự nhiên ban đầu.
+
+So sánh với đồng bằng sông Hồng, dồng bằng sông Cửu Long có những nết khác
+biệt cơ bản nào ?
+
+4. TÀI NGUYÊN PH0NG PHÚ VÀ TẬP TRUNG, DẾ KHAI THÁC
+
+a) Khí hậu - đất đai thuận lợi
+
+Tuy có một mùa khô khá gay gắt nhưng nhìn chung khí hậu, đất đai miền
+Nam Trung Bộ và Nam Bộ có nhiều thuận lợi cho sản xuất nông - làâm nghiệp và nuôi
+trồng thuỷ sản quy mô lớn.
+
+Hãy nêu một số vùng chuyên canh lớn về lúa gạo, cao su, cà phê, cây ăn quả...
+Ở miền Nam nước ta hiện nay và cho biết hoàn cảnh sinh thái tự nhiên của các
+vùng đó.
+
+b) Tài nguyên rừng trong miền rất phong phú, nhiều kiều loại sinh thái. Rừng
+phân bố rộng rãi từ miền núi Trường Sơn, Tây Nguyên tới các đồng bằăng ven biên.
+Diện tích rừng ở đây chiếm gần 60% diện tích rừng cả nước. Trong rừng còn có
+nhiều sinh vật quý hiếm.
+
+150
+
+--- Trang 152 ---
+c) Tài nguyên biển trong miền rất đa dạng và có giá trị to lớn
+Bờ biên Nam Trung Bộ có nhiều vũng vịnh nước sâu, kín đáo đề lập hải cảng.
+Thềm lục địa phía nam có trữ lượng dầu khí rất lớn, khai thác môi năm hàng chục
+triệu tấn dầu thô. Trên vùng biên này còn có những đảo yến giàu có, những đảo đá
+san hô như các đảo thuộc hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa...
+Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có diện tích rộng lớn, thiên
+nhiên đa dạng, tài nguyên phong phú.
+Miền có khí hậu nóng quanh năm với lượng mưa lớn nhưng phân
+bố không đều. Mùa khô kéo dài dễ gây ra hạn hán và cháy rừng.
+Để phát triển kinh tế bền vững, cần chú trọng bảo vệ môi trường
+rừng, biển, đất và các hệ sinh thái tự nhiên.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Đặc trưng khí hậu của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ là gì ?
+2. Trình bày những tài nguyên chính của miền.
+3. Lập bảng so sánh ba miền tự nhiên Việt Nam theo mẫu sau :
+151
+
+--- Trang 153 ---
+BÀIĐỌCTHÊM...... h hôôm )Ủ
+KÌ THÚ VƯỜN QUỐC GIA YOK ĐÔN
+
+Vườn quốc gia Yok Đôn cách Buôn Ma Thuột 40km về phía tây, thuộc huyện
+Buôn Đôn, tỉính Đắk Lắk là một trong những khu bảo tồn tự nhiên lớn nhất của
+Việt Nam, có diện tích 115 000 ha. Điều làm hấp dân du khách là cảnh hoang sơ
+của núi rừng, có nhiều loại rừng : rừng âm, rừng rụng lá vào mùa khô, rừng cây bụi...
+Yok Đôn còn là nơi cư trú của 62 loài thú, 196 loài chim, 40 loài bò sát,
+13 loài lưỡng cư và 464 loài thực vật. Vào mùa khô, trong cái nắng gay gặt của
+Tây Nguyên thì nơi đây vân mát lạnh như ở xứ sương mù Đà Lạt, thoang thoảng
+mùi hương phong lan quanh năm. VQG hàng năm đón nhận nhiều nhà khoa học
+trong và ngoài nước đến nghiên cứu.
+
+Khi đến tham quan VQG, bạn sẽ được cưỡi voi đi dạo giữa những cánh rừng
+xanh mát, hoặc cùng voi vượt sông Xrê-pôk, thưởng thức những món ăn truyền
+thống : cơm lam, gà nướng... của cư dân bản địa, hoặc quây quần bên ché rượu cần
+nghe già làng kê khan, nghe những truyền thuyết, sử thi... Những điều kì thú ở VQG
+đang chờ đón bước chân bạn tìm về !
+
+Vào mùa đông, các đầm nước trong rừng tiếp nhận vô số đàn chim từ phương
+bắc lạnh bay về cư trú. Vịt trời, ngông trời, giang, sếu, le le... đậu la liệt trên các gò
+đất và trong các bãi lầy. Bằng nhiều chất giọng khác nhau, chúng gọi nhau ríu rít,
+tạo nên một khung cảnh náo nhiệt lạ thường.
+
+aử__ - - — .
+Hình 43.3. Đàn voi chở khách du lịch tại Yok Đôn
+152
+
+--- Trang 154 ---
+Bài 44 : Thực hành
+TÌM HIỂU ĐỊA PHƯƠNG
+
+1. Hoạt động của học sinh
+
+- Chuân bị ở nhà :
+
++ Chuân bị giấy, bút, la bàn, thước kẻ 30cm, thước dây, dây dài 20 mét.
+
++ Thu thập trước một số thông tin về sự vật, hiện tượng địa lí, lịch sử liên quan
+đến địa điêm được chọn đề nghiên cứu, tìm hiểu.
+
+- Đi thực đia :
+
++ Nghe báo cáo chung hoặc một vài học sinh nêu những thông tin tự thu thập
+được.
+
++ Đo, vẽ hình dạng, kích thước của địa điểm được tìm hiều.
+
++ Mô tả sự vật, hiện tượng được tìm hiều trên thực địa.
+
+- Sau thực địa :
+
++ Trao đổi nhóm, phân tích những hiện tượng, sự vật, thông tin thu thập được về
+địa điểm được nghiên cứu.
+
++ Báo cáo kết quả nghiên cứu về địa điểm.
+
+2. Nội dung cần tìm hiểu
+
+a) Tên gọi, vị trí địa lí của địa điệm : nằm ở đâu trong xã, thôn, huyện ; gần những
+công trình xây dựng, đường sá hoặc sông, núi nào của địa phương.
+
+b) Hình dạng và độ lớn : Hình dạng, diện tích, cấu trúc trong, ngoài.
+
+c) Lịch sử phát triển của địa điểm. Được xây dựng từ khi nào, hiện trạng
+hiện nay.
+
+d) Vai trò và ý nghĩa c��a địa điểm :
+
+- Đối với nhân dân trong xã, huyện.
+
+- Đối với nhân dân của tỉnh, nhân dân cả nước.
+
+153
+
+--- Trang 155 ---
+BẢNG TRA CÚU THUẬT NGỮ
+Bằng lbài núi : một dạng của băng hà được hình Cao nguyên : là dạng địa hình rộng lớn, có bề
+thành trên các sườn hoặc thung lúng núi cao. Các | mặt tương đối bằng phảng hoặc lượn sóng. Cao
+băng hà núi luôn luôn di chuyên chậm theo sườn | nguyên có các dấu hiệu khác với sơn nguyên ở
+dốc. Các lưỡi băng di chuyến xuống thấp khivượt | chó : về hình thái bao giờ cũng có sườn dốc, thậm
+quá đường giới hạn tuyết vinh viên sẽ bị tan ra tạo. | chí có nơi tạo thành vách đứng. Về nguồn gỐc, các
+thành nguồn nước cung cấp cho sông ngòi. Tuỳ | cao nguyên được hình thành trên các đá trầm tích
+theo vị trí địa lí của các vùng núi mà giới hạn của | dày như đá vôi, đá phiến sau đó được nâng lên cao
+băng hà núi thay đói khác nhau. Các núi cao ở | nhưng bị chia cắt yếu như cao nguyên Sơn La,
+vùng xích đạo, độ cao vượt trên 5000 m mới hình | Mộc Châu, hoặc do dung nham bao phủ trên các
+thành bảng hà. Các núi ở vùng cận nhiệt và ônđới, | khu vực rộng như cao nguyên Bảo Lộc, Di Linh
+giới hạn đó xuống thấp hơn. Ví dụ, trên sườn nam. | hoặc cao nguyên Bô-lô-ven ởớ Lào.
+dây Hi-ma-lay-a, đường giới hạn tuyết vinh viên Cảnh quan : hiểu một cách đơn giản nhất, từ
+nằm ở độ cao khoảng 4500 m. Ơ núi An-pơ, độ Ï cảnh quan có nội dụng gần với từ phong cảnh.
+cao là 2300 - 2500 m. Các phong cảnh này con người có thể nhìn thấy
+Băng sơn (núi băng) : là những khối băng lớn. | Ở Dất kì một vùng hay một khu vực nào trên bé
+trôi trên các biển hoặc các đại dương vùng cực | mất Trái Đất với những đặc điểm riêng biệt của
+hoặc cận cực. Các núi băng góm hai phần :phán | chúng (địa hình, đất, sông hồ, thực vật, động
+nổi trên mặt nước chỉ chiếm khoảng 1/10, còn | Vật) hoặc những công trình do con người tạo ra
+phản chìm dưới mặt nước chiếm 9/10 khối | như nhà cửa, làng xóm, đồng ruộng... Ví dụ,
+lượng băng. Các núi bảng lớn có thể cao tới | Cảnh quan vùng núi Tam Đảo, cảnh quan bờ
+70 - 100 m và có chiều dài từ hàng chục, thạm | Diền thành phố Nha Trang hoặc cảnh quan vùng
+chí có trường hợp tới hơn 100 km. Các băng sơn. | đồng bằng châu thó sông Cửu Long.
+là mối nguy hiểm đối với các tàu bè đi qua các Chế độ nước (Chế độ sông hoặc thuỷ chẽ
+vùng biến có băng trôi. của sông) : là nhịp điệu thay đỏi lưu lượng của
+_ .. . _ sông trong một năm. Trong một năm, các sông
+lÌil.lg tiíIlÌ ứng Ạ sháng k›p Mng CIa,y có ẵ1ùa m_agn, mùa lu, có mằ kì nước chảy, mơgi
+được hình thành trên các thềm lục địa, chủ yếu
+trong các vịnh biển và các vùng biển nông ven | KÌ nước đóng bảng...
+bờ châu Nam Cụực. Bề dày của các băng thềm
+thay đối từ vài chục đến hơn 300 m. Phía ngoài
+các băng thềm thường tạo thành các vách băng
+có thể cao tới 70 - 80 m và kéo dài tới hàng trăm
+km. Ở lục địa Nam Cực có hai băng thềm lớn
+nhất, đó là băng thềm Rốt rộng 522 000 kmỗ và
+băng thềm Phin-xne rộng 350 000 km2. Bảng D
+thềm Rốt tạo thành một vách băng dài hơn
+950 km cao tới 75 m. Đây là nơi cung cấp các Dân bản địa (xem thô dân)
+băng sơn lớn cho đại dương.
+154
+
+--- Trang 156 ---
+thuỷ sản. Đa số các đảo san hô đều là những đảo
+'Đ_ thấp, có bề mặt bằng phảng. Bờ đảo phía hồ
+: ' nước thường là bờ thoải, có các bải biển rộng.
+
+Đại chủng Ô-xtraló-it : là đại chủng gồm Dảo lục địa : là những đảo được hình m›ànhtừ
+các thổ dân sống trên lục địa Ô-xtrây-li-a, các . Ủ_ phẩn-uetia G D90917g 0Ợ phiầm GÓ ã
+đảo thuộc Mê-la-nêdi và Niu Di-lan. Những | #iữa đảo và lục địa hiện nay bị đứt gãy, sụt lún,
+người Ô-xtra-löit có màu da đen, tóc quản biến ựịan ngập tạo mantho biến hay biến hẹp. Ví
+tương tự như người Nê-grô-it ở châu Phi. Bởi dụ, đảo Ma-đa-ga-xca ở châu Phi, các đáảo Niu
+vậy, trước đây người ta xếp người Ô-xtra-lô-it và q““'ễ Bi-xmac, Nu-ven Ca-le-đô-ni thuộc nhóm
+người Nê-grô-it vào cùng một đại chủng và gọi là đảo Mela-nedi.
+đại chủng Nê-grô-Ô-xtra-lôit. Ngày nay, với Các đảo lục địa có kích thước lớn nhỏ khác
+những kết quả nghiên cứu mới người ta tách đại nhau, trong đó có những đảo rất lớn như đảo
+chủng này thành hai đại chủng riêng biệt : Đại. | NÌu Ghi-nê rộng tới 880.000 km? nghĩa là lớn
+chủng Nê-grô-it và đại chủng Ô-xtra-lô-it. gấp 2,5 lần diện tích nước ta.
+
+Dảo đại dương : là những đảo xuất hiện Dịa mạng : theo thuyết kiến tạo mảng, địa
+giữa các đại dương. Có hai loại đảo đại dương : | mIảng là những bộ phận của vỏ Trái Đất được
+đảo núi lửa và đảo san hô. phân biệt với nhau bởi các trục tách dân theo
+
+- Đảo núi lửa được hình thành do hoạt động sống lồi giữa các đại dương và các đới hút chìm
+của núi lửa ngm dưới đáy đại dương. Dung | (do hai mảng lục địa và đại dương tiến gần
+nham trào ra tạo thành các núi và cao nguyên | nhau, dón ép vào nhau, máng đại dương chúi
+ngầm dưới nước. Khi các núi lửa nhỏ cao khỏi | Xuống dưới mảng lục địa) hoặc đới nén ép (do
+mực nước biển, tạo thành các đảo núi. Đảo núi | hai máng lục fflỂ gặp nhau).
+có thể cao tới hàng nghìn mét. Quần đảo Ha-oai 3ự dịch chuyền của các mảng và sự gặp nhau
+là một quần đảo núi lửa. giữa chúng là nguyên nhân gây ra những biến
+
+Trên nhiều đảo hiện nay có các núi lửa đang | dang của vỏ Trái Đất như : hình thành các dây núi
+hoạt động. Ví dụ, đảo Ha-oai có ngọn Mô-na Loa | uốn nếp, sự nâng lên hay hạ xuống của các vùng,
+là ngọn núi lửa đang hoạt động, cao tới 4170 m. hoạt động núi lửa, động đất và các đứt gây, sụt lún
+
+- Đảo san hô được hình thành do các cấu tạo | Của vỏ Trái Đất.
+san hô phát triển trong các vùng biển nhiệt đới. Dịa nhiệt : là nguồn nhiệt từ lòng Trái Đất,
+Khi các cấu tạo san hô này được nâng lên khỏi | được thể hiện qua các hiện tượng như : hoạt động
+mực nước biển thì tạo thành các đảo. San hô có | núi lửa, các suối nước nóng, suối phun nóng... Nếu
+thể phát triển trên các cao nguyên ngắm (thường | ta đào sâu xuống lòng đất, càng vào sâu trong lòng
+không sâu quá 50 m), tức là nơi còn ánh sáng | đất nhiệt độ càng tăng dần. Theo các tính toán, cứ
+xuyên tới, hoặc xung quanh các đảo núi lửa. | xuống sâu 100 m nhiệt độ tăng lên khoảng 39C, do
+Loại san hô hình thành xung quanh các núi lửa, | đó, trong lòng Trái Đất nhiệt độ sẽ rất cao. Ở độ sâu
+trong điều kiện khu vực núi bị lún xuống từ từ | 100 km nhiệt độ có thế lên tới 1000 - 1400°C...
+thì san hô phát triển cao dần lên. Đến một lúc Nguồn nhiệt trong lòng đất cao như vậy có
+nào đó khu vực núi lại được nâng lên thì san hô | thể do sự phân rã của các nguyên tố phóng xạ
+sẽ lộ ra trên mặt, tạo thành đảo dạng vành khăn. | hoặc do sự phản dị trọng lực của vật chất trong
+Loại đảo dạng vành khăn thường có hình bầu | lớp manti.
+dục hoặc tròn, đường kính có thể rộng mấy trăm Từ lâu con người ở các vùng khí hậu lạnh đã
+mét đến mấy ki-lô-mét. Loại đảo này ở giữa có | biết sử dụng nguồn nhiệt này đề sưởi ấm các khu
+một hồ nước nông rất thuận lợi cho các tàu | dân cư, đề trồng rau quả trong nhà kính và xây
+thuyền ẩấn nấp, cho việc đánh bắt và nuôi trồng.. | dựng các nhà máy điện địa nhiệt.
+
+155
+
+--- Trang 157 ---
+` Hoàn lưu khí quyền có tác dụng điều hoà,
+E phân phối lại nhiệt, ẩm, làm giảm bớt sự chênh
+lệch về nhiệt độ và độ ẩm giữa các vùng khác
+En Ninô nhau trên phạm vi toàn thế giới. Có các hoàn lưu
+| . mmm m chính : hoàn lưu tín phong, hoàn lưu gió tây,
+a) En Ninô trước đây đề th dòng biển nóng hoàn lưu gió mùa...
+xuất hiện ở ngoài khơi bờ biển E-cu-a-đo - Pêzu từ a -. NI mmm
+vùng xích đạo về phía nam tới khoảng 12 - 139N. G S 5 miột loại ĐAp ngp, mẠn Xông
+m TỔ xuấ Eiểu à c Gx ecsoix n được hình thành do m_I`tích tụ các hạt Ụụi từ nơi
+—- u : - | khác do gió vận chuyên tới. Hoàng thó còn gọi
+11 - 12 năm một lần vào dịp lẻ Giáng Sinh, vì E X K Yồ — A G G
+\ _ đ sùa - . | là "đất Lớt”. Loại đất này phân bố chủ yếu ở
+thế ngư dân địa phương gọi hiện tượng này là hía bác T .. xe đình s T
+En Nimô (con của Chúa). P ffl d à A n N u a a n u
+Vào thời kì này nước mặt biển nóng lên, các J 99 900 Lđ
+vùng hoang mạc dọc theo duyên hải phía
+tây Nam Mĩ thường xuyên khô hạn, nay có mưa
+rào lớn làm cho cảnh quan thiên nhiên bị biến đổi L
+mạnh. Trong hoang mạc bắt đầu xuất hiện các
+dòng chảy, các loài cây cỏ mọc và phát triển nhanh Tạ đn Gổ ; những lục địa được hình thành
+chóng, các loài côn trùng, sâu bọ sinh sôi này HỞ Ì - cam trên bề mặt Trái Đất, oó tuổi địa chất
+kéo theo các loài chim đến tìm mồi tụ tập khá đông. trước đại Có sinh, cách hiện nay ít nhất khoảng
+b) Ngày nay, En Ninô được dùng để ợ“ hiện | s70 triệu năm. Ngày nay, trên thế giới người ta đã
+tượng nóng lên khác thường của nước biển thuộc. Ì xác định được một số mảng lục địa cồ sau đây :
+vành đai p’ch đạo rộng Fớn, dài gản 10.000 m phần phía đông của lục địa Nam Mĩ, phần lớn lục
+từ bờ biển Nam Mi đến quán đảo Mác-san Ở Ï địa Phi, phán Tây lục địa Ô-xtrây-li-a, bán đảo
+vùng giữa Thái Bình Dương. A-rap, bán đảo Ấn Đọ...
+En Ninô thường lặp lại với chu kì dài 8-11 năm
+và chu kì ngắn 2-3 năm một lần. Giữa các thời ;
+kì nóng lên bất thường của nước biền các khu
+vực nói trên lại có hiện tượng ngược lại, nước
+biến bị lạnh đi và người ta gọi là hiện tượng
+Đối En Ninô hay La Nima. Mang lưới sông : là toàn bộ các sông phân
+Khi En Ninô xuất hiện thường xảy ra thiên tai | bố trong phạm vi một lãnh thó nào đó. Mạng
+nặng như mưa lớn, bảo, lũ lụt ở vùng này, hạn | lưới sông phụ thuộc vào lượng mưa rơi, địa hình
+hán, cháy rừng ở vùng khác làm thiệt hại lớn về | mà có các sông dày đặc hay thưa thớt.
+người và sản xuất của xã hội. `
+|—l Nến cô : là thành tạo địa chất cổ nhất của bề
+: mặt Trái Đất, có tuổi trước đại Cô sinh. Nền có
+Hoàn lưu khí quyền : là vòng tuần hoàn của. Ï được cấu tạo bởi các đá kết tinh, biến chất rắn
+không khí trong khí quyền được biểu diển | chắc. Các nền cỏ chịu quá trình xam thực, bào
+bằng hệ thống gió có quy mô hành tỉnh xuất Ï mòn lâu dài nên địa hình bề mặt tương đối bằng
+hiện trên bề mặt Trái Đất. phảng.
+156
+
+--- Trang 158 ---
+Nguôn tài nguyên : là toàn bộ các nguồn vật `
+chất, năng lượng và thông tin có trên P
+Trái Đất và trong Vụ Trụ, được con người sử `
+dụng để phục vụ cho cuộc sống và sự phát triển xã
+hội. Phù du sinh vật (sinh vật nối, sinh vật phù du)
+
+Nguồn tài nguyên có nhiều loại khác nhau. | là những sinh vật bậc thấp không có cơ quan tự di
+Dựa vào nguồn gốc, có thể chia các tài nguyên chuyền, cơ thể rất nhỏ bé và sống trôi nói trên mặt
+thành hai loại : tài nguyên tự nhiên liên quan đến | Rước hoặc trong các lớp nước. Chúng là nguồn thức
+các yếu tố tự nhiên như khoáng sản, nước, đất, | ản chính cho các loài cá nhỏ và tôm...
+không khí, các loài sinh vật... và tài nguyên con
+người hay còn gọi là tài nguyên nhân văn, liên
+quan đến vai trò của con người như sức lao -
+động, các công cụ và phương tiện lao động, các S
+công trình xây dựng kinh tế - xã hội, các di tích
+văn hoá lịch sử.
+
+Dựa vào khả năng bảo tồn, có thể chia các Sơn nguyên : là những khu vực đói núi rộng
+nguồn tài nguyên thành hai nhóm : tài nguyên | lớn, có bé mặt tương đối bằng phảng. Các sơn
+cạn kiệt và tài nguyên không cạn kiệt. nguyên được hình thành trên các vùng nền cô hoặc
+
+- Nguồn tài nguyên cạn kiệt bao gồm : các khu vực núi già (thuộc đới uốn nếp C sinh) bị
+
++ Tài nguyên không thể tái tạo (không thể | quá trình bào mòn lâu dài. Các sơn nguyên có độ
+phục hồi) là những loại có khối lượng hữu hạn, | cao thay đỏi : 400 - 500 m như sơn nguyên
+trong quá trình khai thác, sử dụng chúng sẽ bị | Đê-can, Axap, Trung Xi-bia ; 1500 - 2000 m như
+cạn kiệt dán. Thuộc loại này chủ yếu là các | sơn nguyên Bra-xin hoặc 4000 - 4500 m như sơn
+khoáng sản. nguyên Thanh - Tạng, Pa-mia. Trong nhiều tài
+
++ Tài nguyên có thể tái tạo (có thể phục hồi) Ï' liệu, người ta sử dụng thuật ngữ này đồng nghĩa
+là những bạil nếu biết khai thác, sử ủng hợp l | với thuật ngữ cao nguyên.
+chúng có khả năng tự phục hồi đề trở lại trạng
+thái ban đầu, như các loại động vật, thực vật,
+đất và độ phì của đất.
+
+- Tài nguyên không cạn kiệt, bao gồm : '
+
++ Tài nguyên tồn tại vinh viên (vô tận) gồm T
+các nguồn năng lượng có trên Trái Đất hoặc
+ưqng K Vsenu ỷng`lượng …Mật Trm, fĩụa Thô dân : là cư dân gốc ở địa phương lâu
+nhiệt, năng lượng gió, dòng chảy, sóng nước, a , . u án m ~
+thuỷ triều... đời. Tó tiên của họ đến ở tại địa phương đó đã
+
++ Tài nguyên không cạn kiệt nhưng bị biến ogngonsn
+đói chất lượng hoặc sự phâản bố do bị ô nhiễm
+như nguồn tài nguyên nước (nước hồ ao, sông
+suối, biển, đại dương) và tài nguyên khí hậu (các
+khối khí, nhiệt độ, gió, mưa, độ ẩm...).
+
+157
+
+--- Trang 159 ---
+MỤC LỤC
+
+Phầnmột-—... ‹..
+
+THIÊN NHIÊN, CON NGUỜI Ở CÁC CHÂU LỤC (tiếp theo)
+
+Trang
+
+XI.CHÂU Á
+Bài I. Vị trí địa lí, địa hình và khoáng sản 4
+Bài 2. Khí hậu châu Á 7
+Bài 3. Sông ngòi và cảnh quan châu Á I0
+Bài 4. Thực hành : Phân tích hoàn lưu gió mùa ở châu Á 14
+Bài 5. Đặc điểm dân cư, xã hội châu Á l6
+Bài 6. Thực hành : Đọc, phân tích hJợq đồ phân bố dân cư
+
+và các thành phố lớn của châu A 19
+Bài 7. Đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội các nước châu Á 21
+Bài 8. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội ở các nước châu Á 25
+Bài 9. Khu vực Tây Nam Á 29
+Bài 10. Điều kiện tự nhiên khu vực Nam Á 33
+Bài 1I. Dân cư và đặc điểm kinh tế khu vực Nam Á 37
+Bài 12. Đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Á 4I
+Bài 13. Tình hình phát triển kinh tế - xả hội khu vực Đông Á +4
+Bài 14. Đông Nam Á - đất liền và hải đảo 47
+Bài 15. Đặc điểm dân cư, xả hội Đông Nam Á 51
+Bài l6. Đặc điểm kinh tế các nước Đông Nam Á 54
+Bài I7. Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) 58
+Bài 18. Thực hành : Tìm hiều Lào và Cam-pu-chia 62
+
+XI. TỒNG KẾT ĐỊA LÍ TỤ NHIÊN VÀ ĐỊA LÍ CÁC CHÂU LỤC
+Bài 19. Địa hình với tác động của nội, ngoại lực 66
+Bài 20. Khí hậu và cảnh quan trên Trái Đất 70
+Bài 21. Con người và môi trường địa lí 74
+158
+
+--- Trang 160 ---
+Phảnha— .. ƒ
+ĐỊA LÍ VIỆT NAM
+Bài 22. Việt Nam - đất nước, con người. 78
+DỊA LÍ TỤ NHIÊN
+Bài 23. Vị trí, giới hạn, hình dạng lãnh thô Việt Nam 81
+Bài 24. Vùng biền Việt Nam 87
+Bài 25. Lịch sử phát triển của tự nhiên Việt Nam 93
+Bài 26. Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam 96
+Bài 27. Thực hành : Đọc bản đồ Việt Nam 100
+Bài 28. Đặc điểm địa hình Việt Nam 10I
+Bài 29. Đặc điểm các khu vực địa hình 104
+Bài 30. Thực hành : Đọc bản đồ địa hình Việt Nam 109
+Bài31. Đặc điểm khí hậu Việt Nam 110
+Bài 32. Các mùa khí hậu và thời tiết ở nước ta 114
+Bài 33. Đặc điểm sông ngòi Việt Nam lỗi |
+Bài 34. Các hệ thống sông lớn ở nước ta 121
+Bài 35. Thực hành về khí hậu, thuỷ văn Việt Nam 124
+Bài 36. Đặc điểm đất Việt Nam l26
+Bài 37. Đặc điểm sinh vật Việt Nam 130
+Bài 38. Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam 133
+Bài 39. Đặc điểm chung của tự nhiên Việt Nam 136
+Bài 40. Thực hành : Đọc lát cắt địa lí tự nhiên tông hợp 138
+Bài41. Miền Bắc và Đông Bác Bắc Bộ 140
+Bài 42. Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ 144
+Bài 43. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ 148
+Bài 44. Thực hành : Tìm hiều địa phương 153
+Bảng tra cứu thuật ngữ 154
+159
+
+--- Trang 161 ---
+Chịu trách nhiệm xuất bản : Chủ tịch Hội đồng Thành viên NGUYÊN ĐỨC THÁI
+Tổng Giám đốc HOÀNG LÊ BÁCH
+Chịu trách nhiệm nội dung - Tổng biên tập PHAN XUÂN THÀNH
+Biên tập lân đầu : NGUYÊN ĐÌNH TÁM - NGUYÊN VIỆT HƯNG
+Biên tập tái bản : LÊ ANH TUÂN
+Biên tập mĩ thuật ›° NGUYÊN TIẾN DŨNG - NGUYÊN KIM DỤNG
+Thiết kế sách : NGUYÊN TIẾN DŨNG
+Trình bày bìa : BÙI QUANG TUẤN
+Sửa bản in : PHAM THUỶ QUỲNH - TRỊNH ĐÌNH DỰNG
+Chế bản : CÔNG TY CỔ PHẦN MĨ THUẬT VÀ TRUYỀN THÔNG
+Một số thông tin, số liệu kinh tế, xã hội trong SGK này đã được cập nhật trong "Tài liệu
+cập nhật một số thông tin, số liệu trong sách giáo khoa môn Địa lí” và được cung cấp
+mi��n phí tại địa chỉ internet h†Hp://www.nxbgd.vn.
+ĐỊA LÍ 8
+Mã số :2H816T1
+In .... bản (QĐ ...)), khổ 17x24 cm
+ĐỜN VĨ Í 9 ssseotsaniewgieapsEsseosfnnvsieowe
+c ộ Ê 1.-0999992999990090099990099090990P090
+Số ĐK xuất bản :01-2021/CXBIPH/246-1559/GD
+Số QĐXB :...../....... ngày ....tháng ... năm 2021
+In xong và nộp lưu chiểu tháng .... năm 2021.
+Mã ISBN: 978-604-0-23492-6
+160
+
+--- Trang 162 ---
+
+--- Trang 1 ---
+^ N ` s
+BỌ GIAO DỤC VAÀ ĐAO TẠO
+Á ; l Ể
+Á Ñ
+\
+4 .
+` YR\ l J ]
+G | J
+Ắ . ,
+.. .
+. n ỉ kả
+- d 1 . : . „S Ả
+x ””tmt .
+24 . 35E* ] . ..
+= Bỵ lsZgssmr sdcn „ XQUỦU /
+ẩ' Aờ z | \ :
+¡ A - đ T.—I.ịl M Fv. *v
+sg rÀ m NEE .† || 1 -
+XB N ZEETIEFEE | r4 —
+. ¡ == . Ễ'~*ẩẫ | ¬ m \ ~›ẵ :
+VA ZIIIl _ i w . % …*Q:Ể I
+ổ'y’ặ""ề.ỳl s LLIL I NI ` - \ Kế . : Ề._,gỂ' = -.
+7 1/sØgnNã - L c + _ m
+L .é =G | „ l . [ ⁄ S H. ạýã.ửM - : Ầ
+hoếc /Òùởổ=Ø{qưuầu | l ⁄ C Ư . A ZZmg - Ố l —C
+- - 5 ^ .
+. S .. C „ %. 2 =|
+d _ u ⁄7 `Ể Ả N / U - l T A . EC s b 1292R2Wa
+r Ú A N C . : :- 5xve.Ầ m. L 9Á T 4 : T y G 2299v ˆ
+Ñ 2 T. ~ . L , 7 S T-N < -
+& ỂFầ A rE N . Ề"ẵầ" .. . N K | 4Ỹ L - ỹn : x— Ề"" „ , Ga HN ã
+u m ; _.. — — / m H mì W ƯX e
+~ — — - ¬ - h X i N n ì ` v : ‹ [ ] 2 . 4 -
+\ ủ` ` `Sã '°E4`\` ; ". s" hạ ';l. f ử ỵỊ: `x ọ N G- 3 `
+ÿ ỉĩ l ˆ . Y n , . ự. / ; = 5 .. __
+v7 ¡ ' $ A ; = s s - B -
+Ì".I» í¡ z . ˆ ii g²tèJ'lỉIỊẢ` 4 v ` ./ fl — . . l
+Ñ rz ũ » đ : .. s Gx ộ Ƒ — - -
+x_"-,\ qf_ c H P. ."l m i ”. b kF z . 4 …x
+dưA/ / ến: ¬ đáố/ v 2 v n ` / x — a
+i , G -X L n à 0 K N Ñ : . ế m .“. 9À
+A 2 A 0 Ý NPR N C e I I X. 2 2 v — &
+; /Ạ ¬ a 2 i K N Ưắủ N_Ể A / . - gường¬
+Gản 0v
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+M IÁO DỤC VI
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+NGUYÊN DƯỢC (Tổng chủ biên)
+ĐÔ THỊ MINH ĐỨC (Chủ biên)
+VŨ NHƯ VẦN, PHẠM THỊ SEN, PHÍ CÔNG VIỆT
+í 9
+@
+(Tái bản lần thứ mười ba)
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 3 ---
+Chịu trách nhiệm xuất bản : Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiêm Tổng Giám đốc NGUT NGÔ TRẦN ÁI
+Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập GS.TS VŨ VĂN HÙNG
+Biên tập lần đầu - NGUYÊN ĐÌNH TÁM - TRẦN NGỌC ĐIỆP
+Biên tập tái bản : BÙI THỊ BÍCH NGỌC - TRẦN THỊ HÀNG MƠ
+Biên vẽ bản đồ : NGUYÊN VIẾT THỊNH - CÙ ĐỨC NGHĨA
+Thiết kế sách : NGUYÊN KIM DỤNG
+Trình bày bìa:: BÙI QUANG TUẤN
+Sửa bản ín - BÙI THỊ BÍCH NGỌC
+Chế bản : CÔNG TY CỔ PHẦN MĨ THUẬT VÀ TRUYỀN THÔNG
+Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo
+ĐỊA LI 9
+Mã số : 2H917T4
+In ........... cuốn, khổ 17 x 24 cm.
+In tại Công ti cổ phần in..................
+Số in : ........... Số XB : 01-2014/CXB/260-1062/GD.
+In xong và nộp lưu chiểu tháng ... năm 2014.
+
+--- Trang 4 ---
+z ^
+
+ĐĨA II VIEI NAM tép meo
+ĐỊA LÍ DÂN CƯ
+Bii- .. ì
+CỌNG ĐONG CÁC DẠN TỌC VIỆT NĂAM
+Việt Nam là quốc gia nhiều dân tộc. Với truyền thống yêu nước, đoàn
+kết, các dân tộc đã sát cánh bên nhau trong suốt quá trình xây dựng
+và bảo vệ Tổ quốc.
+
+I. CÁC DÂN TỘC Ú VIỆT NAM
+
+Việt Nam có 54 dân tộc cùng chung sống, gắn bó với nhau trong suốt quá
+trình xây dựng và bảo vệ đất nước. Môi dân tộc có những nét văn hoá riêng, thể
+hiện trong ngôn ngữ, trang phục, quần cư, phong tục, tập quán.... làm cho nền
+văn hoá Việt Nam thêm phong phú, giàu bản sắc.
+
+Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, dân tộc Việt (Kinh) có số dân đông
+nhất, chiếm khoảng 86% dân số cả nước. Đây là dân tộc có nhiều kinh nghiệm
+trong thâm canh lúa nước, có các nghề thủ công đạt mức độ tỉnh xảo. Người
+Việt là lực lượng lao động đông đảo trong các ngành nông nghiệp, công nghiệp,
+dịch vụ, khoa học kĩ thuật.
+
+9
+
+--- Trang 5 ---
+862 ' lIl Dân tộc Việt (Kinh)
+N A lIl Các dân tộc ít người
+Hình 1.1. Biểu đồ cơ cấu dân tộc của nước ta năm 1999 (%)
+
+Các dân tộc ít người có số dân và trình độ phát triển kinh tế khác nhau.
+Môi dân tộc có kinh nghiệm riêng trong một số lĩnh vực như trồng cây công
+nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi, làm nghệ thủ công. Các hoạt động công nghiệp,
+dịch vụ, văn hoá, khoa học kĩ thuật.... của nước ta đều có sự tham gia của các
+dân tộc ít người.
+
+Hãy kể tên một số sản phẩm thủ công tiêu biểu của các dân tộc ít người mà
+em biết.
+
+Người Việt định cư ở nước ngoài cũng là một bộ phận của cộng đồng các
+dân tộc Việt Nam. Đa số kiêu bảo có lòng yêu nước, đang gián tiếp hoặc trực
+tiếp góp phần xây dựng đất nước.
+
+= > .
+E $ V⁄ ; h
+
+.. l. c l ,
+
+: — x ƒ*® . , . Y
+
+G Ilb8VS m .. —<
+X. _ 122 . n . — k
+.. Á " . l 4,fl x ¡
+u % l ` ,l Ị` / ⁄v
+
+: ^
+
+Hình 1.2. Lớp học vùng cao
+
+4
+
+--- Trang 6 ---
+II. PHÂN BÔ CÁC DÂN TỘC
+1. Dân tộc Việt (Kinh)
+Dựa vào vốn hiểu biết, hấy cho biết dân tộc V lệt (Kinh) phân bố chủ yếu ở đâu.
+
+Người Việt phân bố rộng khắp cả nước song tập trung hơn ở các vùng đồng
+băng, trung du và duyên hải.
+
+2. Các dân tộc ít người
+Dựa vào vốn hiểu biết, hấy cho biết các dân tộc ít người phân bố chủ yếu ở đâu.
+
+Các dân tộc ít người chiếm 13,8% dân số, phân bố chủ yếu ở miền núi và
+
+trung du. Đây là vùng thượng nguồn của các dòng sông, có tiềm năng lớn về tài
+nguyên thiên nhiên và có vị trí quan trọng về an ninh quốc phòng.
+. Trung du và miền núi Bắc Bộ là địa bàn cư trú đan xen của trên 30 dân tộc.
+Ở vùng thấp, người Tày, Nùng sống tập trung đông ở tả ngạn sông Hồng ; người
+Thái, Mường phân bố từ hữu ngạn sông Hồng đến sông Cả. Người Dao sinh sống
+chủ yếu ở các sườn núi từ 700 [1000 m. Trên các vùng núi cao là địa bàn cư trú
+của người Mông.
+
+Khu vực Trường Sơn [Tây Nguyên có trên 20 dân tộc ít người. Các dân tộc ở
+đây cư trú thành vùng khá rõ rệt, người E-đê ở Đăk Lăãk, người Gia-ral ở
+Kon Tum và Gia Lai, người Cơ-ho chủ yếu ở Lâm Đồng....
+
+Các tỉnh cực Nam Trung Bộ và Nam Bộ có các dân tộc Chăm, Khơ-me cư
+trú thành từng dải hoặc xen kẽ với người Việt. Người Hoa tập trung chủ yếu ở
+các đô thị, nhất là ở Thành phố Hồ Chí Minh.
+
+Hiện nay, phân bố dân tộc đã có nhiều thay đổi. Một số dân tộc ít người
+từ miền núi phía Bắc đến cư trú ở Tây Nguyên. Nhờ cuộc vận động định
+canh, định cư găn với xoá đói giảm nghèo mà tình trạng du canh, du cư của
+một số dân tộc vùng cao đã được hạn chế, đời sống các dân tộc được nâng
+lên, môi trường được cải thiện.
+
+Nước ta có 54 dân tộc. Dân tộc Việt (Kinh) có số dân đông
+nhất, sống chủ yếu ở đồng bằng, trung du và ven biển. Miền
+núi và cao nguyên là địa bàn cư trú chính của các dân tộc ít
+người. Bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc thể hiện trong ngôn
+ngữ, trang phục, phong tục, tập quán,...
+
+5
+
+--- Trang 7 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nước ta có bao nhiêu dân tộc ? Những nét văn hoá riêng của các dân tộc thể
+hiện ở những mặt nào ? Cho ví dụ.
+2. Trình bày tình hình phân bố của các dân tộc ở nước ta.
+3. Dựa vào bảng thống kê dưới đây, hãy cho biết :
+Em thuộc dân tộc nào ? Dân tộc em đứng thứ mấy về số dân trong cộng đồng
+các dân tộc Việt Nam ? Địa bàn cư trú chủ yếu của dân tộc em ? Hãy kể một số
+nét văn hoá tiêu biểu của dân tộc em.
+Báng 1.1. Số dân phân theo thành phần dân tộc (sắp xếp theo số dân) ở
+Việt Nam năm 1999 (đơn vị : nghìn người)
+“[= I=IP]= =|= |=
+4 Kinh 65795,7 | 19 | Ra-glai 969 | 37 | Kháng 10,3
+2 | Tày 1477,5 | 20 | Mnông 925 | 38 | PhùLá 90
+3 | Thái 1328,7 | 21 | Thổ 684 | 39 | LaHủ 6,9
+4 | Mường 1137,5 | 22 | Xtiêng 668 | 40 | LaHa 57
+5 | Khơ-me 1055,2 | 23 | Khơ-mú 565 | 41 | PàThẻn 56
+6 | Hoa 8624 | 24 | Bru-VânKiều | 556 | 42 | Lự 50
+7 | Nùng 8564 | 25 | Cơ-tu 505 | 43 | Ngái 4,8
+8 | Mông 787,6 | 26 | Giáy 49,1 | 44 | Chứt 38
+9 | Dao 620,5 | 27 | Tà-ôi 350 | 45 | LôLô 33
+10 | Gia-rai 317,6 | 28 | Mạ 333 | 46 | Mảng »
+khi Ê-đê 270,3 | 29 | Giẻ-Triêng 302 | 47 Cơ Lao 1,9
+12 | Ba-na 1745 | 30 | Co 278 | 48 | BốY 1,9
+13 Sán Chay 147,3 | 31 | Chơ-ro 226 | 49 | Cống 17
+14 | Chăm 132,9 | 32 | Xinh-mun 180 | 50 | SiLa 0,8
+15 | Cơ-ho 128,7 | 33 | HàNhì 175 | 51 | PuPéo 0,7
+16 Xơ-đăng 127,1 | 34 | Chu-ru 15,0 52 | Rơ-măm 0,4
+17 | Sán Dìu 126,2 | 35 | Lào 116 | 53 | Brâu 03
+18 Hrê 113,1 | 36 | LaChí 10,8 54 | Ơ-đu 03
+6
+
+--- Trang 8 ---
+Bi2.......VÏỶ .. .
+DAẪN SO VÀ GIA TẦNG DẠN SO
+Việt Nam là nước đông dân, có cơ cấu dân số trẻ. Nhờ thực hiện tốt
+công tác kế hoạch hoá gia đình nên tÍ lệ gia tăng tự nhiên của dân số
+có xu hướng giảm và cơ cấu dân số đang có sự thay đổi.
+I. SỐ DÂN
+Năm 2002, số dân nước ta là 79.7 triệu người. Về diện tích, lãnh thổ nước ta
+đứng thứ 58 trên thế giới, còn về số dân nước ta đứng thứ 14 trên thế giới.
+II. GIA TĂNG DÂN SỐ
+Quan sát hình 2.1, nêu nhận xét về tình hình tăng dân số của nước ta. Vì sao
+tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số giảm nhưng số dân vân tăng nhanh ?
+% Triệu người
+đ / Ú .
+27
+S 411 s
+2Iũ Q ư ……...….... . S - N N 3 G 4 ‹ n s 4o
+1'u Aàss lesese ..s.s lasss lan 00108 9 9nốin e s nn nhinn e m
+‡
+ọ 1954 1960 1965 1970 1976 1979 1989 1999 2003 - Năm
+.T] nânsố(tiệungưở) —g— Tỉlệ gia tăng tự nhiên
+Hình 2.1. Biểu đồ biến đổi dân số của nước ta
+Hiện tượng “bùng nổ dân số” ở nước ta bắt đầu từ cuối những năm 50 và
+chấm dứt vào trong những năm cuối thế kỉ XX.
+7
+
+--- Trang 9 ---
+Hiện nay, dân số Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn có tỉ suất sinh tương
+đối thấp. Điều đó khăng định những thành tựu to lớn của công tác dân số, kê
+hoạch hoá gia đình ở nước ta. Tuy vậy, môi năm dân số nước ta vân tăng thêm
+khoảng một triệu người.
+
+Dân số đông và tăng nhanh đã gây ra những hậu quả gì ?
+Nêu những lợi ích của việc giảm tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên ở nước ta.
+„ Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số còn có sự khác nhau giữa các vùng.
+Ơ thành thị và các khu côngpghiệp, tỉ lệ tăng tự nhiên của dân số thấp hơn
+nhiều so với ở nông thôn, miên núi.
+Bảng 2.1. Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số ở các vùng, năm 1999 (%)
+Tỉ lệ gia tăng tự nhiên
+của dân số
+Cả nước 1,43
+
+- Thành thi 1212
+
+- Nông thôn 1,52
+
+- Trung du và miền núi Bắc Bộ
+
++ Tây Bắc 2,19
+
++ Đông Bắc 1,30
+
+- Đồng bằng sông Hồng n
+
+- Bắc Trung Bộ 1,47
+
+- Duyên hải Nam Trung Bộ 1,46
+
+- Tây Nguyên A H
+
+- Đông Nam Bộ T
+
+- Đồng bằng sông Cửu Long 1,39
+
+Dựa vào bảng 2.1, hãy xác định các vùng có tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số
+cao nhất, thấp nhất; các vùng lãnh thổ có tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số cao
+hơn trung bình cả nước.
+
+III. 6Ø CẤU DÂN SỐ
+
+Do tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số cao trong một thời gian dài nên nước ta
+có cơ cấu dân số trẻ.
+
+8
+
+--- Trang 10 ---
+Bảng 2.2. Cơ cấu dân số theo giới tính và nhóm tuổi ở Việt Nam (%)
+Năm 1979 Năm 1989 Năm 1999
+0-14 21,8 20,7 20,1 18,9 17,4 16,1
+15 - 59 238 26,8 25,6 28,2 28,4 30,0
+
+60 trở lên 29 42 3,0 42 3,4 47
+
+Tổng số 485 51,5 48,7 51,3 49,2 50,8
+Dựa vào bdng 2.2, hãy nhận xét -
+
+T? lệ hai nhóm dân số nam, nữ thời kì J979 []J999,
+[Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nước ta thời kì 1979 [T999.
+
+Dân số ở nhóm tuổi 0 [14 chiếm tỉ lệ cao đặt ra những vấn đề cấp bách về
+văn hoá, y tế, giáo dục, giải quyết việc làm cho số công dân tương lai này.
+
+Ở nước ta, tỉ số giới tính (số nam so với 100 nữ) của dân số đang thay đổi.
+Tác động của chiến tranh kéo dài làm cho tỉ số giới tính mất cân đối (năm
+1979 là 94,2). Cuộc sống hòa bình đang kéo tỉ số giới tính tiến tới cân bằng
+hơn (từ 949 năm 1989 lên 96,9 năm 1999).
+
+Tỉ số giới tính ở một địa phương còn chịu ảnh hưởng mạnh bởi hiện tượng
+chuyển cư. Tỉ số này thường thấp ở nơi có các luồng xuất cư và cao ở nơi có các
+luồng nhập cư. Tỉ số giới tính thấp nhất là ở các tỉnh Đồng băng sông Hồng, nơi
+liên tục nhiều năm có các luồng di dân nông nghiệp tới các địa phương Trung du
+và miên núi Bắc Bộ, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Một số tỉính thuộc
+Tây Nguyên và các tỉnh Quảng Ninh, Bình Phước do có tỉ lệ nhập cư cao nên tỉ
+số giới tính cao rÕ rệt.
+
+Việt Nam là một quốc gia đông dân.
+Từ cuối những năm 50 của thế kỉ XX, nước ta bắt đầu có hiện
+tượng “bùng nổ dân số”. Nhờ thực hiện tốt chính sách dân số,
+kế hoạch hoá gia đình nên fỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số có
+xu hướng giảm.
+Cơ cấu dân số theo độ tuổi của nước ta đang có sự thay đổi,
+tỉ lệ trẻ em giảm xuống, tỈ lệ người trong độ tuổi lao động và trên
+độ tuổi lao động tăng lên.
+
+9
+
+--- Trang 11 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa vào hình 2.1, hãy cho biết số dân và tình hình gia tăng dân số của nước ta.
+2. Phân tích ý nghĩa của việc giảm tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên và sự thay đổi cơ
+cấu dân số nước ta.
+3. Dựa vào bảng số liệu dưới đây :
+Bảng 2.3. Tỉ suất sinh và tÍ suất tử của dân số nước ta, thời kì 1979 [1999 (%o)
+For s NI NI INNE HN
+NH IN IN N IN H
+[Tính tỉ lệ (%) gia tăng tự nhiên của dân số qua các năm và nêu nhận xét.
+[Vẽ biểu đồ thể hiện tình hình gia tăng tự nhiên của dân số ở nước ta thời kì
+1979[1999.
+Bải3-....... ì ~
+PHAN B DẠN CƯ
+VÀ CÁC LOẠI HÌNH QUẦN CƯ
+Dân cư nước ta tập trung đông đúc ở đồng bằng và đô thị, thưa thớt ở
+miền núi. Ở từng nơi, người dân lựa chọn loại hình quần cư phù hợp
+với điều kiện sống và hoạt động sản xuất của mình, tạo nên sự đa
+dạng về hình thức quần cư ở nước ta.
+I MẬT ĐỘ DÂN SỐ VÀ PHÂN BỐ DÂN GƯ
+Nước ta nằm trong số các nước có mật độ dân số cao trên thế giới.
+Cùng với sự tăng dân số, mật độ dân số của nước ta cũng ngày một tăng.
+Năm 1989, mật độ dân số nước ta là 195 người/km2. Đến năm 2003,. mật độ dân
+số đã là 246 người/km2 (mật độ dân số thế giới là 47 người/km2).
+Quan sát hình 3.1, hãy cho biết dân cư tập trung đông đúc ở những vùng nào.
+Thưa thớt ở những vùng nào. Vì sao ?
+10
+
+--- Trang 12 ---
+-. Mg_u
+. H n TRUNG QUỐC
+ifẮi“`vú ] `J`ẨL J, H ùi l mằp `^› «' .› - - A — . ] È r.,`_,Ẩllrĩ.vễ"` ;a
+L n x H TÌA FV LÄ ế J .. › s
+.. .. X H Xê H - 2409 70 T
+E v v Ô5 1: Ÿ S
+. N ¬; H 2 J*l Ií L …….f’ỉ -
+72 , - 3hanh Hoá _a
+sỐ ” ¬ „ l
+.. H - l~. .. `
+; .ll` \.."`. O R , ~ ìTTỈ'Ỉ'Í `\4'-'l'--"~_—;V›_lÍ›_Aj«'Ĩ`l=Ì,Ả
+\_. Ẫ Ẵ
+THÁI LAN ~ — L
+—
+MẬT ĐỘ DÂN SỐ (ngườlkm}} N n Á
+|| Tin 100 L € .2.
+L ] rz50tđến1000 .. ~ ã T N S
+[ ] r101 đến 500 : 2 - (
+QUYMÔ DÂN SỐĐÔ TH(g/Ø) | > ——— L
+c a  kàn ' ) Kon TIm }. c-
+m Từ 360 nghìn đến 1 triệu 5 ⁄S w É l
+@ Từ 100 nghĩn đến dưới 350 nghìn |*¬.,_ » z_«ặ SÀ
+e Dưới 100 nghìn „ PiyKu v @) Quy Nhnn @
+*„..*= Biên giới quốc gia HƯN M
+~-.--.-- Địa giới hành chính tỉnh N2i . ®\IuyHoà
+- A 25 ông Xnð ĐàL —<.
+Ểa a:J=lnf›canlẮĨ~Ệ'*°cì G l a G Axxezh
+S  QtTốOh | . dậm: m ,.eẵxéy,ụl
+lom mKm 180 Km Lu,| ] " hòn Koø MẦULAKXEA ¬
+Hình 3.1. Lược đồ phân bố dân cư và đô thị Việt Nam, năm 1999
+11
+
+--- Trang 13 ---
+Do có nhiều thuận lợi về điều kiện sống nên vùng đồng bằng, ven biển
+và các đô thị có mật độ dân số rất cao. Năm 2003, mật độ dân số ở Đồng
+bằng sông Hồng là 1192 người/km2, Thành phố Hồ Chí Minh là 2664
+người/km^, Hà Nội là 2830 người/km2.
+
+Trong phân bố dân cư cũng có sự chênh lệch giữa thành thị và nông thôn.
+Khoảng 74% dân số sinh sống ở nông thôn, 26% dân số sống ở thành thị
+(năm 2003).
+
+II. CÁC LOẠI HÌNH QUẦN CƯ
+1. Quần cư nông thôn
+
+Ở nông thôn, người dân thường sống tập trung thành các điểm dân cư với quy
+mô dân số khác nhau. Các điểm dân cư có tên gọi khác nhau tuỳ theo dân tộc và
+địa bàn cư trú như làng, ấp (người Kinh), bản (người Tày, Thái, Mường. ...), buôn,
+plây (các dân tộc ở Trường Sơn, Tây Nguyên), phum, sóc (người Khơ-me). Do
+hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, phụ thuộc vào đất đai mà các điểm
+dân cư nông thôn thường được phân bố trải rộng theo lãnh thổ.
+
+Cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp ở nông thôn,
+diện mạo làng quê đang có nhiều thay đổi. Tỉ lệ người không làm nông nghiệp
+ở nông thôn ngày càng tăng.
+
+Hãy nêu những thay đổi của quân cư nông thôn mà em biết.
+2. Quần cư thành thị
+
+Các đô thị, nhất là các đô thị lớn của nước ta có mật độ dân số rất cao.
+Ơ nhiều đô thị, kiểu “nhà ống” san sát nhau khá phổ biến. Ở các thành phố lớn,
+những chung cư cao tầng đang được xây dựng ngày càng nhiều. Ngoài ra, còn
+có kiêu nhà biệt thự, nhà vườn....
+
+Nhìn chung, các đô thị của nước ta đều có nhiều chức năng. Các thành phố
+là những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học kĩ thuật quan trọng.
+Quan sát hình 3.1, hãy nêu nhận xét về sự phân bố các đô thị của nước ta.
+Gidi thích.
+
+12
+
+--- Trang 14 ---
+II. ĐÔ THỊ H0Á
+Bảng 3.1. Số dân thành thị và tÍ lệ dân thành thị nước ta, thời kì 1985 - 2003
+Số dân thành thị (nghìnngười) ¡ 11360,0 | 12880,3 | 14938,1 | 18771,9 | 20869,5
+TỈ lệ dân thành thị (%) 18,97 19,51 20,75 24.18 25,80
+Dựa vào bảng 3.J, hấãy :
+[Nhận xét về số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị của nước ta.
+[Cho biết sự thay đổi tỉ lệ dân thành thị đã phản ánh quá trình đô thị hoá ở
+nước ta như thế nào.
+
+Quá trình đô thị hoá thể hiện ở việc mở rộng quy mô các thành phố và sự lan
+toả lối sống thành thị về các vùng nông thôn. So với nhiều nước trên thế giới,
+nước ta còn ở trình độ đô thị hoá thấp. Phần lớn các đô thị nước ta thuộc loại
+vừa và nhỏ.
+
+Hãy lấy ví dụ mình hoạ về việc mở rông quy mô các thành phố.
+Nước ta có mật độ dân số cao. Dân cư tập trung đông đúc ở
+đồng bằng, ven biển và các đô thị ; miền núi dân cư thưa thớt.
+Phần lớn dân cư nước ta sống ở nông thôn.
+Các đô thị của nước ta phần lớn có quy mô vừa và nhỏ, phân bố
+tập trung ở vùng đồng bằng và ven biển. Quá trình đô thị hoá ở
+nước ta đang diễn ra với tốc độ ngày càng cao. Tuy nhiên, trình
+độ đô thị hoá còn thấp.
+
+13
+
+--- Trang 15 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa vào hình 3.1, hãy trình bày đặc điểm phân bố dân cư của nước ta.
+2. Nêu đặc điểm của các loại hình quần cư ở nước ta.
+3. Quan sát bảng 3.2, nêu nhận xét về sự phân bố dân cư và sự thay đổi mật độ
+dân số ở các vùng của nước ta.
+Bảng 3.2. Mật độ dân số của các vùng lãnh thổ (người/km2)
+E x -HFE.NE.X
+Cả nước 195 246
+- Trung du và miền núi Bắc Bộ 103 115
++ Tây Bắc 67
++ Đông Bắc 141
+- Đồng bằng sông Hồng 784 1192
+- Bắc Trung Bộ 167 202
+- Duyên hải Nam Trung Bộ 148 194
+- Tây Nguyên 45 84
+- Đông Nam Bộ 333 476
+- Đồng bằng sông Cửu Long 359 425
+14
+
+--- Trang 16 ---
+Bài4_ .. . .  ƒ- Ô
+LAO ĐỘNG VÀ VIỆC LÀM.
+CHẤÁT LƯỢNG CUỘC SOÓNG
+Nước ta có lực lượng lao động đông đảo. Trong thời gian qua, nước ta
+đã có nhiều cố gắng giải quyết việc làm và nâng cao chất lượng cuộc
+sống của người dân.
+
+I. NGUÔN LA0 ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG
+
+1. Nguồn lao động
+
+Nguồn lao động của nước ta dồi dào và tăng nhanh. Bình quân mỗi năm nước
+ta có thêm hơn một triệu lao động.
+
+Người lao động Việt Nam có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông, lâm,
+ngư nghiệp, thủ công nghiệp, có khả năng tiếp thu khoa học kĩ thuật. Chất lượng
+nguồn lao động đang được nâng cao.
+
+[ ] Thànhth [- ] Qua đào tạo
+Không qua
+- Nông thôn |tezs] đào tạo
+Hình 4.1. Biểu đồ cơ cấu lực lượng lao động phân theo thành thị.
+nông thôn và theo đào tạo, năm 2003 (%)
+Dựa vào hình 4.J, hấy :
+[Nhận xét về cơ cấu lực lượng lao động giữa thành thị và nông thôn. Giải thích
+nguyên nhân.
+[Vhận xét về chất lượng của lực lượng lao động ở nước ta. Để nâng cao chất
+lượng lực lượng lao động cần có những giải pháp gì ?
+
+Tuy nhiên, người lao động nước ta còn có hạn chế về thể lực và trình độ
+chuyên môn, điều đó cũng gây khó khăn cho việc sử dụng lao động.
+
+15
+
+--- Trang 17 ---
+2. Sử dụng lao động
+Cùng với quá trình đổi mới nền kinh tế [xã hội của đất nước, số lao động có
+việc làm ngày cảng tăng. Trong giai đoạn 1991[2003, số lao động hoạt động
+trong ngành kinh tế tăng từ 30,1 triệu người lên 41,3 triệu người. Cơ cấu sử
+dụng lao động trong các ngành kinh tế đang thay đổi theo hướng tích cực.
+I=| Nông,lem, ngư nghiệp
+- Côũng nghiệp - xây dựng
+- Dịch vụ
+Năm 1989 Năm 2003
+Hình 4.2. Biểu đồ cơ cấu sử dụng lao động theo ngành năm 1989 và 2003 (%)
+Quan sát hình 4.2, hãy nêu nhận xét về cơ cấu và sự thay đổi cơ cấu lao động
+theo ngành ở nước ta.
+II. VẤN ĐỀ VIỆU LÀM
+Nguồn lao động dồi dào trong điều kiện nền kinh tế chưa phát triển đã tạo
+nên sức ép rất lớn đối với vấn đề giải quyết việc làm ở nước ta hiện nay.
+Do đặc điểm mùa vụ của sản xuất nông nghiệp và sự phát triển ngành nghề
+ở nông thôn còn hạn chế nên tình trạng thiếu việc làm là nét đặc trưng của khu
+vực nông thôn. Năm 2003, tỉ lệ thời gian làm việc được sử dụng của lao động
+ở nông thôn nước ta là 77,7%.
+Tỉ lệ thất nghiệp của khu vực thành thị cả nước tương đối cao, khoảng  6%.
+Để giải quyết vấn đề việc làn, theo em cần phải có những giải pháp nào ?
+III. CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG
+Trong thời gian qua, đời sống người dân Việt Nam đã và đang được cải thiện
+(về thu nhập, giáo dục, y tế, nhà ở, phúc lợi xã hội....). Thành tựu đáng kể trong
+việc nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân ta là tỉ lệ người lớn biết chữ
+đạt 90.3% (năm 1999). Mức thu nhập bình quân trên đầu người gia tăng. Người
+dân được hưởớng các dịch vụ xã hội ngày cảng tôt hơn. Năm 1999, tuôi thọ bình
+quân của nam giới là 67,4 và của nữ giới là 74. Tỉ lệ tử vong, suy dinh dưỡng
+của trẻ em ngày càng giảm, nhiều dịch bệnh đã bị đấy lùi.
+16
+
+--- Trang 18 ---
+⁄ t ( Ñ .\ : #
+lỉ_ - `\` | v '.- `ỉ ` . s -'
+N .. - u < Nhưi N — Hình 4.3.
+= Ả L À. Cấp phát màn
+Ị - chống muỗi cho
+. Ả đồng bào Khơ-mú
+Tuy nhiên, chất lượng cuộc sống của dân cư còn chênh lệch giữa các vùng,
+giữa thành thị và nông thôn, giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội. Nâng cao
+chất lượng cuộc sống của người dân trên mọi miền đất nước là nhiệm vụ quan
+trọng hàng đầu trong chiến lược phát triển con người của thời kì công nghiệp
+hoá, hiện đại hoá.
+Nước ta có nguồn lao động dồi dào, đó là điều kiện thuận lợi để
+phát triển kinh tế, nhưng đồng thời cũng gây sức ép lớn đến vấn
+đề giải quyết việc làm.
+Cơ cấu sử dụng lao động của nước ta đang được thay đổi.
+Chất lượng cuộc sống của nhân dân ngày càng được cải thiện.
+^ kẠ ˆ ˆ` ^
+CAU HOI VA BÀI TẠP
+1. Tại sao giải quyết việc làm đang là vấn đề xã hội gay gắt ở nước ta ?
+2. Chúng ta đã đạt được những thành tựu gì trong việc nâng cao chất lượng cuộc
+sống của người dân ?
+3. Dựa vào bảng số liệu dưới đây, nêu nhận xét về sự thay đổi trong sử dụng lao
+động theo các thành phần kinh tế Ö nước ta và ý nghĩa của sự thay đối đó.
+Bảng 4.1. Cơ cấu sử dụng lao động theo thành phần kinh tế (%)
+Khu vực Nhà nước 15,0 1123 9,0 9,6
+Các khu vực kinh tế khác 85,0 88,7 91,0 90,4
+17
+
+--- Trang 19 ---
+— Bài5.TJhựcchanh _ - .
+PHAN TỊCH VÀ SO SANH THÁP DẪN SO
+1. Quan sát tháp dân số năm 1989 và năm 1999,
+Tuổi Tuổi
+iem ỄỂỄ Nữ Nam ềm Nữ
+u ki W 34 i 0 i 47
+6569 6569
+55-68 55-59
+b0-64 505
+4549 4549
+% .%
+256 53 202 204 .. 300
+2520 2520
+2024 202
+1540 1519
+
+1014 1014
+
+201 5 16,9 174 Š? 16/
+
+® ề36s43210. 0123945678 0960 176543210.. 01234567 C
+Năm 1989 Nam 1999
+Nhóm tuổi 0-14 I_ Nhóm tuổi 15-59 IHH Nhóm tuổi trên 60
+Hình 5.1. Tháp dân số Việt Nam năm 1989 và năm 1999
+
+Hãy phân tích và so sánh hai tháp dân số về các mặt :
+
+[(Hình dạng của tháp.
+
+[Cơ cấu dân số theo độ tuổi.
+
+[Tỉ lệ dân số phụ thuộc.
+
+2. Từ những phân tích và so sánh trên, nêu nhận xét về sự thay đổi của cơ cấu
+dân số theo độ tuôi ở nước ta. Giải thích nguyên nhân.
+
+3. Cơ cấu dân số theo độ tuổi của nước ta có thuận lợi và khó khăn gì cho phát
+triển kinh tế [Xã hội ? Chúng ta cần phải có những biện pháp nào để từng bước
+khắc phục những khó khăn này ?
+
+18
+
+--- Trang 20 ---
+ĐỊA LÍ KINH TẾ
+Bai6-.... ] ]ìnœhkœ 0 .
+Z ¬_ ˆ ~ ˆ
+
+SỰ PHÁT TRIEN NEN KINH TE VIỆT NAM
+Nền kinh tế nước ta đã trải qua quá trình phát triển lâu dài và nhiều khó
+khăn. Từ năm 1986 nước ta bắt đầu công cuộc Đổi mới. Cơ cấu kinh tế
+đang chuyển dịch ngày càng rõ nét theo hướng công nghiệp hoá, hiện
+đại hoá. Nền kinh tế đạt được nhiều thành tựu nhưng cũng đứng trước
+nhiều thách thức.
+
+I. NỀN KINH TẾ NƯỚC TA TRƯỚC THỪI KÌ ĐỔI MỚI
+
+Nền kinh tế nước ta đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, gắn liền với quá
+trình dựng nước và giữ nước.
+
+Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đem lại độc lập cho đất nước, tự do
+cho nhân dân. Tiếp sau đó là chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp
+(1946[1954).
+
+Đất nước bị chia cắt từ năm 1954 đến tận ngày giải phóng miền Nam
+30 [ [1975. Trong suốt thời gian đó, miền Bắc vừa kiên cường chống chiến
+tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội và chi viện cho
+tiền tuyến lớn miền Nam. Miền Nam dưới chế độ của chính quyền Sài Gòn, nền
+kinh tế chỉ tập trung phát triển ở một số thành phố lớn như Sài Gòn, Đà Nẵng....
+chủ yếu phục vụ chiến tranh.
+
+Đất nước thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Cho đến những năm
+cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX, do gặp nhiều khó khăn, nền kinh tế nước ta bị
+rơi vào khủng hoảng kéo dài, với tình trạng lạm phát cao, sản xuất bị đình
+trệ, lạc hậu.
+
+19
+
+--- Trang 21 ---
+II. NỀN KINH TẾ NƯỚC TA TR0NG THÙI KÌ ĐổI Mới
+
+Công cuộc Đổi mới được triển khai từ năm 1986 đã đưa nền kinh tế nước ta
+
+ra khỏi tình trạng khủng hoảng, từng bước ôn định và phát triển.
+1. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế
+
+Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một nét đặc trưng của quá trình đổi mới, thể
+hiện ở ba mặt chủ yếu :
+
+[Chuyển dịch cơ cấu ngành : giảm tỉ trọng của khu vực nông, lâm, ngư
+nghiệp, tăng tí trọng của khu vực công nghiệp [kây dựng. Khu vực dịch vụ
+chiếm tỉ trọng cao nhưng xu hướng còn biến động.
+
+%
+100
+38,6
+80 . 38,5
+: 440 421
+.À i
+u 321 32,5 -
+40 H i ớ”
+387
+20
+40/ 272 258 25,8 23
+1990 1981 1995 1997 1998 2002
+[ | Nông làm,ngư nghiệp
+[ ] Công nghiệp - xây dựng
+[] Pw
+Hình 6.1. Biểu đồ chuyển dịch cơ cấu GDP từ năm 1990 đến năm 2002
+Dựa vào hình 6.1, hãy phân tích xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
+Xu hướng này thể hiện rõ ở những khu vực nào ?
+20
+
+--- Trang 22 ---
+¬ m
+— C "Q
+— " H “"Òc. TRUNG QUỐC
+/ m S Sọ Ố đahiNmn l
+› — N ì (TRUNGQUỐC)
+THÁILAN Š —
+ỆÒ — n
+— n T ee
+Đồng bằng sông Hồng 222 n N - ỉẳạ\
+L | BắcTrung Bộ : ///// _¬ a.úaăạbủ
+[ ] Duyenhả .¡ ⁄/Z2⁄ZZZ, “«uw (
+Ngam Trung Bộ \ %///
+—] ; Zz
+Tây Nguyên ị ỉẫ _ //Ý
+[E1] 28m Nam Bộ l 0 N- .
+== Ranh giới vùng kinh tế \ ¬ N PhYên
+= n AC Ú hero ) ũn ế ⁄ Ố .vumu — 71
+L Ễz:\ » e 4 ¿ -
+¬ E4 Nam Du: . » à vrh ⁄S A v „
+> H u ec9ewi⁄ cua - UỀ "'ì'E"†BỦ'ứ :
+L HẾP TN x Z0Kn MATADSDA
+ẫhÀỈm'IÀ IIHIA .
+Hình 6.2. Lược đồ các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm, năm 2002.
+Từ ngày 1-8-2008, Hà Tây được sáp nhập vào thành phố Hà Nội.
+21
+
+--- Trang 23 ---
+[Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ : hình thành các vùng chuyên canh trong nông
+nghiệp, các lãnh thổ tập trung công nghiệp, dịch vụ, tạo nên các vùng kinh tế
+phát triển năng động.
+
+[Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế : từ nền kinh tế chủ yếu là khu vực
+Nhà nước và tập thể sang nền kinh tế nhiều thành phần.
+
+Chính sách khuyến khích phát triển kinh tế nhiều thành phần đã đóng góp
+tích cực vào việc chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu lãnh thổ.
+
+Cùng với chuyển dịch cơ cấu ngành là hình thành hệ thống vùng kinh tế với
+các trung tâm công nghiệp mới, các vùng chuyên canh nông nghiệp và sự phát
+triển các thành phố lớn. Đã hình thành ba vùng kinh tế trọng điểm : vùng kinh
+tế trọng điểm Bắc Bộ, vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, vùng kinh tế trọng
+điểm phía Nam.
+
+Dựa vào hình 6.2, hãy xác định các vùng kinh tế của nước ta, phạm vi lãnh thổ
+của các vùng kinh tế trọng điểm. Kể tên các vùng kinh tế giáp biển, vùng kinh
+tế không giáp biển.
+
+2. Những thành tựu và thách thức
+
+Nền kinh tế nước ta đã đạt được nhiều thành tựu, tạo đà thuận lợi cho sự
+phát triển trong những năm tới. Kinh tế tăng trưởng tương đối vững chắc. Cơ
+cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá : trong công nghiệp
+đã hình thành một số ngành trọng điểm, nổi bật là các ngành dầu khí, điện, chế
+biến lương thực thực phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng. Sự phát triển của nền sản
+xuất hàng hoá hướng ra xuất khẩu đang thúc đẩy hoạt động ngoại thương và
+thu hút đầu tư của nước ngoài. Nước ta đang trong quá trình hội nhập vào nền
+kinh tế khu vực và toàn cầu.
+
+Tuy nhiên, trong quá trình phát triển nước ta cũng phải vượt qua nhiều khó
+khăn. Ở nhiều tỉnh, huyện, nhất là ở miền núi vẫn còn các xã nghèo. Nhiều loại
+tài nguyên đang bị khai thác quá mức, môi trường bị ô nhiễm. Vấn đề việc làm,
+phát triển văn hoá, giáo dục, y tế, xoá đói giảm nghèo,... vẫn chưa đáp ứng được
+yêu cầu của xã hội.
+
+22
+
+--- Trang 24 ---
+Những biến động trên thị trường thế giới và khu vực, những thách thức khi
+nước ta thực hiện các cam kết AFTA (Khu vực Mậu dịch tự do Đông Nam Á),
+Hiệp định thương mại Việt [Mĩ, gia nhập WTO.... đòi hỏi nhân dân ta phải nỗ
+lực đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả sản xuất
+kinh doanh, tận dụng được cơ hội và vượt qua thử thách.
+Nhờ những thành tựu của công cuộc Đổi mới, cơ cấu kinh tế của
+nước ta có những biến đổi mạnh mẽ. Từ năm 1996, nước ta bước
+vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa trên hình 6.2, hãy xác định các vùng kinh tế trọng điểm.
+2. Vẽ biều đồ hình tròn dựa vào bảng số liệu dưới đây :
+Bảng 6.1. Cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế, năm 2002
+Các thành phần kinh tế Tỉ lệ (%)
+- Kinh tế Nhà nước 38,4
+- Kinh tế ngoài Nhà nước 47,9
++ Kinh tế tập thể 8,0
++ Kinh tế tư nhân 83
++ Kinh tế cá thể 31,6
+- Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài 137
+Tổng cộng 100,0
+Nhận xét về cơ cấu thành phần kinh tế.
+3. Hãy nêu một số thành tựu và thách thức trong phát triển kinh tế của nước ta.
+.K
+
+--- Trang 25 ---
+B .. ..
+⁄ ^ ~ 3 ? ^
+CÁC NHAN TÔ ẢNH HƯƠNG ĐEN
+Z ^ ` ^ A ^ .À
+SỰ PHÁT TRIEN VÀ PHAN BỘ NÓNG NGHIỆP
+Nền nông nghiệp nước ta là nền nông nghiệp nhiệt đới, chịu ảnh hưởng
+mạnh mẽ của các điều kiện tự nhiên (tài nguyên đất, khí hậu, nguồn
+nước và sinh vật). Các điều kiện kinh tế [kã hội ngày càng được cải
+thiện, đặc biệt là sự mở rộng thị trường trong nước và thị trường xuất
+khẩu đã thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và thâm canh nông nghiệp.
+l. CÁC NHÂN TỔ TỰ NHIÊN
+
+Sự phát triển và phân bố nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào các tài nguyên :
+
+đất, khí hậu, nước và sinh vật.
+1. Tài nguyên đất
+
+Đất là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất không thể thay thế được
+của ngành nông nghiệp.
+
+Tài nguyên đất ở nước ta khá đa dạng. Hai nhóm đất chiếm diện tích lớn nhất
+là đất phù sa và đất feralit.
+
+Đất phù sa có diện tích khoảng 3 triệu ha thích hợp nhất với cây lúa nước và
+nhiều loại cây ngắn ngày khác, tập trung tại đồng bằng sông Hồng, đồng bằng
+sông Cửu Long và các đồng bằng ven biển miền Trung.
+
+Đất feralit chiếm diện tích trên 16 triệu ha, tập trung chủ yếu ở trung du,
+miền núi, thích hợp cho việc trồng cây công nghiệp lâu năm như cà phê, chè,
+cao su, cây ăn quả và một số cây ngắn ngày như sắn, ngô, đậu tương....
+
+Hiện nay, diện tích đất nông nghiệp là hơn 9 triệu ha. Việc sử dụng hợp lí
+tài nguyên đất có ý nghĩa to lớn đối với phát triển nông nghiệp nước ta.
+
+2. Tài nguyên khí hậu
+Dựa vào kiến thức đã học ở lớp 8, hãy trình bày đặc điểm khí hậu của nước ta.
+
+Nước ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm. Nguồn nhiệt, ẩm phong phú làm
+cho cây cối xanh tươi quanh năm, sinh trưởng nhanh, có thể trồng từ hai đến ba
+vụ lúa và rau, màu trong một năm ; nhiều loại cây công nghiệp và cây ăn quả
+phát triên tốt.
+
+24
+
+--- Trang 26 ---
+Khí hậu nước ta phân hoá rất rõ rệt theo chiều bắc [ham, theo mùa và theo
+độ cao. Vì vậy, ở nước ta có thê trồng được từ các loại cây nhiệt đới cho đến
+một số cây cận nhiệt và ôn đới. Cơ cấầu mùa vụ, cơ cầẩu cây trông cũng khác
+nhau giữa các vùng. Tuy nhiên bão, gió Tây khô nóng, sự phát triển của sâu
+bệnh trong điều kiện khí hậu nóng âm và các thiên tai khác như sương muối,
+rét hại.... gây tổn thất không nhỏ cho nông nghiệp.
+
+Hâãy kể tên một số loại rau, quả đặc trưng theo mùa hoặc tiêu biểu theo
+địa phương.
+3. Tài nguyên nước
+
+Nước ta có mạng lưới sông ngòi, ao hồ dày đặc. Các hệ thống sông đều có
+giá trị đáng kể về thuỷ lợi. Nguồn nước ngầm cũng khá dôi dào. Đây là nguôn
+nước tưới rất quan trọng, nhất là vào mùa khô ; điển hình là ở các vùng chuyên
+canh cây công nghiệp của Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
+
+Tuy nhiên, ở nhiều lưu vực sông, lũ lụt gây thiệt hại lớn về mùa màng, tính
+mạng và tài sản của nhân dân ; còn về mùa khô lại thường bị cạn kiệt, thiêu
+nước tưới.
+
+Tại sao thuỷ lợi là biện pháp hàng đầu trong thâm canh nông nghiệp ở nước ta ?
+4. Tài nguyên sinh vật
+
+Nước ta có tài nguyên thực động vật phong phú, là cơ sở để nhân dân ta thuần
+dưỡng, tạo nên các cây trồng, vật nuôi ; trong đó nhiều giống cây trồng, vật nuôi
+có chất lượng tốt, thích nghi với các điều kiện sinh thái của từng địa phương.
+
+II. ÁC NHÂN TỐ KINH TẾ [XÃ HỘI
+1. Dân cư và lao động nông thôn
+
+Năm 2003, nước ta vẫn còn khoảng 74% dân số sống ở vùng nông thôn và
+khoảng 60% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp.
+
+Người nông dân Việt Nam giàu kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp, gắn bó
+với đất đai ; khi có chính sách thích hợp khuyến khích sản xuất thì người nông
+dân phát huy được bản chất cần cù, sáng tạo của mình.
+
+2. Cơ sở vật chất [Kĩ thuật
+
+Các cơ sở vật chất [kĩ thuật phục vụ trồng trọt, chăn nuôi ngày càng được
+hoàn thiện. Công nghiệp chế biến nông sản được phát triển và phân bố rộng
+khắp đã góp phần tăng giá trị và khả năng cạnh tranh của hàng nông nghiệp,
+nâng cao hiệu quả sản xuất, ổn định và phát triển các vùng chuyên canh.
+
+25
+
+--- Trang 27 ---
+l. . ggisrd N -
+\ L
+\ ‹
+—>Á/é'”; :
+Hình 7.1. Kênh mương nội đồng đã được kiên cố hoá
+Cơ sở vật chất [K thuật trong nông nghiệp
+Hệ thống Hệ thống Các cơ sở
+Hệ uJốn_g dịch vụ dịch vụ vật chất K
+thuỷ lợi trồng trọt chăn nuôi thuật khác
+Hình 7.2. Sơ đồ hệ thống cơ sở vật chất |kĩ thuật trong nông nghiệp
+Kế tên một số cơ sở vật chất [Kĩ thuật trong nông nghiệp để mình hoạ rõ hơn sơ
+đồ trên.
+3. Chính sách phát triển nông nghiệp
+Những chính sách mới của Đảng và Nhà nước là cơ sở để động viên nông
+dân vươn lên làm giàu, thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp. Một số chính sách
+cụ thể là : phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế trang trại, nông nghiệp hướng
+ra xuất khẩu....
+26
+
+--- Trang 28 ---
+4. Thị trường trong và ngoài nước
+Thị trường được mở rộng đã thúc đấy sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm nông
+nghiệp, chuyển đối cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Tuy nhiên, do sức mua của thị
+trường trong nước còn hạn chế nên việc chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp ở nhiều
+vùng còn khó khăn. Biến động của thị trường xuất khẩu nhiều khi gây ảnh
+hưởng xấu tới sự phát triển một số cây trồng quan trọng như cà phê, cao su, rau
+quả,... một số thuỷ hải sản....
+Tài nguyên thiên nhiên nước ta về cơ bản là thuận lợi để phát
+triển nền nông nghiệp nhiệt đới đa dạng.
+Điều kiện kinh tế [kã hội là nhân tố quyết định tạo nên những
+thành tựu to lớn trong nông nghiệp.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Phân tích những thuận lợi của tài nguyên thiên nhiên để phát triển nông nghiệp
+ở nước ta.
+2. Phát triển và phân bố công nghiệp chế biến có ảnh hưởng như thế nào đến
+phát triển và phân bố nông nghiệp ?
+3. Cho những ví dụ cụ thể để thấy rõ vai trò của thị trường đối với tình hình sản
+xuất một số nông sản ở địa phương em.
+27
+
+--- Trang 29 ---
+Baoì ‹.. .
+z ^ ` ^ x ^ ˆ
+SỰ PHÁT TRIEN VÀ PHAN BỘ NÓNG NGHIẸP
+Nông nghiệp nước ta đã có những bước phát triển vững chắc, trở thành
+ngành sản xuất hàng hoá lớn. Năng suất và sản lượng lương thực liên
+tục tăng. Nhiều vùng chuyên canh cây công nghiệp được mở rộng.
+Chăn nuôi cũng tăng đáng kể.
+I. NGÀNH TRỒNG TRỌT
+Từ một nền nông nghiệp chủ yếu dựa trên độc canh cây lúa, nước ta đã đẩy
+mạnh sản xuất nhiều loại cây công nghiệp và các cây trồng khác.
+Bảng 8.1. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt (%)
+nn
+Cây lương thực 67,1 60,8
+Cây công nghiệp 13/5 227
+Cây ăn quả, rau đậu và cây khác 19,4 16,5
+Dựa vào bảng 8.1, hãy nh��n xét sự thay đổi tỉ rọng cây lương thực và cây công
+nghiệp trong cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt. Sự thay đổi này nói lên
+điều gì ?
+1. Cây lương thực
+Cây lương thực bao gồm cây lúa và các cây hoa màu như ngô, khoai, sắn.
+Trong các cây lương thực ở nước ta, lúa là cây lương thực chính, không chỉ
+đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn để xuất khẩu.
+28
+
+--- Trang 30 ---
+Bảng 8.2. Một số chỉ tiêu về sản xuất lúa
+Diện tích (nghìn ha) 5600 6043 7504
+Năng suất lúa cả năm (tạ/ha) 20,8 31,8 45.9
+Sản lượng lúa cả năm (triệu tấn) 11,6 19,2 344
+Sản lượng lúa bình quân đầu người (kg) 217 291 432
+Dựa vào bảng 82, hãy trình bày các thành tựu chủ yếu trong sdn xuất lúa
+thời kì 1980 [†002.
+
+Việt Nam là một trong những trung tâm xuất hiện sớm nghề trồng lúa ở
+Đông Nam Á. Lúa được trồng trên khắp đất nước ta. Do trồng nhiều giống mới
+nên cơ cấu mùa vụ thay đổi, có vụ lúa sớm, lúa chính vụ và lúa muộn. Hai vùng
+trọng điểm lúa lớn nhất là Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng.
+
+- s 1'—-"Jl-n_
+v W 2ES (v €x - ìA : r n H ~ À
+t…ỷ v r` Ỉ_._ AộỂi Ặẵ-* .. _.Ìr : _.. ;
+— — .
+n u n a n 2 IP E 4
+ỵử'~ S S H S NC E ớN T ' 2 _
+Hình 8.1. Thu hoạch lúa ỏ Đồng bằng sông Cửu Long
+
+29
+
+--- Trang 31 ---
+1`\3_ ¬ ở"*x_l` ` '
+"`7—"—L›_>`r \_`KỊ" ffplở :
+à _ - .X 2 Tầ
+-. i TRUNG QUỐC
+Á - a ] Ỷ ú g 2 Bắc G x ự - _—. f'_._ .. ...c
+ỦN 1 HB Tặ…lf° H Dượng ” 7 77 / ‡ 3
+N I C CN Em c „ S s n .
+› x j¡ 4Il w z "
+. í N< .
+THÁILAN J 7 Ẽ
+f O \ LÍ ` " 1Iil ..
+và cây công nghiện hàng năm buá \ _$ Thữa Thin -Huế iện W’Ìú Ó\
+[Z7] vong trón cây công nghệp l6u nốn, - 3 Áv Lìđfp ạú'°
+EEE] Vùng rìng giảu và tung bìh - n w'- N nạnu
+[EEE] Vingndtertujsingerug | ỚA \ — ấ NH
+[] Wgserg leniehg Ễề ị' ˆ a
+Ỉ » ] .Ị ,
+W œ íl' ị wo"'Ị ủs.e"'A Ẩỳ' - A hĐịnh -
+Trấu, bồ v A rS .ì
+| II I l 2
+và, \ CAM-PU-ƠHIA „wv< G ự \
+s c t x . n u
+QZNmnDus | , t&-. Hậu GienbTrò vĩnh ⁄S L . ð ở
+. a Ô n _
+-. (Ã s sẽ a / S 9
+= ( ế TU m ẳựầ
+5km L 19 n g0I<rvu MẦU AI-XLA BRU-NẬY, "-'
+Hình 8.2. Lược đồ nông nghiệp Việt Nam, năm 2002
+30
+
+--- Trang 32 ---
+2. Cây công nghiệp
+Việc đẩy mạnh trồng cây công nghiệp đã tạo ra các sản phẩm có giá trị xuất
+khẩu, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, tận dụng tài nguyên, phá
+thế độc canh trong nông nghiệp và góp phần bảo vệ môi trường.
+Nước ta có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển cây công nghiệp, nhất là
+các cây công nghiệp lâu năm.
+Bảng 8.3. Các cây công nghiệp chủ yếu và các vùng phân bố chính
+5 | Đáng | . | Duyên Đồng
+và ắc ải
+- I bằng hải Ï rạy | Đông bằng
+Các miền sông Trung | Nam Nguyên |Nam Bộ sông
+loại cây nứ | dóng - Bộ Trlẫ,l.Ễ1t`1' - If:uu
+công nghiệp Bắc Bộ : G
+iỨ = ÙL |« |m|l | gử g ử
+.
+P|Eoknt Llm LlLml | 4 n miị a
+1]
+E ¬
+¬ xx
+4499955 IE EN HH NH NI NS NH
+¬
+E- 1 5 5 5 954 1 S S
+¬
+m ð | | | |Ù dlsl -
+Cà phê Xx
+i : |ˆ íUˆ- Ý | NlmlLnh -
+S öơ:= T- Ù- Ù Ù TY
+«
+E 5H NNNENENIEEE-BIN
+-
+-4 E IX  -HN N I N E J NI
+5
+sSIX 1 ÿj | l<i IE lm,
+>
+‹
+SJœ _ l=i | | l mil l.
+Ghi chú : xx : Vùng trồng nhiều nhất x : Vùng trồng nhiều
+Dựa vào bảng 8.3, hãy nêu sự phân bố các cây công nghiệp hàng năm và cây
+công nghiệp lâu năm chủ yếu ở nước ta.
+31
+
+--- Trang 33 ---
+3. Cây ăn quả
+Do khí hậu phân hoá và tài nguyên đất đa dạng, nước ta có nhiều loại quả
+ngon, được thị trường ưa chuộng.
+Kể tên một số cây ăn quả đặc trưng của Nam Bộ. Tại sao Nam Bộ lại trông
+được nhiều loại cây ăn quả có giá trị ?
+Các vùng trồng cây ăn quả lớn nhất nước ta là Đồng bằng sông Cửu Long
+và Đông Nam Bộ.
+II. NGÀNH CHĂN NUÔI
+Chăn nuôi chiếm tỉ trọng chưa lớn trong nông nghiệp. Chăn nuôi theo hình
+thức công nghiệp đang được mở rộng ở nhiều địa phương.
+1. Chăn nuôi trâu, bò
+Năm 2002, đàn bò có trên 4 triệu con, đàn trâu khoảng 3 triệu con. Trâu được
+nuôi chủ yếu để lấy sức kéo, nhiều nhất ở Trung du và miền núi Bắc Bộ, Bắc
+Trung Bộ. Bò được nuôi để lấy thịt, sữa và cũng để lấy sức kéo. Đàn bò có quy
+mô lớn nhất là ở Duyên hải Nam Trung Bộ. Chăn nuôi bò sữa đang phát triển
+ở ven các thành phố lớn.
+2. Chăn nuôi lợn
+Đàn lợn tăng khá nhanh, năm 1990 cả nước có 12 triệu con, năm 2002 tăng
+lên 23 triệu con. Chăn nuôi lợn tập trung ở các vùng có nhiều hoa màu lương
+thực hoặc đông dân như Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long.
+Xác định trên hình 8.2, các vùng chăn nuôi lợn chính. Vì sao lợn được nuôi
+nhiều nhất ở Đồng bằng sông Hồng ?
+3. Chăn nuôi gia cầm
+Đàn gia cầm năm 2002 có hơn 230 triệu con, gấp hơn hai lần năm 1990. Việc
+chăn nuôi gia cầm phát triển nhanh ở đồng bằng.
+Nông nghiệp nước ta đang phát triển theo hướng đa dạng nhưng
+trồng trọt vẫn chiếm ưu thế. Lúa là cây trồng chính. Cây công
+nghiệp và cây ăn quả đang phát triển khá mạnh. Nhiều sản
+phẩm nông nghiệp đã được xuất khẩu như gạo, cà phê, cao su,
+thit lợn, trái cây.
+,
+
+--- Trang 34 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nhận xét và giải thích sự phân bố các vùng trồng lúa ở nước ta.
+2. Căn cứ vào bảng số liệu dưới đây, hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện cơ cấu giá trị sản
+xuất ngành chăn nuôi.
+Bảng 8.4. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi (%)
+_ . Sảnphẩm | Phụ phẩm
+nm
+1990 100,0 63,9 19,3 12,9 3,9
+2002 100,0 62,8 hếc 175 2,4
+Bà9_........ ì
+r4 ^ ` ^ _..
+SỰ PHÁT TRIEN VÀ PHÁN BỘ
+^ .À ? ?
+LAM NGHIẸP, THUỦY SÀN
+Nước ta có ba phần tư diện tích là đồi núi và đường bờ biển dài tới
+3260 km, đó là điều kiện thuận lợi để phát triển lâm nghiệp và thuỷ
+sản. Lâm nghiệp và thuỷ sản đã có đóng góp to lớn cho nền kinh tế
+đất nước.
+I. LÂM NGHIỆP
+Lâm nghiệp có vị trí đặc biệt trong phát triển kinh tế [xã hội và giữ gìn môi
+trường sinh thái.
+1. Tài nguyên rừng
+Trước đây hơn nửa thế kỉ, Việt Nam là nước giàu tài nguyên rừng. Hiện nay,
+tài nguyên rừng đã bị cạn kiệt ở nhiều nơi. Năm 2000, tổng diện tích đất lâm
+nghiệp có rừng gần 11,6 triệu ha, độ che phủ tính chung toàn quốc là 357. Trong
+điều kiện của nước ta (ba phần tư diện tích là đồi núi) thì tỉ lệ này vẫn còn thấp.
+33
+
+--- Trang 35 ---
+Bảng 9.1. Diện tích rừng nước ta, năm 2000 (nghìn ha)
+Rừng sản xuất Rừng phòng hộ Rừng đặc dụng
+4733,0 5397,5 1442,5 11573,0
+Dựa vào bảng 9.1, hãy cho biết cơ cấu các loại rừng ở nước ta. Nêu ý nghĩa của
+tài nguyên rừng.
+
+Rừng sản xuất cung cấp gỗ cho công nghiệp chế biến gỗ và cho xuất
+khẩu. Việc trồng rừng nguyên liệu giấy đem lại việc làm và thu nhập cho
+người dân.
+
+Rừng phòng hộ là các khu rừng đầu nguồn các con sông, các cánh rừng chắn
+cát bay dọc theo dải ven biên miền Trung, các dải rừng ngập mặn ven biên.
+
+Nước ta còn có một hệ thống rừng đặc dụng. Đó là các vườn quốc gia và các
+khu dự trữ thiên nhiên như : Cúc Phương, Ba Vì, Ba Bê, Bạch Mã, Cát Tiên....
+
+2. Sự phát triển và phân bố ngành lâm nghiệp
+a . .. è , xgP C Hn
+N — Hình 94.
+` L .. s . Vột mô hình
+b TN à HB xinh tế trang
+: HN r. ẩ"( . trại nông lâm
+` 5000207 / N kết hợp
+
+Hiện nay, hằng năm cả nước khai thác khoảng hơn 2,5 triệu mét khối gỗ. Gỗ
+chỉ được phép khai thác trong khu vực rừng sản xuất, chủ yếu ở miền núi và
+trung du. Công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản được phát triển gắn với các vùng
+nguyên liệu.
+
+34
+
+--- Trang 36 ---
+ở :.. s._Í._g_f«.,` e TRUNG QUỐC
+¬- ZGa e i ế. . _
+;'ftẹ H XẤN , I N n y ĩ—fàrẩ”Ể"ổ…ủ Wv.
+A N d"ỂTỆỂỒ…_ U
+- Ô à G Tố Bgch Long Vĩ
+1À LÀO N H I TK -
+l ịạf H M . 2
+C'Ùầ~' M›Àì'°›._
+THÁI LAN ® BẠ
+L rt |Ý đác Cốn Cỗ c
+_ CN L
+| Vùng rìng đặc dụng sg g“ỀỔỀ
+l u n NGưều n
+[ ] Vũng rừng sản xuất PIẾP.ZAV
+— . n Nơn
+I Vẫlì`rs;|1:ả'r1u›tllít . _ G N TMol Sm
+nông nghiệp c; e-e
+¡ Ÿ ) YA w 3 ~3ề(
+Đ8i cá ¡ . Ễ'Ắ`Ắvj' n è'
+Bãi tôm ề'j t về ) n Ắ . Bnh Định 5
+`.fo" L T x <@à v á S ù( -
+s‹ - Cáctỉnh trọng điểm N ,eỂ'r7Irj»;c M Ạ S
+n ¬-. 2 XN S
+n lanh giới vùng ~ N À
+kinh tế - ii A s
+"ị LEm *.Ễ'Ồ sa^_,Ể
+pei ¡Ø -. gé&§ ' : ./'°Khánh Hoà >
+“đgài -”“ôtákNŠI n a . .
+< `ổ , l'v \ `I"-› : '.i'~Ạ".ĩ)tĩ~Lỹì1ịí ẩ z
+s › n Ù ỞỀ** x‹ = N
+: đêng 7 N T Y LẠ
+> Qđ Nem Dự n9 „ N Tra Minh ế t, Ÿ #>
+x Qxm Ề*`Ổ` a ~ ' . ���fậ
+x I a $ 1 ¬
+Hình 9.2. Lược đồ lâm nghiệp và thuỷ sản Việt Nam, năm 2002
+35
+
+--- Trang 37 ---
+Chúng ta phấn đấu thực hiện chiến luợc trồng mới 5 triệu ha rừng vào năm
+2010, đưa tí lệ che phủ rừng lên 43%, chú trọng bảo vệ rừng phòng hộ, rừng
+đặc dụng và trồng cây gây rừng. Mô hình nông - lâm kết hợp đang được phát
+triển, góp phần bảo vệ rừng và nâng cao đời sống cho nhân dân.
+
+Việc đầu tư trồng rừng đem lại lợi ích gì ? Tại sao chúng ta phải vừa khai thác
+vừa báo vệ rừng ?
+II. NGÀNH THUÝ SÁN
+
+Thuỷ sản là ngành kinh tế quan trọng, có ý nghĩa to lớn về kinh tế [kã hội và
+góp phần bảo vệ chủ quyền vùng biển của nước ta. Các mặt hàng thuỷ sản ngày
+càng được ưa chuộng trên thị trường trong nước và quốc tế.
+
+1. Nguồn lợi thuỷ sản
+
+Nước ta có điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên khá thuận lợi để phát
+triển ngành khai thác và nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, nước lợ, nước ngọt.
+
+Bốn ngư trường trọng điểm của nước ta là : ngư trường Cà Mau [Kiên Giang,
+ngư trường Ninh Thuận [Bình Thuận [Bà Rịa [Vũng Tàu, ngư trường Hải Phòng
+[Quảng Ninh và ngư trường quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa.
+
+Hãy xác định trên hình 9.2 những ngư trường này.
+
+Dọc bờ biển nước ta có những bãi triều, đầm phá, các dải rừng ngập mặn.
+Đó là những khu vực thuận lợi cho nuôi trồng thuỷ sản nước lợ. Ơ nhiều
+vùng biên ven các đảo, vũng, vịnh có điều kiện thuận lợi cho nuôi thuỷ sản
+nước mặn (nuôi trên biển). Nước ta còn có nhiều sông, suối, ao, hồ,... có thể
+nuôi cá, tôm nước ngọt.
+
+Tuy nhiên, việc phát triển ngành thuỷ sản gặp không ít khó khăn.
+
+Hãy cho biết những khó khăn do thiên nhiên gây ra cho nghề khai thác và
+nuôi trồng thuỷ sdn.
+
+Nghề thuỷ sản đòi hỏi vốn rất lớn, trong khi phần lớn ngư dân còn nghèo.
+Vì vậy, quy mô ngành thuỷ sản còn nhỏ. Ở nhiều vùng ven biển, môi trường
+bị suy thoái và nguồn lợi thuỷ sản bị suy giảm khá mạnh.
+
+2. Sự phát triển và phân bố ngành thuỷ sản
+
+Do thị trường mở rộng mà hoạt động của ngành thuỷ sản trở nên sôi động.
+
+Giần một nửa số tỉnh của nước ta giáp biển, hoạt động khai thác và nuôi trồng
+thuỷ sản đang được đây mạnh. Nghề cá ở các tính duyên hải Nam Trung Bộ và
+Nam Bộ phát triển mạnh.
+
+36
+
+--- Trang 38 ---
+Bảng 9.2. Sản lượng thuỷ sản (nghìn tấn)
+Tổng số
+- Ðmưưệc | NgHườn -
+1990 890,6 728,5 162,1
+1994 1465,0 1120,9 344,1
+1998 1782,0 1357,0 425,0
+2002 2647.4 1802,6 844,8
+Hãy so sánh số liệu trong bảng, rút ra nhận xét về sự phát triển của ngành
+thuỷ sdn.
+
+Khai thác hải sản : Sản lượng khai thác tăng khá nhanh, chủ yếu do tăng số
+lượng tàu thuyền và tăng công suất tàu. Các tỉnh dẫn đầu về sản lượng khai thác
+là Kiên Giang, Cả Mau, Bà Rịa [Vũng Tàu và Bình Thuận.
+
+Nuôi trồng thuỷ sản : Nuôi trồng thuỷ sản gần đây phát triển nhanh, đặc biệt là
+nuôi tôm, cá. Các tỉnh có sản lượng thuỷ sản nuôi trồng lớn nhất là Cà Mau,
+An Giang và Bến Tre.
+
+Xuất khẩu thuỷ sản đã có bước phát triển vượt bậc. Trị giá xuất khẩu năm 1999
+đạt 971 triệu USD, năm 2002 đạt 2014 triệu USD (đứng thứ ba sau dầu khí và
+may mặc). Xuất khẩu thuỷ sản đã là đòn bẩy tác động đến toàn bộ các khâu khai
+thác, nuôi trồng và chế biến thuỷ sản.
+
+Hiện nay, sản lượng khai thác vẫn chiếm tỉ trọng lớn, sản lượng nuôi trồng
+tuy chiếm tỉ lệ nhỏ hơn nhưng có tốc độ tăng nhanh.
+
+Rừng nước ta cần được khai thác hợp lí đi đôi với trồng mới
+và bảo vệ rừng.
+Sản xuất thuỷ sản phát triển mạnh mẽ, xuất khẩu thuỷ sản
+tăng vượt bậc.
+^ kÀ ` ` ^
+CAU HOI VAÀ BÀI TẠP
+1. Hãy xác định trên hình 9.2, các vùng phân bố rừng chủ yếu.
+2. Hãy xác định trên hình 9.2, các tỉnh trọng điểm nghề cá.
+3. Căn cứ vào bảng 9.2, hãy vẽ biểu đồ ba đường biểu diễn thể hiện sản lượng
+thuỷ sản, thời kì 1990 [P002.
+37
+
+--- Trang 39 ---
+-—.... Bàảii0.Thựhanh — . ˆ^wW^¬A
+~ ` ^ z ^ ^ ˆ đ =
+VE VÀ PHAN TÍCH BIEU ĐÓ VE SỰ THAY ĐÓI CƠ CẤU
+DIỆN TÍCH GIEO TRÔNG PHẦN THEO CÁC LOẠI CÂẦY,
+
+v ? ` # x
+SỰ TẦNG TRƯƠNG ĐAN GIA SÚC, GIA CẮM
+Chọn một trong hai bài tập sau :
+Bài 1. Cho bảng số liệu :
+Bảng 10.1. Diện tích gieo trồng, phân theo nhóm cây (nghìn ha)
+ây — Năm | 990 | 2002 -
+Tổng số 9040,0 12831,4
+Cây lương thực 6474,6 8320,3
+Cây công nghiệp 11993 2337,3
+Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác 1366,1 2173,8
+a) Hãy vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây. Biểu
+đồ năm 1990 có bán kính là 20 mm; biểu đồ năm 2002 có bán kính là 24 mm.
+b) TỪừ bảng số liệu và biểu đồ đã vẽ, hãy nhận xét về sự thay đối quy mô diện tích
+và tỉ trọng diện tích gieo trồng của các nhóm cây.
+Bài 2. Cho bảng số liệu :
+Bảng 10.2. Số lượng gia súc, gia cầm và chỉ số tăng trưởng (năm 1990 = 100,0%)
+Chỉ số Chỉ số Chỉ số Chỉ số
+Trâu (nghìn| tăng Bò tăng Lợn tăng |Giacầm | tăng
+con) trưởng |(nghìn con) | trưởng (nghìn con) | trướng | (triệu con) | trưởng
+(%) (%) (%) (%)
+1990 2854,1 100,0 | 3116,9 100,0 ¡ 12260,5 | 100,0 107,4 100,0
+1995 29628 | 103,8 | 3638,9 116,7 | 16306,4 | 133,0 142,1 1323
+2000 28972 |101,5| 4127,9 132,4 | 20193,8 | 164,7 196,1 182,6
+2002 2814,4 98.6 | 4062,9 130,4 | 23169,5 | 189,0 233.3 2172
+a) Vẽ trên cùng hệ trục toạ độ bốn đường biểu diễn thể hiện chỉ số tăng trưởng đàn
+gia súc, gia cầm qua các năm 1990, 1995, 2000 và 2002.
+b) Dựa vào bảng số liệu và biểu đồ đã vẽ, hãy nhận xét và giải thích tại sao đàn
+gia cầm và đàn lợn tăng. Tại sao đàn trâu không tăng.
+38
+
+--- Trang 40 ---
+BIẬWN —-  ỈỈ,.ềề.....
+Z ^ x 2 ? ^
+CÁC NHAN TÔ ẢNH HƯƠNG ĐEN
+z _4 ` ^ x ^ ^
+SỰ PHÁT TRIEN VÀ PHAN BỘ CÔNG NGHIỆP
+Sự phát triển và phân bố công nghiệp nước ta phụ thuộc vào các nhân
+tố tự nhiên và các nhân tố kinh tế [kã hội. Khác với nông nghiệp, sự
+phát triển và phân bố công nghiệp chịu tác động trước hết bởi các
+nhân tố kinh tế [xã hội. Tuy nhiên, các nhân tố tự nhiên vẫn đóng vai
+trò quan trọng trong các ngành công nghiệp khai thác.
+I. GCÁC NHÂN TỔ TỰ NHIÊN
+Tài nguyên thiên nhiên của nước ta đa dạng, tạo cơ sở nguyên liệu, nhiên liệu
+và năng lượng để phát triển cơ cấu công nghiệp đa ngành. Các nguồn tài nguyên
+có trữ lượng lớn là cơ sở để phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm.
+_ Nhiên liện: than, dầu, Công nghiệp năng lượng,
+Ễ u
+| ẳễltiỆfâl- vn i dyởng
+d ngh a aE NởI C(huỷ đện)
+Hình 11.1. Sơ đồ về vai trò của các nguồn tài nguyên thiên nhiên đối với sự phát
+triển một số ngành công nghiệp trọng điểm ở nước ta
+Dựa vào bản đồ Địa chất [khoáng sdản (trong Atlat Địa lí Việt Nam) hoặc bản
+đồ Địa lí tự nhiên V tệt Nam và kiến thức đã học, nhận xét về ảnh hưởng của
+phân bố tài nguyên khoáng sản tới phân bố một số ngành công nghiệp trọng
+điểm.
+39
+
+--- Trang 41 ---
+Sự phân bố tài nguyên trên lãnh thổ tạo các thế mạnh khác nhau của các
+vùng. Ví dụ, Trung du và miền núi Bắc Bộ có thế mạnh nổi bật về công nghiệp
+khai khoáng, công nghiệp năng lượng (than, thuỷ điện, nhiệt điện).
+
+II. GCÁC NHÂN TỐ KINH TẾ [XÃ HỘI
+1. Dân cư và lao động
+
+Nước ta có số dân đông, sức mua đang tăng lên, thị hiếu cũng có nhiều thay
+đổi, vì thế thị trường trong nước ngày càng được chú trọng trong phát triển công
+nghiệp. Nguồn lao động dồi dào và có khả năng tiếp thu khoa học kĩ thuật, tạo
+điều kiện phát triển các ngành công nghiệp cần nhiều lao động và cả một số
+ngành công nghệ cao. Đây cũng là một điều kiện hấp dẫn đầu tư nước ngoài vào
+công nghiệp.
+
+2. Cơ sở vật chất [Kĩ thuật trong công nghiệp và cơ sở hạ tầng
+
+Nhìn chung, trình độ công nghệ của ngành công nghiệp nước ta còn thấp,
+hiệu quả sử dụng thiết bị chưa cao, mức tiêu hao năng lượng và nguyên vật liệu
+còn lớn. Cơ sở vật chất kĩ thuật chưa đồng bộ và chỉ phân bố tập trung ở một
+số vùng.
+
+Cơ sở hạ tầng giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, cung cấp điện,
+nước.... đang từng bước được cải thiện, nhất là ở các vùng kinh tế trọng điểm,
+vì thế đã góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp ở những vùng này.
+Việc cải thiện hệ thống đường giao thông có �� nghĩa như thế nào với phát triển
+công nghiệp ?
+
+3. Chính sách phát triển công nghiệp
+
+Chính sách phát triển công nghiệp ở nước ta thay đổi qua các thời kì lịch sử,
+có ảnh hưởng lâu dài tới sự phát triển và phân bố công nghiệp. Trước hết là
+chính sách công nghiệp hoá và các chính sách đầu tư phát triển công nghiệp.
+
+Trong giai đoạn hiện nay, chính sách công nghiệp đã gắn liền với việc phát
+triển kinh tế nhiều thành phần, khuyến khích đầu tư ngoài nước và trong nước,
+đổi mới cơ chế quản lí kinh tế, đổi mới chính sách kinh tế đối ngoại.
+
+40
+
+--- Trang 42 ---
+4. Thị trường
+Thị trường có ý nghĩa như thế nào với phát triển công nghiệp ?
+
+Công nghiệp chỉ có thế phát triển khi chiếm lĩnh được thị trường. Hàng công
+nghiệp nước ta có thị trường trong nước khá rộng lớn, nhưng ngay tại thị trường
+này cũng đang bị cạnh tranh ngày càng quyết liệt bởi hàng ngoại nhập. Hàng
+công nghiệp nước ta có những lợi thế nhất định trong xuất khẩu sang thị trường
+các nước công nghiệp phát triển, nhưng còn hạn chế về mẫu mã, chất lượng....
+Sức ép của thị trường đã và đang làm cho cơ cấu công nghiệp trở nên đa dạng,
+linh hoạt hơn.
+
+Dựa vào tài nguyên thiên nhiên phong phú, nền công nghiệp
+nước ta có cơ cấu đa ngành. Các nguồn tài nguyên có trữ lượng
+lớn là cơ sở để phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm. Sự
+phân bố các loại tài nguyên khác nhau tạo ra các thế mạnh khác
+nhau của từng vùng. Sự phát triển và phân bố công nghiệp phụ
+thuộc mạnh mẽ vào các nhân tố kinh tế [xã hội.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy sắp xếp các nhân tố tự nhiên và kinh tế - xã hội (được nêu trong bài)
+tương ứng với các yếu tố đầu vào và đầu ra ảnh hướng đến sự phát triển và
+phân bố công nghiệp.
+_ Sự phát triển và _
+ừỆ yêu tô | L phân bố công — Cacyeu tô
+2. Hãy phân tích ý nghĩa của việc phát triển nông, ngư nghiệp đối với ngành công
+nghiệp chế biến lương thực thực phẩm.
+41
+
+--- Trang 43 ---
+Baii2⁄- .. . ì .
+⁄ ¬_ ` ^ x
+
+SỰ PHÁT TRIEN VÀ PHÁN BỘ
+
+CÔNG NGHIỆP
+
+Công nghiệp nước ta đang phát triển nhanh, với cơ cấu ngành đa
+
+dạng, trong đó có những ngành công nghiệp trọng điểm. Công nghiệp
+
+phân bố tập trung ở một số vùng, nhất là ở Đông Nam Bộ và Đồng
+
+bằng sông Hồng.
+
+I. 0ữ CẤU NGÀNH CÔNG NGHIỆP
+
+Hệ thống công nghiệp của nước ta hiện nay gồm có các cơ sở nhà nước,
+ngoài nhà nước và các cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài.
+
+Nước ta có đầy đủ các ngành công nghiệp thuộc các lĩnh vực. Một số ngành
+công nghiệp trọng điểm đã được hình thành ; đó là những ngành chiếm tỉ trọng
+cao trong giá trị sản lượng công nghiệp, được phát triển dựa trên những thế
+mạnh về tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động, nhằm đáp ứng nhu cầu thị
+trường trong nước và tạo ra nguồn hàng xuất khẩu chủ lực. Sự phát triển của
+những ngành này có tác động thúc đẩy sự tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu
+kinh tế.
+
+ỹ. Khai thác nhiên liệu
+103 7 H Diện
+& [—1 Gơkhí, điện tử
+ỉIa“ịÌễ`Jt’,“*jỆ,› [EZT] Hoá chất
+— ì L Vật liệu xây dựng
+IØZZ] Chế biến lương thực thực phẩm
+3 [ Ï Dệtmay
+l IEH] Các ngành công nghiệp khác
+Hình 12.1. Biểu đồ tỉ trọng của các ngành công nghiệp trọng điểm trong cơ cấu
+giá trị sản xuất công nghiệp, năm 2002 (%)
+Dựa vào hình 12.1, hãy xếp thứ tự các ngành công nghiệp trọng điểm của nước
+ta theo tỉ trọng từ lớn đến nhỏ.
+42
+
+--- Trang 44 ---
+"\`
+\ áủìj !
+—\ n è E
+A › HH TRUNG QUỐC
+C k~ A \\Ếẫầ› Ề’ . ử. ¡ ể„
+: ửí»ẹ\ \ịẺfj Ễẩễ : i - qf_Jị,q"
+b 5 L X - @v.... Øv đc _.. ỏ
+THÁILAN v _——
+KHAI THÁC NHIÊN LIỆU Ề _
+® Thanđá . , 25 2 A
+® Dẩumỏ . x
+® KháẾt Ễ Ắ i (
+NHÀ MÁY ĐIỆN ,.....ựJ Ế zAy,yZS £A\
+Ể ` Ú =”x.xiền
+% Thuỷ đin G I
+đang xây dựng L Ản: 590HRŸ / Ð
+A\  CAM-PU-ƠHIA _ -fwow .. 2 Ì
+VỒỐA Ô N N ⁄ b
+ỂÊ ự `ì\"\Q"ặ`ĩ`:.«~Ĩ~"'Ồ'²'.ỉ.`~.`d` v đ Hông Hgc %
+< cmeos ( 88 A ⁄ ðn, CN @ ®Fwxs
+- m l S (hai
+: QRTMOM, Ẻẻ'ẫ è
+ÿ . -
+0(hếnt l ⁄ ",ỦỦ A l. ~'gặêỈ—
+Lan Đð 7 Á +
+9Eh— i — 201m - SUKE L yđ Ạ : IAu`lAIJl~ÃiF
+. J`,'x
+Hình 12.2. Lược đồ công nghiệp khai thác nhiên liệu và công nghiệp điện, năm 2002
+43
+
+--- Trang 45 ---
+II. CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRỌNG ĐIỂM
+1. Công nghiệp khai thác nhiên liệu
+
+Công nghiệp khai thác than phân bố chủ yếu ở vùng than Quảng Ninh, gần
+đây môi năm sản xuất khoảng từ 15 đến 20 triệu tấn. Than được khai thác lộ
+thiên là chính, còn lại là khai thác hầm lò.
+
+Các mỏ dầu khí hiện nay được phát hiện và khai thác chủ yếu ở vùng thềm
+lục địa phía Nam. Hàng trăm triệu tấn dầu và hàng tỉ mét khối khí đã được
+khai thác. Dầu thô là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước
+ta hiện nay.
+
+Hãy xác định trên hình 12.2 các mỏ than và dầu khí đang được khai thác.
+2. Công nghiệp điện
+
+Công nghiệp điện ở nước ta bao gồm nhiệt điện và thuỷ điện. Hiện nay, mỗi
+năm đã sản xuất trên 40 tỉ kWh và sản lượng điện ngày càng tăng để đáp ứng
+nhu cầu của nền kinh tế. Các nhà máy thuỷ điện lớn là Hoà Bình, Y-ady,
+Trị An,... Nhà máy thuỷ điện Sơn La đang xây dựng sẽ là nhà máy thuỷ điện
+lớn nhất nước ta. Tổ hợp nhiệt điện lớn nhất là Phú Mỹ (tỉnh Bà Rịa [Vũng
+Tàu) chạy bằng khí. Nhà máy nhiệt điện Phả Lại là nhà máy nhiệt điện chạy
+bằng than lớn nhất cả nước.
+
+3. Một số ngành công nghiệp nặng khác
+
+Công nghiệp cơ khí [điện tử là ngành có cơ cấu sản phẩm hết sức đa dạng. Các
+trung tâm công nghiệp cơ khí [điện tử lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh, Hà
+Nội và Đà Nẵng. Ngoài ra là các trung tâm Thái Nguyên, Hải Phòng, Vinh,
+Biên Hoà, Cần Thơ,...
+
+Công nghiệp hoá chất có sản phẩm được sử dụng rộng rãi trong sản xuất
+và sinh hoạt. Các trung tâm công nghiệp hoá chất lớn nhất là Thành phố
+Hồ Chí Minh, Biên Hoà (Đồng Nai), Hà Nội, Hải Phòng, Việt Trì [Lâm Thao
+(Phú Thọ)...
+
+Công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng có cơ cấu khá đa dạng. Các nhà máy
+xi măng lớn, hiện đại đã được xây dựng, tập trung nhất là ở vùng Đồng bằng
+sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng cao cấp tập
+trung ở ven các thành phố lớn, nơi có nhu cầu lớn về các loại sản phẩm này.
+
+44
+
+--- Trang 46 ---
+ẾIIỂ""" _¬
+.N SN Ôag B
+N A Ở' TRUNG QUỐC
+.I` Ù ` i~ `* s
+ể v j " . + 2 BĂ- C v-""n " ĩ_ 02 : I, 3 à n # d :
+'Ả.\.___`.`I'.o'-I"\`_`I, Hà Đô JIL ›ĩ’.._Ợỏb`l..'v'À`g Long : Ễì_
+\Q_` yùM ủụll-ư - l 7 / Vố "f ` \
+L a Ặ 1'l’mhffl : v 7 ' ị.
+Ị" "...I ." ". u|u N 4 n
+1 "-. t á Ẻ`
+` Ạ S Đồng Hới
+THÁILAN , 2 XÂ x«s
+I. ì "`x r
+TRUNG TÂM CÔNG NGHỆP v.. . -.e‹* E,
+L . Q
+mẩu bình ỵ\ Ẻ_ N %
+.X M C , -®(?Sn
+Năng Lượng . Ỹ
+.Š |uyện kim H Lui XQuảng Ngãi
+<“) qgwt H _
+; L a Ý Psm |Ý -
+.đắ  Chế biến làm sản : / ; Quy Nn `
+.< 0hế biển lương hực thực phẩm \
+.<đ Sàn xuất hàng lIãu dùng ; `_ ¬
+—— 366 _ ..
+NC CAM-PU-CHIA _ ,- GN N m
+À 2014 - Thép
+| A .. `ề V 4 A : b
+I Rạnh Gá v N Ấ L Qmaieemel ự
+- tl|z1:ansẫ:u.I'lltẦ" J W S Tề Ể……… .. ..
+- i R” mox , chá
+L CA Mai — / u - 0H y LỦ acm
+9Kn 0i 1Kn - Z70Km C0M9 . | m-uun
+Hình 12.3. Lược đồ các trung tâm công nghiệp tiêu biểu của Việt Nam, năm 2002
+45
+
+--- Trang 47 ---
+4. Công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm
+Đây là ngành công nghiệp chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cơ cấu giá trị sản
+xuất công nghiệp. Các phân ngành chính là :
+[{'hế biến sản phẩm trồng trọt (xay xát, sản xuất đường, rượu, bia, nước ngọt,
+chế biến chè, thuốc lá, cà phê, dầu thực vật).
+[Chế biến sản phẩm chăn nuôi (chế biến thịt, trứng, sữa), thực phẩm đông
+lạnh, đồ hộp....
+[Chế biến thuỷ sản (làm nước mắm, sấy khô, đông lạnh....).
+Công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm phân bố rộng khắp cả nước.
+Tập trung nhất là ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Biên Hoà,
+Đà Nẵng.
+5. Công nghiệp dệt may
+Là ngành sản xuất hàng tiêu dùng quan trọng của nước ta, công nghiệp dệt
+may dựa trên ưu thế về nguồn lao động rẻ. Các sản phẩm của ngành may đã
+được xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới và là một trong những mặt hàng xuất
+khẩu chủ lực của nước ta. Các trung tâm dệt may lớn nhất cả nước là Thành phố
+Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Năng, Nam Định....
+Tại sao các thành phố trên là những trung tâm dệt may lớn nhất nước ta ?
+III. CÁC TRUNG TÂM CÔNG NGHIỆP LỨN
+Hai khu vực tập trung công nghiệp lớn nhất cả nước là Đông Nam Bộ và
+Đồng bằng sông Hồng. Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là hai trung tâm
+công nghiệp lớn nhất cả nước.
+Dựa vào hình 12.3, hãy xác định hai. khu vực tập trung công nghiệp lớn nhất
+cả nước. Kể tên một số trung tâm công nghiệp tiêu biểu cho hai khu vực trên.
+Công nghiệp nước ta có cơ cấu đa dạng. Các ngành công
+nghiệp trọng điểm chủ yếu vẫn dựa trên những thế mạnh về tài
+nguyên thiên nhiên như công nghiệp khai thác nhiên liệu, công
+nghiệp chế biến lương thực thực phẩm hoặc dựa trên thế mạnh
+về lao động như công nghiệp dệt may.
+Các trung tâm công nghiệp lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh
+và Hà Nội.
+Công nghiệp đang phát triển mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu công
+nghiệp hoá đất nước.
+46
+
+--- Trang 48 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy chứng minh rằng cơ cấu công nghiệp nước ta khá đa dạng.
+2. Dựa vào hình 12.3 và hình 6.2, hãy xác định các trung tâm công nghiệp tiêu biểu
+cho các vùng kinh tế ở nước ta.
+3. Điền vào lược đồ trống Việt Nam các mỏ than, dầu khí đang được khai thác, các
+nhà máy thuỷ điện và nhiệt điện lớn.
+B —-. Ỉ
+` H lo # Al›
+VAI TRO, ĐẶC ĐIEM PHAT TRIEN
+` ^ ˆ ?
+VÀ PHAN BO CUA DỊCH VỤ
+Dịch vụ là một trong ba khu vực kinh tế lớn, gồm các ngành dịch vụ
+sản xuất, dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ công cộng. Các ngành dịch vụ thu
+hút ngày càng nhiều lao động, tạo việc làm, đem lại nguồn thu nhập
+lớn cho nền kinh tế.
+I. 0ữ CẤU VÀ VAI TRÒ CÚA DỊCH VỤ TR0NG NỀN KINH TẾ
+1. Cơ cấu ngành dịch vụ
+Dịch vụ bao gồm một tập hợp các hoạt động kinh tế, rất rộng lớn và phức tạp.
+Đó là các hoạt động đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của con người, được
+chia thành các dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ sản xuất và dịch vụ công cộng.
+47
+
+--- Trang 49 ---
+> Thương nghiệp, dịch vụ sửa chữa
+\ r8000 ] méo m miheu
+Ầ [ ] Dịch vụ cá nhân và cộng đồng
+— 487 [ ] Giaothông vận tỗi,
+— | bưu chính viễn thông
+. v. | sANxuất ET] Tài dính, tín dụng
+Kinh doanh tài sản, tư vấn
+4 /⁄02 d -S, DỊCH VỤ UIl KHCN, giáo dục, y tế, văn hoá, thể thao
+i | CÔNG CỘNG Ì |E Quản lí nhà nước, đoàn thể và
+| bảo hiểm bắt buộc
+Hình 13.1. Biểu đổ cơ cấu GDP của các ngành dịch vụ, năm 2002 (%)
+Dựa vào hình 13.1, hãy nêu cơ cấu ngành dịch vụ.
+Cho ví dụ chứng minh rằng nền kinh tế càng phát niển thì các hoạt động dịch
+Vụ càng trở nên đa dạng.
+2. Vai trò của dịch vụ trong sản xuất và đời sống
+
+Nhờ có các hoạt động vận tải, thương mại mà các ngành kinh tế nông, lâm,
+ngư nghiệp và công nghiệp được cung cấp nguyên liệu, vật tư sản xuất ; đồng
+thời sản phâm của các ngành này cũng được tiêu thụ. Các hoạt động dịch vụ
+cũng tạo ra các mối liên hệ giữa các ngành sản xuất, các vùng trong nước và
+giữa nước ta với nước ngoài.
+
+Các ngành dịch vụ thu hút ngày càng nhiều lao động, tạo nhiều việc làm, góp
+phần quan trọng nâng cao đời sống nhân dân và đem lại nguồn thu nhập lớn cho
+nền kinh tế.
+
+Dựa vào kiến thức đã học và sự hiểu biết của bản thân, hãy phân tích vai trò của
+ngành bưu chính - viên thông trong sản xuất và đời sống.
+z ø ?
+II. ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÁC NGÀNH DỊCH VỤ Ứ NƯỚC TA
+1. Đặc điểm phát triển
+
+Khu vực dịch vụ ở nước ta mới chiếm khoảng 25% lao động nhưng lại chiếm
+
+38,5 % trong cơ cấu GDP (năm 2002).
+48
+
+--- Trang 50 ---
+Trong điều kiện mở cửa nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ngành dịch
+vụ ở nước ta phát triển khá nhanh và ngày càng có nhiều cơ hội để vươn lên
+ngang tầm khu vực và quốc tế.
+
+Dựa vào hình 13.1, tính tỉ trong của các nhóm dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ sản
+xuất, dịch vụ công cộng và nêu nhận xét.
+
+Việt Nam đang trở thành thị trường thu hút nhiều công ti nước ngoài mở các
+hoạt động dịch vụ, nhất là trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, y tế,
+du lịch, giáo dục đại học,... Điều này càng cho thấy rõ khả năng thu lợi nhuận
+cao của các ngành dịch vụ.
+
+Việc nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng hoá các loại hình dịch vụ phải
+dựa trên trình độ công nghệ cao, lao động lành nghề, cơ sở hạ tầng kĩ thuật tốt.
+Đây là một thách thức trong phát triển các hoạt động dịch vụ ở nước ta hiện nay.
+
+2. Đặc điểm phân bố
+
+Sự phân bố của các hoạt động dịch vụ phụ thuộc chặt chẽ vào phân bố của
+các đối tượng đòi hỏi dịch vụ, trước hết là phân bố dân cư. Vì vậy, ở các thành
+phố lớn, thị xã, các vùng đồng bằng là nơi tập trung đông dân cư và nhiều ngành
+sản xuất cũng là nơi tập trung nhiều hoạt động dịch vụ. Ngược lại, ở các vùng
+núi, dân cư thưa thớt, kinh tế còn nặng tính chất tự cấp, tự túc thì các hoạt động
+dịch vụ còn nghèo nàn.
+
+Tại sao các hoạt động dịch vụ ở nước ta phân bố không đều ?
+
+Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trung tâm dịch vụ lớn nhất và đa
+dạng nhất ở nước ta. Đây là hai đầu mối giao thông vận tải, viên thông lớn nhất
+cả nước. Ở hai thành phố này tập trung nhiều trường đại học lớn, các viện
+nghiên cứu, các bệnh viện chuyên khoa hàng đầu. Đây cũng là hai trung tâm
+thương mại, tài chính, ngân hàng lớn nhất nước ta. Các dịch vụ khác như quảng
+cáo, bảo hiểm, tư vấn, văn hoá, nghệ thuật, ăn uống.... đều phát triển mạnh.
+
+Dịch vụ là các hoạt động đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt
+của con người. Ở nước ta, khu vực dịch vụ mới thu hút khoảng
+25% lao động nhưng lại chiếm tỉ trong lớn trong cơ cấu GDP.
+Trong điều kiện mở cửa nền kinh tế, các hoạt động dịch vụ đã
+phát triển khá nhanh và ngày càng có nhiều cơ hội để vươn lên
+ngang tầm khu vực và quốc tế. Các hoạt động dịch vụ tập trung
+ở những nơi đông dân và kinh tế phát triển.
+49
+
+--- Trang 51 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa vào nội dung bài học, em hãy lập sơ đồ các ngành dịch vụ theo mẫu
+dưới đây :
+2. Lấy ví dụ chứng minh rằng ỏ đâu đông dân thì ỏ đó tập trung nhiều hoạt động
+dịch vụ.
+3. Tại sao Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trung tâm dịch vụ lớn nhất và
+đa dạng nhất ở nước ta ?
+Baii4 . _ —  é~-:-‹. .
+^ ˆ ?2
+GIÁO THONG VAN TAI
+VÀ BƯU CHÍNH VIEN THÔNG
+Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông đang phát triển rất
+nhanh. Các loại hình dịch vụ này ngày càng đa dạng và hoạt động
+có hiệu quả.
+I. GIA0 THÔNG VẬN TẢI
+1. Ý nghĩa
+Giao thông vận tải có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mọi ngành kinh tế
+và đối với sự hoạt động hiệu quả của nền kinh tế thị trường. Giao thông vận tải
+thực hiện các mối liên hệ kinh tế trong nước và ngoài nước. Nhờ vào việc phát
+triển giao thông vận tải mà nhiều vùng khó khăn đã có cơ hội để phát triển.
+50
+
+--- Trang 52 ---
+2. Giao thông vận tải ở nước ta đã phát triển đầy đủ các loại hình
+Giao thông vận tải
+Đường Đường Đường Đường Đường Đường
+bộ sắt sông biển hàng không ống
+Bảng 14.1. Cơ cấu khối lượng hàng hoá vận chuyển phân theo các loại hình vận tải (%)
+(không kể vận tải bằng đường ống)
+Khối lượng hàng hoá vận chuyển
+Loại hình vận tải
+
+Quan sát bảng 14.1, hãy cho biết loại hình vận tải nào có vai trò quan trọng nhất
+trong vận chuyển hàng hoá. Tại sao ?
+
+Loại hình nào có tỉ trọng tăng nhanh nhất ? Tại sao ?
+
+Đường bộ : Hiện nay, cả nước có gần 205 nghìn km đường bộ, trong đó có
+hơn 15 nghìn km đường quốc lộ. Vận tải đường bộ chuyên chở được nhiều hàng
+hoá và hành khách nhất, đồng thời cũng được đầu tư nhiều nhất. Các tuyến
+đường quan trọng đang được mở rộng, nâng cấp, tiêu biểu là quốc lộ l A chạy từ
+Lạng Sơn đến Cà Mau, quốc lộ 5, quốc lộ 18, quốc lộ 51, quốc lộ 22, đường
+Hồ Chí Minh. Nhiều phà lớn đã được thay băng cầu, nhờ đó giao thông được thông
+suốt Tuy nhiên, còn nhiều đường hẹp và chất lượng xấu.
+
+g1
+
+--- Trang 53 ---
+N
+„ .N $
+���“'.Ể*I' r`Àằ-..
+r. MỸ G I ế JJLI`_g.**ỉỀ,';" f.›-_ĩ c P
+Ể N - ˆ¬ , ỂVJs…'" - 6ap Bằnd \ .“
+Í 1`.-,’“-"s5 ¬ Ñ 1 "_'1ỵ" n L `1A,J" ` —$ S " Ù ˆ
+Ổ N N 3 Th b N r n & s
+C H N l v i Ịfi.J._,',*›— : fD : Ñ A ó
+Èc . "lI—*Ề . "n`_f `4r'ì AI À Ăl"r 3 ` ,> . …_w íÒ* a
+! " ""Í"ỆẢJ"'7ỷ›lk ỵẳởíổĩ Ä - ỆcẠ`~ L UỆ`Ì*1 h À _.-"’—-.
+. Ị""ĨỆ\ É VÁ ư fr x. ñ › , cõ ậ'
+Ỉ . Ìp @ - C đảoHãNem
+LÍ - Đêm : ' s v
+TC A NH m
+—4A—— Đường ð \`.. N SN ĐẠNẾm - n : Ẻèủgỏ\
+——”m ường sát Qỉ =n A . N Ể'P gaY
+N n I N EN VE 'aỦu ffll tẤỂj . "ỄL\íI\`ìf" " - `44"` n".. * ›I/"'> t -
+.. w , VZY Â m
+`I' aụ ủffl."\ 'Ảf"f 'dắ",`Ễ'rf,›"v"~“-1^-ử«qJ»-1`-`ẵ` U 1 Nhm ®
+L .. 24 Du kiưên n x ` * _
+x - . n
+Š - Cữa khẩu | e : Ấ\ẹ\ ..
+À Ý CAM - PUACHIA) ~ ~ m r l
+cx.í. ^ L n n x l . s : 4"j_
+Úv Ắ\`Ề ffkỀ E \y r n . « v : Ạ .,
+.nrỬI-lỦ-ỦỊ.-' . : Ụf:` .. ij› Ắ" ".`›l_pj7x\|_"x / - . A n
+s H Hl'IQÉ M2 c f`.'lẩ ›Ùụ>ỂYỈL'JIỀ † C r bá "I`_'.-“.ã _›t~ , L ¬ ⁄
+*4 : - r"QỂ_..«Ử_ỂI ỉiì 5\ w ñ À m :J"m 2
+> 'Ỉ E losndOw] Ở quan - lLỀ ạ«ợÌ |
+L goxn - 78 K  3/0Kw l n MÀLLÀLXIÀ. HRUOHÄX - Jỹu
+Hình 14.1. Lược đồ mạng lưới giao thông, năm 2002
+52
+
+--- Trang 54 ---
+Dựa vào hình 14.1, hãy xác định các tuyến đường bộ xuất phát từ thủ đô Hà Nội
+và Thành phố Hồ Chí Minh.
+
+Đường sắt : Tổng chiều dài đường sắt chính tuyến là 2632 km. Đường sắt
+Thống Nhất (Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh) cùng với quốc lộ 1A làm thành
+trục xương sống của giao thông vận tải ở nước ta. Các tuyến đường sắt còn lại đều
+năằm ở miền Bắc. Đường sắt luôn được cải tiến kĩ thuật.
+
+Dựa vào hình 14.1, hãy kể tên các tuyến đường sắt chính.
+
+Đường sông : Mạng lưới đường sông của nước ta mới được khai thác ở mức
+độ thấp, tập trung ở lưu vực vận tải sông Cửu Long là 4500 km và lưu vực vận
+tải sông Hồng là 2500 km.
+
+Đường biển : Bao gồm vận tải ven biển và vận tải biển quốc tế. Hoạt động
+vận tải biển quốc tế được đẩy mạnh do việc mở rộng các quan hệ kinh tế đối
+ngoại. Ba cảng biển lớn nhất là Hải Phòng, Đà Nẵng và Sài Gòn.
+
+Đường hàng không : Hàng không Việt Nam đã và đang phát triển đội máy bay
+theo hướng hiện đại hoá. Đến năm 2004, hàng không Việt Nam đã sở hữu những
+máy bay hiện đại nhất như Boeing 777, Boeing 767,... Mạng nội địa có 24 đường
+bay đến 19 sân bay địa phương với ba đầu mối chính là Hà Nội (Nội Bài),
+Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh (Tân Sơn Nhất). Mạng quốc tế ngày càng
+được mở rộng, trực tiếp nối Việt Nam với nhiều nước ở châu Á, châu Âu, Bắc Mĩ
+và Ô-xtrây-li-a.
+
+ư g? `N @ J .U
+| 4 #&.x -
+I’fầ + ¬ — …»ật'._r²²f’
+" _ử_v<›—J’
+Hình 14.2. Cầu Mỹ Thuận bắc qua sông Tiền
+53
+
+--- Trang 55 ---
+Đường ống : Vận tải đường ống đang ngày càng phát triển, gắn với sự phát
+triển của ngành dầu khí. Vận chuyển bằng đường ống là cách hiệu quả nhất để
+chuyên chở dầu mỏ và khí.
+
+II. BƯU CHÍNH VIÊN THÔNG
+
+Việc phát triển bưu chính viễn thông có ý nghĩa chiến lược, góp phần đưa
+Việt Nam trở thành một nước công nghiệp, nhanh chóng hội nhập với nền
+kinh tế thế giới. Những dịch vụ cơ bản của bưu chính viễn thông là điện
+thoại, điện báo, truyền dẫn số liệu, Internet, phát hành báo chí, chuyển bưu
+kiện, bưu phẩm....
+
+Bưu chính đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Mạng bưu cục không
+ngừng được mở rộng và nâng cấp. Nhiều dịch vụ mới với chất lượng cao ra đời
+như chuyển phát nhanh, chuyển tiền nhanh, điện hoa, tiết kiệm qua bưu điện.
+Trong tương lai, nhiều dịch vụ mới sẽ ra đời như mua bán hàng qua bưu chính,
+khai thác dữ liệu qua bưu chính....
+
+Mật độ điện thoại, một chỉ tiêu đặc trưng cho sự phát triển viễn thông tăng rất
+nhanh, tốc độ tăng lớn hơn mức tăng trưởng của kinh tế nói chung.
+
+Việt Nam hiện là nước có tốc độ phát triển điện thoại đứng thứ hai thế giới.
+
+Số máyY00 dân
+⁄
+? Ĩ
+8
+5
+4
+3 -
+b 2
+1 10
+: 0
+1991 1995 197 - 199 2002 - Năm
+Hình 14.3. Biểu đồ mật độ điện thoại cố định (số máy/100 dân)
+54
+
+--- Trang 56 ---
+Toàn mạng lưới điện thoại đã được tự động hoá, tới tất cả các huyện và tới
+hơn 90% số xã trong cả nước. Đến giữa năm 2002, cả nước có hơn 5 triệu thuê
+bao điện thoại cố định, gần 1 triệu thuê bao điện thoại di động.
+
+Năng lực mạng viễn thông quốc tế và liên tỉnh được nâng lên vượt bậc. Các dịch
+vụ nhắn tin, điện thoại di động, điện thoại dùng thẻ, thư điện tử, truyền số liệu....
+không chỉ dừng ở các thành phố lớn như trước mà đã và đang phát triển tới hầu hết
+các tỉnh.
+
+Hơn mười năm qua ngành viễn thông đã thành công trong việc đi thắng vào hiện
+đại. Việt Nam có 6 trạm thông tin vệ tinh, 3 tuyến cáp quang biến quốc tế nối
+trực tiếp Việt Nam với hơn 30 nước, qua châu Á, Trung Cận Đông, đến Tây Âu.
+Tuyến cáp quang Bắc - Nam nối tất cả các tỉnh thành.
+
+Nước ta hoà mạng Internet vào cuối năm 1997. Mạng Internet quốc gia là kết
+cấu hạ tầng kĩ thuật tối quan trọng để phát triển và hội nhập. Trên cơ sở phát
+triển Internet mà hàng loạt dịch vụ khác đã được phát triển như phát hành các
+báo điện tử, các trang WEB của các cơ quan, các tổ chức kinh tế, các trường
+học.... Đang hình thành mạng giáo dục và có thể tiến hành dạy học trên mạng,
+glao dịch buôn bán trên mạnpg....
+
+Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông được đầu tư lớn và
+có hiệu quả. Các tuyến đường được đầu tư nâng cấp, các cầu
+mới đang thay cho phà. Hàng không được hiện đại hoá, mở rộng
+mạng lưới quốc tế và nội địa. Số người dùng điện thoại tăng vọt.
+Số thuê bao Internet cũng đang tăng rất nhanh.
+^ kÀ ` ` ^
+CAU HOI VA BÀI TẠP
+1. Trong các loại hình giao thông ở nước ta, loại hình nào mới xuất hiện trong thời
+gian gần đây ?
+2. Dựa vào hình 14.1, hãy kể tên và xác định các quốc lộ chính.
+3. Xác định trên hình 14.1, các cảng biển lớn ở nước ta.
+1, Việc phát triển các dịch vụ điện thoại và Internet tác động như thế nào đến đời
+sống kinh tế - xã hội nước ta ?
+59
+
+--- Trang 57 ---
+Bảiil5_........... .
+THƯƠNG MẠAI VÀ DU LỊCH
+Trong điều kiện kinh tế càng phát triển và mở cửa, các hoạt động
+thương mại và du lịch có tác dụng thúc đẩy sản xuất, cải thiện đời sống
+và tăng cường quan hệ hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực và
+trên thế giới.
+
+I. THƯƠNG MẠI
+
+1. Nội thương
+
+Nhờ vào những thành tựu to lớn của công cuộc Đổi mới mà các hoạt động
+nội thương đã thay đổi căn bản. Cả nước là một thị trường thống nhất. Hàng hoá
+dồi dào, đa dạng và tự do lưu thông. Hệ thống các chợ hoạt động tấp nập cả ở
+thành thị và nông thôn.
+
+Các thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân đã giúp cho nội thương
+phát triển mạnh mẽ.
+
+Quy mô dân số, sức mua của nhân dân tăng lên và sự phát triển của các hoạt
+động kinh tế khác đã tạo nên mức độ tập trung khác nhau của các hoạt động
+thương mại giữa các vùng trong nước.
+
+Nghin tï đồng
+100
+89,4
+LẠ
+6 . 8
+40
+26,5
+20 201 78
+2
+) “gôngbằng Trungdo Bắp - Duyênh\ Tậy í Đðm= Đôngbềng Vũng
+sðng Hồng vàmiếnnúi Trungtr Ngam Nguyên - Nam sùng
+BấcBộ  Bộ Trung Bộ Bộ Cửu Long
+Hình 15.1. Biểu đồ tổng mức bán lỏ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu
+dùng phân theo vùng, năm 2002
+56
+
+--- Trang 58 ---
+Quan sát hình 15.1, hãy cho biết hoạt động nội thương tập trung nhiều nhất ở
+những vùng nào của nước ta ?
+
+Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai trung tâm thương mại, dịch vụ lớn
+và đa dạng nhất nước ta. Ở đây có các chợ lớn, các trung tâm thương mại lớn,
+các siêu thị.... Đặc biệt, các dịch vụ tư vấn, tài chính, các  dịch vụ sản xuất và
+đầu tư nói chung đã làm nổi bật hơn nữa vai trò và vị trí của hai trung tâm này.
+
+GS Ị //f Jị =Ñ . h,n_l . -. Lìb
+l ( 4 ¬ k L l .& -
+
+j +
+Hình 15.2. Chợ Đồng Xuân, Hà Nội
+ICAs : GỊlx Ỉl / Í , : ì
+|CASuOS..Ự | ~ —
+
+ginn i ÿ 2ng A l ¬|
+
+V :'~"Ớ` ; ⁄ ~ xẠ ..
+Hình 15.3. Chợ Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh
+57
+
+--- Trang 59 ---
+- . —] 4
+5 HHH || ï? “E:
+t . v,IỆ „ m .. t
+s : . ( '-'z a : - qu L 4 v à
+Hình 15.4. Trung tâm thương mại Tràng Tiền, HàNội. Hình15.5. Trung tâm thương mại Sài Gòn
+2. Ngoại thương
+Ngoại thương là hoạt động kinh tế đối ngoại quan trọng nhất ở nước ta. Nền
+
+kinh tế cảng phát triển và mở cửa thì hoạt động ngoại thương càng quan trọng,
+
+có tác dụng trong việc giải quyết đầu ra cho các sản phẩm, đổi mới công nghệ,
+
+mở rộng sản xuất với chất lượng cao và cải thiện đời sống nhân dân.
+
+- . [~Ï Hàng công nghiệp nặng
+và khoáng sản
+O — - “BI Hãng công nghiệp nhẹ và
+a . tiểu thủ công nghiệp
+9 /Í [~ ] Hàng nông, lâm, thuỷ sần
+Hình 15.6. Biểu đồ cơ cấu giá trị xuất khẩu, năm 2002 (%)
+Hãy nhận xét biểu đồ và kể tên các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước ta mà
+em biết.
+Nước ta cũng đang nhập khẩu nhiều máy móc thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu.
+
+Phần nhập khẩu lương thực thực phẩm và hàng tiêu dùng chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ.
+
+58
+
+--- Trang 60 ---
+nugum | ' m .Ị L .
+, : › .' I_ Ẹ ) E52I6 i\ỷ e
+zØ đ N : .‹
+N ÊN v Xề Jr r " 4,
+; - : x ầ’ạ_;_ 4 Hình 15.7.
+Jẩ"-' „ hưyn C à Chế biến cá tra
+: i R Dự 7 .. xuất khẩu
+— J - S
+
+Hiện nay, nước ta buôn bán nhiều nhất với thị trường khu vực châu Á [Thái
+Bình Dương như Nhật Bản, các nước ASEAN, Trung Quốc, Hản Quốc,
+O-xtrây-lia và vùng lãnh thổ như Đài Loan. Thị trường châu Âu và Bắc Mĩ ngày
+càng tiêu thụ nhiều hàng hoá của Việt Nam.
+
+l. DULỊCH
+
+Du lịch ngày càng khẳng định vị thế của mình trong cơ cấu kinh tế cả nước,
+đem lại nguồn thu nhập lớn, góp phần mở rộng giao lưu giữa nước ta với các
+nước trên thế giới và cải thiện đời sống nhân dân.
+
+Nước ta giàu tài nguyên du lịch tự nhiên (phong cảnh, bãi tắm đẹp, khí hậu
+tốt, có nhiều vườn quốc gia với các động, thực vật quý hiếm....) và tài nguyên
+du lịch nhân văn (các công trình kiến trúc, di tích lịch sử, lễ hội truyền thống,
+các làng nghề truyền thống, văn hoá dân gian,...). Nhiều địa điểm du lịch nổi
+tiếng đã được công nhận là di sản thế giới : Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong
+Nha - Kẻ Bàng, Quần thể di tích Cố đô Huế, Di tích Mỹ Sơn, Phố cổ Hội An.
+
+Năm 2002, cả nước đã đón hơn 2.6 triệu lượt khách quốc tế và hơn 10 triệu
+khách trong nước. Hiện nay, ngành du lịch đang có chiến lược để tạo ra nhiều
+sản phẩm du lịch mới, tăng sức cạnh tranh trong khu vực.
+
+Nội thương phát triển với hàng hoá phong phú, đa dạng. Mạng
+lưới lưu thông hàng hoá có ở khắp các địa phương. Ngoại thương
+mở rộng các mặt hàng và các thị trường xuất nhập khẩu. Du lịch
+có nhiều tiềm năng phát triển.
+
+59
+
+--- Trang 61 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có những điều kiện thuận lợi nào để trở thành
+các trung tâm thương mại, dịch vụ lớn nhất cả nước ?
+2. Hãy xác định trên lược đồ Việt Nam một số trung tâm du lịch nổi tiếng.
+3. Vì sao nước ta lại buôn bán nhiều nhất với thị trường khu vực châu Á - Thái
+Bình Dương ?
+— Bàii6 Thựchnh -
+~ ~ ^ ^ ~
+VE BIEU ĐÓ VE SỰ THAY ĐÓI
+CƠ CÂU KINH TE
+Cho bảng số liệu sau đây :
+Bảng 16.1. Cơ cấu GDP của nước ta, thời kì 1991 - 2002 (%)
+UỂng số 100,0 /100,0 |100,0 |100,0 ¡100,0 |100,0 |100,0
+Nông, lâm, ngư nghiệp 40,/5 | 2991272 12568 ) 254 | 239 | 23;0
+Côngnghiệp-xâydựng | 238 | 289 | 288 321 | 345 | 381 | 385
+Dịch vụ 35,7 | 41,2 | 44,0 | 42,1 | 40,1 | 38,6 | 38,5
+a) Hãy vẽ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP của nước ta, thời kì 1991 - 2002.
+b) Hãy nhận xét biểu đồ bằng cách trả lời các câu hỏi sau :
+- Sự giảm mạnh tỉ trọng của nông, lâm, ngư nghiệp từ 40,5% xuống còn 23,0%
+nói lên điều gì ? \
+- TỈ trọng của khu vực kinh tế nào tăng nhanh ? Thực tế này phản ánh điều gì ?
+60
+
+--- Trang 62 ---
+SỰ PHÂN HOÁ LÃNH THỔ
+
+Bàii7/... . ìõìhõ
+
+VÙNG TRUNG DU VÀ MIỄN NÚI BẮC BỘ
+
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng lãnh thổ rộng lớn phía bắc đất nước
+
+với nhiều thế mạnh về vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên
+
+nhiên để phát triển kinh tế. Giữa hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc có
+
+sự chênh lệch đáng kể về một số chỉ tiêu phát tri��n dân cư, xã hội.
+
+Các tỉnh Đông Bắc : Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh,
+Bắc Giang, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Tuyên Quang,
+Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai.
+
+Các tính Tây Bắc: . Hoà Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu.
+
+Diện tích : 100 985 km2
+
+Dân số : 11,5 triệu người (năm 2002)
+
+. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIỨI HẠN LÃNH THỔ
+
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng lãnh thổ phía bắc, chiếm 30,7% diện
+tích và 14,4% dân số cả nước (năm 2002).
+
+Quan sát hình 17.1, hãy xác định và nêu ý nghĩa vị trí địa lí của vùng.
+
+Với đường bờ biển kéo dài từi Móng Cái đến Quảng Yên thuộc địa bàn tỉnh
+Quảng Ninh, Trung du và miền núi Bắc Bộ không chỉ có phần đất liền rộng lớn
+mà còn có cả vùng biển giàu tiềm năng ở phía đông nam.
+
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ có đặc điểm chung là chịu sự chi phối
+sâu sắc của độ cao địa hình.
+61
+
+--- Trang 63 ---
+TRUN UỐC a l
+i H Quảng Tây S
+- S N N _¬
+_Õ N(Z42 4 J 1 0 ' L
+`.M' _.. `\\_` Lý ff’ ¬ ] j_ẫ_x_"{ ⁄ ỉE 0 r Ẩ'.~.'.`*`ỉũ~ụ' l” s J; - ỊJ ` :
+u \4 Ẻ "› - `Ố` «` s jửlz'ự'ỉì lJ\'ỂFFIỊĨỂỀCL ụLỉfÍ Ÿ . s Ẻ<ưỏ » -
+yfz A'Ĩ-NỈ;;.k’\ lb 'L;.IỈ'—ĩ Ĩjí Ưlhị'_,ẹí'*prà’ịẳịư ỉởh ; s n > ¬ ;
+r Biên ” . s .. Xuân Sm. . " ^. .. .
+. ¬ fỀĨ—\ H'\". "…\ \ a-Jw;av:Oả `r"`Ị;ẵ-J ẮứmC .I,Ỉmv
+8 n d
+O - ! - = ˆ
+.Z BẮC TRUNG BỘ ""-. Ð.Bạch Long VỸ , ỳ
+ÿ X
+uz& s |
+m Than + Thiếc L Đávôi X Thuỷ điện Bãi cá
+A Sất Œ chi-kẽm E1 Đất hiếm
+Ranh giới vùng kinh tế
+b< Mangan - T pii 9 Nước khuáng
+© Tían Apatl ÍVÌ Vườn quốc gia
+~ Trên1500m 1500 500  ZØ0r- 0 gỌ Sáuhgnð0m
+- Đồng Bôxfi Ï`` Bñ tắm
+Hình 17.1. Lược đồ tự nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
+Miền núi Bắc Bộ đặc trưng bằng địa hình núi cao và chia cắt sâu ở phía tây
+bắc, còn ở phía đông bắc phần lớn là địa hình núi trung bình.
+Dựa vào hình 17.1, xác định vị trí các mởỏ : than, sắt, thiếc, apatit và các dòng
+sÔng có tiềm năng phát triển thuỷ điện - sông Đà, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy.
+Dải đất chuyển tiếp giữa miền núi Bắc Bộ và châu thổ sông Hồng có tên
+gọi là trung du Bắc Bộ và được đặc trưng băng địa hình đôổi bát úp xen kẽ
+những cánh đồng thung lũng băng phăng. Đây là địa bàn thuận lợi cho việc
+phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp, xây dựng các khu công
+nghiệp và đô thị.
+Trung du và miền núi Bắc Bộ gồm hai tiểu vùng : Đông Bắc và Tây Bắc với
+những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên và thể mạnh kinh tế.
+62
+
+--- Trang 64 ---
+Bảng 17.1. Điều kiện tự nhiên và thế mạnh kinh tế ở Trung du và miền núi Bắc Bộ
+Núi trung bình Khai thác khoáng sản : than, sắt, chì, kẽm,
+và núi thấp. Các. | thiếc, bô xit, apatit, pirit, đá xây dựng... Phát
+dãy núi hình triển nhiệt điện (Uông Bí,... ). Trồng rừng, cây
+Đông Bắc cánh cung. công nghiệp, dược liệu, rau quả ôn đới và cận
+Khí hậu nhiệt nhiệt. Du lịch sinh thái : Sa Pa, hồ Ba Bể,...
+đới ẩm có mùa . | Kinh tế biển : nuôi trồng, đánh bắt thuỷ sản,
+đông lạnh. du lịch vịnh Hạ Long.
+MneØ 4 HN I c a n thuê GI 0hUô Øiền Hoà EE thuỸ
+hiếm trớ. Khí hậu ê EC : Ñ : l
+HN T. n n b điện Sơn La trên sông Đà)... Trồng rừng, cây
+Tây Bắc nhiệt đới ấm có . ¬ G
+s công nghiệp lâu năm, chăn nuôi gia súc lớn
+mừa đồng (cao nguyên Mộc Châu).
+ít lạnh hơn. :
+Căn cứ vào bảng 17.1, hãy nêu sự khác biệt về điều kiện tự nhiên và thế mạnh
+kinh tế giữa hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc.
+
+Về mặt tự nhiên, Trung du và miền núi Bắc Bộ cũng gặp không ít khó khăn.
+Địa hình bị chia cắt mạnh, thời tiết diễn biến thất thường, gây trở ngại cho hoạt
+động giao thông vận tải cũng như tổ chức sản xuất và đời sống, nhất là ở vùng
+cao và biên giới. Khoáng sản tuy nhiều chủng loại, phân bố khá tập trung, song
+trữ lượng nhỏ, điều kiện khai thác phức tạp. Việc chặt phá rừng bừa bãi đã dẫn
+tới xói mòn, sạt lở đất, lũ quét, làm cho chất lượng môi trường bị giảm sút
+nghiêm trọng.
+
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN GƯ, XÃ HỘI
+
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là địa bàn cư trú xen k��� của nhiều dân tộc
+ít người : Thái, Mường, Dao, Mông.... ở Tây Bắc ; Tày, Nùng, Dao, Mông....
+ở Đông Bắc. Người Kinh cư trú ở hầu hết các địa phương. Đồng bào các dân
+tộc có nhiều kinh nghiệm canh tác trên đất dốc, kết hợp sản xuất nông nghiệp
+với lâm nghiệp, chăn nuôi gia súc lớn, trồng cây công  nghiệp, cây dược liệu,
+rau quả ôn đới và cận nhiệt. Tuy nhiên, giữa Đông Bắc và Tây Bắc có sự chênh
+lệch đáng kể về một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội.
+
+63
+
+--- Trang 65 ---
+L 0 làu - G; cẠ S S . U. ” 242227 C - dữùi Syợ CM
+Ô i TN T n = . , ế ẵ_* —
+.”; 7 I / ư~ _I..____ - ầTM'y’I 5 - ____._ỵW, z
+( s = đ Lá Fi42 = _ . v ) ẫ C n ] -
+Ể ` - Ạ ñ ñ = L ¬ %- . .. Ẻ_F» 2
+
+g .W = Q . 4* Ø 727/wAP 7 4= s x mG . 2929229000
+
+.- ”. d TuP G .. .ò ;7 02297. › t `Ẻw~ịữ~ ~ u :
+
+DA v 0 G NNP a l u guán
+.. _.. ..v N Ư . iẻp$ 2
+: “ SN . c 2 — . i 12 @ i
+
+"`4 _1°f' "`__,I À ; ~ . , " Ế. ¬ f~ í )v Ắ{Ảrơ ( 2 :
+
+Ù 2 ⁄ S í Ặ ; . . 5c."` lf,"." % : % ếf`Ế 2 ._`ả Ấ4.' .Ề I;P. e Y
+là. 45 3272
+ó ˆ . .z" - T đ XYỐ
+Hình 17.2. Ruộng bậc thang ở miền núi Bắc Bộ
+
+Bảng 17.2. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Trung du và miền núi
+Bắc Bộ (Đông Bắc, Tây Bắc) và cả nước, năm 1999
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng | Nghìn đồng 210,0 295,0
+Dựa vào số liệu trong bảng 17.2, hãy. nhận xét sự chênh lệch về dân cư, xã hội
+của hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc.
+64
+
+--- Trang 66 ---
+Nhờ thành tựu của công cuộc Đổi mới, đời sống của đồng bào các dân tộc
+đã được cải thiện. Phát triển cơ sở hạ tầng, nước sạch nông thôn, đẩy mạnh xoá
+đói, giảm nghèo là những vấn đề đang được quan tâm hàng đầu trong nhiều dự
+án phát triển kinh tế miền núi Bắc Bộ.
+
+Trung du và miền núi Bắc Bộ có điều kiện giao lưu kinh tế - xã
+hội với Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, đồng thời với các
+tỉnh phía nam Trung Quốc và Thượng Lào. Tài nguyên khoáng
+sản, thuỷ điện phong phú và đa dạng. Khí hậu nhiệt đới ẩm có
+mùa đông lạnh thích hợp cho cây công nghiệp cận nhiệt và ôn
+đới. Đây là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc, đời sống một bộ
+phận dân cư vẫn còn nhiều khó khăn nhưng đang được cải thiện.
+^ ? ˆ` ˆ` ^
+CAU HOI VA BÀI TẠP
+1. Hãy nêu những thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên của Trung du và miền núi
+Bắc Bộ.
+2. Tại sao trung du Bắc Bộ là địa bàn đông dân và phát triển kinh tế - xã hội cao
+hơn miền núi Bắc Bộ ?
+3. Vì sao việc phát triển kinh tế, nâng cao đời sống các dân tộc phải đi đôi với bảo
+vệ môi trường tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên ?
+65
+
+--- Trang 67 ---
+Bauia_ . ,
+VŨNG TRUNG DU VÀ MIEN NÚI BẮC BỌ
+(tiếp theo)
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là địa bàn phát triển nhiều ngành công
+nghiệp quan trọong như khai khoáng và thuỷ điện. Cơ cấu sản xuất
+nông nghiệp đa dạng, đặc biệt là trồng cây công nghiệp, cây dược
+liệu, rau quả cận nhiệt và ôn đới. Các thành phố công nghiệp đang
+phát huy vai trò trung tâm kinh tế vùng.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+Văn Nam UNG U(3 ỀỊỂ x
+fuì'" t yi k I n
+_ 1 a0/Bả ‡ $
+: T l3` .Ị G ìẺ5Ị'J ` c / < ,N í {tt" 2 `Ố ~' ỳ
+Nna N m AN vư . Ứ L .U
+4\ BA @ e s c TRể: A 4
+Ô n Œ s à `Ề²" ỮỔg. — C
+` - LẠ . : Hõ`ề RỒNG . E-nỂ"ỳ J.,'.Ĩ
+ấ cLz'íJ’ì'lẻ°-t’Ì’Í'°"" ~#8 SX Hàng liêu dùng. EE n rìng giàu và trung bình Đường sắt
+2 Hoáchấ — Chế biến lương Vũngnônglâmkếhgpp— © Đường0lò
+.<đ SXVật lệu xây dựng . thực thực phẩm Ranh giới
+88 Chế biến lâm sản [ ] Vũnglúa, , gia cầm R vùng tht6
+X Nhiệt điện ;I Thuỷ điện Qữa khâu
+X Thuỷ điện đang xây dựng VW“ Traubo Ÿ Quế ‡ Sanbay ÿ Cảng
+KHAI THÁC KHOÁNG SẴN v . T` Bitắm
+®Thn (CThếc @ Chè Cà phê @  Disẩn thiên
+®sgh ØpPr ỀỂ X*n Ổ nhiên thế giới
+®Đồmn (Ạ Apalt à 5 Cay ăn quả ÄV]  Vườn quốc gia
+Hình 18.1. Lược đồ kinh tế vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
+66
+
+--- Trang 68 ---
+Xác định trên hình 18.1] các nhà máy nhiệt điện, thuỷ điện, các trung tâm công
+nghiệp luyện kim, cơ khí, hoá chất.
+
+Nhờ có nguồn thuỷ năng và nguồn than phong phú mà ngành công nghiệp
+năng lượng có điều kiện phát triển mạnh, bao gồm cả thuỷ điện và nhiệt điện.
+
+Ngoài thuỷ điện Hoà Bình, Thác Bà, việc triển khai một số dự án lớn như
+thuỷ điện Sơn La (2400 MW), thuỷ điện Tuyên Quang (342 MW) đã góp phần
+phát triển kinh tế — xã hội của vùng và kiểm soát lũ cho đồng bằng sông Hồng.
+
+Hình 18.2. Đập thuỷ điện Hoà Bình trên sông Đà
+
+Hãy nêu ý nghĩa của thuỷ điện Hoà Bình.
+
+Nhiều tỉnh đã xây dựng các xí nghiệp công nghiệp nhẹ, chế biến thực phẩm,
+sản xuất xi măng, thủ công mĩ nghệ trên cơ sở sử dụng nguồn nguyên liệu dồi
+dào tại chô.
+
+2. Nông nghiệp
+
+Lúa và ngô là các cây lương thực chính. Cây lúa chủ yếu được trồng ở một
+số cánh đồng giữa núi như : Mường Thanh (Điện Biên), Bình Lư (Lai Châu),
+Văn Chấn (Yên Bái). Hoà An (Cao Bằng), Đại Từ (Thái Nguyên). Ngô được
+trồng nhiều trên các nương rây.
+
+Nhờ điều kiện sinh thái phong phú nên sản xuất nông nghiệp có tính đa dạng
+về cơ cấu sản phẩm (nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới) và tương đối tập trung về
+quy mô. Một số sản phẩm có giá trị trên thị trường như : chè, hồi, hoa quả
+(vải thiêu, mận, mơ, lê, đào....).
+
+67
+
+--- Trang 69 ---
+Thương hiệu chè Mộc Châu (Sơn La), chè San (Hà Giang), chè Tân Cương
+(Thái Nguyên) được nhiều nước ưa chuộng.
+
+Căn cứ vào hình 18.1, xác định địa bàn phân bố các cây công nghiệp lâu năm:
+chè, hồi.
+
+Nhờ những điều kiện thuận lợi nào mà cây chề chiếm tỉ trọng lớn về diện tích
+và sdn lượng so với cả nước ?
+
+Nhờ việc giao đất, giao rừng lâu dài cho hộ nông dân mà nghề rừng phát triển
+mạnh theo hướng nông - lâm kết hợp, góp phần nâng cao đời sống các dân tộc
+và bảo vệ môi trường sinh thái.
+
+Đàn trâu ở Trung du và miền núi Bắc Bộ chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cả
+nước (57.3%). Chăn nuôi lợn cũng phát triển, đặc biệt ở các tỉnh trung du,
+chiếm khoảng 22% đàn lợn của cả nước (năm 2002).
+
+Nghề nuôi cá, tôm ở ao, hồ, đầm và vùng nước mặn, nước lợ ven biển tỉnh
+Quảng Ninh bắt đầu đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.
+
+Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn do thiếu quy hoạch,
+chưa chủ động được thị trường.
+
+3. Dịch vụ
+
+Giữa Trung du và miền núi Bắc Bộ và Đồng bằng sông Hồng đã hình thành
+môi giao lưu thương mại lâu đời.
+
+Hệ thống đường sắt, đường ô tô, cảng ven biển (cụm cảng Quảng Ninh) nối
+liền hầu hết các thành phố, thị xã ở Trung du và miền núi Bắc Bộ với các thành
+phố ở Đồng bằng sông Hồng, nhất là thủ đô Hà Nội.
+
+Xác định trên hình 18.1, các tuyến đường sắt, đường ô tô xuất phát từ thủ đô Hà Nội
+đi đến các thành phố, thị xã của các tỉnh biên giới V tệt — Trung và Việt — Lào.
+
+Các tỉnh biên giới của vùng có quan hệ trao đổi hàng hoá truyền thống với
+các tỉnh Vân Nam, Quảng Tây (Trung Quốc) và Thượng Lào. Một sôố khu kinh
+tê mở được xây dựng tại các cửa khẩu biên giới Việt — Trung sẽ thúc đây giao
+lưu hàng hoá và phát triên du lịch.
+
+Tìm trên hình 1J8.] các cửa khẩu quan trọng thuộc biên giới Việt — Trung :
+Móng Cái, Hữu Nghị, Lào Cai.
+
+Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.
+Đền Hùng, Pác Bó, Tân Trào.... là những địa điểm du lịch hướng về cội
+nguồn. Sa Pa, Tam Đảo, Ba Bể.... là những địa điểm du lịch sinh thái, nghỉ
+dưỡng hấp dẫn.
+
+68
+
+--- Trang 70 ---
+Hoạt động du lịch trở thành thế mạnh kinh tế của vùng, đồng thời góp phần
+củng cố và phát triển quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc hai bên đường biên giới.
+V. DÁO TRUNG TÂM KINH TẾ
+Các thành phố Thái Nguyên, Việt Trì, Hạ Long, Lạng Sơn là những trung tâm kinh
+tế quan trọng. Mỗi thành phố đều có một số ngành sản xuất công nghiệp đặc trưng.
+Xác định trên hình J8.] vị trí của các trung tâm kinh tế. Nêu các ngành công
+nghiệp đặc trưng của môi trung tâm.
+Các thành phố Yên Bái, Điện Biên Phủ, Lào Cai và Sơn La đang trở thành
+các trung tâm kinh tế của vùng.
+Thế mạnh kinh tế chủ yếu của vùng là khai thác khoáng sản,
+thuỷ điện, nghề rừng, chăn nuôi gia súc, trồng cây công nghiệp
+lâu năm, rau quả cận nhiệt và ôn đới.
+Các thành phố có vị trí quan trọng là Thái Nguyên, Việt Trì,
+Lạng Sơn, Hạ Long. Các cửa khẩu quốc tế quan trọng : Móng Cái,
+Hữu Nghị, Lào Cai.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Vì sao khai thác khoáng sản là thế mạnh của tiểu vùng Đông Bắc, còn phát triển
+thuỷ điện là thế mạnh của tiểu vùng Tây Bắc ?
+2. Nêu ý nghĩa của việc phát triển nghề rừng theo hướng nông - lâm kết hợp ở
+Trung du và miền núi Bắc Bộ.
+3. Dựa vào bảng 18.1, vẽ biểu đồ cột và nhận xét về giá trị sản xuất công nghiệp
+ở hai tiểu vùng Đông Bắc và Tây Bắc.
+Bảng 18.1. Giá trị sản xuất công nghiệp ở Trung du và miền núi Bắc Bộ (tỉ đồng)
+69
+
+--- Trang 71 ---
+— 8 Bàii9.Thựchành...... .
+ĐỌC BẢN ĐỒ, PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ
+ẢNH HƯỚNG CỦA TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẲN
+ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TRUNG DU
+VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ
+1. Xác định trên hình 17.1 vị trí của các mỏ : than, sắt, mangan, thiếc, bôxít, apatit,
+đồng, chì, kẽm.
+2. Phân tích ảnh hưởng của tài nguyên khoáng sản tới phát triển công nghiệp ở
+Trung du và miền núi Bắc Bộ.
+a) Những ngành công nghiệp khai thác nào có điều kiện phát triển mạnh ? Vì sao ?
+b) Chứng minh ngành công nghiệp luyện kim đen ở Thái Nguyên chủ yếu sử dụng
+nguyên liệu khoáng sản tại chô.
+c) Trên hình 18.1, hãy xác định :
+— VỊ trí của vùng mỏ than Quảng Ninh.
+— Nhà máy nhiệt điện Uông Bí.
+— Cảng xuất khẩu than Cửa Ông.
+d) Dựa vào hình 18.1 và sự hiểu biết, hãy vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa sản
+xuất và tiêu thụ sản phâm than theo mục đích :
+— Làm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện.
+— Phục vụ nhu cầu tiêu dùng than trong nước.
+— Xuất khẩu.
+70
+
+--- Trang 72 ---
+Bải20. .. Í
+VŨNG ĐOÓNG BANG SONG HONG
+Đồng bằng sông Hồng có tầm quan trọng đặc biệt trong phân công lao
+động của cả nước. Đây là vùng có vị trí địa lí thuận lợi, điều kiện tự
+nhiên, tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng, dân cư đông đúc,
+nguồn lao động dồi dào, mặt bằng dân trí cao.
+Các Ếnh, thành phố : Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Hà Tây (}, Bắc Ninh,
+Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình.
+Diện tích : 14860 km^
+Dân số:  17,5 triệu người (năm 2002)
+
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIỚI HẠN LÃNH THỔ
+
+Vùng Đồng bằng sông Hồng bao gồm đồng bằng châu thổ màu mỡ, dải đất
+rìa trung du với một số tài nguyên khoáng sản, tài nguyên du lịch và vịnh
+Bắc Bộ giàu tiềm năng.
+
+Quan sát hình 20.J, hãy xác định -
+— Ranh giới giữa Đồng bằng sông Hồng với các vùng Trung du và miền núi
+Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ.
+—Vịtrí đáo Cát Bà, đáo Bạch Long Vĩ.
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+
+Sông Hồng gắn bó ngàn đời nay với dân cư của vùng đồng bằng châu thổ
+mang tên dòng sông này.
+
+Dựa vào hình 20.] và kiến thức đã học, nêu ý nghĩa của sông Hồng đối với sự
+phát triển nông nghiệp và đời sống dân cư.
+
+Tài nguyên quý giá nhất của vùng là đất phù sa sông Hồng. Điều kiện khí
+hậu và thuỷ văn thuận lợi cho việc thâm canh tăng vụ trong sản xuất nông
+nghiệp. Thời tiết mùa đông rất phù hợp với một số cây trồng ưa lạnh.
+
+ớ Từ 1 —- 8— 2008, Hà Tây được sáp nhập vào thành phố Hà Nội
+71
+
+--- Trang 73 ---
+m TRUNG DỤ VÀ MIỄN NÚI BẮC BỘ br~²~f Ỷ
+NHPHÚC Z - X -.
+M Ô Ó | 4 l¬ .
+.. í-Á
+L I
+CácPhương , A x -Ä
+ỀJ"ì_ Vì
+a HA Xuân Thuỷ
+BẮC TRUNG BỘ .
+Đất foralt Than nâu kd - Vườnquốc gia Bãi tôm
+E Đất lấy thựt ÍÀ Khíthiển nhiên Hangđộngdulch “ = Bãicá
+[Z] Đấtphu sa [.] Đávôi 1" Bãi tắm
+1] Đấtmặn, đất phòn Sát, cao lanh n "”Aaanh giới vùng kinh tế
+[ ] Đấtxám trên @ Nước khoáng --.-=.==.-=. Địa giới hành chính tỉnh
+phù sa cổ
+Hình 20.1. L ược đồ tự nhiên vùng Đồng bằng sông Hồng
+Quan sát hình 20.1, hãy kể tên và nêu sự phân bố các loại đất ở Đồng bằng
+sông Hồng.
+
+Tài nguyên khoáng sản có giá trị đáng kể là các mỏ đá (Hải Phòng, Hà Nam,
+Ninh Bình), sét cao lanh (Hải Dương), than nâu (Hưng Yên), khí tự nhiên
+(Thái Bình).
+
+Nguồn tài nguyên biển đang đ��ợc khai thác có hiệu quả nhờ phát triển nuôi
+trồng, đánh bắt thuỷ sản, du lịch,...
+
+72
+
+--- Trang 74 ---
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ, XÃ HỘI
+Đồng bằng sông Hồng là vùng dân cư đông đúc nhất cả nước. Mật độ dân số
+trung bình 1179 người/km2 (năm 2002).
+Ngườin”
+1200 1179
+1000
+800
+600 Hình 20.2.
+400 Biểu đồ mật độ dân số của
+242 Đồng bằng sông Hồng,
+200 .” - Trung du và miền núi Bắc Bộ,
+: Tây Nguyên và cả nước, năm 2002
+Đồngbằng  Trung du và TâyNguyên  Cả nước
+sông Hồng r miền núi Bắc Bộ
+Dựa vào hình 20.2, cho biết Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao gấp
+bao nhiêu lần mức trung bình của cả nước, của các vùng Trung du và miền núi
+Bắc Bộ, Tây Nguyên ?
+Mặc dù tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số trong vùng giảm mạnh nhưng mật
+độ dân sô vân cao.
+Mộật độ dân số cao ở Đồng bằng sông Hồng có những thuận lợi và khó khăn gì
+cho sự phát triển kinh tế - xã hội ?
+Bảng 20.1. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Đồng bằng sông Hồng và
+cả nước, năm 1999
+Đ Ô Dề
+sông Hồng
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng Nghìn đồng 280,3 295,0
+73
+
+--- Trang 75 ---
+Quan sát bảng 20.1, nhận xét tình hình dân cư, xã hội của vùng Đồng bằng sông
+Hồng so với cảd nước.
+
+Đồng bằng sông Hồng là vùng có kết cấu hạ tầng nông thôn hoàn thiện nhất
+trong cả nước. Với chiều dài tổng cộng hơn 3000 km, hệ thống đê điều được xây
+dựng và bảo vệ từ đời này qua đời khác, không chỉ là bộ phận quan trọng trong kết
+cấu hạ tỉng mà còn là nét độc đáo của nền văn hoá sông Hồng, văn hoá Việt Nam.
+
+Hình 20.3. MViột đoạn đê biển ở đồng bằng sông Hồng
+
+Đồng bằng sông Hồng có một số đô thị hình thành từ lâu đời. Kinh thành
+Thăng Long, nay là Thủ đô Hà Nội được thành lập từ năm 1010. Thành phô
+cảng Hải Phòng là cửa ngõ quan trọng hướng ra vịnh Bắc Bộ.
+
+Tuy nhiên, đời sống người dân ở Đồng bằng sông Hồng cũng còn nhiều khó
+khăn do cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, dân số quá đông.
+
+Đồng bằng sông Hồng có vị trí địa lí thuận lợi trong giao lưu kinh
+tế - xã hội với các vùng trong nước. Đất phù sa sông Hồng rất
+màu mỡ, thích hợp với thâm canh lúa nước. Khí hậu nhiệt đới ẩm
+có mùa đông lạnh là điều kiện thuận lợi để phát triển vụ đông
+thành vụ sản xuất chính. Đây là vùng dân cư đông đúc nhất
+nước ta, nguồn lao động dồi dào, kết cấu hạ tầng nông thôn
+tương đối hoàn thiện. Một số đô thị được hình thành từ lâu đời.
+74
+
+--- Trang 76 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Điều kiện tự nhiên của Đồng bằng sông Hồng có những thuận lợi và khó khăn
+gì cho phát triển kinh tế - xã hội ?
+2. Tầm quan trọng của hệ thống đê điều ỏ Đồng bằng sông Hồng ?
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+Bảng 20.2. Diện tích đất nông nghiệp, dân số
+của cả nước và Đồng bằng sông Hồng, năm 2002
+Đất nông nghiệp Dân số
+(nghìn ha) (triệu người)
+Vẽ biểu đồ cột thể hiện bình quân đất nông nghiệp theo đầu người ở Đồng bằng
+sông Hồng và cả nước (ha/người). Nhận xét.
+Bải21_..... ì ìÙmœ Ô
+VŨNG ĐOÔNG BANG SONG HONG vtrếp theo)
+Trong cơ cấu GDP, công nghiệp - xây dựng và dịch vụ đang chuyển
+biến tích cực ; nông, lâm, ngư nghiệp tuy chiếm tỉ trọng thấp nhưng giữ
+vai trò quan trọng. Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đang tác động
+mạnh đến sản xuất và đời sống. Các thành phố Hà Nội,
+Hải Phòng là hai trung tâm kinh tế lớn nhất của vùng.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+Công nghiệp ở Đồng bằng sông Hồng hình thành sớm nhất Việt Nam và phát
+triển mạnh trong thời kì đất nước thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
+75
+
+--- Trang 77 ---
+- Nông, lâm, ngư nghiệp
+266 lIl Công nghiệp - xây dựng
+- Dịch vụ
+1995 2002
+Hình 21.1. Biểu đồ cơ cấu kinh tế của Đồng bằng sông Hồng (%)
+Căn cứ vào hình 21.1, hãy nhận xét sự chuyển biến về tỉ trong khu vực công nghiệp —
+xây dựng ở Đồng bằng sông Hồng.
+
+Giá trị sản xuất công nghiệp ở Đồng bằng sông Hồng tăng mạnh từ
+18,3 nghìn tỉ đồng (năm 1995) lên 55,2 nghìn tỉ đồng, chiếm 21% GDP
+công nghiệp của cả nước (năm 2002).
+
+¬ SSw" á - QUẢNGNNH Ư Q /
+
+Hà ĐoW l 7- 3 Y GD à ( 1
+D lý.. à W-›_,H 4
+._"s …J Ạ i
+BẮC TRUNG BỘ , " ;_ U .
+che n l Lognkh EZ] Wingnôm-4mkếikp @Ÿ Cảng
+ẫf' - .< Hoã chất [ ] Vùng lúa lợn, ga cắm ffl~ Sân bay quốc tố
+Êtfll`z'.&"*' - SXVBHuxyd,ng rtỔ Cáy nquả e
+x=) Chế biến tMực phẩm i ể b
+XX Nhỹiđộn # SX hàng tiêu dùng N. f" Bại m
+@ Nướckhoáng (C) Khai thác đá vớ Hạng động dụ lịch
+(ạ) Khalthác khí (S) Khai thóc sốt, cao lonh Bấi tôm Bãl cá
+Hình 21.2. Lược đồ kinh tế Đồng bằng sông Hồng
+76
+
+--- Trang 78 ---
+Phần lớn giá trị sản xuất công nghiệp tập trung ở các thành phố : Hà Nội,
+Hải Phòng.
+
+Các ngành công nghiệp trọng điểm của Đồng bằng sông Hồng là : công
+nghiệp chế biến lương thực thực phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng, sản xuất vật
+liệu xây dựng và công nghiệp cơ khí.
+
+Sản phẩm công nghiệp quan trọng của vùng là máy công cụ, động cơ điện,
+phương tiện giao thông, thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng như : vải, sứ dân dụng,
+quần áo, hàng dệt kim, giấy viết, thuốc chữa bệnh, v.v.
+
+Dựa vào hình 21.2, cho biết địa bàn phân bố của các ngành công nghiệp
+trọng điểm.
+
+Ẻs . T. - ƯN
+HN Ơ Hỵ`…_` ồ ĩ q _ > 1
+\` Ÿ M : : ' - › ì
+4 — “ -.
+Lắp ráp máy cày ở Công ticơ khí v Ạ A I
+nông nghiệp Thái Bình ỉ. kÁ ⁄ A
+2. Nông nghiệp
+
+VỀ diện tích và tổng sản lượng lương thực, Đồng bằng sông Hồng chỉ đứng
+sau Đồng băng sông Cửu Long, nhưng là vùng có trình độ thâm canh cao.
+Bảng 21.1. Năng suất lúa của Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long
+
+và cả nước (tạ/ha)
+Dựa vào bảng 21.1, hãy so sánh năng suất lúa của Đồng bằng sông Hồng với
+Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
+77
+
+--- Trang 79 ---
+Hầu hết các tỉnh ở Đồng bằng sông Hồng đều phát triển một số cây ưa lạnh
+đem lại hiệu quả kinh tế lớn như các cây ngô đông, khoai tây, su hào, bắp cải,
+cả chua và trồng hoa xen canh. Vụ đông đang trở thành vụ sản xuất chính ở một
+số địa phương.
+
+Nêu lợi ích kinh tế của việc đưa vụ đông thành vụ sản xuất chính ở Đông bằng
+sông Hồng.
+
+Đàn lợn ở Đồng bằng sông Hồng chiếm tỉ trọng lớn nhất cả nước (27,2%,
+năm 2002). Chăn nuôi bò (đặc biệt là nuôi bò sữa) đang phát triên. Chăn nuôi
+g1a cẩm và nuôi trồng thuỷ sản được chú ý phát triên.
+
+3. Dịch vụ
+
+Nhờ kinh tế phát triển mà hoạt động vận tải trở nên sôi động. Thủ đô Hà Nội
+và thành phố Hải Phòng là hai đầu mối giao thông vận tải quan trọng.
+
+Dựa trên hình 21.2 và sự hiểu biết, hãy xác định vị trí và nêu ý nghĩa kinh tế —
+xã hội của cảng Hải Phòng và sân bay quốc tế Nội Bài.
+
+Hà Nội, Hải Phòng đồng thời là hai trung tâm du lịch lớn ở phía bắc đất
+nước. Đồng băng sông Hồng có nhiều địa danh du lịch hấp dẫân, nối tiếng là
+Chùa Hương, Tam Côốc - Bích Động, Côn Sơn, Cúc Phương, Đồ Sơn. Cát Bà....
+
+: # `, Ê
+N m” - —
+: ! ¬ øB — “
+: T T. a “qI |
+¬ ñ 'OQ ˆ ._. ' Ệ"", '4aI' ,
+„ .2a S -. *
+w"Ài 2 N A đ n : -
+
+- Ủu'u"] ' 3= .. &sx: -
+
+A % : Hình 21.4.
+— . Đêm trên đáo
+Cát Bà
+
+Bưu chính viễn thông là ngành phát triển mạnh ở Đồng băng sông Hồng.
+Hà Nội là trung tâm thông tin, tư vấn, chuyền giao công nghệ, đồng thời là một
+trong hai trung tâm tài chính, ngân hàng lớn nhất của nước ta.
+
+78
+
+--- Trang 80 ---
+V. CÁC TRUNG TÂM KINH TẾ VÀ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ
+
+Hà Nội, Hải Phòng là hai trung tâm kinh tế lớn nhất ở Đồng bằng sông Hồng.
+
+Các thành phố Hà Nội, Hải Phòng và Hạ Long (Quảng Ninh) tạo thành tam
+giác kinh tế mạnh cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
+
+Xác định trên hình 21.2, vị trí của các tỉnh, thành phố thuộc vùng kinh tế trọng
+điểm Bắc Bộ.
+
+Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ tạo cơ hội cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh
+tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên
+nhiên, nguồn lao động của cả hai vùng Đồng bằng sông Hồng, Trung du và
+miền núi Bắc Bộ.
+
+Vùng lũnh tế trong điểm Bắc Bộ
+Hà Nội, Hưng Yên, Hải D��ơng, Hải Phòng, Quảng Ninh,
+Hà Tây, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc
+Diện tích : 15,3 nghìn km2
+Dân số: . 13 triệu người (năm 2002)
+Khu vực công nghiệp tăng mạnh về giá trị và tỈ trọng trong cơ
+cấu GDP của vùng. Nghề trồng lúa nước có trình độ thâm canh
+cao. Chăn nuôi gia súc, đặc biệt là nuôi lợn chiếm tỈ trọng lớn.
+Vụ đông với nhiều cây trồng ưa lạnh đang trở thành vụ sản xuất
+chính. Hà Nội, Hải Phòng là hai trung tâm công nghiệp, dịch vụ
+quan trọng nhất.
+Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu
+kinh tế của cả hai vùng Đồng bằng sông Hồng,Trung du và miền
+núi Bắc Bộ.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Trình bày đặc điểm phát triển công nghiệp ỏ vùng Đồng bằng sông Hồng
+thời kì 1995 — 2002.
+
+2. Sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Hồng có tầm quan trọng như thế nào ?
+Đồng bằng sông Hồng có những điều kiện thuận lợi và khó khăn gì để phát triển
+sản xuất lương thực ?
+
+3. Chứng minh rằng Đồng bằng sông Hồng có điều kiện thuận lợi để phát triển
+du lịch.
+
+79
+
+--- Trang 81 ---
+— Bài22Thựchnh ˆ
+~ ` ^ H 4 ^ ^ ^ ^
+VE VÀ PHAN TÍCH BIEU ĐỒ VE MỖI QUAN HẸỆ
+~ ^ ˆ < `
+GIỮA DÀN SO, SẲN LƯỢNG LƯƠNG THỰC VÀA
+BÌNH QUAN LƯƠNG THỰC THEO ĐẦU NGƯƠI
+1. Dựa vào bảng 22.1, vẽ biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng dân số, sản
+lượng lương thực và bình quân lương thực theo đầu người ở Đồng bằng
+sông Hồng
+Bảng 22.1. Tốc độ tăng dân số, sản lượng lương thực và bình quân lương thực
+theo đầu người ở Đồng bằng sông Hồng (%)
+ư 34 u xee | w | mụụ | mưm
+EE IE
+2. Dựa vào biểu đồ đã vẽ và các bài học 20, 21, hãy cho biết :
+a) Những điều kiện thuận lợi và khó khăn trong sản xuất lương thực ở Đồng bằng
+sông Hồng.
+b) Vai trò của vụ đông trong việc sản xuất lương thực thực phẩm ở Đồng bằng
+sông Hồng.
+c) Ảnh hưởng của việc giảm tỉ lệ gia tăng dân số tới đảm bảo lương thực của vùng.
+80
+
+--- Trang 82 ---
+Bi23 — .. . ì‹ Í
+VÙNG BẮC TRUNG BỘ
+Vùng Bắc Trung Bộ có tài nguyên khoáng sản, rừng, biển, tài nguyên
+du lịch khá phong phú và đa dạng, nhưng cũng có nhiều thiên tai, gây
+không ít khó khăn trong sản xuất và đời sống. Người dân có truyền
+thống cần cù lao động, dũng cảm.
+Các tính : Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình,
+Quảng Trị, Thừa Thiên — Huế.
+
+Diện tích : 51 513 km^
+Dân số:: 10,3 triệu người (năm 2002)
+
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIỚI HẠN LÃNH THỔ
+
+Bắc Trung Bộ là dải đất hẹp ngang, kéo dài từ dãy Tam Điệp ở phía bắc tới
+dãy Bạch Mã ở phía nam.
+
+Phía tây là dải núi Trường Sơn Bắc, giáp với nước Cộng hoà Dân chủ Nhân
+dân Lào, phía đông là Biển Đông.
+
+Quan sát hình 23.1, hãy xác định giới hạn lãnh thổ và nêu ý nghĩa vị trí địa lí
+của vùng.
+
+II. ĐIỀU ỦỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+Quan sát hình 23.1 và dựa vào kiến thức đã học, hãy cho biết dải núi
+Trường Sơn Bắc ảnh hưởng như thế nào đến khí hậu ở Bắc Trung Bộ.
+
+Bắc Trung Bộ có sự khác biệt giữa phía bắc và phía nam dãy Hoành Sơn.
+Dựa vào hình 23.1 và hình 23.2, hãy so sánh tiềm năng tài nguyên rừng và
+khoáng sản phía bắc và phía nam dây Hoành Sơn.
+
+Từ tây sang đông, các tỉnh trong vùng đều có núi, gò đồi, đồng bằng, biển và
+hải đảo.
+
+Thiên tai thường xảy ra, gây nhiều khó khăn cho sản xuất và đời sống dân cư
+Bắc Trung Bộ.
+
+Bằng kiến thức đã học, hãy nêu các loại thiên tai thường xảy ra ở Bắc Trung Bộ.
+81
+
+--- Trang 83 ---
+22 TmÀGDUỰA,, Ủ B ’ aa
+2 g‡ ` U l`Ql_ Ể Cị
+ì";Ịử/Ỉ' -. Ầì b n
+.. - TU
+S =Y .ó. N 7 fỄ lềc (TRUNG QUỐC)
+[voezsg ~ DAHÀ TNH SĨ
+—W NX⁄
+N hyö a - KEE: QUẢNG BÌ \Ầ T 2
+NS . u n : sS. À Ểỷở
+I . fịẢ ` N R : nI\ ¿ :
+7 N N
+\° - DUYÊNHẢI (
+V„ . NAM TRUNG BỘ ~
+A sát 4Ễlr Đá quý Bãi tôm Ủ vườ quốc gia
+\ lJỈĩ\
+®© vànm [1 Đávôi Bãi tắm
+Bãi cá
+hế Mgngan I Sát, cao lanh Hang động
+9 Nước khoáng
+M crơm
+Ô Tíun Trn1500m 180 509 200/ 50 0 50 100 Sâuhơni00m
+s n m u = -
+Hình 23.1. Lược đồ tự nhiên vùng Bắc Trung Bộ
+82
+
+--- Trang 84 ---
+0 l c Hoành Sơn
+[ ] NamHoành Sơn
+Hình 23.2. Biểu đồ tỉ l��� đất lâm nghiệp có rừng phân theo phía bắc và phía nam
+Hoành Sơn (%)
+NT T 79799egyneneesyenyye~ —- u n xv b S N y m Ũ
+b : — `—`Ĩ~J"'__ — _
+Hình 23.3. Công trình thuỷ lợi ỏ Hưng Lợi, Nghệ An
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ, XÃ HỘI
+Bắc Trung Bộ là địa bàn cư trú của 25 dân tộc. Trong phân bố dân cư và hoạt
+động kinh tế có sự khác biệt theo hướng từ đông sang tây. Người Kinh sinh sống
+chủ yếu ở đồng bằng ven biển ; còn vùng miền núi, gò đồi phía tây là địa bàn
+cư trú chủ yếu của các dân tộc ít người.
+83
+
+--- Trang 85 ---
+Bảng 23.1. Một số khác biệt trong cư trú và hoạt động kinh tế ở Bắc Trung Bộ
+Các dân tộc Hoạt động kinh tế
+Sản xuất lương thực, cây công
+Đồng bằng ven Chủ yếu là người nghiệp hàng năm, đánh bắt và nuôi
+biển phía đông Kinh trồng thuỷ sản. Sản xuất công
+nghiệp, thương mại, dịch vụ.
+Chủ yếu là các dân .. m s
+N I m og. n à Nghề rừng, trồng cây công nghiệp
+mỀn x Bợ i nC nì.a" Mường, lâu năm, canh tác trên nương rẫy,
+phía tây Tày, Mông, EN 252
+E u ng chăn nuôi trâu, bò đàn.
+Bru - Vân Kiêu,...
+Quan sát bảng 23.1, hãy cho biết những khác biệt trong cư trú và hoạt động
+kinh tế giữa phía đông và phía tây của Bắc Trung Bộ.
+Đời sống dân cư, đặc biệt ở vùng cao, biên giới và hải đảo còn nhiều khó
+khăn. Điều này ảnh hưởng rất lớn tới trình độ phát triển chung của vùng.
+Bảng 232. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Bắc Trung Bộ và cả nước , năm 1999
+Bắc
+Tiêu chí
+
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng Nghìn đồng| 212,4 295,0
+Dựa vào bảng 23.2, hãy nhận xét sự chênh lệch các tiêu chí của vùng so với
+cả nước.
+
+84
+
+--- Trang 86 ---
+Người dân Bắc Trung Bộ có truyền thống lao động cần cù, dũng cảm, giàu
+nghị lực trong đấu tranh với thiên tai và chống ngoại xâm. Vùng có nhiều di
+tích lịch sử, văn hoá. Di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc Cung đình Huế là những
+di sản văn hoá thế giới đã được UNESCO công nhận.
+Bắc Trung Bộ là cầu nối giữa các vùng lãnh thổ phía bắc và phía
+nam đất nước, giữa nước ta với Cộng hoà Dân chủ Nhân dân
+Lào. Trong vùng có một số tài nguyên quan trọng : rừng, khoáng
+sản, biển. Đây là địa bàn cư trú của 25 dân tộc, đời sống còn
+nhiều khó khăn.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Điều kiện tự nhiên ở Bắc Trung Bộ có những thuận lợi và khó khăn gì đối với sự
+phát triển kinh tế — xã hội ?
+2. Phân bố dân cư ở Bắc Trung Bộ có những đặc điểm gì ?
+3. Sưu tầm tư liệu (bài viết, ảnh) và viết tóm tắt, giới thiệu về vườn quốc gia
+Phong Nha — Kẻ Bàng hoặc thành phố Huế.
+Bài24— .. Í ÍĨðÍ]Í sƑ
+VUNG BÁC TRUNG BỌ triếp theo)
+So với các vùng kinh tế khác trong nước, Bắc Trung Bộ tuy còn gặp
+nhiều khó khăn, nhưng đang đứng trước triển vọng lớn nhờ phát huy
+các thế mạnh về tự nhiên, dân cư, xã hội.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN  KINH TẾ
+1. Nông nghiệp
+Nhìn chung, Bắc Trung Bộ gặp nhiều khó khăn trong sản xuất nông nghiệp.
+Năng suất lúa cũng như bình quân lương thực có hạt (lúa, ngô) theo đầu người
+đang ở mức thấp so với cả nước.
+Nêu một số khó khăn trong sản xuất nông nghiệp của vùng.
+85
+
+--- Trang 87 ---
+Kgfgườ 4626
+450 407,8 4445
+N - 37
+300 Ö 20sg 2816
+180
+0
+1995 1998 2000 2002 - Năm
+I Bác Trung Bộ [ ] 0ảnướ
+
+Hình 24.1. Biểu đồ lương thực có hạt bình quân đầu người, thời kì 1995-2002
+
+Nhờ việc đẩy mạnh thâm canh, tăng năng suất nên dải đồng bằng ven biển
+
+các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh trở thành những nơi sản xuất lúa chủ
+c ? 4 ˆ ˆ ~ ˆ ˆ N ` ¬ `
+
+yêu ở Bắc Trung Bộ. Một số cây công nghiệp hàng năm như lạc, vừng....được
+
+trồng với diện tích khá lớn trên các vùng đất cát pha duyên hải. Vùng đồi gò
+
+phía tây trồng nhiều cây ăn quả, cây công nghiệp lâu năm, chăn nuôi trâu bò
+
+đàn, trong khi vùng ven biển phía đông phát triển rộng rãi nghề nuôi trồng, đánh
+
+băt thuỷ sản.
+
+Chương trình trồng rừng, xây dựng hệ thống hồ chứa nước đang được triển
+khai tại các vùng nông - lâm kết hợp nhằm phát triển nông nghiệp, giảm nhẹ
+thiên tai và bảo vệ môi trường.
+
+Quan sát hình 24.3, hãy -
+— Xác định các vùng nông - lâm kết hợp.
+— Nêu ý nghĩa của việc trồng rừng ở Bắc Trung Bộ.
+2. Công nghiệp Tiướg
+„ „ 1000 89832
+Dựa vào hình 24.2, nhận xét
+Sự gia tăng giá trị sản xuất gạn .-
+công nghiệp ở Bắc Trung Bộ. =
+: _ 8000
+
+Nhờ có nguồôn khoáng 4652,5
+sản, đặc biệt là đá vôi, Băc 4mo-| 37052
+Trung Bộ phát triển công
+nghiệp khai khoáng và sản  2%
+xuất vật liệu xây dựng. Đây b
+là những ngành công % 1% 2000 202 - Năm
+nghiệp quan trọng hàng đầu Hình 24.2. Biểu đồ giá trị sản xuất công nghiệp của Bắc
+của vùng. Trung Bộ, thời kì 1995-2002 (giá so sánh 1994)
+
+86
+
+--- Trang 88 ---
+`\ "xMIỀN NÚTBẮC BỘ —`
+A Ẩ—\_ ^. ¡ \Ắgl 4 8. Bạch Long VŸ ặ ..
+-S S .- đảo Hỗi Nam
+merZ~⁄ 4 ` \ o
+26 q'ả'@— ` Hà Tĩnh : ¬
+LAN Ý ¬Đ N 7 onee $ T0 Ố
+. 4>À»L⁄Ð`
+S `~4l 2 A
+S l. r v
+\ NĂAM TRUNG BỘ \ À
+CÁC NGÀNH KHAI THÁC
+CÔNG NGHIỆP KHOÁNG SẲN I9Z3] Vùngrừnggiàuvàtungbinh= Š Cửa khẩu
+. [~ ] vùng nông - lâm kết hợp
+ZÔ Saxti @ Mangm [ vinglia lợ, ga cán Ÿ cảm
+.< SX vật liệu xây dựng ® đGrm
+.”"MPY W Trâu, bồ -Ả- Sân bay
+Chếbiếnl0msản . (@© Tltan .-
+- SXhàngU6udungt r (®) Thiếc - ( Di sản thiên nhiên thế giới
+.z3 Chế NÍg lương thực @ Đá quý ' (@ Di sắn văn hoá thế giới
+„ hực phẩm Œ ávn Vườn quốc gia
+X* Thuý điện đang XD qầ :
+) sSéLcaolanh @ Nướckhoáng Bãi tắm
+Hình 24.3. Lược đồ kinh tế vùng Bắc Trung Bộ
+Quan sát hình 24.3, xác định vị trí các cơ sở khai thác khoáng sdn : thiếc,
+crôm, titan, đá vôi.
+87
+
+--- Trang 89 ---
+Các ngành công nghiệp chế biến gỗ, cơ khí, dệt kim, may mặc, chế biến thực
+phẩm với quy mô vừa và nhỏ đang phát triển ở hầu hết các địa phương. Cơ sở
+hạ tầng kĩ thuật và công nghệ, cũng như việc cung ứng nhiên liệu, năng lượng
+của vùng đang được cải thiện.
+
+3. Dịch vụ
+
+Nhờ vị trí cầu nối giữa Bắc Bộ với các tỉnh phía nam nên Bắc Trung Bộ là
+địa bàn trung chuyên một khối lượng lớn hàng hoá và hành khách giữa hai
+miền Nam ~- Bắc đất nước ; từ Trung Lào, Đông Bắc Thái Lan ra Biên Đông
+và ngược lại.
+
+Quan sát hình 24.3, xác dịnh vị trí các quốc lộ 7, 8, 9 và nêu tâm quan trọng
+của các tuyến đường này.
+
+Trong xu thế kinh tế mở, du lịch cũng bắt đầu phát triển. Số lượng khách du
+lịch tới Băc Trung Bộ ngày càng tăng nhanh.
+
+Hãy kể tên một số điểm du lịch nổi tiếng ở Bác Trung Bộ.
+» J * L N N I v Mo' . t 3 ì
+; '“'l›'~í’ỉIl Ínỵ'; Ầ ’ Ử ' ư,l ệ ểị V ịợ» . ẳ›, A
+pgöưh Ø# ¬dÿt?? #x< -
+Hình 24.4. Ngôi nhà Bác Hồ tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An
+V. DÁO TRUNG TÂM KINH TẾ
+
+Thanh Hoá, Vinh, Huế là các trung tâm kinh tế quan trọng của vùng Bắc
+Trung Bộ.
+
+Xác định trên hình 24.3, những ngành công nghiệp chủ yếu của các thành phố này.
+88
+
+--- Trang 90 ---
+Thành phố Thanh Hoá là trung tâm công nghiệp lớn ở phía bắc của Bắc
+Trung Bộ.
+Thành phố Vinh là hạt nhân để hình thành trung tâm công nghiệp và dịch vụ
+của cả vùng Bắc Trung Bộ.
+Thành phố Huế là trung tâm du lịch lớn ở miền Trung và cả nước.
+Bắc Trung Bộ đang nỗ lực phát triển sản xuất nông nghiệp
+bằng việc tăng cường đầu tư thâm canh trong sản xuất lương
+thực, phát triển cây công nghiệp, chăn nuôi, nghề rừng, đánh
+bắt và nuôi trồng thuỷ sản. Vùng đang đẩy mạnh công nghiệp
+khai thác khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến
+nông sản xuất khẩu, phát triển dịch vụ, du lịch.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu những thành tựu và khó khăn trong phát triển kinh tế nông nghiệp, công
+nghiệp ở Bắc Trung Bộ.
+2. Tại sao nói du lịch là thế mạnh kinh tế của Bắc Trung Bộ ?
+3. Sưu tầm tư liệu về khu di tích quê Bác Hồ tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An.
+89
+
+--- Trang 91 ---
+B2O ". Ỉ Ể  ..k.œ»œỆk!ì.Ó
+` ^ ? ˆ
+VŨỤNG DUYEN HAI NĂM TRUNG BỌ
+Duyên hải Nam Trung Bộ có vai trò quan trọng trong sự liên kết Bắc
+Trung Bộ, Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, đồng thời kết hợp kinh tế và
+quốc phòng giữa đất liền với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa
+trên Biển Đông. Sự phong phú của các điều kiện tự nhiên và tài
+nguyên thiên nhiên đã tạo cho vùng nhiều tiềm năng để ph��t triển một
+nền kinh tế đa dạng, đặc biệt là kinh tế biển.
+Các tính, thành phố : Đà Nắng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú
+Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận.
+Diện tích : 44 254 km?
+Dân số : 84 triệu người (năm 2002)
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIỚI HẠN LÃNH THỔ
+Với hình thể hẹp ngang, kéo dài từ Đà Nẵng đến Bình Thuận, Duyên hải
+Nam Trung Bộ là cầu nối Bắc Trung Bộ với Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
+Dựa vào hình 25.J, hãy xác định :
+—Vị trí, giới hạn của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.
+— Hai quân đảo : Hoàng Sa, Trường Sa ; các đáo : Lý Sơn, Phú Quý.
+Duyên hải Nam Trung Bộ với nhiều đảo và quần đảo có tầm quan trọng về
+kinh tế và quốc phòng đối với cả nước.
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+Các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ đều có núi, gò đồi ở phía tây, dải đồng
+bằng hẹp phía đông bị chia cắt bởi nhiều dãy núi đâm ngang sát biển, bờ biển
+khúc khuỷu có nhiều vũng, vịnh.
+Tìm trên hình 25.J :
+— Các vịnh Dung Quất, Vân Phong, Cam Ranh.
+— Các bãi tắm. và địa điểm du lịch nổi tiếng.
+90
+
+--- Trang 92 ---
+*-Ễ BẮC TRUNGBỘ".... n
+A ọ =*ớằ`i'lĐÀx NẴNG 2 éỷ
+Bá. -ce®.
+. .v Á mĩ'“Đa\’°
+x N
+LÀO ÑVU 7 piýSm
+# ị ) _ T S Huỳnh
+5 J____/ ìl À . ¬
+- í l NH ĐỊNH
+° ì TÂY ( .K n
+' i S ) -
+< | \S tý n
+— _- T KHÁNH HOÀ “
+n......IỊ ` Trang '
+ĐÔN G" .ề T ¬
+S MẦYA)XE A BRUNẢYS |
+© Vàn. | Cátthuỷ ính Vườn quốc gia
+© mn Q NưEog r “T` Bãắm N m
+Trêni50Om 1500 - 500 200 50 Ũ 50 100 1000 Sâu hơn 1000m
+Hình 25.1. Lược đồ tự nhiên vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
+91
+
+--- Trang 93 ---
+Vùng nước mặn, nước lợ ven bờ. thích hợp cho nghề nuôi trồng thuỷ sản
+(nuôi tôm hùm, tôm sú). Trên một số đảo ven bờ từ tỉnh Quảng Nam đến tỉnh
+Khánh Hoà có nghề khai thác tổ chim yến (yến sào) đem lại giá trị kinh tế cao.
+Các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trên Biển Đông của nước ta có ý nghĩa lớn
+về kinh tế và quốc phòng.
+
+Đất nông nghiệp ở các đồng bằng hẹp ven biển thích hợp để trồng lúa, ngô,
+săn, khoai, rau quả và một số cây công nghiệp có giá trị như bông vải, mía
+đường. Vùng đất rừng chân núi có điều kiện phát triển chăn nuôi gia súc lớn,
+đặc biệt là nuôi bò đàn. Ngoài gỖ, rừng còn một số đặc sản quý như quế, trầm
+hương, sâm quy, kì nam và một số chim thú quý hiếm.
+
+Khoáng sản chính của vùng là cát thuỷ tình, trtan, vàng.
+
+Duyên hải Nam Trung Bộ là vùng thường bị hạn hán kéo dài ; thiên tai gây
+thiệt hại lớn trong sản xuất và đời sống, đặc biệt trong mùa mưa bão.
+
+Tính đến năm 2002, độ che phủ rừng của vùng còn 39%. Hiện tượng sa
+mạc hoá có nguy cơ mở rộng ở các tỉính cực Nam Trung Bộ (Ninh Thuận,
+Bình Thuận). Cũng như Bắc Trung Bộ, vấn đề bảo vệ và phát triển rừng ở đây
+có tầm quan trọng đặc biệt.
+
+Tại sao vấn đề bảo vệ và phát triển rừng có tÂm quan trọng đặc biệt ở các tỉnh
+cực Nam Trung Bộ ?
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN CƯ, XÃ HỘI
+
+Trong phân bố dân cư và hoạt động kinh tế có sự khác biệt giữa vùng đồi núi
+
+phía tây và đồng băng ven biển phía đông.
+Bảng 25.1. Một số khác biệt trong phân bố dân cư và hoạt động kinh tế theo
+hướng từ đông sang tây ở Duyên hải Nam Trung Bộ
+Đồng bằn Chủ yếu là người Kinh, một bộ phận nhỏ | Hoạt động công nghiệp,
+mẵ mểng là người Chăm. Mật độ dân số cao, phân | thương mại, du lịch, khai
+bố tập trung ở các thành phố, thị xã. thác và nuôi trồng thuỷ sản.
+
+Đồi núi Chủ yếu là các dân tộc : Cơ-tu, Chăn nuôi gia súc lớn (bò
+
+hatâv | Re-glai, Ba-na, Ê-đê,... Mật độ dân số. | đàn), nghề rừng, trồng cây
+
+P Ÿ | thấp. TỈỉ lệ hộ nghèo còn khá cao. công nghiệp.
+
+92
+
+--- Trang 94 ---
+Căn cứ vào bảng 25.1, hãy. nhận xét về sự khác biệt trong phân bố dân cư, dân
+tộc và hoạt động kinh tế giữa vùng đồng bằng ven biển với vùng đồi núi phía tây.
+Bảng 25.2.. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Duyên hải Nam Trung Bộ và
+cả nước, năm 1999
+ˆ 2. Cả
+Tiêu chí Đơnvitinh|, DUYênhải | >2
+Nam Trung Bộ | nước
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng Nghìnđồng! 252,8 295,0
+Dựa vào bảng 25.2, hãy nhận xét về tình hình dân cư, xã hội ở Duyên hải Nam
+Trung Bộ so với cảd nước.
+
+Người dân ở đây có đức tính cần cù lao động, kiên cường trong đấu tranh
+chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc, giàu kinh nghiệm trong phòng chống thiên
+tai và khai thác vùng nước rộng lớn trên Biến Đông.
+
+Duyên hải Nam Trung Bộ là địa bàn có nhiều di tích văn hoá - lịch sử. Trong
+đó, Phố cổ Hội An và Di tích Mỹ Sơn (Quảng Nam) được UNESCO công nhận
+là di sản văn hoá thế giới.
+
+nuuỗn: snghữm 033313 x II
+; gỂ z ,-' 2 = 7 Z >
+¬ ¿ b ( = !
+ề Ỉ …> í'y Í'Ịà Ả E…
+Phố cổ Hội An, — x
+Quảng Nam = T
+93
+
+--- Trang 95 ---
+n sC - bv ¬ s ùlưưử | “ 72 u e £ i e n n TO NI
+Hình 25.3. Di tích Mỹ Sơn, Quảng Nam
+Duyên hải Nam Trung Bộ là cầu nối giữa Bắc Trung Bộ với
+Đông Nam Bộ, giữa Tây Nguyên với Biển Đông. Vùng có một
+số thế mạnh về du lịch và kinh tế biển. Hằng năm, thiên tai
+thường gây thiệt hại lớn. Đời sống các dân tộc cư trú ở vùng núi
+phía tây còn gặp nhiều khó khăn.
+^ ? ` ` ^
+CAU HOI VA BÀI TẠP
+1. Trong phát triển kinh tế — xã hội, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ có những điều
+kiện thuận lợi và khó khăn gì ?
+2. Phân bố dân cư ởỏ Duyên hải Nam Trung Bộ có những đặc điểm gì ? Tại sao
+phải đẩy mạnh công tác giảm nghèo ở vùng đồi núi phía tây ?
+3. Tại sao du lịch lại là thế mạnh kinh tế của vùng ?
+94
+
+--- Trang 96 ---
+Badi26—....... Í .
+` ^ 2 ^
+VUỤNG DUYEN HAI NĂM TRUNG BO rtriếp theo)
+Trong công cuộc Đổi mới, Duyên hải Nam Trung Bộ có những bước
+tiến đáng kể theo hướng khai thác thế mạnh kinh tế biển, phát huy sự
+năng động của dân cư trong nền kinh tế thị trường. Thành tựu này
+được thể hiện trong các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.
+Các thành phố biển và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung có vai trò
+quan trọng.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+1. Nông nghiệp
+Bảng 28.1. Một số sản phẩm nông nghiệp ở Duyên hải Nam Trung Bộ
+Vì sao chăn nuôi bò, khai thác và nuôi trồng thuỷ sản là thế mạnh của vùng ?
+
+Khó khăn của vùng là quỹ đất nông nghiệp rất hạn chế. Sản lượng lương
+thực bình quân là 281,5 kg/người, thấp hơn mức trung bình cả nước (463,6
+kg/người, năm 2002). Những cánh đồng hẹp ven biển có diện tích nhỏ, đất
+xấu, thiếu nước và thường bị bão lụt về mùa mưa.
+
+Ngư nghiệp là thế mạnh của vùng, chiếm 27,4% giá trị thuỷ sản khai thác
+của cả nước (năm 2002). Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là mực, tôm, cá
+đông lạnh.
+
+Quan sát hình 26.!, hãy xác định các bãi tôm, bãi cá.
+Vì sao vùng biển Nam Trung Bộ nổi tiếng về nghề làm muối, đánh bắt và nuôi
+hải sản ?
+
+95
+
+--- Trang 97 ---
+VỀRNUNG BỘ - PT 3 sĐề Nẵng s s
+Ả - I [Nơn Nước v .
+x , K Gể c ‹@,
+- đ + .›"`. An 0đ'\l\ĐầYxgò
+« J Mỹ Sơn È Tam Kỳ (TP.
+G 11/ c i J. Ð. Lý Sơn
+.\ ¡ ¬ về _I ' /
+P QJ L 72 (QiQuán Nai
+J""Il.il ¬ 7 'g—. Huỳnh
+C. ịJ 6 zủ Ò
+< . ® w…mg*@
+m ` W XD Quy Nhơn
+O ì 4,
+' L :
+i TÂY - N
+Px Ể ÿ n ẢyTuy Hoà Ñ
+L ¬ t
+I \ NGUYÊ -. N Đạ! Lãnh
+E 1 C Ø («))
+< ¡ ⁄⁄%4BuðAMa Thuột > đ L v Pig
+c a Ỹ 'x
+. / u
+f…...—*" ®. ® N 4 K >‡Nha Trang
+ĐaN 4 ""u. `
+» T Me đ `
+⁄⁄RỘ — Phan Thiết 1 `
+N MAIAEXÉA
+TRUNGTẢMCÔNGNGHIỆP  KHAITHÁC . [ZZØ] Rùng giàu và rung bình
+Trung bình KHOÁNG SẴN 'ffl Sân bay quốc t
+( Nỏ [-  Ï Vũng nông lâm kếthợp + _
+@ Cátthuÿ tình Sân bay nội địa
+Ể Cơ khí @® Tm lịl Vùnglúa lợn,giacẩm ,, Cảng
+Chế biến làm sẵn © Vvàn L N T ( Dĩ sản văn hoá thế giới
+„ Sân xuất hàng tiêu dùng Š Cay ăn quả
+⁄} Ohếbiếnơngtực @ Nướckhoáng - Bãi cá
+thực phẩm Z„ Sản xuất muối T BƯtấm
+XX Thuỷđiện Zột Thuỷ điện đang XD Ig] vườnquốc gia Bãi tôm
+Hình 26.1. Lược đồ kinh tế vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
+96
+
+--- Trang 98 ---
+à c IN
+7999 T N GNG ĐUP HCY EH S ĐÓC
+§ ! n — ¡ ư - ! Ể
+— m Ýn — =
+` _:ỂI . ] -. — _VF’ : .„ __ử_ i`Ọ›Ặ 'A._.ý- S .<mae-
+.- ¬= . ¬ ._—` — — 5 EE
+7 L = —-#EZ=¬- C - F HL
+Hình 26.2 Nuôi tôm hùm ở Nha Trang, Khánh Hoà
+Nghề làm muối, chế biến thuỷ sản khá phát triển, nổi tiếng là muối Cà Ná,
+Sa Huỳnh, nước mắm Nha Trang, Phan Thiết. Nhà nước đang đầu tư lớn cho
+các dự án trồng rừng phòng hộ, đồng thời xây dựng hệ thống hồ chứa nước
+nhằm hạn chế tác hại của thiên tai (lũ quét, hạn hán) và chủ động  cấp nước cho
+sản xuất và sinh hoạt.
+2. Công nghiệp
+Bảng 26. 2. Giá trị sản xuất công nghiệp của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và
+của cả nước, thời kì 1995 — 2002 (nghìn t đồng)
+ýAỷ'-`—L4`_Ẹ—r"Ợ""`-—.
+đbqẺ
+Vùng ảhủ`“"““*-———~—l`…l…ỄụrĨ'Iv`__ y 1995 2000 ` 2002
+Duyên hải Nam Trung Bộ | 56 [ 10,8 ` 147
+Cả nước 1 103,4 › 1983 \ 261,1
+Dựa vào bảng 26.2, hãy nhận xét sự tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp
+của Duyên hải Nam Trung Bộ so với cả nước.
+97
+
+--- Trang 99 ---
+Cơ cấu công nghiệp của vùng bước đầu được hình thành và khá đa dạng gồm
+cơ khí, chế biến thực phẩm, chế biến lâm sản, sản xuất hàng tiêu dùng (dệt,
+may,...). Một số cơ sở khai thác khoáng sản đang hoạt động như khai thác cát
+(Khánh Ho), titan (Bình Định).... Các thành phố Đà Nẵng, Quy Nhơn là trung
+tâm cơ khí sửa chữa, cơ khí lắp ráp.
+
+3. Dịch vụ
+
+Nhờ điều kiện địa lí thuận lợi nên các hoạt động vận tải trung chuyển trên
+tuyến Bắc — Nam diễn ra sôi động. Các thành phố cảng biển vừa là đầu mối giao
+thông thuỷ bộ vừa là cơ sở xuất nhập khẩu quan trọng của các tỉnh trong vùng
+và Tây Nguyên.
+
+Du lịch là thế mạnh kinh tế của vùng. Các bãi biển nổi tiếng : Non Nước,
+Nha Trang, Mũi Né,... và các quần thể di sản văn hoá : Phố cổ Hội An, Di tích
+Mỹ Sơn là những nơi hấp dân du khách trong và ngoài nước.
+V. DÁO TRUNG TÂM KINH TẾ VÀ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG
+
+Các trung tâm kinh tế ở Duyên hải Nam Trung Bộ đều là những thành phố
+
+biển với các hoạt động xuất nhập khẩu, du lịch nhộn nhịp.
+Xác định trên hình 26.1, vị trí của các thành phố Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang.
+Vì sao các thành phố này được coi là cửa ngõ của Tây Nguyên ?
+N - ) . ˆ
+Vùng kinh tê trọng đdiêm miên Trung
+Thừa Thiên — Huế, thành phố Đà Nẵng,
+Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định.
+Diện tích : 27,9 nghìn km2
+Dân số: . 6,0 triệu người (năm 2002)
+
+Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung đã tác động mạnh tới sự chuyển dịch cơ
+cấu kinh tế ở các vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên.
+Đường Hồ Chí Minh, hầm đường bộ qua đèo Hải Vân.... sẽ thúc đấy các mối quan
+hệ kinh tế liên vùng.
+
+98
+
+--- Trang 100 ---
+Ngư nghiệp là thế mạnh của vùng, bao gồm nuôi trồng, đánh
+bắt thuỷ sản. Công nghiệp cơ khí, chế biến nông sản thực
+phẩm khá phát triển. Dịch vụ vận tải, du lịch  tập trung ở các
+thành phố, thị xã ven biển như : Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha
+Trang. Vùng kinh tế trong điểm miền Trung có tầm quan trọng
+không chỉ với vùng Duyên hải Nam Trung Bộ mà với cả
+Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Duyên hải Nam Trung Bộ đã khai thác tiềm năng kinh tế biển như thế nào ?
+
+2. Dựa vào bảng số liệu sau, hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện diện tích nuôi trồng thuỷ
+sản ở các tỉnh, thành phố của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ năm 2002 và nêu
+nhận xét.
+
+Bảng 26.3. Diện tích mặt nước nuôi trồng thuỷ sản theo các tỉnh, năm 2002
+Các tỉnh, Đà | Quảng | Quảng Phú Ninh | Bình
+thànhphố | Nắng | Nam | Ngãi Yên Thuận | Thuận
+Diện tích
+nn
+
+3. Nêu tầm quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung đối với sự phát
+triển kinh tế ỏ Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
+
+99
+
+--- Trang 101 ---
+—- Bài27.Thựchành — - - ~
+^ _4 ? N4 .À
+KINH TE BIEN CỦA BẮC TRUNG BỌ
+` ^ ? ^
+VÀ DUYEN HAI NĂM TRUNG BỌ
+1. Dựa vào các hình 24.3 và 26.1 trong SGK hoặc Atlat Địa lí Việt Nam, hãy xác
+định :
+— Các cảng biển.
+— Các bãi cá, bấi tôm.
+— Các cơ sở sản xuất muối.
+— Những bãi biển có giá trị du lịch nổi tiếng ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam
+Trung Bộ.
+Nhận xét tiềm năng phát triển kinh tế biển ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam
+Trung Bộ.
+2. Căn cứ bảng số liệu sau :
+Bảng 27.1. Sản lượng thuỷ sản ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ,
+năm 2002 (nghìn tấn)
+W P l Duyên hải
+Ể Bắc Trung Bộ .
+Hoạt động kinh tê Nam Trung Bộ
+— Šo sánh sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và khai thác của hai vùng Bắc Trung Bộ
+và Đuyên hái Nam Trung Bộ.
+— Vì sao có sự chênh lệch về sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và khai thác giữa
+hai vùng ?
+100
+
+--- Trang 102 ---
+Bai28-.. .. . . ì ì n
+VŨNG TÂY NGUYEN
+Tây Nguyên có vị trí địa lí quan trọng về an ninh quốc phòng, đồng
+thời có nhiều tiềm năng tự nhiên để phát triển kinh tế. Các dân tộc Tây
+Nguyên có truyền thống đoàn kết, có bản sắc văn hoá vừa đa dạng
+vừa có nhiều nét đặc thù.
+Các tỉnh : Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.
+Diện tích : 54 475 km2?
+Dân số: 4,4 triệu người (năm 2002)
+L. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIÚI HẠN LÃNH THỔ
+Tây Nguyên có mối liên hệ bền chặt với các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ
+và Đông Nam Bộ nhờ mạng lưới đường bộ và các mối quan hệ kinh tế — xã
+hội truyền thống. Phía tây, vùng Tây Nguyên giáp với Hạ Lào và Đông Bắc
+Cam-pu-chia. Đây là vùng duy nhất của nước ta không giáp biến.
+Quan sát hình 28.1, hãy xác định giới hạn lãnh thổ và nêu ý nghĩa vị trí địa lí của vùng.
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+Tây Nguyên có địa hình cao nguyên xếp tầng, là nơi bắt nguồn của nhiều dòng
+sông chảy về các vùng lãnh thổ lân cận.
+Quan sát hình 28.1, hãy tìm các dòng sông bắt nguồn từ Tây Nguyên chảy
+về các vùng Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và về phía Đông Bắc
+Cam-pu-chia.
+Nêu ý nghĩa của việc bảo vệ rừng đầu nguôn đốt với các dòng sông này.
+Tây Nguyên có nhiều tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế.
+101
+
+--- Trang 103 ---
+,S Ềỹ1ì ú .
+LAO x „ “xà A
+. S Q
+\ | 1 m
+~ ;N gI . )
+vị ạfự&f iq N XgVĩnh Sm
+ỂjJ G L N r* ỤẩỈ
+dhản- “5\ *NChư Yanb Si s ềị
+NAM © X [ADENN- - <Ê 9, / È
+., v S .X 0fđ Ơ Jưauu L 7 ỈÌGổ"sỹổA’
+-. HmÃn ẫg.__ij h . EBU NÁY 4ƒ
+[A|  5axt Vườn quốc gia XX Thuỷ điện
+Hã: sn.
+dnhi Đất badan Trên1500m - 1500 1000 lJ 200 S0 m
+Hình 28.1. Lược đồ tự nhiên vùng Tây Nguyên
+102
+
+--- Trang 104 ---
+Bầng 28.1. Một số tài nguyên thiên nhiên chủ yếu ở Tây Nguyên
+m m P
+Tài nguyên m . N
+ế m “Ĩ Đặc điểm nôi bật
+thiên nhiên
+| Đất badan : 1,36 triệu ha (66% diện tích đất badan cả nước), thích hợp với
+Đất rửn việc trồng cà phê, cao su, điều, hồ tiêu, bông, chè, dâu tằm.
+u Rừng tự nhiên : gần 3 triệu ha (chiếm 29,2% diện tích rừng tự nhiên
+| cả nước).
+Trên nền nhiệt đới cận xích đạo, khí hậu cao nguyên thích hợp với nhiều
+Khí hậu, nước loại cây trồng, đặc biệt là cây công nghiệp. Nguồn nước và tiềm năng thuỷ
+| điện lớn (chiếm khoảng 21% trữ năng thuỷ điện cả nước).
+¡ Khoáng sản Bô xít có trữ lượng vào loại lớn, hơn 3 t tấn.
+— Quan sát hình 28.1, hãy nhận xét sự phân bố các vùng đất badan, các mở bô xít.
+- Dựa vào bảng 28.1, hãy cho biết Tây Nguyên có thể phát triển nhữững ngành
+kinh tế gì ?
+
+Khí hậu cao nguyên mát mẻ và phong cảnh thiên nhiên đẹp của thành
+phố Đà Lạt, hồ Lắk, Biến Hồ, núi Lang Biang huyền thoại, vườn quốc gia
+Yok Đôn.... đã đem lại cho Tây Nguyên thế mạnh về du lịch sinh thái.
+
+& .
+. ì.i’4'f ì . : 4ỊÍ = T. |
+l. S n : :
+. C . . . N . ,
+— n n m
+Ị " , ã v ð â Ũ |
++ ~_ N ~ .R
+f  . Ỷ . ”Ễ ; .Ạ Á . ` —
+ẫ .` z á Ñ ka ị`-ì`Ợ. _ì' - ˆ
+s .T s " - . ~` u :
+s Ä ..^lrr ũỈn!I ị Ạd`F -
+.. m 5
+S Ị - .. . s a à r -
+ì ẵ,l"- „'_ l ; r N A’ l`1RÀ'd:I.. E s -ủ:::—'
+Hình 28.2. Hồ Xuân Hương, Đà Lạt
+103
+
+--- Trang 105 ---
+Tuy nhiên, mùa khô ở Tây Nguyên thường kéo dài, dẫn tới nguy cơ thiếu
+nước và cháy rừng nghiêm trọng. Việc chặt phá rừng quá mức đề làm nương
+rầy và trồng cà phê, nạn săn bắt động vật hoang dã đang ảnh hưởng xấu đến
+môi trường và đời sống dân cư.
+
+Việc bảo vệ môi trường tự nhiên, đồng thời khai thác hợp lí tài nguyên, đặc biệt
+là thảm thực vật rừng có ý nghĩa không chỉ đối với Tây Nguyên mà còn có tẩm
+quan trọng đối với các vùng phía nam đất nước và các nước láng giêng.
+
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN GƯ, XÃ HỘI
+
+Tây Nguyên có hơn 4,4 triệu dân (năm 2002), trong đó đồng bào dân tộc ít
+ngư��i chiếm khoảng 30%, bao gồm các dân tộc : Gia-rai, E-đê, Ba-na, Mnông,
+Cơ-ho,... Dân tộc Kinh phần lớn sinh sống ở các đô thị, ven đường giao thông
+và các nông, lâm trường. Ngoài ra, còn một số dân tộc mới nhập cư từ các vùng
+khác tới. Các dân tộc có truyền thống đoản kết, đấu tranh cách mạng kiên
+cường, có bản sắc văn hoá phong phú với nhiều nét đặc thù.
+
+Với mật độ dân số khoảng 81 người/km2 (năm 2002), Tây Nguyên hiện là
+vùng thưa dân nhất nước ta, nhưng phân bố không đều ; các đô thị, ven trục
+đường giao thông có mật độ cao hơn.
+
+Trong nhiều chỉ tiêu phát triển dân cư, xã hội, Tây Nguyên vẫn còn là vùng
+khó khăn của đất nước.
+
+Bảng 28.2. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Tây Nguyên và cả nước, năm 1999
+e r
+Mật độ dân số Người/km2
+Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng Nghìn đồng 295,0
+Căn cứ vào bảng 28.2, hãy nhận xét tình hình dân cư, xã hội ở Tây Nguyên.
+104
+
+--- Trang 106 ---
+Nhờ những thành tựu của công cuộc Đổi mới, điều kiện sống của các dân tộc
+ở Tây Nguyên được cải thiện đáng kể.
+
+Tăng cường đầu tư, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xoá đói giảm nghèo, cải
+thiện đời sống của dân cư, đặc biệt là của đồng bào các dân tộc ít người và
+ổn định chính trị xã hội là mục tiêu hàng đầu trong các dự án phát triển ở
+Tây Nguyên.
+
+Lợi thế của Tây Nguyên là địa hình cao nguyên xếp tầng, khí hậu
+mát mẻ, đất badan màu mỡ, rừng chiếm diện tích lớn. Đây là địa
+bàn cư trú của nhiều dân tộc ít người, đồng thời là vùng thưa dân
+nhất nước ta. Đời sống dân cư được cải thiện đáng kể. Nhiệm vụ
+đặt ra là : ngăn chặn nạn phá rừng, bảo vệ đất, rừng và các động
+vật hoang dã, đẩy mạnh xoá đói giảm nghèo, đầu tư phát triển
+kinh tế, nâng cao đời sống các dân tộc.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Trong xây dựng kinh tế - xã hội, Tây Nguyên có những điều kiện thuận lợi và
+khó khăn gì ?
+2. Hãy nêu đặc điểm phân bố dân cư của Tây Nguyên.
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+Bảng 28.3. Độ che phủ rừng của các tỉnh ở Tây Nguyên, năm 2003
+m m E E EE
+(Đắk Lắk đã được tách thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông)
+Vẽ biểu đồ thanh ngang thể hiện độ che phủ rừng theo các tỉnh và nêu nhận xét.
+105
+
+--- Trang 107 ---
+Bài29 .. .
+VUŨNG TÂY NGUYEN r(riếp theo)
+Nhờ thành tựu Đổi mới. mà Tây Nguyên phát triển khá toàn diện. Cơ
+cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá. Nông
+nghiệp, lâm nghiệp chuyển biến theo hướng sản xuất hàng hoá. Tỉ
+trọng công nghiệp và dịch vụ tăng dần. Một số thành phố bắt đầu phát
+huy vai trò là các trung tâm phát triển của vùng.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+1. Nông nghiệp
+Trong những năm gần đây sản xuất cây công nghiệp ở Tây Nguyên phát triển
+khá nhanh. Những cây trồng quan trọng nhất là : cà phê, cao su, chè, điều, ...
+Cà phê là cây công nghiệp được trồng nhiều nhất ở Đắk Lắk.
+%
+100 88,9 ô
+L i 7037 _=
+75
+50
+25
+0
+1995 1998 2001 Ố Aam
+II Diện tích [ Sản lượng
+Hình 29.1. Biểu đồ tỉ lệ diện tích và sản lượng cà phê của
+Tây Nguyên so với cả nước (cả nước = 100%)
+Dựa vào hình 29.1, hãy nhận xét tỉ lệ diện tích và sản lượng cà phê của
+Tây Nguyên so với cả nước. V ì sao cây cà phê được trồng nhiều nhất ở vùng này ?
+Dựa vào hình 29.2, xác định các vùng trÔng cà phê, cao su, chè ở Tây Nguyên.
+106
+
+--- Trang 108 ---
+= E
+N. ( -
+vụ ( C à
+r \ » Gìđ-aab\ậ
+À A (Œ
+LAO
+LUẬY N
+N L Ñ ế '
+G …n~iI maẩ V I` \
+Ê - / H `.
+' x Ô ( : > '
+Đrây{‡‡VWngx t xeT< ÝẮffl ¬ 4 ,
+Ñ KuÔp. f à Nha Trang )
+f=ơunư.ull"I 7 1„ Jy› - Ï
+ĐÔNG _, Ữ I` {f -A m
+B.Ố .. " 090429 7 cusa, `v .'."ỉẸfủẶụll'
+Ả Chế biến lâm sản Vườn quốc gia
+⁄Z} Ghế biến lương thực thực phẩm 0 Caphê `ỐỸ E nHẾt
+XX Thuỷ điện 72 Thuỷ điện đang XD Ễ² Ea B
+- Rừng giảu và trung bình w Chè u
+_= Vùng nông - làm kết hợp _ `I, Cảng
+[“Ï vùng cây công nghiệp r) vo
+Vùng lúa, lợn, gia cẩm X Trâu, bò
+Hình 29.2. Lược đồ kinh tế vùng Tây Nguyên
+107
+
+--- Trang 109 ---
+Nhi���u địa phương đã chú trọng phát triển thuỷ lợi và áp dụng kĩ thuật canh
+tác mới đề thâm canh lúa, cây lương thực khác, cây công nghiệp ngăn ngày.
+Chăn nuôi gia súc lớn được đẩy mạnh. Đặc biệt thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng)
+nổi tiếng về trồng hoa, rau quả ôn đới.
+
+Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của vùng vẫn gặp khó khăn do thiếu nước
+vào mùa khô và biến động của giá nông sản.
+
+Bảng 29.1. Oiá trị sản xuất nông nghiệp ở Tây Nguyên (giá so sánh 1994,
+nghìn tỉ đồng)
+KonTum | GiaLai | ĐắkLắk | Lâm Đồng G
+Tây Nguyên
+
+1995 0,3 0,8 25 121 4,7
+
+2000 0,5 2,1 5,9 3.0 11/8
+
+2002 0,6 ấ 7,0 3.0 Tớ1
+(Đắk Lắk đã được tách thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông)
+- Dựa vào bảng 29.1, hãy nhận xét tình hình phát triển nông nghiệp ở
+Tây Nguyên.
+— Tại sao hai tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng dân đầu vùng về giá trị sản xuất
+nông nghiệp ?
+
+Sản xuất lâm nghiệp có bước chuyển hướng quan trọng, kết hợp khai thác
+rừng tự nhiên với trồng mới, khoanh nuôi, giao khoán bảo vệ rừng ; gắn khai
+thác với chế biến. Năm 2003 độ che phủ rừng đạt 54,8%, cao hơn mức trung
+bình cả nước (36,4%). Mục tiêu phấn đấu đến năm 2010 là nâng độ che phủ
+rừng toàn vùng lên 65%.
+
+2. Công nghiệp
+
+Công nghiệp của Tây Nguyên hiện chiếm tỉ lệ thấp trong cơ cấu GDP nhưng
+đang chuyển biến tích cực.
+
+Nhờ tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng và mở rộng thị trường mà sản xuất
+công nghiệp của vùng đang được đấy mạnh.
+
+108
+
+--- Trang 110 ---
+Bảng 29.2. Giá trị sản xuất công nghiệp của Tây Nguyên và cả nước
+(giá so sánh năm 1994, nghìn tỈ đồng)
+Dựa vào bảng 29.2, tính tốc độ phát triển công nghiệp của Tây Nguyên và cả
+nước (lấy năm 1995 = J00%).
+Nhận xét tình hình phát triển công nghiệp ở Tây Nguyên.
+Các ngành công nghiệp chế biến nông, lâm sản phát triển khá nhanh.
+Một số dự án phát triển thuỷ điện với quy mô lớn đã và đang được triển khai
+trên sông Xê Xan và Xrê Pôk.
+Xác định trên hình 29.2, vị trí của nhà máy thuỷ điện Ÿ -a-ly trên sông Xê Xan.
+Nêu ý nghĩa của việc phát triển thuỷ điện ở Tây Nguyên.
+á t 2 - tz_ i 3 ỳ4A."..ỳ..ũị'_ ~ ố' —
+. - ,. ,
+*XØ !
+| - uan A
+Ù | ^¬ | T
+Hình 29.3. Phong cảnh nhà máy thuỷ điện Y-a-ly, Gia Lai
+109
+
+--- Trang 111 ---
+3. Dịch vụ
+
+Trong những năm Đốổi mới, các hoạt động dịch vụ của Tây Nguyên đã có
+bước tiền đáng kế nhờ đây mạnh xuất khẩu nông, lâm sản và du lịch.
+
+Tây Nguyên là vùng xuất khẩu nông sản lớn thứ hai cả nước (sau Đồng bằng
+sông Cửu Long). Cà phê là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Tây Nguyên, nhờ
+đó nước ta là một trong sô các nước xuất khẩu nhiều cả phê nhất trên thể giới.
+
+Du lịch sinh thái và du lịch văn hoá có điều kiện phát triển thuận lợi. Nổi bật
+nhất là thành phố Đà Lạt.
+
+Diện mạo kinh tế — xã hội của Tây Nguyên sẽ thay đổi sâu sắc nhờ việc xây
+dựng thuỷ điện, khai thác bô xít, xây dựng đường Hồ Chí Minh, đồng thời với
+việc nâng cấp mạng lưới đường ngang nối với các thành phố Duyên hải Nam
+Trung Bộ, Hạ Lào và Đông Bắc Cam-pu-chia.
+
+l
+: Ổ I4OI SAC HOA UDA LẮT 2994 u - 4
+: . G : . ự ..;D , : _.. ì . s - N :
+n m — .. w S : : ì.ứì'.'." ` ú . `
+-. x __ . Í
+„ x A 0 G GG 56 Ư - vA H
+x , `/ ĩẶ` 4 ựI ./` `ỵf A 2 . q.JÌ" -4
+. + ` s u -~> ` . 3 + Ắềi
+. s ì A à ; l
+Hình 29.4. Sắc hoa Đà Lạt
+110
+
+--- Trang 112 ---
+V. GÁC TRUNG TÂM KINH TẾ
+Các thành phố : Plây Ku, Buôn Ma Thuột, Đà Lạt là ba trung tâm kinh tế ở
+Tây Nguyên.
+Dựa vào các hình 29.2, 14.1, hãy xác định :
+—Vị trí của các thành phố nói trên.
+— Những quốc lộ nối các thành phố này với Thành phố Hồ Chí Minh và các
+cảng biển của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.
+Thành phố Buôn Ma Thuột là trung tâm công nghiệp, đào tạo và nghiên cứu
+khoa học của vùng Tây Nguyên.
+Thành phố Đà Lạt là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, nghiên cứu
+khoa học và đào tạo, đồng thời nổi tiếng về sản xuất hoa, rau quả.
+Thành phố Plây Ku phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản, đồng thời
+là trung tâm thương mại, du lịch.
+Trong cơ cấu kinh tế của Tây Nguyên, nông nghiệp giữ vai trò
+quan trọng hàng đầu. Một số cây công nghiệp đem lại hiệu quả
+kinh tế cao như : cà phê, cao su, chè, điều,... Công nghiệp và
+dịch vụ bắt đầu chuyển biến nhanh. Các ngành phát triển là
+thuỷ điện, khai thác và chế biến gỗ, chế biến cà phê xuất khẩu.
+Thành phố Đà Lạt là địa chỉ du lịch nổi tiếng.
+CÂU HÓI VÀ BÀI TẬP
+1. Tây Nguyên có những điều kiện thuận lợi và khó khăn gì trong phát triển sản
+xuất nông —lâm nghiệp ?
+2. Tại sao nói Tây Nguyên có thế mạnh du lịch ?
+3. Sưu tầm tư liệu về thành phố Đà Lạt.
+111
+
+--- Trang 113 ---
+-—.... Bài30.Thựchành ..
+SO SÁNH TÌNH HÌNH SẢN XUẤT
+CÂY CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM Ở TRUNG DU
+1. Căn cứ vào số liệu trong bảng thống kê sau :
+Bảng 30.1. Tình hình sản xuất một số cây công nghiệp lâu năm ở Tây Nguyên,
+Trung du và miền núi Bắc Bộ, năm 2001
+Tây Nguyên Trung du và miền núi Bắc Bộ
+R“Ỉng diện tích : 632,9 nghìn ha, chiếm 42,9% hẵng diện tích : 69,4 nghìn ha, chiếm 4,7%
+diện tích cây công nghiệp lâu năm cả nước.. | diện tích cây công nghiệp lâu năm cả nước.
+Cà phê : 480,8 nghìn ha, chiếm 85,1% diện | Chè : 67,6 nghìn ha, chiếm 68,8% diện tích
+tích cà phê cả nước ; 761,6 nghìn tấn, chiếm | chè cả nước ; 47,0 nghìn tấn, chiếm 62,1%
+90,6% sản lượng cà phê (nhân) cả nước sản lượng chè (búp khô) cả nước.
+M s ` . .. o .. z
+Ch`e 324'2, ỵhun u dÌ'enl ZỊ'6./Ể s n Cà phê : mới trồng thử nghiệm tại một số
+chè cả nước ; 20,5 nghìn tấn, chiềm 27,1% alg:bBUORG VớØ G0V N T
+sản lượng chè (búp khô) cả nước. Pp g Với quy :
+Cao su : 82,4 nghìn ha, chiếm 19,8% diện
+tích cao su cả nước ; 53,5 nghìn tấn, chiếm.. | Hồi, quế, sơn : quy mô không lớn.
+17,1% sản lượng cao su (mủ khô) cả nước.
+Điều : 22,4 nghìn ha, chiếm 12,3% diện tích
+điều cả nước ; 7,8 nghìn tấn, chiếm 10,7%
+sản lượng điều cả nước.
+
+a) Cho biết những cây công nghiệp lâu năm nào trồng được ở cả hai vùng, những
+cây công nghiệp lâu năm nào chỉ trồng ở Tây Nguyên mà không trồng được ở
+Trung du và miền núi Bắc Bộ ?
+
+b) So sánh sự chênh lệch về diện tích, sản lượng các cây chè, cà phê ở hai vùng.
+
+2. Viết báo cáo ngắn gọn về tình hình sản xuất, phân bố và tiêu thụ sản phẩm của
+một trong hai cây công nghiệp : cà phê, chè.
+
+112
+
+--- Trang 114 ---
+Baidi-..... Í ồ.”
+VŨNG ĐONG NĂM BỌ
+Đông Nam Bộ là vùng phát triển rất năng động. Đó là kết quả khai
+thác tổng hợp thế mạnh về vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và tài nguyên
+thiên nhiên trên đất liền, trên biển, cũng như về dân cư, xã hội.
+Các tính, thành phố : Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Phước, Bình Dương,
+Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa — Vũng Tàu.
+Diện tích : 23 550 km2
+Dân số: . 10,9 triệu người (năm 2002)
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ GIỚI HẠN LÃNH THỔ
+Dựa vào hình 31.J, hãy. xác định ranh giới và nêu ý nghĩa vị trí địa lí của vùng
+Đông Nam Bộ.
+Từ Thành phố Hồ Chí Minh, với khoảng hai giờ bay chúng ta có thể tới hầu
+hết thủ đô các nước trong khu vực Đông Nam Á.
+II. ĐIÊU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+Bảng 31.1. Điều kiện tự nhiên và thế mạnh kinh tế của vùng Đông Nam Bộ
+Điều kiện tự nhiên Thế mạnh kinh tế
+Địa hình thoải, đất badan, đất | Miết băng xây dựng tốt. Các cây
+xám. Khí hậu cận xích đạo nóng | VỐng thích hợp - cao su, cả phê,
+ẩm n uồn sinh thuỷ tốt.. hồ tiêu, điều, đậu tương, lạc, mía
+ng n đường, thuốc lá, hoa quả.
+ỆỆÌ" - ®h`f,l mẵ"ẵ èỉngr’Ìàhna' Khai thác dầu khí ở thềm lục địa.
+Biển s Phòng Bhí, g 9 18P9 Ï Đánh bắt hải sản. Giao thông,
+hải quốc tế. Thêm lục địa nông, : S Nđ NG 9G :
+- — ˆ : du lịch biến và các dịch vụ khác.
+rộng, giàu tiêm năng dầu khí.
+Dựa vào bảng 31.] và hình 31.1, hãy nêu đặc điểm tự nhiên và tiềm năng kinh
+tế trên đất liền của vùng Đông Nam Bộ.
+Vì sao vùng Đông Nam Bộ có điều kiện phát triển mạnh kinh tế biển ?
+113
+
+--- Trang 115 ---
+.—¬m CAM -PU - CHIA w
+% .Ể z l
+CAM - PU - CHIA G ` . meâv _ ễv
+Mộp - rĩ !
+Z: = > Eˆ lAI ,
+mh s kê TÀ ì | ZXey '< ấ - ) : V /
+ỂỒ"'-'v›.... ĩ ỉ rìj;í7,t'Jỉ.ị'“ T ịm Ấ__`Ấ4 b JẮ`Ề Ũ
+NC I : (Lhố/DẦu TM0g, LÀ ử ` NS ‹ ã ..
+- Ì . b Ể’I :
+~ x N L Á : ¬ Ễ .» .
+L N g 5 : à ' ỉẫẫỉ. fflỄỀỀỔ I
+. ì 5 NgựÔcIẾ . /
+/ ; _ .
+Đất rt I] Đấtphủ sa à Dấu m Vườn quốc gia
+[Ù Bãitấm
+[ ] Đấtxám trên phù sa cổ Bôxít I
+m 50 100 200 sâuhơn200m  |Ñ] Sét cao lanh Đối cá
+@ Nướckhoáng B8i tôm
+Hình 31.1. Lược đồ tự nhiên vùng Đông Nam Bộ
+
+Lưu vực sông Đồng Nai có tầm quan trọng đặc biệt đối với Đông Nam Bộ.
+Quan sát hình 31.J, hãy xác định các sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, sông Bé.
+Vì sao phải bảo vệ và phát triển rừng đầu nguồn, hạn chế ô nhiềm nước của các
+dòng sông ở Đông Nam Bộ ?
+
+Đông Nam Bộ cũng gặp không ít khó khăn : trên đất liền ít khoáng sản, diện
+tích rừng tự nhiên chiếm tỉ lệ thấp, nguy cơ ô nhiễm môi trường do chất thải
+công nghiệp và đô thị ngày càng tăng. Việc bảo vệ môi trường đất liền và biển
+là nhiệm vụ quan trọng của vùng.
+
+114
+
+--- Trang 116 ---
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN Ư , XÃ HỘI
+Đông Nam Bộ là vùng đông dân, có lực lượng lao động dồi dào nhất là lao
+động lành nghề, thị trường tiêu dùng rộng lớn. Đông Nam Bộ (đặc biệt là
+Thành phố Hồ Chí Minh) có sức hút mạnh mẽ với lao động cả nước.
+
+Người dân năng động, sáng tạo trong công cuộc Đổi mới và phát triển
+kinh tế - xã hội.
+
+Bảng 31.2. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Đông Nam Bộ và cả nước, năm 1999
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng | Nghìn đồng 527,8 295,0
+Căn cứ vào bdng 31.2, hãy nhận xét tình hình dân cư, xã hội ở vùng Đông
+
+Nam Bộ so với cả nước.
+
+Đông Nam Bộ có nhiều di tích lịch sử, văn hoá. Đó là Bến cảng Nhà Ịìồng,
+Địa đạo Củ Chiỉ, Nhà tù Côn Đảo.... Những di tích này có ý nghĩa lớn đề phát
+triển du lịch.
+
+Vị trí địa lí của Đông Nam Bộ rất thuận lợi cho giao lưu kinh tế với
+Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Duyên hải miền Trung
+và với các nước trong khu vực Đông Nam Á. Vùng có nhiều tiềm
+năng tự nhiên như đất badan, tài nguyên biển (đặc biệt là dầu
+khí ở thềm lục địa). Dân cư khá đông, nguồn lao động dồi dào,
+lành nghề và năng động trong nền kinh tế thị trường.
+
+115
+
+--- Trang 117 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên ảnh hưởng như thế nào đến sự
+phát triển kinh tế ỏ Đông Nam Bộ ?
+2. Vì sao Đông Nam Bộ có sức thu hút mạnh mẽ đối với lao động cả nước ?
+3. Căn cứ vào bảng 31.3:
+Bảng 31.3.. Dân số thành thị và dân số nông thôn ở Thành phố Hồ Chí Minh
+(nghìn người)
+IE IN -H NI IN
+Vẽ biểu đồ cột chồng thể hiện dân số thành thị và nông thôn ở Thành phố
+Hồ Chí Minh qua các năm. Nhận xét.
+BI322. . ìỶ ÙÓb,..., !”ẾẹọìéúGCÓl‹lL“.“.
+VŨNG ĐONG NAM BO triếp theo)
+Đông Nam Bộ là vùng có cơ cấu kinh tế tiến bộ nhất so với các vùng
+trong cả nước. Công nghiệp - xây dựng chiếm tỉ trọng cao nhất trong
+GDP ; nông, lâm, ngư nghiệp tuy chiếm tÏ trọng nhỏ nhưng vẫn giữ
+vai trò quan trọng. Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu và Biên Hoà
+là các trung tâm công nghiệp lớn nhất ở Đông Nam Bộ.
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+1. Công nghiệp
+Trước ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, công nghiệp ở Đông Nam Bộ
+phụ thuộc nước ngoài, chỉ có một số ngành sản xuất hàng tiêu dùng và chế biến
+lương thực, thực phẩm, phân bố chủ yếu ở Sài Gòn - Chợ Lớn.
+116
+
+--- Trang 118 ---
+Ngày nay, khu vực công nghiệp — xây dựng tăng trưởng nhanh, chiếm tỉ trọng
+lớn nhất trong GDP của vùng ; cơ cấu sản xuất cân đối, bao gồm công nghiệp
+nặng, công nghiệp nhẹ và chế biến lương thực thực phẩm. Một số ngành công
+nghiệp hiện đại đã hình thành và đang trên đà phát triển như dầu khí, điện tử,
+công nghệ cao.
+
+Bảng 32.1. Cơ cấu kinh tế của Đông Nam Bộ và cả nước, năm 2002 (%)
+Nông, lâm, Công nghiệp =
+ngư nghiệp xây dựng
+Căn cứ vào bảng 32.1, nhận xét tỉ rọng công nghiệp — xây dựng trong cơ cấu
+kinh tế của vùng Đông Nam Bộ và của cả nước.
+lr*š
+ă x "lp
+"Cmu
+L - n N N HN ư O n T đ N C
+Hình 32.1. — Si
+Một góc khu công ! n
+nghiệp Biên Hoà, = !
+Đồng Nai ..
+
+Thành phố Hồ Chí Minh, Biên Hoà, Vũng Tàu là các trung tâm công nghiệp
+lớn nhất ở Đông Nam Bộ. Thành phố Hồ Chí Minh chiếm khoảng 50% giá trị
+sản xuất công nghiệp toàn vùng. Bà Rịa — Vũng Tàu là trung tâm công nghiệp
+khai thác dầu khí.
+
+Dựa vào hình 32.2, hãy nhận xét sự phân bố sản xuất công nghiệp ở
+Đông Nam Bộ.
+117
+
+--- Trang 119 ---
+#
+PU - CHIA v s
+C X. c.
+Ễ ạỉwo* đ đ _ ' l
+u $Ý Ư*Ế BI Ể N ĐÔNG J__fĩịÌỆl
+TRUNG TÂM CÔNG NGHIỆP . Sểnxuấtvậiliệuxâydựng x  Điệnkhí
+Rếtlớn Năng lượng "dế Chế biến làm sản
+Løn .ề Lướn gn 4 Ghế biến lương thực thực phẩm. XX Thuý điện
+Trung Bình ấ Gg khí .ố Sản xuất hàng ltiêu dùng %  Cứakhẩu
+N ⁄ Hoáchốt ẨŸŠ Câyănquả ư .
+(} Càphê  ® Điểu :
+B  Rừng giàu và trung bình Ễ= n |ẵl-l<stu'cau ffl'sanbayquơcts
+[ ] Vũng nông-làm kết hợp dắc ISGTIETEDNE
+- Vùng cây công nghiệp Vườn quốc gia _ -.
+[ | Vunglúa,lợn,gia cẩm Bái tôm Bãcó | Bãitấm
+Hình 32.2. Lược đồ kinh tế vùng Đông Nam Bộ
+118
+
+--- Trang 120 ---
+Tuy nhiên, trong sản xuất công nghiệp cũng gặp không ít khó khăn như cơ
+sở hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, chất lượng môi trường
+đang bị suy giảm.
+
+2. Nông nghiệp
+Đông Nam Bộ là vùng trồng cây công nghiệp quan trọng của cả nước.
+Bảng 32.2. Một số cây công nghiệp lâu năm của vùng Đông Nam Bộ, năm 2002
+_ .. mẹlj . Địa bàn phân bố chủ yếu
+nghiệp (nghìn ha)
+281,3 Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai.
+Đồng Nai, Bình Phước, Bà Rịa — Vũng Tàu.
+Bình Phước, Bà Rịa — Vũng Tàu, Đồng Nai.
+m 158,2 Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương.
+Dựa vào bảng 32.2, nhận xét tình hình phân bố cây công nghiệp lâu năm ở Đông
+Nam Bộ. Vì sao cây cao su được trồng nhiều nhất ở vùng này ?
+
+Cây công nghiệp
+hàng năm (lạc, đậu
+ufơngĩ mrĩl, muOỆ ủ"ị') : *—, % — ~
+và cây ăn quả (sâu ế 7 m . T NH ›
+riêng, xoài, mít tô nữ, ~
+vú sữa....) cũng là các _ -
+thế mạnh nông nghiệp " "
+của vùng. .
+
+Ngành chăn nuôi gia
+súc, gia cầm được chú IN PT]m
+trọng theo hướng áp = —-. .-~m
+dụng phương pháp i *'ìÝạ²,_',!U '
+
+~ A §,.. T A : ."ĩ›' "`_.k’qỉ S ,_
+
+Nghê nuôi trồng thuỷ ⁄ f"'^f`x'Ị'òlỔ'ff 27 22 S N
+sản nước mặn, nước lợ › À A X ⁄ . :
+và đánh bắt thuỷ sản ÈÊ . z G
+trên các ngư trường
+đem lại những nguồn  Hình 32.3. Hồ Dầu Tiếng, Tây Ninh
+lợi lớn.
+
+119
+
+--- Trang 121 ---
+Vấn đề thuỷ lợi có tẩm quan trọng hàng đầu trong việc đẩy mạnh thâm canh
+
+cây công nghiệp trên diện tích ổn định và có giá trị hàng hoá cao.
+
+Quan sát hình 32.2, xác định vị trí hồ Dầu Tiếng, hồ thuỷ điện Trị An.
+
+Nêu vai trò của hai hồ chứa nước này đối với sự phát triển nông nghiệp của
+vùng Đông Nam Bộ.
+
+Các địa phương đang đầu tư để bảo vệ và phát triển rừng đầu nguồn các
+dòng sông, xây dựng hồ chứa nước, gìn giữ sự đa dạng sinh học của rừng ngập
+mặn ven biển.
+
+Cơ cấu sản xuất công nghiệp đa dạng, bao gồm các ngành
+quan trọng như : khai thác dầu khí, hoá dầu, cơ khí, điện tử,
+công nghệ cao, chế biến lương thực, thực phẩm xuất khẩu,
+hàng tiêu dùng. Công nghiệp tập trung chủ yếu ở Thành phố
+Hồ Chí Minh, Biên Hoà, Vũng Tàu. Đông Nam Bộ là vùng trồng
+cây công nghiệp quan trọng của cả nước, đặc biệt là cây cao
+su, cà phê, hồ tiêu, điều, mía đường, đậu tương, thuốc lá và
+cây ăn quả.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Tình hình sản xuất công nghiệp ỏ Đông Nam Bộ thay đổi như thế nào từ sau khi
+đất nước thống nhất ?
+2. Nhờ những điều kiện thuận lợi nào mà Đông Nam Bộ trở thành vùng sản xuất
+cây công nghiệp lớn của cả nước ?
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+Bảng 32.3. Cơ cấu kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2002 (%)
+m
+ngư nghiệp xây dựng
+Vẽ biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh và nêu
+nhận xét.
+120
+
+--- Trang 122 ---
+Ba3s-_. .. .. ì
+VUNG ĐONG NAM BCJ (tiếp theo)
+Dịch vụ là khu vực kinh tế phát triển mạnh và đa dạng, góp phần thúc
+đẩy sản xuất và giải quyết nhiều vấn đề xã hội trong vùng. Thành phố
+Hồ Chí Minh, Biên Hoà, Vũng Tàu và vùng kinh tế tr��ng điểm phía
+Nam có tầm quan trọng đặc biệt đối với Đông Nam Bộ và cả nước.
+
+3. Dịch vụ
+
+Khu vực dịch vụ ở Đông Nam Bộ rất đa dạng, bao gồm các hoạt động thương
+mại, du lịch, vận tải và bưu chính viên thông....
+
+Bảng 33.1. Tỉ trọng một số tiêu chí dịch vụ ở Đông Nam Bộ so với cả nước
+(cả nước = 100%)
+Số lượng hành khách vận chuyển
+Khối lượng hàng hoá vận chuyển
+Dựa vào bảng 33.1, hấy nhận xét một số tiêu chí dịch vụ của vùng Đông Nam Bộ
+sO với cả nước.
+
+Thành phố Hồ Chí Minh là đầu mối giao thông vận tải quan trọng hàng đầu
+của Đông Nam Bộ và cả nước.
+
+Dựa vào hình 14.1, hãy cho biết từ Thành phố Hồ Chí Minh có thể đi đến
+các thành phố khác trong nước bằng những loại hình giao thông nào?
+
+Đông Nam Bộ là địa bàn có sức hút mạnh nhất nguồn đầu tư nước ngoài.
+Căn cứ vào hình 33.] và kiến thức đã học, cho biết vì sao Đông Nam Bộ có sức
+hút mạnh đều tư nước ngoài ?
+
+Đông Nam Bộ dẫn đầu cả nước trong hoạt động xuất - nhập khẩu. Các mặt
+hàng xuất khẩu chủ lực là dầu thô, thực phẩm chế biến, hàng may mặc, giày
+dép, đồ gỗ.... ; tỉ lệ hàng xuất khẩu đã qua chế biến đang được nâng lên. Các
+mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc thiết bị, nguyên liệu cho sản xuất,
+hàng tiêu dùng cao cấp.
+
+121
+
+--- Trang 123 ---
+Thành phố Hồ Chí Minh luôn dẫn đầu hoạt động xuất khẩu của vùng.
+Hoạt động xuất khẩu của Thành phố Hồ Chí Minh có những thuận lợi gì ?
+Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm du lịch lớn nhất cả nước. Các tuyến du
+lịch từ Thành phố Hồ Chí Minh đi Vũng Tàu, Đà Lạt, Nha Trang, Đồng bằng
+sông Cửu Long.... quanh năm diễn ra sôi động.
+[] Đ6ng Nam Bọ
+|- ] Cácvùng khác
+Hình 33.1. Biểu đồ tỉ trọng của Đông Nam Bộ trong tổng số vốn đầu tư trực tiếp
+của nước ngoài vào Việt Nam, năm 2003 (cả nước = 100 %)
+V. GCÁC TRUNG TÂM KINH TẾ VÀ VÙNG KINH TẾ TRUNG ĐIỂM PHÍA NAM
+Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố Biên Hoà, Vũng Tàu là ba trung
+tâm kinh tế lớn ở Đông Nam Bộ. Ba trung tâm này tạo thành tam giác công
+nghiệp mạnh của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
+- ˆ ¬ H
+Vùng kinh tê trong điêm phía Nam
+Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bình Phước,
+Đồng Nai, Bà Ria - Vũng Tàu, Tây Ninh, Long An.
+Diện tích: 28 nghìn km2
+Dân số: _ 12,3 triệu người (năm 2002)
+Bảng 33.2. Một số chỉ tiêu của vùng kinh tế trong điểm phía Nam so với cả nước,
+năm 2002 (cả nước = 100%)
+xây dựng
+—
+phía Nam
+122
+
+--- Trang 124 ---
+Dựa vào bảng 33.2, hãy nhận xét vai trò của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
+đối với cả nước.
+Sự đa dạng loại hình kinh tế dịch vụ đã góp phần thúc đẩy kinh
+tế của vùng phát triển mạnh mẽ. Vùng kinh tế trọng điểm phía
+Nam có vai trò quan trọng không chỉ đối với Đông Nam Bộ mà
+còn đối với các tỉnh phía nam và cả nước.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Đông Nam Bộ có những điều kiện thuận lợi gì để phát triển các ngành dịch vụ ?
+
+2. Tại sao tuyến du lịch từ Thành phố Hồ Chí Minh đến Đà Lạt, Nha Trang,
+Vũng Tàu quanh năm hoạt động nhộn nhịp ?
+
+3. Dựa vào bảng 33.3, hãy vẽ biểu đồ thể hiện tỉ trọng diện tích, dân số, GDP của
+vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong ba vùng kinh tế trọng điểm của cả nước
+năm 2002 và rút ra nhận xét.
+
+Bảng 33.3. Diện tích, dân số, GDP của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và ba
+vùng kinh tế trọng điểm của cả nước, năm 2002
+Diện tích Dân số GDP
+(nghìn km2) | (triệu người) | (nghìn tỉ đồng)
+123
+
+--- Trang 125 ---
+— Bai344.Thựchàaành . —<.
+PHAN TÍCH MỌT SỐ NGAÀNH CONG NGHIẸP
+^ ? ^ ˆ
+TRỌNG ĐIEM Ơ ĐÔNG NAM BỘ
+1. Dựa vào bảng 34.1:
+Bảng 34.1. T trọng một số sản phẩm tiêu biểu của các ngành công nghiệp trọng
+điểm ở Đông Nam Bộ so với cả nước, năm 2001 (cả nước = 100%)
+Sản phẩm tiêu biểu
+Các ngành công nghiệp trọng điểm mmm Tỉ trọng so với
+Tên sản phẩm cả nước (%)
+Khai thác nhiên liệu 100,0
+.N N N
+Cơ khí - điện tử Động cơ điêden
+Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện tỉ trọng một số sản phẩm tiêu biểu của các
+ngành công nghiệp tr��ng điểm ở Đông Nam Bộ so với cả nước.
+2. Căn cứ biểu đồ đã vẽ và các bài 31, 32, 33, hãy cho biết :
+a) Những ngành công nghiệp trọng điểm nào sử dụng nguồn tài nguyên sẵn có
+trong vùng ?
+b) Những ngành công nghiệp trọng điểm nào sử dụng nhiều lao động ?
+c) Những ngành công nghiệp trọng điểm nào đòi hỏi kĩ thuật cao ?
+d) Vai trò của vùng Đông Nam Bộ trong phát triển công nghiệp của cả nước.
+124
+
+--- Trang 126 ---
+Bai35.... . ì ] ƒ Í .
+` ^ Mã ^ 2
+
+VŨNG ĐÓNG BẰNG SONG CƯU LONG
+
+Đồng bằng sông Cửu Long là vùng có vị trí địa lí thuận lợi, nguồn tài
+
+nguyên đất, khí hậu, nước, sinh vật phong phú, đa dạng ; người dân lao
+
+động cần cù, năng động, thích ứng linh hoạt với sản xuất hàng hoá. Đó
+
+là những điều kiện quan trọng để xây dựng Đồng bằng sông Cửu Long
+
+(miền Tây Nam Bộ) thành vùng kinh tế động lực.
+
+Các tính, thành phố : Cần Thơ, Long An, Đồng Tháp, Tiền Giang, Vĩnh
+Long, Bến Tre, Trà Vinh, Hậu Giang, Sóc Trăng,
+An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau.
+
+Diện tích : 39 734 km?
+
+Dân số: 16,7 triệu người (năm 2002)
+
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ, GIỚI HẠN LÃNH THỔ
+
+Đồng bằng sông Cửu Long nằm ở vị trí liền kề phía tây vùng Đông Nam Bộ,
+phía bắc giáp Cam-pu-chia, phía tây nam là vịnh Thái Lan, phía đông nam là
+Biển Đông.
+
+Dựa vào hình 35.1, hãy xác định ranh giới và nêu ý nghĩa vị trí địa lí của vùng.
+
+Đồng bằng sông Cửu Long có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế trên
+ỔỊ liền cũng như trên biển, mở rộng quan hệ hợp tác với các nước trong
+Tiểu vùng sông Mê Công.
+
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+
+Đồng bằng sông Cửu Long là một bộ phận của châu thổ sông Mê Công.
+Dựa vào hình 35.1, hãy cho biết các loại đất chính ở Đồng bằng sông Cửu Long
+và sự phân bố của chúng.
+
+Với diện tích tương đối rộng, địa hình thấp và bằng phẳng, khí hậu cận xích đạo
+nóng ẩm quanh năm cùng sự đa dạng sinh học trên cạn và dưới nước, Đồng bằng
+sông Cửu Long có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển sản xuất nông nghiệp.
+
+125
+
+--- Trang 127 ---
+CAM - PU - CHIA l ỵ v ) ì"% N
+22/ u
+hòn Khoai gụ ỔỚ đ'Ể'Ạ`
+- Đất phù sa ngọt L Đávõi Vườn quốc gia
+L ] Đấtphn [Ñ  Thanbùn Bãi tôm
+[ ] Đấtmặn ⁄I .
+[ T pgễn Bãi cá
+Đất khác
+Hình 35.1. Lược đồ tự nhiên vùng Đồng bằng sông Cửu Long
+Dựa vào hình 35.2, nhận xét thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên ở Đôồng bằng
+sông Cửu Long để sản xuất lương thực, thực phẩm.
+Tuy nhiên, thiên nhiên cũng gây không ít khó khăn cho sản xuất và đời sống
+dân cư ở Đồng bằng sông Cửu Long.
+Nêu một số khó khăn chính về mặt tự nhiên ở Đông bằng sông Cửu Long.
+Đồng bằng sông Cửu Long đang được đầu tư lớn cho các dự án thoát lũ, cải
+tạo đất phèn, đất mặn, cấp nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô.
+Phương hướng chủ yếu hiện nay là chủ động chung sống với lũ sông Mê Công,
+đồng thời khai thác các lợi thế kinh tế do chính lũ hằng năm đem lại.
+126
+
+--- Trang 128 ---
+Tài nguyên thiên nhiên để phát triển nông nghiệp
+ở Đồng bằng sông Cửu Long
+Đất rừng Khí hậu, nước Biển và hải đảo
+Diện tích gần 4 triệu Khí hậu nóng ẩm, Nguồn hải sản -
+- Ể m cá, tôm và hải sản
+ha. Đất phù sa ngọt: lượng mưa dồi dào. tiở hiết sức pho
+1,2 triệu ha ; đất Sông Mê Công đem Ềịhă i
+phèn, đất mặn : 2,5 lại nguồn lợi lớn. Hệ .
+triệu ha. thống kênh rạch ẳẳểr" 20000
+: : S m, ngư trường
+Rừng ngập mặn ven chằng chị. Vùng n
+: : ) rộng lớn ; nhiều
+biển và trên bán nước mặn, nước lợ . A n
+› : s B Ạ . ao và quần đảo,
+đảo Cà Mau chiếm cửa sông, ven biến thuãn 144 cho khai
+diện tích lớn. rộng lớn,... _— :
+Š . : thác hải sản.
+Hình 35.2. Sơ đồ tài nguyên thiên nhiên để phát triển nông nghiệp
+ở Đồng bằng sông Cửu Long
+III. ĐẶC ĐIỂM DÂN 0Ư, XÃ HỘI
+Với số dân trên 16,7 triệu người (năm 2002), Đồng bằng sông Cửu Long là
+vùng đông dân, chỉ đứng sau Đồng bằng sông Hồng. Trong thành phần các dân
+tộc, ngoài người Kinh còn có người Khơmme, người Chăm, người Hoa....
+Bảng 35.1. Một số tiêu chí phát triển dân cư, xã hội ở Đồng bằng sông Cửu Long
+và cả nước, năm 1999.
+. Đồng bằng
+Thu nhập bình quân đầu người một tháng | Nghìn đồng 342,1 295,0
+127
+
+--- Trang 129 ---
+Dựa vào số liệu bảng 35.1, hãy nhận xét tình hình dân cư, xã hội ở Đồng bằng
+sông Cửu Long so với cả nước.
+
+Mới được khai phá cách đây hơn ba trăm năm, ngày nay Đồng bằng sông
+Cửu Long đã trở thành vùng nông nghiệp trù phú. Người dân Đồng bằng sông
+Cửu Long có kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp hàng hoá.
+
+Đồng bằng sông Cửu Long có vị trí địa lí thuận lợi, địa hình thấp,
+bằng phẳng, khí hậu cận xích đạo, nguồn đất, nước, sinh vật trên
+cạn và dưới nước rất phong phú. Tuy mặt bằng dân trí chưa cao,
+nhưng người dân thích ứng linh hoạt với sản xuất hàng hoá.
+^ kẠ ` ` ^
+CAU HOI VA BAI TẠP
+
+1. Nêu thế mạnh về một số tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế - xã hội ở
+Đồng bằng sông Cửu Long.
+
+2. Ý nghĩa của việc cải tạo đất phèn, đất mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long.
+
+3. Nêu những đặc điểm chủ yếu về dân cư, xã hội ỏ Đồng bằng sông Cửu Long.
+Tại sao phải đặt vấn đề phát triển kinh tế đi đôi với nâng cao mặt bằng dân trí
+và phát triển đô thị ở đồng bằng này ?
+
+128
+
+--- Trang 130 ---
+Bai36—. .. ì ì .
+` ^ M ^ 2
+VŨNG ĐÓNG BẰNG SONG CƯU LONG
+(tiếp theo)
+
+Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm lương thực, thực phẩm
+đồng thời là vùng xuất khẩu nông sản hàng đầu của cả nước. Công
+nghiệp, dịch vụ bắt đầu phát triển. Các thành phố Cần Thơ, Mỹ Tho,
+Cà Mau, Long Xuyên đang phát huy vai trò là các trung tâm kinh tế
+lớn của vùng.
+
+IV. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+
+1. Nông nghiệp
+
+Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm lúa lớn nhất của cả nước.
+
+Bảng 36.1. Diện tích, sản lượng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước,
+năm 2002
+Đồng bằng
+sông Cửu Long
+Căn cứ vào badng 36.1, hãy tính tỉ lệ (%) diện tích và sản lượng lúa của
+Đông bằng sông Cửu Long so với cả nước. Nêu ý nghĩa của việc sản xuất lương
+thực ở đồng bằng này.
+
+Lúa được trồng chủ yếu ở các tỉnh Kiên Giang, An Giang, Long An,
+Đồng Tháp, Sóc Trăng và Tiền Giang. Bình quân lương thực theo đầu người
+toàn vùng đạt 1066.3 kg, gấp 2,3 lần trung bình cả nước (năm 2002). Nhờ đó,
+Đồng bằng sông Cửu Long trở thành vùng xuất khẩu gạo chủ lực của nước ta.
+Nhiều địa phương đang đẩy mạnh trồng mía đường, rau đậu.
+
+Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trồng cây ăn quả lớn nhất cả nước với
+nhiều loại hoa quả nhiệt đới : xoài, dừa, cam, bưởi....
+
+Nghề nuôi vịt đàn phát triển mạnh. Vịt được nuôi nhiều nhất ở các tỉnh
+Bạc Liêu, Cả Mau, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh.
+
+129
+
+--- Trang 131 ---
+Trong tổng sản lượng thuỷ sản cả nước, Đồng bằng sông Cửu Long chiếm hơn
+50%, nhiều nhất là các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau và An Giang. Nghề nuôi trồng
+thuỷ sản, đặc biệt nghề nuôi tôm, cá xuất khâu, đang phát triển mạnh.
+
++
+|
+Ị
+; _ WX N x x
+m : v
+- : 0202 ""…'Ĩịl «ỷ`v V 4I l 'ỄAvìư - _ — Ị_—'d'…'ỷ—`-'v IE H
+Hình 36.1. Bè nuôi cá ở An Giang
+Tại sao Đồng bằng sông Cửu Long có thế mạnh phát triển nghề nuôi trồng và
+đánh bắt thuỷ sản ?
+
+Nghề rừng cũng giữ vị trí rất quan trọng, đặc biệt là trồng rừng ngập mặn
+ven biên và trên bán đảo Cà Mau. Các địa phương đang có biện pháp tích cực
+phòng chống cháy rừng, bảo vệ sự đa dạng sinh học và môi trường sinh thái
+rừng ngập mặn.
+
+2. Công nghiệp
+So với nông nghiệp, tỉ trọng sản xuất công nghiệp còn thấp, khoảng 20%
+GDP toàn vùng (năm 2002).
+130
+
+--- Trang 132 ---
+Bảng 36.2. Các ngành công nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long, năm 2000
+TỈ trọng trong cơ cấu
+Ngành sản xuất | công nghiệp của Hiện trạng
+vùng (%)
+Chế biến Chủ yếu là xay xát lúa gạo, chế biến thuỷ sản đông
+lạnh, làm rau quả hộp, sản xuất đường mật. Sản
+N'Ơfìg ưÌỈ.IC 4 ~ 4 Ẩ 2 ? ˆ ?
+tuưö phẩm phẩm xuất khấu : gạo, thuỷ sản đông lạnh, hoa quả.
+Cp Phân bố hầu khắp các tỉnh, thành phố trong vùng,...
+Vật liệu 420 Các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng phân bố ở nhiều
+xây dựng : địa phương, lớn nhất là nhà máy xi măng Hà Tiên II.
+i G Phát triển cơ khí nông nghiệp. Thành phố Cần Thơ với
+nghiệp, một số - v u n ' : l
+: . 23,0 khu công nghiệp Trà Nóc là trung tâm công nghiệp
+ngành công a -
+- 5 lớn nhất.
+nghiệp khác
+Dựa vào bảng 36.2 và kiến thức đã học, cho biết vì sao ngành chế biến lương
+thực thực phẩm chiếm tỉ trọng cao hơn cả ?
+Hầu hết cơ sở sản xuất công nghiệp tập trung tại các thành phố và thị xã, đặc
+biệt là thành phố Cần Thơ.
+Quan sát hình 36.2, hãy xác định các thành phố, thị xã có cơ sở công nghiệp
+chế biến lương thực thực phẩm.
+3. Dịch vụ
+Khu vực dịch vụ ở Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm các ngành chủ yếu :
+xuất nhập khẩu, vận tải thuỷ, du lịch. Hàng xuất khẩu chủ lực là gạo (chiếm
+80% gạo xuất khẩu của cả nước, năm 2000), thuỷ sản đông lạnh, hoa quả. Giao
+thông đường thuỷ giữ vai trò quan trọng trong đời sông và hoạt động giao lưu
+kinh tế.
+Nêu ý nghĩa của vận tải thuỷ trong sản xuất và đời sống nhân dân trong vùng.
+Du lịch sinh thái bắt đầu khởi sắc như du lịch trên sông nước, miệt vườn,
+biển đảo. Tuy nhiên chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm du lịch
+còn hạn chế. Đồng bằng sông Cửu Long đang được đầu tư lớn để nâng cao chất
+lượng và hiệu quả kinh tế của khu vực dịch vụ.
+131
+
+--- Trang 133 ---
+CAM-PU-CHA . ÍÔVT ¬` w'
+` , ˆ J"›—J TT
+- / \>-8ØUnaw Xínvm S
+Q> Gà Meu G 2 “7 $ =
+: F - ˆ IỊ
+_ _= hôn Khoai n v x ,
+Q Nhỏ I]  Rừng ngập mặn Bấi tôm
+.đề Luyện kim Vũng lúa, lợn, gia cầm Bãi cá
+⁄ tơkt Vườn quốc gia s - Nuôi tôm tập Irung
+.& Sản xuất vật liệu xây dựng X Câyãnquả z&>>£  Nui cá tập trung
+j Ề Ềẩthàno Ãudùg — TW Tpan bùn <ðs< Các ính trọng điểm
+Chế biến lương t
+ế Ỗ (©  Khaithác 66 vôi khai thác cá biển
+Hình 36.2 Lược đồ kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long
+i>ề›'._z. = ~ | _`r`~ „ i _¬ Ñ Ắ - Q.I1` __, ¬ z
+Ể`ị —S l C . .. ữ "`C- ~Jl"i`<`\""\__ '4e²4"dÒ'ẸsIv'.t —
+= ÀCS ¬ tạc: 9 Hình 36.3 Chợ trên sông
+—< TẠ -Ðv — ÁẢả Cái Răng, Cần Thơ
+| . . n
+132
+
+--- Trang 134 ---
+V. DÁO TRUNG TÂM KINH TẾ
+Các thành phố Cần Thơ, Mỹ Tho, Long Xuyên, Cà Mau là những trung tâm
+kinh tế của vùng. Thành phố Cần Thơ là trung tâm kinh tế lớn nhất.
+Thành phố Cần T hơ có những điều kiện thuận lợi gì để trở thành trung tâm kinh
+tế lớn nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long ?
+Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò hàng đầu trong việc đảm
+bảo an toàn lương thực cũng như xuất khẩu lương thực, thực
+phẩm của cả nước. Các ngành công nghiệp, nhất là công
+nghiệp chế biến lương thực thực phẩm đang chiếm vị trí ngày
+càng quan trọong.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Đồng bằng sông Cửu Long có những điều kiện thuận lợi gì để trở thành vùng
+sản xuất lương thực lớn nhất của cả nước ?
+2. Phát triển mạnh công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm có ý nghĩa như thế
+nào đối với sản xuất nông nghiệp ỏ Đồng bằng sông Cửu Long ?
+3. Dựa vào bảng 36.3 :
+Bảng 36.3. Sản lượng thuỷ sản ở Đồng bằng sông Cửu Long (nghìn tấn)
+Vẽ biểu đồ cột thể hiện sản lượng thuỷ sản ỏ Đồng bằng sông Cửu Long và
+cả nước. Nêu nhận xét.
+133
+
+--- Trang 135 ---
+— ÐỔBải3/.Thựchành .. . .
+~ ` ^ z ^ ^ ^ ` `
+VE VÀ PHAN TỊÍCH BIEU ĐO VE TÍNH HÌNH
+. .v ? ` ? 3
+SAN XUẤAẤT CỦA NGANH THỦY SÀN
+? ˆ v ^ 2
+Ơ ĐÔNG BẰNG SONG CƯU LONG
+1. Dựa vào bảng 37.1:
+Bảng 37.1. Tình hình sản xuất thuỷ sản ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng
+sông Hồng và cả nước, năm 2002 (nghìn tấn)
+Đồng bằng Đồng bằng
+sông Cửu Long sông Hồng
+E E N
+Vẽ biểu đồ thể hiện tỉ trọng sản lượng cá biển khai thác, cá nuôi, tôm nuôi
+ở Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng so với cả nước
+(cả nước = 100%).
+2. Căn cứ vào biểu đồ và các bài 35, 36, hãy cho biết :
+a) Đồng bằng sông Cửu Long có những thế mạnh gì để phát triển ngành thuỷ sản ?
+(về điều kiện tự nhiên, nguồn lao động, cơ sở chế biến, thị trường tiêu thụ....)
+b) Tại sao Đồng bằng sông Cửu Long có thế mạnh đặc biệt trong nghề nuôi tôm
+xuất khẩu ?
+
+c) Những khó khăn hiện nay trong phát triển ngành thuỷ sản ở Đồng bằng sông
+Cửu Long. Nêu một số biện pháp khắc phục.
+
+134
+
+--- Trang 136 ---
+Badl36-............ G . .. .
+: n 2 .
+PHÁT TRIEN TÔNG HỢP KINH TE
+` ? .À ` ^
+VÀ BẢO VE TÀI NGUYEN,
+^ ` ¬_ 2
+MOI TRƯƠNG BIEN - ĐẢO
+Việt Nam có vùng biển rộng với nhiều đảo và quần đảo. Nguồn tài
+nguyên biển - đảo phong phú của nước ta là tiền đề để phát triển
+nhiều ngành kinh tế biển : đánh bắt, nuôi trồng và chế biến hải sản,
+du lịch biển, khai thác khoáng sản biển, giao thông vận tải biển,...
+I BIỂN VÀ ĐÀO VIỆT NAM
+1. Vùng biển nước ta
+Việt Nam là một quốc gia có đường bờ biển dài (3260km) và vùng biển rộng
+(khoảng 1 triệu km2). Vùng biển nước ta là một bộ phận của Biển Đông, bao
+gồm : nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền về kinh tế và
+thềm lục địa. Cả nước có 28 (trong số 63) tỉnh và thành phố trực thuộc
+Trung ương giáp biển.
+4— Đất liền ¡ Lãnh hải
+Nội TU —Ì 2 nài I9 | Vũng tếp giip M
+R (12 hải] ể
+Ể| Vùng đặc quyền kinh tế `Ễ
+v t u u ‹. xeq«sgg9G
+H N E N I 0 E I E G T .
+Ghi chú : † hải lị = 1852 m
+Hình 38.1. Sơ đồ cắt ngang vùng biển Việt Nam
+Quan sát hình 38.1, hãy nêu giới hạn từng bộ phận của vùng biển nước ta.
+135
+
+--- Trang 137 ---
+2. Các đảo và quần đảo
+_
+gưa. , TRUNG QUỐC
+~ - 4 c a "lk
+_- `Ã\afú Ể Ể'.J ẾJ
+N n — :
+` œ— ` Iởẻo g
+L L M . "`w.ffl 1'_`,Ễ gả m
+s a = ,qag..ịlắofJv,›.JríềỀ'”52t
+TỂ - BÀ : * 4
+m`_,—mạỀầ N .. ẳni: v
+== s b
+N n đ6sðgchlongVl ọ
+h C
+. Ờ'
+e Ð _
+""`~—\ỉ\ L 3 {(RUNGQUỐC)
+Na, ÊN
+) l %
+# .
+« Â N
+NaGợự `\
+I`5
+K
+S "Noffl 32 ø
+` R - w›“"ựè
+T Y ẢT ì A Ế NH 0á. n
+s N ˆ œ0 leo Chèm (
+' ỉ’ Đa « hón Ông
+ì :
+Ií Lư . ồ 4
+l ]
+c \ + bờn Ông Căn
+t ¬.. ì ˆ gð lọ Xuyh
+° hản Môi Nhà
+\ "'. Ễ m B|zJlìlvtìũlJ Ệặ
+.. . w s . vụ
+¬ .. I_j_` . qửj hàn Tm
+l n giông ` S
+v N “cũ lgo Cau ˆ
+s -v u Hồ Chỉ Wirh / %›Ềì
+= » xỘ
+¬ Qđ An TM “'bàn Rội ế — —=XX*X—117:22
+- “ hồn Khoei — 'Ợ"ílgì*JỂý3'ưP .
+Úăm 100 m 200 Ke 300 n $
+Hình 38.2. Lược đồ một số đảo và quần đảo Việt Nam
+136
+
+--- Trang 138 ---
+Trong vùng biến nước ta có hơn 4000 đảo lớn nhỏ, được chia thành các đảo
+ven bờ và các đảo xa bờ. Hệ thống đảo ven bờ có khoảng hơn 3000 đảo, phân
+bố tập trung nhất ở vùng biển của các tỉnh : Quảng Ninh, Hải Phòng, Khánh
+Hoà, Kiên Giang.
+
+Tìm trên hình 38.2 các đảo và quần đảo lớn ở vùng biển nước ta.
+
+Một số đảo ven bờ có diện tích khá lớn như : Phú Quốc (567 kn), Cát Bà (khoảng
+100 km2) và có số dân khá đông như : Phú Quốc, Cái Bầu, Phú Quý, Lý Sơn,
+Cát Bà, Côn Đảo,... Còn lại phần lớn là các đảo nhỏ hoặc rất nhỏ, không có dân
+sống thường xuyên.
+
+Các đảo xa bờ gồm đảo Bạch Long Vĩ và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa,
+thuộc chủ quyền của nước ta từ lâu đời. Huyện đảo Hoàng Sa thuộc
+thành phố Đà Năẵng và huyện đảo Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà.
+
+II. PHÁT TRIỂN TỔNG HỢP KINH TẾ BIỂN
+CÁC NGÀNH KINH TẾ BIỂN
+Khai thác, N,
+nuôi trồng và Du lịch ÊỆ ỀĨ <ẵ3 ẫà ẳ'ẵ Giao thông vận
+chế biến biển - đảo . tải biển
+v gh biển
+hải sản
+Hình 38.3. Sơ đồ các ngành kinh tế biển ở nước ta
+Dựa vào hình 38.3 và kiến thức đã học, hãy nêu những điều kiện thuận lợi để
+phát triển các ngành kinh tế biển ở nước ta.
+1. Khai thác, nuôi trồng và chế biến hải sản
+
+Vùng biển nước ta có hơn 2000 loài cá, trong đó khoảng 110 loài có giá trị
+kinh tế như cá nục, cá trích, cá thu, cá ngừ, cá hồng.... Trong biển có trên 100
+loài tôm, một số loài có giá trị xuất khẩu cao như tôm he, tôm hùm, tôm rồng.
+Ngoài ra còn có nhiều loài đặc sản như hải sâm, bào ngư, sò huyết....
+
+137
+
+--- Trang 139 ---
+Tổng trữ lượng hải sản khoảng bốn triệu tấn (trong đó 95,5% là cá biển), cho
+phép khai thác hăng năm khoảng 1,9 triệu tấn, trong đó vùng biển gần bờ chỉ
+có khả năng khai thác khoảng 500 nghìn tấn/năm, còn lại là của vùng biển xa
+bờ. Tuy nhiên, hoạt động của ngành khai thác và nuôi trồng hải sản còn nhiều
+bất hợp lí : trong khi sản lượng đánh bắt ven bờ đã cao gấp hai lần khả năng cho
+phép thì sản lượng đánh băt xa bờ mới chỉ băng 1⁄/5 khả năng cho phép.
+
+Ngành thuỷ sản đang ưu tiên phát triển khai thác hải sản xa bờ, đẩy mạnh
+nuôi trồng hải sản trên biển, ven biển và ven các đảo (đặc biệt phát triển
+nuôi cá và đặc sản biển theo hướng công nghiệp ở khu vực vịnh Hạ Long,
+Bái Tử Long, đầm phá Trung Bộ, vùng biển Rạch Giá — Hà Tiên....), phát triển
+đồng bộ và hiện đại công nghiệp chế biến hải sản.
+
+Tại sao cần ưu tiên phát triển khai thác hải sản xa bờ ?
+lễ = 'j & l . .' = T Ị . 7“-”ỈỂm_ : n
+C. a .. ° Í "'~—+.. - 1' O tvïng
+¬ Ÿ # , l H3 rấ ¡ ¡ .Ø s K . Gx Ỉ
+Hình 38.4. Cảng cá tại Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang
+2. Du lịch biển - đảo
+
+Việt Nam có nguồn tài nguyên du lịch biến phong phú. Dọc bờ biển nước ta,
+suôt từ Bắc vào Nam có trên 120 bãi cát rộng, dài, phong cảnh đẹp, thuận lợi
+cho việc xây dựng các khu du lịch và nghỉ dưỡng.
+
+Nhiều đảo ven bờ có phong cảnh kì thú, hấp dẫn khách du lịch. Đặc biệt,
+vịnh Hạ Long đã được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.
+
+138
+
+--- Trang 140 ---
+Một số trung tâm du lịch biển đang phát triển nhanh, thu hút khách du lịch
+trong và ngoài nước. Tuy nhiên cho đến nay, du lịch biển mới chỉ chủ yếu tập
+trung khai thác hoạt động tắm biển. Các hoạt động du lịch biển khác còn ít được
+khai thác, mặc dù có tiềm năng rất lớn.
+
+Ngoài hoạt động tắm biển, chúng ta còn có khả năng phát triển các hoạt động
+du lịch biển nào khác ?
+Nước ta có đường bờ biển dài và vùng biển rộng. Trong vùng biển
+nước ta có nhiều đảo và quần đảo. Nguồn tài nguyên biển - đảo
+phong phú tạo điều kiện thuận lợi để phát triển tổng hợp nhiều
+ngành kinh tế biển.
+Ngành thuỷ sản đã phát triển tổng hợp cả khai thác, nuôi trồng và
+chế biến hải sản. Du lịch biển phát triển nhanh trong những năm
+gần đây.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Tại sao phải phát triển tổng hợp các ngành kinh tế biển ?
+2. Công nghiệp chế biến thuỷ sản phát triển sẽ có tác động như thế nào tới ngành
+đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản ?
+3. Nêu tên một số bãi tắm và khu du lịch biển ở nước ta theo thứ tự từ Bắc vào Nam.
+139
+
+--- Trang 141 ---
+Badld. ............. . Í(íá-
+„ Ầọ Aọ ^l
+PHÁT TRIỂN TỔNG HỢP KINH TẾ
+` ? ^ ` ^
+VÀ BẢO VE TÀI NGUYEN,
+^ ` ^ ?
+MOI TRƯƠNG BIEN - ĐÀO v(rếp theo)
+Khai thác, chế biến khoáng sản biển và giao thông vận tải biển cũng
+là những ngành kinh tế biển quan trọng ở nước ta. Để phát triển bền
+vững kinh tế biển, cần khai thác tổng hợp và bảo vệ tài nguyên, môi
+trường biển - đảo.
+3. Khai thác và chế biến khoáng sản biển
+Kể tên một số khoáng sản chính ở vùng biển nước ta mà em biết.
+
+Biển nước ta là nguồn muối vô tận. Nghề làm muối được phát triển từ lâu
+đời ở nhiều vùng ven biến từ Bắc vào Nam, đặc biệt là ven biển Nam Trung Bộ
+như Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Càả Ná (Ninh Thuận).
+
+Tại sao nghề làm muối phát triển mạnh ở ven biển Nam Trung Bộ ?
+Xế_ ., s v Ĩu:fỀĨ `ì*-',ẮỤ"J : _..
+` | .
+- _ì`I' w ‹
+Ả n
+Hình 39.1. Sần xuất muối ở Cà Ná, Ninh Thuận
+
+Dọc bờ biển có nhiều bãi cát chứa oxit titan có giá trị xuất khẩu. Cát trắng là
+nguyên liệu cho công nghiệp thuỷ tỉnh, pha lê có nhiều ở đảo Vân Hải (Quảng
+Ninh) và Cam Ranh (Khánh Hoa).
+
+140
+
+--- Trang 142 ---
+m ợ
+C N TRUNG QUỐC
+L›_lAM' ° - zu,r" , fr Ù^`4"pe : J —L_'_Ạ/v`I Ắì
+m'ì . N NáẾ : l m"' ạí . f'LÍ.—l 4
+ự x²'\ „ A . W ứịf
+G - ỹ n-"HỄĨ› Ẵ ức.Ổ Ỡ `Ị`Ề …N*"'
+) L."_.ù „ xug
+b Mọ 2 N , v đản Hải Nam
+ụ"c\ỵJ J' \\4b
+. E M (TRUNG QUỐC )
+; SƠ”a '~...'4 ẮẦ s ⁄
+c  ..\ "'«._` Lĩỉ`Ị4~ ểỉ` "u 1Ộ-/J
+¿ : .›f : ®_«:"_"…’ỉ:_ffl_(_) n s N
+THÁI ) N u a 1 v
+Á - Thuớ X va \ . S . Fì“'ử
+° Tim I dẶ" ¬ Huiết T Y n 04.
+| các nh Z> m N N N NịhyờX
+-=======s Đường biển Kh ế Á tvXiá * %
+ỷ 0ảngbiển " + “ u n
+T - BBltấm n I X ¬
+BBl tñm Ñ ^^ \v I G L/%:
+AC .T "~ .\ ®Ỹ :
+® Mỗ đầu Mh'\ Ễ’ u’ầí ì*'ẮÌỈ,ỂV ,YF 's` `\_
+Œ Mw ⁄ . X.
+` L 7 NT . ỵòN
+” _ G s s '.
+„ r S ` . ›` â’ ¬ '\.ỒÍ`Ấb"_'ĩ12- TL F“`fẮ . . f3 .
+= =¬ \L\gIs›£“ Ẻ;—ỹi'l'« 7 t .
+. N u `f1l"i'*Il“-"l"='-'-I-ẵt+.«"ỄỄ's"rzôa'7s l u
+GtNmDe, Ổ ử“”<’rằ'j\\'* ư ñ hhHỉ~ —
+ẵỉja Dà Mnu ⁄ + Đạ Hùng › Ỉfấử›Ắ : ẹ ẵff%'J
+-. I „ enÐ A “ÔGve. Q .- 0
+ông ' . m*“'v' nia`ề' ựf
+t 90 Km 1KKm ZUKw - .2e?7 “ .
+Hình 39.2. L ược đồ tiềm năng một số ngành kinh tế biển
+141
+
+--- Trang 143 ---
+Tài nguyên khoáng sản quan trọng nhất ở vùng thềm lục địa là dầu mỏ và
+khí tự nhiên, phân bố trong các bể trầm tích.
+
+Dựa vào kiến thức đã học, trình bày tiềm năng và sự phát triển của hoạt động
+khai thác dâu khí ở nước ta.
+
+Dầu khí là ngành kinh tế biển mũi nhọn, chiếm vị trí quan trọng hàng đầu
+trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Những thùng dầu đầu
+tiên được khai thác ở nước ta vào năm 1986, từ đó sản lượng dầu liên tục tăng
+qua các năm.
+
+Ngành công nghiệp hoá dầu đang dần được hình thành, trước mắt là xây
+dựng các nhà máy lọc dầu, cùng với các cơ sở hoá dầu khác để sản xuất chất
+dẻo, sợi tổng hợp, cao su tổng hợp và các loại hoá chất cơ bản.... Công nghiệp
+chế biến khí bước đầu phục vụ cho phát điện, sản xuất phân đạm, sau đó
+chuyển sang chế biến khí công nghệ cao, kết hợp với xuất khẩu khí tự nhiên
+và khí hoá lỏng.
+
+4. Phát triển tổng hợp giao thông vận tải biển
+
+Nước ta nằm gần nhiều tuyến đường biển quốc tế quan trọng. Ven biển  có
+nhiều vũng, vịnh có thê xây dựng cảng nước sâu, một số cửa sông cũng thuận
+lợi cho việc xây dựng cảng. Những điều kiện trên cho phép chúng ta phát triển
+giao thông đường biên giữa các địa phương ven biên với nhau, cũng như giữa
+nước ta với các nước khác.
+
+Tìm trên hình 39.2 một số cảng biển và tuyến giao thông đường biển ở nước ta.
+
+Hiện cả nước có khoảng 120 cảng biển lớn nhỏ. Cảng có công suất lớn nhất
+là cảng Sài Gòn (12 triệu tấn/năm). Để đáp ứng nhu cầu của kinh tế đối ngoại,
+hệ thống cảng biển sẽ được phát triển đồng bộ, từng bước hiện đại hoá, nhằm
+nâng công suất các cảng biển lên 240 triệu tấn (năm 2010).
+
+Trong những năm qua, đội tàu biển quốc gia được tăng cường mạnh mẽ. Giai
+đoạn tới, chúng ta sẽ phát triển nhanh đội tàu chở công-ten-nơ, tàu chở dầu và
+các tàu chuyên dùng khác đê có lực lượng hàng hải mạnh và hiện đại. Cả nước
+sẽ hình thành ba cụm cơ khí đóng tàu lớn ở Bắc Bộ, Nam Bộ và Trung Bộ đề
+tạo bước phát triên nhanh trong ngành đóng tàu Việt Nam.
+
+Dịch vụ hàng hải (hệ thống hậu cần và dịch vụ ở cảng, dịch vụ trên bờ,...)
+cũng sẽ được phát triển toàn diện, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và
+quốc phòng.
+
+Việc phát triển giao thông vận tải biển có ý nghĩa to lớn như thế nào đối với
+ngành ngoại thương ở nước ta ?
+142
+
+--- Trang 144 ---
+? - ?
+III. BÁO VỆ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯƠNG BIỂN - ĐẢU
+1. Sự giảm sút tài nguyên và ô nhiễm môi trường biển - đảo
+
+Trong những năm gần đây, diện tích rừng ngập mặn ở nước ta giảm nhanh.
+Nguồn lợi hải sản cũng giảm đáng kể, một số loài hải sản có nguy cơ tuyệt
+chủng (cá mòi, cá cháy,...), nhiều loài hải sản đang giảm về mức độ tập trung,
+các loài cá quý (cá thu....) đánh bắt được có kích thước ngày càng nhỏ.
+
+Nêu một số nguyên nhân dân tới sự giảm sút tài nguyên và ô nhiêm môi trường
+biển - đảo ở nước ta. Sự giảm sút tài nguyên và Ô nhiềm môi trường biển - đảo
+sẽ dân đến những hậu quả gì ?
+
+Ô nhiễm môi trường biển có xu hướng gia tăng rõ rệt làm cho chất lượng
+nhiều vùng biển của nước ta bị giảm sút, nhất là ở các cảng biển và các vùng
+cửa sông. Hậu quả là làm suy giảm nguồn tài nguyên sinh vật biển, ảnh hưởng
+xấu tới chất lượng của các khu du lịch biển.
+
+2. Các phương hướng chính để bảo vệ tài nguyên và môi trường biển
+Chúng ta cần thực hiện những biện pháp cụ thể gì để bdo vệ tài nguyên và môi
+trường biển ?
+
+Nước ta đã tham gia những cam kết quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường
+biển. Chính phủ cũng đưa ra những kế hoạch hành động quốc gia về bảo vệ tài
+nguyên và môi trường biên. Sau đây là một số phương hướng chính :
+
+- Điều tra, đánh giá tiềm năng sinh vật tại các vùng biển sâu. Đầu tư để
+chuyển hướng khai thác hải sản từ vùng biển ven bờ sang vùng nước sâu xa bờ.
+
+- Bảo vệ rừng ngập mặn hiện có, đồng thời đấy mạnh các chương trình
+trồng rừng ngập mặn.
+
+- Bảo vệ rạn san hô ngầm ven biển và cấm khai thác san hô dưới mọi
+hình thức.
+
+- Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản.
+
+— Phòng chống ô nhiễm biển bởi các yếu tố hoá học, đặc biệt là dầu mỏ.
+Khai thác và chế biến khoáng sản biển (nhất là dầu khí) là một
+trong những ngành công nghiệp hàng đầu ở nước ta. Giao thông
+vận tải biển đang phát triển mạnh cùng với quá trình nước ta hội
+nhập vào nền kinh tế thế giới.
+
+Tài nguyên và môi trường biển - đảo ở nước ta phong phú nhưng
+
+đang có dấu hiệu suy thoái. Nhà nước đã đề ra những phương
+
+hướng cụ thể nhằm bảo vệ tài nguyên và môi trường biển - đảo.
+143
+
+--- Trang 145 ---
+^ kÀ ˆ` ˆ` ^
+CAU HOI VAÀ BÀI TẠP
+1. Phát triển tống hợp kinh tế biển có ý nghĩa như thế nào đối với nền kinh tế  và
+bảo vệ an ninh quốc phòng của đất nước ?
+2. Chúng ta cần tiến hành những biện pháp gì để phát triển giao thông vận tải biển ?
+3. Trình bày những phương hướng chính để bảo vệ tài nguyên và môi trường
+biển - đảo.
+—...  Bài40.Thựchành—T.... . Í .
+ĐANH GIÁ TIEM NÀNG KINH TE
+? ⁄ ? `
+CUỦA CÁC ĐẢO VEN BƠ
+` ` ˆ N ` ^ . ˆ #
+VÀ TÌM HIEU VE NGANH CONG NGHIẸP DU KHÍI
+1. Đánh giá tiềm năng kinh tế của các đảo ven bờ
+Bảng 40.1. Tiềm năng kinh tế của một số đảo ven bờ
+Các hoạt động Các đảo có điều kiện thích hợp
+Cát Bà, Lý Sơn, Côn Đảo, Phú Quốc, Phú Quý.
+nghiệp
+Naử nghiệ Cô Tô, Cái Bầu, Cát Bà, Cù Lao Chàm, Phú Quý, Lý Sơn, Côn
+Sử ng$P Í báo, Hòn Khoai,Thổ Chu, Hòn Rái, Phú Quốc.
+Du lịch Các đảo trong vịnh Hạ Long và vịnh Nha Trang, Cát Bà,
+' Côn Đảo, Phú Quốc,...
+Dịch vu biển Cái Bầu, Cát Bà, Trà Bản, Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Khoai,
+u Thổ Chu, Phú Quốc.
+Dựa vào bảng 40.J, hãy cho biết những đảo có điều kiện thích hợp nhất đế
+phát triển tổng hợp các ngành kinh tế biển ?
+144
+
+--- Trang 146 ---
+2. Quan sát hình 40.1, hãy nhận xét về tình hình khai thác, xuất khẩu dầu thô,
+nhập khẩu xăng dầu và chế biến dầu khí ở nước ta.
+Triệu tấn
+20
+° © m
+ÊN sSs s
+. T =
+15 S -
+s
+L
+10 ẵ ẵ.
+.
+LỰ¬
+5
+0
+1999 2000 2001 2002 Năm
+I Dầu thô khai thác lIl Dầu thô xuất khẩu l Xăng dầu nhập khẩu
+Hình 40.1. Biểu đồ sản lượng dầu thô khai thác, dầu thô xuất khẩu và xăng dầu
+nhập khẩu của nước ta, giai đoạn 1999 - 2002
+145
+
+--- Trang 147 ---
+ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG
+Bài 41
+# ? ` ˆ
+ĐỊA LÍ TỈNH (THÀNH PHỐ)
+Việc học tập địa lí tỉnh (thành phố) sẽ giúp cho các em có những kiến
+thức cơ bản, khái quát về thiên nhiên, con người và các hoạt động kinh
+tế - xã hội diễn ra ở địa phương mình. Qua học tập địa lí tỉnh (thành
+phố), các em sẽ có khả năng nhận biết, phân tích một số hiện tượng
+địa lí ở ngay nơi mình sinh sống, có những hiểu biết về môi trường
+thiên nhiên xung quanh, thấy được mối quan hệ giữa khai thác tài
+nguyên thiên nhiên với bảo vệ môi trường. Những kiến thức về địa lí
+tỉnh (thành phố) cũng sẽ phần nào giúp các em vận dụng vào lao động
+sản xuất tại địa phương mình.
+I. VỊ TRÍ ĐỊA LÍ, PHAM VI LÃNH THỔ VÀ SỰ PHÂN CHIA HÀNH CHÍNH
+1. Vị trí và lãnh thổ
+— Phạm vi lãnh thổ. Diện tích.
+— Ý nghĩa của vị trí địa lí đối với phát triển kinh tế - xã hội.
+2. Sự phân chia hành chính
+— Quá trình hình thành tỉnh (thành phố ).
+— Các đơn vị hành chính.
+II. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+1. Địa hình
+- Những đặc điểm chính của địa hình.
+- Ảnh hưởng của địa hình tới phân bố dân cư và phát triển kinh tế - xã hội.
+2. Khí hậu
+— Các nét đặc trưng về khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, sự khác biệt
+giữa các mùa....).
+— Ậmh hưởng của khí hậu tới sản xuất (đặc biệt là sản xuất nông nghiệp) và
+đời sông.
+146
+
+--- Trang 148 ---
+3. Thuý văn
+- Mạng lưới sông ngÒòi.
+Đặc điểm chính của sông ngòi (hướng dòng chảy, chế độ nước....).
+Vai trò của sông ngòi với đời sống và sản xuất.
+- Hồ : Các hồ lớn. Vai trò của hồ.
+= Nước ngầm : Nguồn nước ngầm. Khả năng khai thác. Chất lượng nước đối
+với đời sống và sản xuất.
+4. Thổ nhưỡng
+— Các loại thổ nhưỡng. Đặc điểm của thổ nhưỡng. Phân bố thổ nhưỡng.
+— Ý nghĩa của thổ nhưỡng đối với sản xuất.
+- Hiện trạng sử dụng đất.
+5. Tài nguyên sinh vật
+— Hiện trạng thảm thực vật tự nhiên (đặc biệt chú ý tới độ che phủ rừng).
+— Các loại động vật hoang dã và giá trị của chúng.
+- Các vườn quốc gia.
+6. Khoáng sản
+— Các loại khoáng sản chính và sự phân bố.
+— Ý nghĩa của khoáng sản đối với phát triển các ngành kinh tế.
+Kết luận : nhận xét chung về đặc điểm tự nhiên và ý nghĩa của hoàn cảnh tự
+nhiên tới đời sống, kinh tế - xã hội.
+^ kẠ ˆ ˆ` .
+CAU HOI VA BAI TẠP
+1. Đánh giá ý nghĩa của vị trí địa lí đối với việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh
+(thành phố).
+2. Theo em thành phần tự nhiên nào có tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến
+sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh (thành phố) ?
+3. Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu sử dụng đất của tỉnh (thành phố). Nêu nhận xét về
+hiện trạng sử dụng đất.
+147
+
+--- Trang 149 ---
+Bài42_......
+M ? ` ˆ
+ĐỊA LÍ TÍNH (THANH PHO) rriếp neo)
+III. DÂN Ư VÀ LAO ĐỘNG
+1. Gia tăng dân số
+- Số dân.
+— Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số qua các năm.
+— Gia tăng cơ giới.
+— Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới biến động dân số.
+— Tác động của gia tăng dân số tới đời sống và sản xuất.
+2. Kết cấu dân số
+— Đặc điểm kết cấu dân số : kết cấu dân số theo giới tính, kết cấu dân số theo
+độ tuổi, kết cấu dân số theo lao động, kết cấu dân tộc.
+— Ảnh hưởng của kết cấu dân số tới phát triển kinh tế - xã hội.
+3. Phân bố dân cư
+- Mật độ dân số.
+— Phân bố dân cư. Những biến động trong phân bố dân cư.
+— Các loại hình cư trú chính.
+4. Tình hình phát triển văn hoá, giáo dục, y tế
+— Các loại hình văn hoá dân gian. Các hoạt động văn hoá truyền thống....
+— Tình hình phát triển giáo dục : số trường, lớp, học sinh,... qua các năm ;
+chất lượng giáo dục....
+- Tình hình phát triển y tế : số bệnh viện, bệnh xá, cán bộ y tế.... qua các
+năm ; hoạt động y tế của tỉnh (thành phố)....
+IV. KINH TẾ
+1. Đặc điểm chung
+- Tình hình phát triển kinh tế trong những năm gần đây, đặc biệt là trong
+thời kì Đổi mới. Sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế. Thế mạnh kinh tế của tỉnh
+(thành phố).
+— Nhận định chung về trình độ phát triển kinh tế của tỉnh (thành phố) so với
+cả nước.
+148
+
+--- Trang 150 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nhận xét về tình hình gia tăng dân số của tỉnh (thành phố). Gia tăng dân số có
+ảnh hưởng gì tới đời sống kinh tế - xã hội ?
+2. Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu kinh tế của tỉnh (thành phố). Qua biểu đồ, nêu nhận
+xét khái quát về đặc điểm kinh tế của tỉnh (thành phố).
+Bài43-..... ì ˆˆˆ
+# ? ` ˆ
+ĐỊA LÍ TÍNH (THANH PHO) rriếp theo)
+IV. KINH TẾ
+2. Các ngành kinh tế
+a) Công nghiệp (kể cả tiểu, thủ công nghiệp)
+— Vị trí của ngành công nghiệp trong nền kinh tế của tỉnh (thành phố).
+— Cơ cấu ngành công nghiệp :
++ Cơ cấu theo hình thức sở hữu.
++ Cơ cấu theo ngành (chú ý tới các ngành công nghiệp then chốt).
+— Phân bố công nghiệp (chú ý tới các khu công nghiệp tập trung).
+— Các sản phẩm công nghiệp chủ yếu.
+- Phương hướng phát triển công nghiệp.
+b) Nông nghiệp (gồm lâm nghiệp và ngư nghiệp)
+- Vị trí của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế của tỉnh (thành phố).
+— Cơ cấu ngành nông nghiệp.
++ Ngành trồng trọt
+Tỉ trọng của ngành trồng trọt trong cơ cấu ngành nông nghiệp.
+Phát triển và phân bố của các loại cây trồng chính.
++ Ngành chăn nuôi
+149
+
+--- Trang 151 ---
+Phát triển và phân bố của ngành chăn nuôi.
++ Ngành thuỷ sản
+Đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản (sản phẩm, phân bố....).
++ Ngành lâm nghiệp
+Khai thác lâm sản.
+Bảo vệ rừng và trồng rừng.
+— Phương hướng phát triển nông nghiệp.
+c) Dịch vụ
+— Vị trí của dịch vụ trong nền kinh tế của tỉnh (thành phố).
+— Giao thông vận tải : Các loại hình vận tải. Các tuyến đường giao thông chính.
+Phát triển giao thông vận tải.
+- Bưu chính viễn thông.
+- Thương mại : Nội thương. Hoạt động xuất - nhập khẩu.
+— Du lịch : Các trung tâm du lịch. Sự phát triển của ngành du lịch.
+- Hoạt động đầu tư của nước ngoài.
+3. Sự phân hoá kinh tế theo lãnh thổ
+V. BÁ0 VỆ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
+a) Những dấu hiệu suy giảm tài nguyên và ô nhiềm môi trường của tỉnh (thành phố)
+b) Biện pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường.
+VI. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+^ kẠ ` ` ^
+CAU HOI VA BAI TẠP
+1. Cho biết các sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp chính của tỉnh (thành phố).
+Các sản phẩm đó được sản xuất ỏ đâu ?
+2. Vẽ trên lược đồ các con sông, các tuyến đường ô tô, đường sắt chính (nếu có)
+của tỉnh (thành phố).
+150
+
+--- Trang 152 ---
+—  Bài44.Thựchành . . .
+PHAN TÍCH MỖI QUAN HỆ GIỮA CÁC THÀNH PHÁN
+^ ~ ` ^ z 4 ˆ v
+TỰ NHIEN. VE VÀ PHAN TÍCH BIEU ĐỒ CƠ CẤU
+.. 2
+KINH TE CUỦA ĐỊA PHƯƠNG
+1. Phân tích mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên
+Gợi ý :
+— Địa hình có ảnh hưởng gì tới khí hậu (nhiệt độ, mưa....), tới sông ngÒòi
+(dòng chảy, độ dốc lòng sông).... ?
+- Khí hậu có ảnh hưởng gì tới sông ngòi (lượng nước, chế độ nước của
+sông....) ?
+- Địa hình và khí hậu ảnh hưởng gì tới thổ nhưỡng (sự hình thành các loại
+thổ nhưỡng, xói mòn đất đai....) ?
+- Địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng có ảnh hưởng gì tới phân bố thực vật,
+động vật ?
+2. Vẽ biểu đồ cơ cấu kinh tế. Phân tích sự biến động trong cơ cấu kinh tế của địa
+phương
+Gợi ý :
+— Vẽ biểu đồ
+Chọn loại hình biểu đồ thích hợp để thể hiện rõ nhất về sự biến động trong
+cơ cấu các ngành kinh tế theo GDP của tỉnh (thành phố) qua các năm.
+— Phân tích biến động của cơ cấu kinh tế.
+Nhận xét về thay đổi tỉ trọng giữa các khu vực kinh tế (công nghiệp - xây
+dựng ; nông, lâm, ngư nghiệp ; dịch vụ) qua các năm.
+Qua sự thay đổi tỉ trọng, nhận xét về xu hướng phát triển của nền kinh tế.
+15T
+
+--- Trang 153 ---
+B ẢNG TRA CỨU THUẬT NGỮ
+
+lA AFTA : Khu vực thương mại tự do Đông Nam Á (tiếng Anh : ASEAN Free Trade
+
+Area) là hiệp định cắt giảm thuế quan của các nước ASEAN nhằm tăng tính cạnh tranh
+và tăng sự hấp dẫn đầu tư nước ngoài. Toàn bộ 10 nước ASEAN đều có nghĩa vụ thực
+hiện hiệp định này. Căn cứ theo hiệp định, năm 2006 Việt Nam giảm thuế xuống còn
+từ 0 đến 5% cho 40% mặt hàng buôn bán với các nước trong ASEAN.
+ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (tiếng Anh : The Association of
+Southeast Asian Nations - ASEAN).Tổ chức này được thành lập năm 1967, nay có 10
+thành viên (xếp theo A.,B.C....) : Brunây, Cam2pu-chia, mđônêxra, Lào, Malarxia,
+Mranma, Philippin, Thái Lan, Việt Nam và Xingarpo. ASEAN mở rộng quan hệ
+đối tác song phương, đa phương với nhiều quốc gia và tổ chức trên thế giới vì
+mục đích bảo vệ hoà bình, ổn định và phát triển bền vững.
+
+B Bùng nổ dân số : là sự phát triển dân số vượt bậc về số lượng khi tỉ lệ sinh vẫn cao,
+nhưng tỉ lệ tử giảm xuống rất thấp, nhờ những tiến bộ về y tế, và nhờ việc cải thiện
+những điều kiện sinh hoạt. Bùng nổ dân số đã xảy ra ở các nước châu Âu vào thế
+ki XIX.
+
+Hiện nay, hiện tượng bùng nổ dân số vẫn đang xảy ra, chủ yếu trong các nước đang
+phát triển ở châu Phi, châu Á và Mĩ La - tinh.
+
+Việt Nam trải qua thời kì bùng nổ dân số từ thập kỉ 50 đến thập kỉ 80 của thế kỉ XX ;
+hiện nay đã chuyển sang giai đoạn dân số phát triển ổn định.
+
+C Chỉ số phát triển con người (HDJ) : là số liệu tổng hợp để đánh giá mức độ phát triển
+con người. Chỉ số này do LHQ đưa ra để đánh giá mức độ phát triển của các quốc gia,
+không chỉ thuần tuý về mặt kinh tế, mà còn chú trọng đến mặt chất lượng cuộc sống
+của nhân dân trong quốc gia đó. HDI được tính dựa trên ba chỉ số chủ yếu :
+
+- GDP (hoặc GNP) tính theo đầu người.
+
+- Tỉ lệ người biết chữ và được đi học.
+
+- Tuổi thọ trung bình.
+
+Chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế : là thuật ngữ trong lĩnh vực kinh tế học, mới xuất hiện
+trong những năm gần đây để chỉ sự thay đổi dần dần, từng bước cơ cấu của nền kinh
+tế trong phạm vi các ngành và các vùng lãnh thổ nhằm thích nghi với hoàn cảnh phát
+triển của đất nước.
+
+152
+
+--- Trang 154 ---
+Sự chuyển dịch cơ cấu ngành thể hiện ở sự thay đổi tỉ trọng giữa các ngành nông
+nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và cả giữa các ngành nhỏ trong nội bộ các ngành kinh
+tế như : giữa trồng trọt và chăn nuôi trong nông nghiệp, giữa khai thác và chế biến
+trong công nghiệp v.v...
+
+Sự chuyển dịch cơ cấu vùng lãnh thổ thể hiện ở sự thay đổi các địa bàn sản xuất trơng
+ứng với sự chuyển dịch cơ cấu ngành. Thí dụ : việc hình thành các vùng sản xuất cây
+công nghiệp ở Tây Nguyên, ở Đông Nam Bộ, việc hình thành và xây dựng khu công
+nghiệp dầu khí ở Vũng Tàu, các đặc khu kinh tế ở ngoại vi các thành phố : TP. Hồ Chí
+Minh, Hà Nội, Hải Phòng v.v...
+
+Công nghiệp hoá, hiện đại hoá : là quá trình chuyển đổi căn bản các hoạt động sản
+xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lí kinh tế — xã hội từ việc sử dụng lao động thủ công
+sang sử dụng sức lao động cùng với công nghệ tiên tiến, tạo ra năng suất lao động xã
+hội cao. Từ 1996 nước ta đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phấn đấu đến năm
+2020, về căn bản trở thành một nước công nghiệp hiện đại.
+
+Công nghiệp trọng điểm : là ngành chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu sản xuất công
+nghiệp, có thế mạnh lâu dài, mang lại hiệu quả kinh tế cao và  tác động mạnh tới các
+ngành kinh tế khác. Nước ta có một số ngành công nghiệp trọng điểm như : chế biến
+nông, lâm, thuỷ sản, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, công nghiệp cơ khí và điện
+tử, công nghiệp dầu khí, điện, hoá chất và sản xuất vật liệu xây dựng.
+
+Cơ cấu kinh tế : biểu hiện bằng tỉ lệ phần trăm của các ngành, các vùng hay các
+thành phần kinh tế trong toàn bộ GDP được tạo ra của nền kinh tế một nước hay
+một địa phương.
+
+lị) Dịch vụ : là các hoạt động kinh tế — xã hội, có tạo ra giá trị mà không nằm trong lĩnh
+vực nông, lâm, ngư nghiệp ; công nghiệp và xây dựng cơ bản. Dịch vụ có nhiều ngành,
+nhưng có một số ngành lớn, ảnh hưởng nhiều tới tổ chức lãnh thổ các vùng là : dịch
+vụ sản xuất, dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ công cộng. Vai trò của ngành dịch vụ ngày
+càng tăng lên trong nền kinh tế hiện đại và được coi là tiêu chí quan trọng về sự
+chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
+
+Đ Đô thị : là các điểm dân cư với các yếu tố cơ bản :
+
+- Quy mô dân số.
+
+- Mật độ dân số.
+
+- Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp, là nơi sản xuất và dịch vụ hàng hoá phát triển.
+
+- Có cơ sở hạ tầng và các công trình công cộng phục vụ dân cư.
+
+- Có vai trò trung tâm phát triển kinh tế — xã hội của địa phương, của vùng lãnh thổ
+hay của cả nước. Nhà nước ra quyết định thành lập đô thị các cấp.
+
+(} GDP : là toàn bộ giá trị tăng thêm (sau khi đã trừ đi các chỉị phí trung gian) mà các cơ
+sở kinh tế quốc dân trên phạm vi lãnh thổ của một nước tạo ra trong một năm, bao gồm
+cả giá trị sản lượng của các tổ chức kinh tế nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ quốc
+gia. Khái niệm GDP bình quân đầu người được sử dụng rộng rãi để so sánh mức độ
+thu nhập của dân cư giữa các vùng lãnh thổ, giữa các quốc gia.
+
+153
+
+--- Trang 155 ---
+I Internet : Mạng toàn cầu của các máy tính được nối với nhau nhờ vào viễn thông quốc
+tế. Nó cho phép hàng triệu máy tính khắp thế giới kết nối và chia sẻ thông tin. Internet
+vô cùng tiện dụng để trình diễn và tìm kiếm thông tin theo các chủ đề.
+
+Iỉ Kết cấu hạ tằng nông thôn : toàn bộ các công trình thiết yếu đảm bảo cho sự phát triển
+kinh tế - xã hội ở nông thôn, bao gồm các công trình thuỷ lợi, giao thông, cung cấp
+điện, các cơ sở dịch vụ, sản xuất nông nghiệp, mạng lưới bưu chính viễn thông và các
+cơ sở y tế, văn hoá, giáo dục.
+
+Khu chế xuất : là cách nói ngắn gọn của thuật ngữ khu chế biến - xuất khẩu. Đó là khu
+vực đất đai trong một quốc gia thường có kết cấu hạ tầng tốt, được Nhà nước quy định
+cho hưởng một số quy chế đặc biệt nhằm khuyến khích phát triển sản xuất các mặt hàng
+xuất khẩu. Một số nước đang phát triển thành lập các khu chế xuất chủ yếu nhằm các
+mục đích thu hút sự đầu tư vốn của các công tỉ tư bản nước ngoài để xây dựng các cơ
+sở công nghiệp, nhập khẩu kĩ thuật, thực hiện quá trình chuyển giao công nghệ và giải
+quyết việc làm cho nguồn lao động. Từ những năm đầu thập kỉ 90, nước ta đã thành lập
+5 khu chế xuất. Trong đó, khu chế xuất Tân Thuận, khu chế xuất Linh Trung (Thành
+phố Hồ Chí Minh) hoạt động rất có hiệu quả.
+
+Khu công nghiệp (Khu công nghiệp tập trung) : là khu vực tập trung các doanh nghiệp
+công nghiệp và thực hiện các dịch vụ  sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lí xác
+định, không có dân cư sinh sống, do Chính phủ quyết định thành lập. Tính đến tháng
+12 —2001 Nhà nước đã thành lập 69 khu công nghiệp các loại. Nhiều tỉnh, thành phố
+trong nước cũng thành lập các khu công nghiệp quy mô nhỏ để thu hút đầu tư nhằm
+mục đích thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế của địa phương.
+
+Khu vực kinh tế : Nền kinh tế được phân chia thành 3 nhóm ngành, gọi là ba khu vực,
+cụ thể là : khu vực I gồm các ngành nông, lâm và ngư nghiệp ; khu vực II gồm các
+ngành công nghiệp và xây dựng ; khu vực III gồm các ngành dịch vụ. Khi nền kinh tế
+khởi sắc, tỉ trọng các khu vực II, II tăng lên đáng kể trong khi tỉ trọng khu vực I giảm
+dần nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng. Khi nền kinh tế phát triển cao, khu vực III chiếm
+tỉ trọng rất lớn trong khi tỉ trọng các khu vực I và II có xu hướng giảm.
+
+N Nguồn sinh thuỷ : bao gồm các nguồn nước mặt, nước ngầm, lớp phủ thực vật, độ ầm
+
+không khí và sự hoạt động ổn định của chế độ khí hậu, thời tiết trong năm.
+Nông làm kết hợp : sự kết hợp trồng rừng quy mô nhỏ với sản xuất lương thực thực
+phẩm. Đất ở sườn thấp, chân đồi dùng để trồng các băng cây lương thực, thực phẩm,
+cây ăn quả ; còn đất ở sườn cao, đỉnh đồi để trồng rừng. Bằng cách này đất đai được
+bảo vệ tốt hơn, đồng thời người dân tăng thu nhập nhờ vào các sản phẩm lương thực,
+thực phẩm và lâm sản.
+
+Q Quảần cư : sự phân bố của các điểm dân cư (các đô thị, các làng bản....) có quy mô và
+chức năng khác nhau, cũng như sự phân bố dân cư trong phạm vi của các điểm dân cư ấy.
+Quần cư đô thị : sự phân bố của các điểm dân cư đô thị. Cơ sở kinh tế của các đô thị
+là công nghiệp và dịch vụ. Vì thế, đô thị có quy mô dân số lớn, mật độ cao hơn so với
+điểm dân cư nông thôn.
+
+154
+
+--- Trang 156 ---
+Quần cư nông thôn : sự phân bố của các điểm dân cư nông thôn. Các điểm dân cư nông
+thôn chủ yếu gắn với hoạt động nông - lâm - ngư nghiệp, mật độ dân cư thấp, quy mô
+dân số nhỏ.
+
+rI` Thiên tai : là hiện tưrợng thiên nhiên gây tác hại lớn đến sản xuất và đời sống. Một số
+thiên tai thường gặp là : lũ lụt, lũ quét, bão, dông tố, gió lốc, áp thấp, sóng thần, đất trượt
+và núi lở, động đất, hạn hán và sa mạc hoá, mưa đá, hiệu ứng El Ninô, La Nina. Ở Việt
+Nam có thể chia làm 5 vùng thiên tai với các sự cố môi trường thường diễn ra :
+
+- Vùng núi phía Bắc : lũ quét, lốc, lở đất.
+
+- Vùng Đồng bằng sông Hồng : lũ, bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, hạn, xói lở bờ sông,
+bờ biển.
+
+- Các tỉnh ven biển miền Trung : lũ, bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, lũ quét, hạn, xói lở bờ
+sông, bờ biền.
+
+- Tây Nguyên : lũ, lũ quét, lốc, trượt đất, hạn, xói lở bờ sông.
+
+- Đồng bằng sông Cửu Long : lũ, hạn, xâm nhập mặn, xói lở bờ sông, bờ biển.
+
+`[J UNESCO (The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) Tổ
+chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc. Các hoạt động của tổ chức
+này hướng về phát triển, bảo tồn văn hoá, khoa học và giáo dục. Ở nước ta có Uỷ ban
+UNESCO Việt Nam, hỗ trợ tiến hành các hoạt động trên.
+
+V Vùng kinh tế động lực : là vùng cần được ưu tiên đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, khai
+
+thác các nguồn lực bên trong và bên ngoài nhằm mục đích đẩy nhanh tốc độ tăng
+trưởng kinh tế, rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển so với các vùng trong nước,
+bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao rõ rệt chất lượng sống của dân cư trong vùng.
+Ví dụ, trong Chiến lược phát triển kinh tế — xã hội Việt Nam đến 2010, Tây Nguyên
+phấn đấu trở thành vùng kinh tế động lực có nghĩa là Tây Nguyên được đặc biệt ưu
+tiên đầu tư phát triển để góp phần xứng đáng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện
+đại hoá của vùng và đất nước.
+Vùng kinh tế trọng điểm : là vùng tập trung lớn về công nghiệp và thương mại, dịch
+vụ nhằm thu hút nhiều nguồn đầu tư trong và ngoài nước, kinh tế phát triển với tốc
+độ nhanh, đặc biệt là công nghiệp. Nhà nước ra quyết định thành lập các vùng kinh tế
+trọng điểm. Trong Chiến lược phát triển kinh tế — xã hội của nước ta thời kì đến 2010
+có ba vùng kinh tế trọng điểm : Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Vùng kinh tế trọng
+điểm miền Trung, Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
+
+W WITO (World Trade Organization) Tổ chức Thương mại thế giới. Đến cuối năm 2006,
+tổ chức này có 150 thành viên. Nước ta đã gia nhập WTO, nhằm hội nhập mạnh mẽ
+hơn vào nền kinh tế thế giới. Gia nhập WTO, nền kinh tế - xã hội Việt Nam sẽ có sự
+biến đổi sâu sắc.
+
+155
+
+--- Trang 157 ---
+MUC LỤC
+Bà r ĐỊA LÍ VIỆT NAM ttiếp theo) Trang
+
+ĐỊA LÍ DÂN CƯ 3
+4 Cộng đồng các dân tộc Việt Nam 3
+2 Dân số và gia tăng dân số 7
+3 Phân bố dân cư và các loại hình quần cư 10
+1 Lao động và việc làm. Chất lượng cuộc sống 15
+5 Thực hành : Phân tích và so sánh tháp dân số năm 1989 và năm 1999 18
+
+ĐỊA LÍ KINH TẾ 19
+6 Sự phát triển nền kinh tế Việt Nam 19
+7 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố nông nghiệp 24
+8 Sự phát triển và phân bố nông nghiệp 28
+9 Sự phát triển và phân bố lâm nghiệp, thuỷ sản 33
+10 Thục hành: Vẽ và phân tích biểu đồ về sự thay đổi cơ cấu diện tích gieo
+
+trồng phân theo các loại cây, sự tăng trưởng đàn gia súc, gia cầm 38
+
+11 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp 39
+12 Sựphát triển và phân bố công nghiệp 42
+13 Vaitrò, đặc điểm phát triển và phân bố của dịch vụ 47
+14 Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông 50
+15 Thương mại và du lịch 56
+16  Thụchành: Vẽ biểu đồ về sự thay đổi cơ cấu kinh tế 60
+
+SỰ PHÂN H0Á LÃNH THỔ B
+17 - Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ 61
+18 Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ (tiếp theo) 66
+19 Thựchành: Đọc bản đồ, phân tích và đánh giá ảnh hưởng của tài nguyên khoáng
+
+sản đối với phát triển công nghiệp ở Trung du và miền núi Bắc Bộ 70
+20 Vùng Đồng bằng sông Hồng 71
+156
+
+--- Trang 158 ---
+21 Vùng Đồng bằng sông Hồng (tiếp theo) 75
+22 Thực hành : Vẽ và phân tích biểu đồ về mối quan hệ giữa dân số,
+sản lượng lương thực và bình quân lương thực theo đầu người 80
+23 VùngBắc Trung Bộ 81
+24 Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp theo) 85
+25 Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ 90
+26 Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (tiếp theo) 95
+27 Thực hành : Kinh tế biển của Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ 100
+28 Vùng Tây Nguyên 101
+29 Vùng Tây Nguyên (tiếp theo) 106
+30 Thực hành : So sánh tình hình sản xuất cây công nghiệp lâu năm ở Trung du
+và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên 112
+31 Vùng Đông Nam Bộ 113
+32 Vùng Đông Nam Bộ (tiếp theo) 116
+33 Vùng Đông Nam Bộ (tiếp theo) 121
+34 Thực hành : Phân tích một số ngành công nghiệp trong điểm ở
+Đông Nam Bộ 124
+35 - Vùng Đồng bằng sông Cửu Long 125
+36 - Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (tiếp theo) 129
+37 Thực hành : Vẽ và phân tích biểu đ�� về tình hình sản xuất của
+ngành thuỷ sản ở Đồng bằng sông Cửu Long 134
+38 Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển - đảo 135
+39 Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển - đảo
+(tiếp theo) 140
+40 Thực hành : Đánh giá tiềm năng kinh tế của các đảo ven bờ và tìm hiểu về
+ngành công nghiệp dầu khí 144
+ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG 148
+41 Địa lí tính (thành phố) 146
+42 Địa lí tính (thành phố) (tếp theo) 148
+43 Địa lí tính (thành phố) (tếp theo) 149
+44 Thực hành : Phân tích mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên.
+Vẽ và phân tích biểu đồ cơ cấu kinh tế của địa phương 151
+Bảng tra cứu thuật ngữ 152
+
+--- Trang 159 ---
+
+--- Trang 160 ---
+Ả
+w
+HUÂN CHƯƠNG HỒ CHÍ MINH
+SÁCH GIÁO KHOA LỚP 9
+1. Ngữ văn 9 (tập một, tập hai) 10. Công nghệ 9
+2. Lịch sử 9 - Nấu ăn
+3. Địa l 9 - Tởng củy
+- Cắt may
+4. Giáo dục công dân 9 - Lắp đặt mạng điện trong nhà
+5. Âm nhạc và Mĩ thuật 9 - Sứa chữa xe đạp
+6. Toán 9 (tập một, tập hai) l Ủểtịg nước ngoài :
+7.Vậtlí 9 Ễgngầnhg
+. - 1l6ng ÁNga
+L b ư - Tiếng Pháp 9
+9, Sinh học 9 - Tiếng Trung Quốc 9
+- Tiếng Nhật 9
+
+--- Trang 1 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+laø
+v J
+F=. !
+|
+` HN NÂNG CAO l O
+( f'
+* n.͛_ a T E
+…__J~ị. s c. .. ˆ . d K !
+z NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM 4 N
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+. Ưị THÔNG (Tồng Chủ biên)
+
+TRẤẦN TRỌr\J_G HA - N(ẻUYl'ỉN MINH_TUỆ «iỏng Chủ biên)
+NGUYÊN THU HÀNG - NGU`YỂN KJIM HỎNG
+PHAM THỊ THANH - NGUYÊN VIẾT THỊNH
+
+Ø
+NÂNG CAO
+(Tái bản lân thứ tư)
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 3 ---
+Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo.
+01-2014/CXB/578-1062/GD Mã số : NHO016T4
+
+--- Trang 4 ---
+Phần một
+5
+Chương I Bản đồ
+Chương II Vũ trụ. Các chuyển động chính của Trái Đất và
+các hệ qua của chúng
+Chương l Cấu trúc của Trái Đất. Thạch quyển
+Chương IV Khí quyển
+Chương V Thuỷ quyển
+Chương VI Thổ nhưỡng quyển và sinh quyển
+Chương VII Một số quy luật của lớp vỏ địa lí
+3
+
+--- Trang 5 ---
+: BẢN ĐỒ
+
+CÁC PHEP CHIEU HINH BAN ĐO CƠ BAẠN.
+
+PHAN LOẠI BẠN ĐO
+
+|- MỘT SỐ PHÉP CHIẾU HÌNH BẢN ĐỒ
+
+Bản đồ là hình ảnh thu nhỏ một phần hay toàn bộ bề mặt Trái Đất lên
+mặt phảẳng, trên cơ sở toán học nhất định nhằm thể hiện các đối tượng địa
+lí tự nhiên, kinh tế - xã hội và mối quan hệ giữa chúng ; thông qua khái
+quát hoá nội dung và được trình bày bằng hệ thống kí hiệu bản đồ.
+
+Phép chiếu hình bản đồ là cách biểu diễn mặt cong của Trái Đất lên
+một mặt phẳng, đề mỗôi điềm trên mặt cong tương ứng với một điềm trên
+mặt phảng.
+
+Do bề mặt Trái Đất cong nên khi thể hiện lên mặt phẳng, các khu vực
+khác nhau trên bản đồ không thê hoàn toàn chính xác như nhau. Vì vậy,
+tuỳ từng yêu cầu sử dụng bản đồ, từng vùng cần thể hiện trên bản đồ,
+người ta dùng các phép chiếu hình bản đồ khác nhau.
+
+Khi chiếu, có thể giữ nguyên mặt chiếu bản đồ là mặt phảng hoặc
+cuộn lại thành hình nón, hình trụ.
+
+Mặt chiếu có thể tiếp xúc hoặc cắt bề mặt Địa Cầu. Sau đây chỉ đề
+cập tới những trường hợp mặt chiếu tiếp xúc với mặt Địa Cầu.
+
+^ vềÀ C À
+I . ¬L
+⁄ N t
+3z⁄ ⁄
+Hình 1.1 - Mặt chiếu tiếp xúc với bề mặt Địa Cầu
+4
+
+--- Trang 6 ---
+1. Phép chiếu phương vi
+Phép chiếu phương vị là phương pháp thể hiện mạng lưới kinh,
+vĩ tuyến của Địa Cầu lên mặt phảng.
+Theo phép chiếu này, mặt chiếu là một mặt phẳng tiếp xúc với một
+điểm của Địa Cầu. Tuỳ theo vị trí tiếp xúc của mặt chiếu so với trục của
+Địa Cầu sẽ có các phép chiếu phương vị khác nhau.
+I ủấổx` Ềầ\ “"ủ
+7 I5 EE
+22 ⁄ 3574
+N N N
+a - Phép chiếu phương vị đứng b - Phép chiếu phương vị ngang c - Phép chiếu phương vị nghiêng
+Hình 1.2 - Vị trí của mặt chiếu trong phép chiếu phương vị
+a) Phếp chiếu phương vị dứng
+Theo phép chiếu này, mặt chiếu tiếp xúc Địa Cầu ở cực, trục Địa Cầu
+vuông góc với mặt chiếu.
+2 s à
+TU )
+7 v n
+N L n
+Hình 1.3a - Phép chiếu phương Hình 1.3b - Lưới kinh, vĩ tuyến của bản đồ
+vị đứng theo phép chiếu phương vị đứng
+Với nguồn sáng chiếu từ tâm Địa Cầu, các kinh tuyến là những đoạn
+thẳng đồng quy ở cực, các vĩ tuyến là những vòng tròn đồng tâm ở cực.
+Càng xa cực, khoảng cách giữa các vĩ tuyến càng dân ra.
+IE Dựa vào hình 1.3 b, cho biết khu vực nào của bản đồ tương đối chính xác,
+khu vực nào kém chính xác.
+m
+
+--- Trang 7 ---
+Phép chiếu này chính xác ở khu vực trung tâm bản đồ, càng xa trung
+tâm càng kém chính xác. Phép chiếu này thường dùng đề vẽ bản đồ khu
+vực quanh cực.
+
+b) Phếp chiếu phương vị ngang
+
+Theo phép chiếu này, mặt chiếu tiếp xúc với mặt Địa Cầu ở Xích đạo
+và song song với trục của Địa Cầu.
+
+Phép chiếu phương vị ngang với nguồn chiếu nằm trên đường Xích
+đạo (T) ở vị trí đối diện với điêm tiếp xúc của mặt chiếu (Ð). Trong
+phép chiếu này chỉ có Xích đạo là đường thàng, các vĩ tuyến còn lại là
+những cung đối xứng nhau qua Xích đạo, khoảng cách giữa các vĩ tuyến
+cũng tăng dân khi càng xa Xích đạo về hai cực. Kinh tuyến giữa là
+đường thàng, các kinh tuyến khác là đường cong đối xứng qua kinh
+tuyến giữa, khoảng cách giữa các kinh tuyến cũng tăng dần khi càng xa
+kinh tuyến giữa.
+
+ZÑN
+B Au..
+L  NAN .. .'
+s hền Lừ-TTT1
+… ‹~T/2⁄22
+&v/Z
+Hình 1.4a - Phép chiếu Hình 1.4b - Lưới kinh, vĩ tuyến của bản
+phương vị ngang đồ theo phép chiếu phương vị ngang
+l Theo phép chiếu phương vị ngang, khu vực nào trên bản đồ tương đối
+chính xác ? Mức độ chính xác của các khu vực trên bản đồ thay đổi như
+thế nào ?
+
+Phép chiếu này giữ được hình dạng, thường dùng để vẽ các
+
+bản đồ bán cầu Đông và bán cầu Tây.
+6
+
+--- Trang 8 ---
+c) Phép chiếu phương vị nghiêng
+TẾ 127 1IÑé ế
+L 72724 |
+Hình 1.5a - Phép chiếu Hình 1.5b - Lưới kinh, vĩ tuyến của bản đồ theo
+phương vị nghiêng phép chiếu phương vị nghiêng
+Ỡ phép chiếu phương vị nghiêng, mặt chiếu có thê tiếp xúc với bất kì
+điểm nào trên mặt Địa Cầu, trừ Cực và Xích đạo. Trong trường hợp như
+vậy, nơi tiếp xúc vân là khu vực tương đối chính xác, càng xa nơi tiếp
+xúc, càng kém chính xác. Phép chiếu phương vị nghiêng thường dùng đề
+vẽ các bản đồ các khu vực ở những vì tuyến trung bình.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Vì sao khi vẽ bản đồ phải dùng phép chiếu hình bản đồ ? Vì sao lại
+phải sử dụng nhiều phép chiếu hình khác nhau ?
+2. Mức độ chính xác của từng phép chiếu phương vị như thế nào ?
+Cho ví dụ cụ thể ?
+7
+
+--- Trang 9 ---
+CÁC PHÉP CHIÊU HÌNH BẢN ĐÔ CƠ BẢN.
+PHAN LOẠI BAẠN ĐÔ (tiếp theo)
+2. Phép chiếu hình nón
+Phép chiếu hình nón là cách thê hiện mạng lưới kinh, vĩ tuyến của
+Địa Cầu lên mặt hình nón, sau đó triển khai mặt chiếu hình nón ra
+thành mặt phẳng.
+Phép chiếu hình nón được chia làm ba loại, tuỳ thuộc vị trí của trục
+hình nón so với trục Địa Cầu.
+a-Phépchiếuhìnhnónđứng... b- Phép chiếu hìnhnónngang .. c - Phép chiếu hình nón nghiêng
+Hình 1.6 - Vị trí của mặt chiếu trong phép chiếu hình nón
+LumŠx-LL
+“7ppa aa
+EE 9 n ,
+77 s A
+. … ~»f~*aJ,;Ẻ…rtr;ẹẹ›*J ..Ei ..
+Hình 1.7a - Phép chiếu hình nón đứng Hình 1.7b - Lưới kinh, vĩ tuyến của bản đồ theo
+phép chiếu hình nón đứng
+8
+
+--- Trang 10 ---
+Phép chiếu hình nón đứng : Là phép chiếu mà trục của hình nón trùng
+với trục quay của Địa Cầu.
+
+Phép chiếu hình nón ngang : Là phép chiếu mà trục hình nón trùng
+với đường kính của Xích đạo và vuông góc trục quay của Địa Cầu.
+
+Phép chiếu hình nón nghiêng : Là phép chiếu mà trục hình nón đi qua
+tâm của Địa Cầu nhưng không trùng với trục Địa Cầu cũng không trùng
+với đường kính của Xích đạo.
+
+Đề tiến hành phép chiếu hình nón đứng, mặt chiếu là một hình nón
+chụp lên mặt Địa Cầu, từ tâm Địa Cầu người ta chiếu các điêm trên mặt
+Địa Cầu lên mặt hình nón.
+
+l Dựa vào hình 1.7a và 1.7b, hãy cho biết vĩ tuyến tiếp xúc với hình nón
+và các vĩ tuyến không tiếp xúc với hình nón khi thể hiện trên mặt chiếu,
+vĩ tuyến nào chính xác ? Vĩ tuyến nào không chính xác ?
+
+Khi triển khai hình nón ra mặt phảng ta sẽ được một lưới chiếu có
+dạng hình quạt, các kinh tuyến là những đoạn thẳng đồng quy ở cực, vĩ
+tuyến là những cung tròn đồng tâm.
+
+Chiỉ có vĩ tuyến tiếp xúc giữa Địa Cầu và mặt nón là chính xác, còn
+các vĩ tuyến khác đều dài ra, nên phép chiếu này không bảo đảm được
+hình dạng và diện tích. Phép chiếu này thường dùng đề vẽ bản đồ ở các
+vùng đất thuộc vĩ độ trung bình (khu vực ôn đới) và kéo dài theo vĩ
+tuyến như : Liên bang (LB) Nga, Trung Quốc, Hoa Ki...
+
+3. Phép chiếu hình trụ
+
+Phép chiếu hình trụ là cách thê hiện lưới kinh, vĩ tuyến của Địa Cầu
+lên mặt chiếu là hình trụ, sau đó triển khai mặt trụ ra mặt phảng.
+P` . ể
+
+s N ¬ chn
+a-Phép chiếu hìnhtruđứng.. b - Phép chiếu hình trụngang .. c - Phép chiếu hình trụ nghiêng
+Hình 1.8 - Vị trí mặt chiếu trong phép chiếu hình trụ
+s
+
+--- Trang 11 ---
+ẺẶ E- -ỨNR S
+Ea &?⁄2EE4 - EN NI
+s NH IE SEE O EE N
+77 -
+— INEENEZNEN,. -
+—=- P#=Z3E2E S HN
+Hình 1.9a - Phép Hình 1.9b - Lưới kinh, vĩ tuyến của bản đồ theo phép
+chiếu hình trụ đứng chiếu hình trụ đứng
+
+Tuỳ theo vị trí của trục hình trụ so với trục Địa Cầu sẽ có ba phép
+chiếu hình trụ.
+
+Trong phép chiếu hình trụ đứng, mặt chiếu là một hình trụ bao quanh quả
+Địa Cầu. Vòng tròn tiếp xúc giữa Địa Cầu và hình trụ là vòng Xích đạo.
+
+Theo phép chiếu này chỉ có đường Xích đạo là giữ được độ dài, còn
+các vĩ tuyến khác đều bị dân ra cả về khoảng cách và độ dài, các vĩ
+tuyến ở gần Xích đạo bị dâãn ít, càng xa Xích đạo dân ra càng nhiều.
+Các kinh, vĩ tuyến đều là những đường thẳng song song và vuông góc
+với nhau. Bản đồ này chỉ chính xác ở vùng Xích đạo, càng xa Xích đạo
+càng kém chính xác.
+
+Phép chiếu này thường dùng đề vẽ bản đồ các khu vực gần Xích đạo,
+hoặc bản đồ thế giới.
+
+II - PHÂN LOẠI BẢN ĐỒ
+
+Ngày nay, bản đồ được sử dụng rộng rãi trong xã hội với những loại
+hình vô cùng phong phú.
+
+Bản đồ có thê được phân thành các nhóm chính theo tỉ lệ, theo nội
+dung, theo mục đích sử dụng, theo lãnh thô... Trong từng nhóm chính
+lại chia ra các nhóm nhỏ với những loại bản đồ khác nhau.
+
+— Theo tỉ lệ bản đồ được chia thành ba nhóm :
++ Bản đồ tỉ lệ lớn, trên 1 : 200 000
++ Bản đồ tiỉ lệ trung bình, từ 1 : 200 000 đến 1 : 1 000 000
++ Bản đồ tí lệ nhó, nhỏ hơn 1 : 1 000 000
+— Theo nội dung, bản đồ được chia thành bản đồ địa lí chung và bản đồ
+chuyên đề.
+10
+
+--- Trang 12 ---
+— Theo mục đích sử dụng, bản đồ được chia thành : bản đồ tra cứu, bản
+đồ giáo khoa, quân sự, hàng hải... . Bản đồ giáo khoa lại chia thành :
+tập bán đồ địa lí (Atlat Địa I), bản đồ treo tường, bản đồ trống...
+— Theo lãnh thồ, bản đồ được chia thành : bản đồ thế giới, bản đồ bán
+cầu, bản đồ các châu, các đại dương...
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Kẻ lại bảng dưới đây vào vở và điền những nội dung thích hợp :
+Thể hiện trên bản đồ
+Phép chiếu hình
+bản đồ Các đường Các đường Khu vực Khu vực
+kinh tuyến vĩ tuyến chính xác kém chính xác
+Hình nón đứng
+Hình trụ đứng
+2. Cho biết phép chiếu hình nón đứng và phép chiếu hình trụ đứng
+thường được dùng để vẽ bản đồ các khu vực nào của Địa Cầu ?
+3. Bản đồ được phân loại thành những nhóm chính nào ? Theo mục
+đích sử dụng, người ta chia thành những loại bản đồ nào ?
+JI
+
+--- Trang 13 ---
+MQT SO PHƯƠNG PHAP BIEU HIỆN CÁC
+ĐOI TƯỢNG DĐỊA LÍ TREN BẠN ĐO
+1. Phương pháp kí hiệu
+Phương pháp kí hiệu thường được dùng đề biều
+pnnnntnnne, ư ơnnnnnnn, ư rn n rn rn hiện các đối tượng địa lí phân bố theo những điềm
+'A :: A ; Ạ ' | cụ thể như : các điểm dân cư, các trung tâm công
+ị - - : | nghiệp, các mỏ khoáng sản, các hải cảng...
+ị LI - lỄl = ỷ : Những kí hiệu biểu hiện từng đối tượng được đặt
+¡ | chính xác vào vị trí mà đối tượng đó phân bố trên
+Ọ lEI Các kí hiệu thường có ba dạng chính.
+H = ỉ_Ẻì IE Quan sát hình 2.1, cho biết có các dạng kí hiệu nào ?
+.) ậ Phương pháp kí hiệu không chỉ cho thấy loại
+ệ ¡ : |Sb] ! ! g=>‹: | hình và sự phân bố của đối tượng mà còn nêu
+'1<^ ¡ | được cả số lượng, quy mô, chất lượng và động lực
+ằ lE I ; | phát triển của đối tượng đó.
+a b ẹ — Đề thể hiện các nhà máy điện có công suất khác
+nhau, người ta dùng các ngôi sao to nhỏ khác nhau.
+Hình 2.1 - Các dạng kí hiệu - Nhà máy thuỷ điện được thê hiện ngôi sao màu
+a - Kí hiệu hình học xanh, nhà máy thuỷ điện đang xây dựng là ngôi sao
+b - Kí hiệu chữ màu trắng, nhà máy nhiệt điện là ngôi sao màu đó...
+c - Kí hiệu tượng hình
+IE Dựa vào hình 2.2, hãy chứng minh rằng phương
+pháp kí hiệu không những cho thấy được tên và vị trí mà còn thể hiện được
+cả chất lượng của các đối tượng trên bản đồ.
+2. Phương pháp kí hiệu đường chuyên động
+Là phương pháp thê hiện sự di chuyên của các hiện tượng tự nhiên
+cũng như các hiện tượng kinh tế - xã hội trên bản đồ.
+Vidu:
+— Trên bản đồ tự nhiên là hướng gió, dòng biên....
+— Trên bản đồ kinh tế - xã hội là các luồng di dân, sự trao đôi hàng hoá,
+hành khách, đường hành quân...
+12
+
+--- Trang 14 ---
+n A
+_ ê C TRUNG QUỐC
+, M
+. Năm Mụ z fl!m L'
+É Philương n :
+: . . N l i ƯN HH .
+! ˆ ..x Nhĩữ Øg.
+— G n 000006 k
+. n W\_\ : ị. ^ T có rô =ả
+= `ẹ" 9811zgV
+`,„ í
+3 `\/uần A F
+~ - /ATan Hoá ỵ,°
+ẩ.ẫ x Bản Võ ĐNg S s Ð. Hải Nam
+. ữ` (TRUNG QUỐC )
+"...I_ Ñ —~
+`c `..' L _:. - ;
+N Ịẹmh Ầ Ẩ` ¬
+`
+O "\\Ầ °
+CHÚ GIẢI / N .Boœ 05 =
+XX Nhiệtđiện H ỆẺ ..
+. 5 ~
+X Thuỷ điện ` v A fflwềÓ\
+Á Nhâmáythu?đện | ”% ~.s. đ p. 9
+đang xây dựng S a n
+— Đường dãy 220 KV ó ” "B4ý &m
+— Đườngdáy500KV | _ - đ cN T >
+s ư >.. v / Sơ
+O Trụm500KV S .
+0Km EKa A0n - Z7/0Nm `> - s ffl ˆ
+` i
+H
+` \
+v CAM2PU - CHIA .. ế %
+t 5 :
+Ñ ầ f . m - hòn T
+— 7 3
+1 E : . "
+ì Ì Lv / “ĐaM
+l G `l' t
+< Mv4Ð J_ụ..- * Đ.Phú Quý
+ẵI - , - , ,Ơuun' : Ỉ.Í4 a Ha ĩ T 7 T 222Ù
+N N u :
+L rr n Ó Ả 2.TPMẤpWh G `-cẩỆ'_.“’-"rỊ“'Ị'~
+. Q Nem ĐỀ /EmG& I .
+Hình 2.2 - Công nghiệp điện Việt Nam, năm 2002
+13
+
+--- Trang 15 ---
+Bằng phương pháp này không những biêu hiện được hướng di chuyên
+mà còn thê hiện được cả tốc độ cũng như khối lượng vận chuyên của
+các đối tượng địa lí bằng những mũi tên dài, ngăn hoặc dày, mảnh...
+khác nhau.
+
+IE Quan sát hình 2.3, cho biết phương pháp kí hiệu đường chuyển động biểu
+hiện những nội dung nào của gió, bão trên bản đồ.
+— ,À
+ê CN . ›Ì v TRUNG QUỐC
+v Ô
+a A % >
+kus u N NQ
+" s .“. l U * đo Hỗi Nam |
+x S l (TRUNG QUỐC) '
+m
+s o° ¬ A/
+THÁI LAN ~ N 'Ể Bông Hã :
+CHÚ GIẢI a ri .
+CHẾ ĐỘ GIÓ (Hướng gó, tấn suất) = «
+W==—, (4ó mùa mùa đông . ' _«'ụ"
+Wwe==—> GI5 mùa mùa hạ ln a - S
+Ẩ( Tần suất các hướng gió tháng 1 ÿ . Ìdf/' - BIý 9n S
+ỵ<1'aruza\:lic:ác:tt\:c»g;;jt›1†nárn;;1 rí 44
+BÃO (Hướn di chuyển và n suốp x j“'ìỉ À
+-% TubA 6ấn 1 cmibäolhóng w_Ệ, gỊ >
+„sz#> Trên 1 đấn 1,3 cơn bãoftháng ` /
+—z2 Trên 14 đ6n 17cơböothám | Íi \. e
+0m LJ.] Nom xmun Ì Ị ° . -
+—77/ xv ¬ ; ". . s
+N C'AM-PbỄ-ẸIỂIIA 4 ⁄ Pem: .
+ì ê ả` : $
+.<..= Ơ.I m Ềf"—""`.I'I ñs s : : » Đ.Phớ Quỹ
+„ QtHam ĐỄ . ⁄ Y . đ
+. s hòn Guá 5 i nC - x | s ñ Ñ
+zăn /' [ ⁄ Hình 2.3 - Gió và
+m Ổ L ⁄ „ |  bão ở iệt Nam
+14
+
+--- Trang 16 ---
+3. Phương pháp chấm điểm
+
+Phương pháp chấm điểm biểu hiện các đối tượng phân bố phân tán
+lẻ tẻ (các điểm dân cư, các cơ sở chăn nuôi...) bằng các điềm chấm trên
+bản đồ.
+
+Các điềm chấm là yếu tố cơ bản của phương pháp này, mỗi chấm có
+một giá trị (số lượng hoặc khối lượng) nào đó.
+
+Ví dụ : đề biêu hiện sự phân bố dân cư, một chấm có thể tương ứng
+với 5000 người ; hoặc đề biểu hiện diện tích gieo trồng, một điểm có thẻ
+tương ứng với 1000 ha...
+
+” á IY//,…- v
+c- x N \
+L#] ff '. Ị - l N ÿ! {
+“ . ( t ⁄ ` - s
+ẦI'._ i 7 @ * . : : \ N
+y. v o'—'fì. sSạ ( -li_ U. “.`. …-N"…ĩ x n T ~ k . .. Rx
+l ;-I-l,-. . ì1._ìẹo-. s N E) ='\__" . W`_`A` - . ĩ›"è : ..l . "Ề_Ị
+^.-.¿ "~\ 4 . ẳ N H .. T. {*'l l Ạ ?“
+Ẻì ĩẵ..:àl .l ".. \gg.ểắậẵ' ..I«.ụ-l/\IIl! s ° x`l'ẩ i m ;"""ỒvÍ. LI s 'ừ : j `ì› Ỉ.
+. .`.\ M .a Íf ầ N › u"n-`*'—- . u ° ° — . N 4 . ầ Ấ11"
+" .. L :"I \ủ\ U,Ể'VJ' — Ầ, _ĨA'I ~
+s x:ă Ắ»_` ..l4g`~ f› M ự~.*“-’Ĩ.«.Ề*Ậ—
+ặ`*… . đ ế Y .. Ủ L 00/ ,Ễ'
+‹ - n . HN n
+T Ễ"'""'r-.../" "J"_ 029 A"`ị—. - E n L I `TT l. A : ữ=Ơ"`.'
+vá:A Sã Vazt\ ỂI 7 à T vv . ài
+Á - ýủ ỉlỹ ỉì-"'..V`_ jl--I_ì\ A - L q
+k x u L4 x w
+YÌ 4 o_4'_l'L N t r Lễ q
+T “ÿ Aun l` Ị, ẵ' ù _ m d \. z
+r n w ' . Àj . a Q
+7 3 ] Ề lít, Ầ z "
+l J,Ễ ẫl ¬_ c. .
+. {
+® Đô thị trôn 8 triệu dã DƯƠNG "Ô N ¡ =
+e b raa . G v đ n
+® Đô fhị từ 5 đến 8 triệu dân Fở`\ : IN
++ - Mỗi chấm tương ứng với N n Ỉ›
+500.000 người - Á Á
+Hình 2.4 - Phân bố dân cư châu Á
+lặ Quan sát hình 2.4, cho biết các đối tượng địa lí được biểu hiện bằng những
+phương pháp nào ? Mỗi điểm chấm trên bản đồ ứng với bao nhiêu người ?
+15
+
+--- Trang 17 ---
+4. Phương pháp khoanh vùng (vùng phân bố)
+
+Phương pháp khoanh vùng là phương pháp biêu hiện lên bản đồ các
+đối tượng không phân bố trên khắp lãnh thô mà chỉ phát triển ở những
+khu vực nhất định. Đặc trưng của phương pháp này là ở chỗ nó thê hiện
+sự phố biến của một loại đối tượng riêng lẻ, dường như tách ra với các
+loại đối tượng khác. Nhờ phương pháp khoanh vùng mà ta có thê phân
+biệt được vùng này với vùng khác.
+
+Ví dụ : các vùng phân bố các dân tộc khác nhau, các vùng phân bố
+rừng, các đồng cÓỏ...
+
+Có nhiều cách khác nhau đề khoanh vùng trên bản đồ như : dùng các
+đường nét liền, đường nét đứt đề tạo đường viền ; dùng nét gạch hoặc
+kí hiệu, màu sắc đề phân biệt các vùng.
+
+//////// /////
+⁄
+È
+Ñ
+2220422047
+Hình 2.5 - Một số cách khác nhau để thể hiện vùng trồng thuốc lá
+5. Phương pháp bản đồ - biểu đồ
+
+Phương pháp bản đồ - biêu đồ thể hiện giá trị tổng cộng của một hiện
+tượng địa lí trên một đơn vị lãnh thô (đơn vị hành chính) bằng cách dùng
+các biểu đồ đặt vào phạm vi của đơn vị lãnh thô đó.
+
+16
+
+--- Trang 18 ---
+„^N
+. . TRUNG QUỐC
+v-~…__va Í`»J’ỀỂW'QỰẨỆỆ nmP
+f M ; : ( U l Ị`l"'. A - ã I “9a⁄AJ
+"=._, e . Ẩ `.' :„ ". 5 4 Jỷịỹ-vỳ… H-.ÚĨH pịỤ g__Ĩ_
+C . paxm H T Bnh ._>
+w.n ` m Định đão Mge8 Long M. l. , K N.
+¿ ! u n ế .
+O i<.-.4 ì Ẩ._f Ể"›x : ";Ắcơ
+ga . . L ã +. HàTĩnh T`
+'ẫ. „ " ầ"Aì--’ẵ
+— . 4 L l
+THÁILAN ÑN N, Gunhônh
+\Ẹ__,-’Iĩ `
+l Diện tích trồng lúa ẹử'lìíj"--… -
+l Sản lượng lúa x Ềr"ũNủ ! w*“Ảè`
+m Tươngứngvớ 100000iến | ~ . ảm ˆ. ủỂF gÝ
+CÁC TÍNH, THÁNH PHỐ ý N ờng E (
+ĐÁNH SỐ TRÊN BẮN ĐỒ H S , QugNgi
+1.BắcNinh 5.Hưng Yên ) —
+2.Đồng Tháp 8. Long An u ư
+H N HN i à ! t m : Huim
+3.HàNộ 7.VĩnhLong N 004 I LỘ
+4.HảiDương x8. Vĩnh Phúc — .
+ñKm 8UKm t50 m ZT0Km iI x`.fmemỳ' N
+T CAM-PU - CHIA J B&O& , lòt ;
+4 ƯN NHÀ G= n . ,
+""Ể ềN » g.nmỉ)`r l’ j_… Ễ ˆ *
+= m NH K H I L a ưưữ T
+= Ạ A I Ù Tiển Gg
+- Qiwepe b H HH ¬ a m : ~'J~"°'~ậ';Ịl5ịr : b /
+s n n i c 0 E
+i Á 088 x Ô
+Hình 2.6 - Diện tích và sản lượng lúa Việt Nam, năm 2000
+17
+
+--- Trang 19 ---
+Ngoài ra còn có các phương pháp khác biêu hiện các đối tượng địa lí
+trên bản đồ như phương pháp kí hiệu theo đường, phương pháp đường
+đăẳng trị, phương pháp nền chất lượng, phương pháp biều đồ định vị.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Các đối tượng địa lí trên hình 2.2 được biểu hiện bằng các phương
+pháp nào ? Các phương pháp đó thể hiện được những nội dung nào
+của đối tượng địa lí ?
+2. Hình 2.3 thể hiện những nội dung nào bằng phương pháp kí hiệu
+đường chuyển động ?
+18
+
+--- Trang 20 ---
+SỰ DỤNG BẠN ĐO TRONG HỌC. TẠP VA
+ĐỢI SONG. ỨNG DỤNG CỦA VIEN THAM VA
+HẸ THONG THONG TIÍN ĐỊA LI
+
+|- VAI TRÒ CỦA BẢN ĐỒ TRONG HỌC TẬP VÀ ĐỜI SỐNG
+
+1. Trong học tập
+
+Bản đồ là một phương tiện đề học sinh học tập, rèn luyện các kĩ năng
+địa lí tại lớp, ở nhà và trả lời phần lớn các câu hỏi kiểm tra về Địa lí.
+
+Ví dụ : Thông qua bản đồ có thê xác định được vi trí địa lí một điêm
+nào đó trên mặt đất (toạ độ địa IÐ), ở vào đới khí hậu nào, chịu ảnh
+hưởng của biền như thế nào, liên hệ với các trung tâm kinh tế - xã hội
+ra sao...
+
+Qua bản đồ biết được hình dạng và quy mô của châu lục này so với
+châu lục khác ; biết được sự phân bố của các dãy núi và độ cao của
+chúng, biết được chiều dài của một con sông và lưu vực sông... cũng như
+sự phân bố dân cư, phân bố các trung tâm công nghiệp...
+
+2. Trong đời sống
+
+Bản đồ là một phương tiện được sử dụng rộng rải trong đời sống
+hằng ngày.
+
+IE Hãy cho ví dụ về những ngành có sử dụng bản đồ.
+
+Tìm đường đi, xác định vị trí và sự di chuyên của một cơn bão khi
+nghe dự báo thời tiết... đều phải dựa vào bản đồ.
+
+Bản đồ là hình ảnh cụ thê của thiên nhiên đã được hệ thống hoá trên
+máy tính, trên giấy, trên đĩa CD... Ngành sản xuất nào cũng cần đến
+bản đồ.
+
+Ví dụ : Làm thuỷ lợi, nghiên cứu thời tiết và khí hậu, canh tác đúng
+thời vụ, xây dựng các trung tâm công nghiệp, mở các tuyến đường giao
+thông... Tất cả những công việc đó muốn làm tốt đều phải sử dụng tới
+bản đồ.
+
+Quân sự lại càng cần tới bản đồ. Ví dụ : đề xây dựng phương án tác
+chiến, cần lợi dụng địa hình, địa vật trong phòng thủ và tấn công.... tất
+cả những công việc đó đều cần phải có bản đồ.
+
+19
+
+--- Trang 21 ---
+II - SỬ DỤNG BẢN ĐỒ, ATLAT TRONG HỌC TẬP
+
+1. Một số vấn đề cần lưu ý trong quá trình học tập địa lí trên cơ sở bản đồ
+
+a) Chọn bản đồ phù hợp với nội dụng (mục đích) cần tìm hiểu (học tập)
+
+b) Đọc bản đôồ phải tìm hiểu tì lệ của bản đồ và kí hiệu trên bản đồ
+— Đê đọc một bản đồ trước hết cần xem tỉ lệ của bản đồ, từ đó biết được
+Ì cm trên bản đồ ứng với bao nhiêu m, bao nhiêu km trên thực địa.
+
+Vídu : Tỉ lệ bản đồ là 1 : 6000000 nghĩa là 1 cm trên bản đồ ứng với
+6() km trên thực địia.
+
+— Kí hiệu của bản đồ dùng đề thề hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ.
+Trước khi sử dụng bản đồ phải nghiên cứu kĩ phần chú giải và kí hiệu
+đề hiều rõ nội dung các kí hiệu thê hiện trên bản đồ có liên quan đến nội
+dung cần tìm hiều, xác định các phương pháp thê hiện đê đọc bản đồ
+được đúng.
+
+c) Xác định phương hướng trên bản đô
+— Đê xác định phương hướng trên bản đồ chúng ta cần phải dựa vào các
+đường kinh, vĩ tuyến. Theo quy ước thì đầu trên của kinh tuyến chỉ
+hướng Bắc, đầu dưới chỉ hướng Nam, đầu bên phải của vĩ tuyến chỉ
+hướng Đông, đầu bên trái chi hướng Tây.
+— Đối với những bản đồ không vẽ kinh, vĩ tuyến thì chúng ta cần dựa
+vào mùũi tên chỉ hướng Bắc đề xác định hướng Bắc, từ đó xác định các
+hướng còn lại.
+
+2. Hiểu mối quan hệ giữa các yếu tố địa lí ngay trong bản đồ, trong Atlat
+
+Đọc bản đồ không phải chỉ là đọc từng kí hiệu riêng rẽ của bản đồ như :
+đây là núi gì, sông nào... mà cần phải hiều được mối quan hệ giữa các
+kí hiệu (đối tượng địa lí) ở bản đồ.
+
+Ví dụ : đọc một con sông ở bản đồ địa hình, chúng ta phải thấy được
+mối quan hệ giữa hướng chảy, độ dốc, đặc điểm của lòng sông với địa
+hình ở đó như thế nào ? Nói cách khác là phải biết dựa vào địa hình đê
+giải thích : hướng chảy, độ dốc... của sông.
+
+Khi đọc bản đồ ở Atlat, giải thích một sự vật hoặc một hiện tượng địa
+lí nào đó, chúng ta cần phải tìm hiều các bản đồ có nội dung liên quan
+như : đề giải thích tình hình phân bố mưa của một khu vực, ngoài bản
+đồ khí hậu ta cần phải tìm hiệu bản đồ địa hình có liên quan đến khu
+vực đó ; hoặc đề giải thích sự phân bố một số trung tâm công nghiệp
+thực phẩm, chúng ta cần tìm hiều cả các bản đồ nông nghiệp và ngư
+nghiệp... Ngoài ra khi cần tìm hiều đặc điệm bản chất một đối tượng địa
+lí ở một khu vực nào đó, chúng ta cần so sánh với bản đồ cùng loại của
+khu vực khác.
+
+Ví dụ : đề thấy được đặc điểm địa hình của khu vực Tây Bắc nước
+ta, cần so sánh với bản đồ địa hình của các khu vực khác.
+
+20
+
+--- Trang 22 ---
+III- ỨNG DỤNG CỦA VIỄN TH��M VÀ HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÍ
+1. Viễn thám
+
+Viên thám có nghĩa là phương pháp quan sát từ xa bằng các phương
+tiện hiện đại đề thu thập thông tin về các đối tượng hoặc hiện tượng.
+Việc thu nhận thông tin viên thám là nhờ các thiết bị thu sóng điện từ
+được phản xạ hoặc được bức xạ từ vật thề.
+
+= Hình 3 giúp ta hình dung được
+nguyên lí thu nhận các số liệu viên
+' thám.
+
+WỆỦỀ`Ọ®ỄỒ®ỞỀ | Các thông tin thu được bằng các
+N , ‹ c gi
+. máy chụp (camera) sẽ được ghi lại
+r TẠ thành ảnh trên các phim. Còn nếu các
+Í’ \` thông tin được thu từ các bộ cảm biến
+„ Lề (xen-xơ) thì là các “ảnh kĩ thuật số”,
+M Ếffl mìni : được các máy tính tái tạo thành
+~ 'í'i'v n 222 Các ảnh vệ tinh được sử dụng rộng
+-. . „ „ ải x . + c~Z - 42 ! rãi trong nhiều mục đích nghiên cứu
+Hình 3 - Thu nhận các thông tin viễn thám. khác nhau, đặc ủệ…t trong lĩnh vực
+quản lí môi trường. Ơ nước ta có các
+trung tâm cung cấp tư liệu và dịch vụ
+viên thám thuộc Bộ Tài nguyên - Môi trường, Bộ Nông nghiệp và phát triên
+
+nông thôn, Bộ Quốc phòng v.v...
+
+2. Hệ thống thông tin địa lí
+
+Hệ thống thông tin địa lí (tiếng Anh là Geographic Infommation
+System - GIS), là hệ thống thông tin đa dụng dùng đề lưu trữ, xử lí, phân
+tích, tông hợp, điều hành và quản lí những dữ liệu không gian, đồng thời
+cho phép lấy thông tin dễ dàng và trình bày dưới dạng dê tiếp nhận, trao
+đôi và sử dụng.
+
+Hệ thống thông tin địa lí được ứng dụng ngày càng rộng rãi và đang
+trở thành một cơ sở dữ liệu quốc gia. Các nhà khoa học về môi trường
+dùng hệ thống thông tin địa lí đề theo dõi, quản lí trạng thái môi trường.
+Các nhà quy hoạch dùng hệ thống thông tin địa lí đề đưa ra các phương
+án quy hoạch thích hợp, điều chính các phương án quy hoạch một cách
+nhanh chóng. Nhờ sử dụng hệ thống thông tin địa lí, các nhà kinh doanh
+có thê quản lí khách hàng, quản lí hệ thống sản xuất, dịch vụ của mình.
+Hệ thống thông tin địa lí cũng đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi
+trong giáo dục.
+
+21
+
+--- Trang 23 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy cho biết tác dụng của bản đồ trong học tập. Nêu dẫn chứng để
+minh hoạ.
+2. Để trình bày và giải thích chế độ nước của một con sông, cần phải
+sử dụng những bản đồ nào ?
+3. Các ảnh viễn thám được sử dụng ở nước ta như thế nào ?
+4. Thành quả của hệ thống thông tin địa lí đã được ứng dụng trong sản
+xuất và đời sống như thế nào ?
+Bài 4 Thực hành
+XÁC ĐỊNH MỌT SỐ PHƯƠNG PHAP BIEU HIỆN
+CÁAC ĐOI TƯỢNG ĐỊA LÍ TREN BẠN ĐO
+[- CHUẨN BỊ
+Phóng to các hình 2.2, 2.3 và 2.4.
+II - NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+1. Nội dung
+Xác định một số phương pháp biêu hiện các đối tượng địa lí trên các
+hình 2.2, 2.3 và 2.4.
+2. Các bước tiến hành
+— Đọc từng bản đồ theo trình tự sau :
++ Tên bản đồ.
++ Nội dung bản đồ.
++ Các phương pháp biêu hiện đối tượng địa lí trên bản đồ.
+— Trình bày cụ thê về từng phương pháp :
++ Tên phương pháp biêều hiện.
++ Phương pháp đó biêu hiện những đối tượng địa lí nào
++ Với phương pháp này, có thê biết những đặc tính nào của đối tượng
+địa lí được biều hiện.
+22
+
+--- Trang 24 ---
+VỤ TRỤ.
+CÁC CHUYỂN ĐỘNG
+CHÍNH CỦA TRÁI ĐẤT V)
+CÁC HỆ wỄặ CỦA fflÚNÊ
+I:EIE VŨỤ TRỤ. HỆ MẠT TRƠI VA TRAI ĐAT
+I - VŨ TRỤ. HỌC THUYẾT VỀ SỰ HÌNH THÀNH VŨ TRỤ
+1. Vũ Trụ
+Vuụ Trụ là khoảng không gian vô tận chứa các thiên hà. Môi thiên hà
+là một tập hợp của rất nhiều thiên thê (như các ngôi sao, hành tỉnh, vệ
+tinh, sao chối...) cùng với
+khí. bụi và bức xạ điện từ.
+MặtTrời - Thiên hà chứa Mặt Trời
+mham .. . H và các hành tinh của nó
+(trong đó có Trái Đất) được
+gọi là Dải Ngân Hà.
+Hình 5.1 - Vị trí Mặt Trời trong Dải Ngân Hà
+2. Thuyết Bic Bang về sự hình thành Vũ Trụ
+Theo thuyết Bic Bang, Vũ Trụ được hình thành cách đây chừng 15 tỉ
+năm sau một “Vụ nó lớn” từ một “nguyên tử nguyên thuỷ”. Nguyên tử này
+chứa vật chất bị nén ép trong một không gian vô cùng nhỏ bé nhưng rất
+đậm đặc và có nhiệt độ cực kì cao. Do trạng thái không ôn định này, vụ
+nô xảy ra và làm tung ra trong không gian những đám bụi khí không lồ.
+Mãi rất lâu về sau, các đám bụi khí này tụ tập dưới tác động của lực hấp
+dân, dân dân hình thành các ngôi sao, các thiên hà của Vũ Trụ.
+23
+
+--- Trang 25 ---
+II- HỆ MẶT TRỜI
+Hệ Mặt Trời được hình thành cách đây khoảng 4,5 đến 5 tíỉ năm, từ
+một đám mây khí và bụi không lỏ. Hệ Mặt Trời gồm có Mặt Trời ở trung
+tâm, cùng với các thiên thể chuyền động xung quanh (như các hành tỉnh,
+tiêu hành tinh, vệ tinh, sao chồi, thiên thạch) và các đám mây bụi khí.
+Hệ Mặt Trời có tám hành tỉnh : Thuý tinh, Kim tỉnh, Trái Đất,
+Hoáả tinh, Mộc tinh, Thổ tính, Thiên Vương tỉnh và Hải Vương tỉnh.
+IE Quan sát hình 5.2, hãy nhận xét hình dạng quỹ đạo và hướng chuyển động
+quanh Mặt Trời của các hành tinh.
+1. Thủy tỉnh
+2. Kim tỉnh
+3. Trái Đất
+4. Hoả tỉnh
+: 5. Mộc tinh
+© 6. Thổ tỉnh
+“ 7. Thiên Vương tinh
+Cì n ' 8. Hải Vương tinh
+k> I
+Ø4
+- Hình 5.2 - Các hành
+Ø tĩnh trong Hệ Mặt
+: Trời và quỹ đạo
+chuyển động của
+chúng
+Ngoài chuyền động xung quanh Mặt Trời, các hành tinh còn tự quay
+quanh trục với hướng ngược chiều kim đồng hồ (trừ Kim tỉnh và Thiên
+Vương tỉnh).
+III- TRÁI ĐẤT TRONG HỆ MẶT TRỜI
+1. Vị trí của Trái Đất trong Hệ Mặt Trời
+IE Quan sát hình 5.2, cho biết Trái Đất là hành tinh thứ mấy tính từ Mặt Trời ?
+Khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trời là 149,6 triệu km.
+Khoảng cách đó cùng với sự tự quay đã làm cho Trái Đất nhận được từ
+Mặt Trời một lượng bức xạ phù hợp, tạo điều kiện cho sự sống tôn tại
+và phát triển. Cũng như các hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời, Trái Đất
+cùng một lúc thực hiện hai chuyền động chính : chuyên động tự quay
+quanh trục và chuyên động xung quanh Mặt Trời.
+24
+
+--- Trang 26 ---
+2. Các chuyển động chính của Trái Đất
+a) Chuyển động tự quay quanh trục
+- — Trái Đất tự quay quanh một trục
+NH x I (tưởng tượng). Trục này tạo nên một
+T. góc 66933 với mặt phẳng quỹỷ đạo
+Ầ chuyền động của Trái Đất xung quanh
+-. Mặt Trời.
+/ \Mạ! phẳmg quỹ đạp: — Thời gian Trái Đất tự quay một vòng
+¬ quanh trục là một ngày đêm (24 giờ).
+IE Dựa vào hình 5.3 và kiến thức đã học,
+hãy cho biết :
+N ,| | + Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng
+! ' nào ?
++ Trong khi Trái Đất tự quay xung quanh
+Hình 5.3 - Chuyển động tự quay quanh trục, có mấy điểm không di chuyển vị trí ?
+trục của Trái Đất Đó là những điểm nào ?
+b) Chuyển động xung quanh Mặt Trời
+Trái Đất chuyền động tịnh tiến xung quanh Mặt Trời trên quỹ đạo hình
+elíp. Trái Đất đến gần Mặt Trời nhất thường vào ngày 3-1 (điểm cận
+nhật) và ở xa Mặt Trời nhất thường vào ngày 5-7 (điềm viên nhật). Khi
+Trái Đất ở gần Mặt Trời nhất, lực hút của Mặt Trời lớn nhất, khi đó tốc
+độ chuyền động của Trái Đất quanh Mặt Trời là 30,3 km/s ; còn khi
+Trái Đất ở xa
+Mặt Trời nhất,
+lực hút của Mặt
+Trời nhỏ nhất, —
+động của Trái . // - \\
+Đất quanh Mặt / | HỉW \
+Trời là 293 ẺJ" 091 Ị_'_'f______f\./f_ m Ắ s
+km/s. Tốc độ HO “GIA ỷ…
+chuyên - động N Z
+trung bình của N . m ý
+Trái Đất quanh —] _
+n
+Mặt Trời là
+29,8 km/s. Điều
+đáng chú ý là
+trong khi Hình5.4 - Quỹ đạo chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
+25
+
+--- Trang 27 ---
+chuyền động trên quỹ đạo, trục Trái Đất luôn nghiêng so với mặt phẳng
+
+quỹ đạo một góc là 66933' và không đôi phương.
+
+l Dựa vào hình 5.4 và kiến thức đã học, hãy cho biết :
+
++ Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo hướng nào ?
+
++ Thời gian Trái Đất chuyển động một vòng trên quỹ đạo là bao nhiêu ngày ?
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Hãy tóm tắt học thuyết Bic Bang về sự hình thành Vũ Trụ.
+
+2. Căn cứ vào bảng số liệu sau đây, nhận xét những đặc điểm của hai
+nhóm hành tỉnh : nhóm hành tỉnh kiểu Trái Đất và nhóm hành tỉnh
+kiểu Mộc tinh.
+
+Bảng : Đặc điểm của các hành tỉnh trong Hệ Mặt Trời
+
+Khoảng
+cách Bánkính NKhối
+Nhóm trungbình Xíchđạo lượng Tc*l"tì".a²J"ir|Ị't›ị'f' Thời gian chuyển - d v
+hành  Hànhtỉnh đến Mặt (sovới (so với n Ẻ.nnh động một vòng quanh tỉnh
+tỉnh Trở bánkính Trái 9H Mặt Trời
+(tiệu TráiĐấ) Đất) l ng
+km)
+Kểu ˆ Thuỷ tỉnh 59,2 0,38 0052 58 ngày 88,00 ngày 0
+Trái. - Kim tình 1080 0,95 082 2432 ngày 22470 ngày 0
+Đất - Trái Đất 149,6 1,00 100 23h56' 365,25 ngày 1
+- Hoả tinh 214,0 0,53 0,11 24h 37 686,98 ngày 2
+- Mộc tinh 776 .. 1119.318.-9h56 4332,59ngày 16
+- Thổ tỉnh 1420 9,47 95 10h 40' 10759,21ngày . 19
+Kiểu Thiê
+Mộc ˆ lên Vương
+tỉnh tinh 2859 3.90 15 17h15 30 685,00 ngày 15
+- Hải Vương
+tỉnh 4484 3,90 17 15h8 60 188,00 ngày 6
+3. Trình bày các chuyển động chính của Trái Đất.
+26
+
+--- Trang 28 ---
+Bài 6 HẸ QUA ĐỊA LI CÁC CHUYEN ĐỌNG
+CUA TRAI ĐẠT
+Ị - HỆ QUÁ CHUYỂN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT
+1. Sự luân phiên ngày, đêm
+Hình khối cầu của Trái Đất luôn được Mặt Trời chiếu sáng một nửa,
+còn một nửa không được chiếu sáng, vì thế đã sinh ra ngày và đêm. Tuy
+nhiên, do Trái Đất tự quay quanh trục, nên mọi nơi ở bề mặt Trái Đất
+đều lần lượt được Mặt Trời chiếu sáng rồi lại chìm trong bóng tối, gây
+nên hiện tượng luân phiên ngày, đêm.
+2. Giờ trên Trái Đất và đường chuyền ngày quốc tế
+t50T - 10T T s ở s nfp ao'a 160Đ
+b ~ S . kgí w. ( ỉ 53 # .. 46 JỂ C
+RA A c e
+A H ã†\j s
+l k ợi |
+N s pĩ S
++ : @iðsớm kn gờ GMT ì 7 l
+= : Qiờ muận hơn gờ GMT L*4 |
+Hình 6.1 - Các múi giờ trên Trái Đất
+Trái Đất có hình khối cầu và tự quay quanh trục từ tây sang đông nên
+trong cùng một thời điềm, người đứng ở các kinh tuyến khác nhau sẽ
+nhìn thấy Mặt Trời ở độ cao khác nhau ; do đó các địa điềm thuộc các
+kinh tuyến khác nhau sẽ có giờ khác nhau, đó là giờ địa phương hay giờ
+mặt trời. Đề tiện cho việc tính giờ và giao dịch quốc tế, người ta chia
+27
+
+--- Trang 29 ---
+đều bề mặt Trái Đất thành 24 múi giờ, mỏi múi giờ rộng 15 độ kinh
+tuyến. Các địa phương nằm trong cùng một múi sẽ thống nhất một giờ,
+đó là giờ múi. Giờ ở múi số 0 được lấy làm giờ quốc tế hay giờ GMT
+(Greenwich Mean Time). Việt Nam thuộc múi giờ số 7.
+
+Trong thực tế, ranh giới múi giờ thường được điều chính theo biên giới
+quốc gia (hình 6.1). Một số quốc gia có làãnh thỏ rộng nhưng chỉ dùng một
+giờ chung cho cả nước (ví dụ Trung Quốc) ; một số khác lại chia ra nhiều
+múi giờ (ví dụ Liên bang Nga có 10 múi giờ, Ca-na-đa có Ó múi giờ).
+
+Do quy ước tính giờ, trên Trái Đất bao giờ cũng có một múi giờ mà
+ở đó có hai ngày lịch khác nhau, vì vậy, người ta quy định lấy kinh tuyến
+1809 ở giữa múi giờ số 12 trên Thái Bình Dương làm đường chuyển
+ngày quốc tế. Nếu đi từ phía tây sang phía đông qua kinh tuyến 1809
+thì lùi lại một ngày lịch, còn đi từ phía đông sang phía tây qua kinh
+tuyến 180° thì tăng thêm một ngày lịch.
+
+3. Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể
+
+B Khi Trái Đất tự quay quanh trục, mọi
+địa điểm thuộc các vĩ độ khác nhau ở
+bề mặt Trái Đất (trừ hai cực) đều có
+.+. ị vận tốc dài khác nhau và hướng chuyên
+động từ tây sang đông. Do vậy, các vật
+; thê chuyền động trên bề mặt Trái Đất
+sẽ bị lệch so với hướng ban đầu (vì phải
+giữ nguyên chuyền động thẳng hướng
+H ả @ theo quán tính). Lực làm lệch hướng đó
+N và được gọi là lực Coriolit. Ở bán cầu Bắc,
+vật chuyên động bị lệch về bên phải ; ở
+bán cầu Nam bị lệch về bên trái theo
+
+N hướng chuyên động.
+
+HN ẺÉỀIlẮ'|'JIloìuẩ"nI`Iu:› 0640746 Ị_ực C<'JriAg'›lit fác Ểĩộng HlạIÌ,l_l uạ
+Hình 6.2 - Sự lệch hướng chuyển động của hướng ủuyẹn động của các khối khí,
+các vật thể trên bề mặt Trái Đất các dòng biên, dòng sông, đường đạn
+
+bay trên bề mặt đất....
+II - HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT
+1. Chuyền động biểu kiến hăng năm của Mặt Trời
+
+Hiện tượng Mặt Trời ở đúng đỉnh đầu lúc 12 giờ trưa (tia sáng mặt
+
+trời chiếu thẳng góc với tiếp tuyến ở bề mặt đất) được gọi là Mặt Trời
+28
+
+--- Trang 30 ---
+lên thiên đỉnh. Ở Trái Đất, ta thấy hiện tượng này chỉ lần lượt xảy ra tại
+các địa điểm từ vĩ tuyến 23927N (ngày 22-12) cho tới 23927B (ngày
+22-6) rồi lại xuống vĩ tuyến 23927N. Điều đó làm ta có ảo giác là Mặt
+Trời di chuyền. Nhưng trong thực tế, không phải Mặt Trời di chuyền mà
+là Trái Đất chuyên động tịnh tiến xung quanh Mặt Trời. Chuyền động
+không có thực đó của Mặt Trời được gọi là chuyền động biểu kiến hằng
+năm của Mặt Trời.
+23278 =..;
+ư ..A ~
+2427N Al `— -
+Tháng I HIHỎ I  VY VI VI - VHH X X x xun
+Hình 6.3 - Đường biểu diễn chuyển động biểu kiến của Mặt Trời trong một năm
+IE Dựa vào hình 6.3 và kiến thức đã học hãy xác định khu vực nào trên Trái
+Đất có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm hai lần, khu vực nào chỉ
+một lần ?
+2. Hiện tượng mùa
+, Xuinphà Mùa là một phần
+thời gian của năm,
+.. nhưng có những
+. i - thời tiết và khí hậu.
+"--——-—…… Ề.llíưm ] Q Zỉuẵìêẵantllẵ Ĩiẳaặ m
+m = .. ục
+` ⁄ e . : .
+| ll ' i ` Trái Đất nghiêng
+¬Ạ ý | với mặt phẳng quỹ
+.NẠ đạo của Trái Đất
+' r_ và trong suốt năm,
+„.¬r‹4 trục của Trái Đất
+L không đổi phương
+t ¡ trong không gian,
+Hình 6.4 - Các mùa theo dương lịch ở bán cầu Bắc gền n5 H l bẩn
+29
+
+--- Trang 31 ---
+cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, có thời kì bán cầu Nam ngả về phía
+Mặt Trời. Điều đó làm cho thời gian chiếu sáng và sự thu nhận bức
+xạ mặt trời ở môi bán cầu đều thay đôi trong năm.
+
+Người ta chia một năm ra bốn mùa. Ơ bán cầu Bắc, thời gian bắt đầu
+và kết thúc các mùa của các nước theo dương lịch và một số nước quen
+dùng âm - dương lịch ở châu A không giống nhau.
+
+Các nước theo dương lịch ở bán cầu Bắc lấy bốn ngày : xuân phân
+(21-3), hạ chí (22-6), thu phân (23-9) và đông chí (22-12) là bốn ngày
+khởi đầu của bốn mùa (hình 6.4). Ø bán cầu Nam, bốn mùa diễn ra
+ngược với bán cầu Bắc.
+
+Nước ta và một số nước châu A quen dùng âm - dương lịch, thời gian
+bắt đầu của các mùa được tính sớm hơn khoảng 45 ngày.
+
+— Mùa xuân từ 4 hoặc 5-2 (lập xuân) đến 5 hoặc 6-5 (lập hạ).
+— Mùa hạ từ 5 hoặc 6-5 (lập hạ) đến 7 hoặc 8-8 (lập thu).
+— Mùa thu từ 7 hoặc 8-8 (lập thu) đến 7 hoặc 8-11 (lập đông).
+— Mùa đông từ 7 hoặc 8-11 (lập đông) đến 4 hoặc 5-2 (lập xuân).
+3. Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ
+; S p
+
+1Ứ 9 đ
+
+Ặ lll 'Ĩ "~Ủử v
+
+`J` — —
+: """ w z ”
+Ệ_ [ ìỂ l 'ỔlD`:"'I>'—…
+"~" # s
+
+NT — NT
+
+(22-8) (22-12)
+
+q : Đêm D : Ngày ST : Đường phân chia sáng tối
+Hình 6.5 - Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ
+(ví dụ các ngày 22-6 và 22-12)
+
+Trong khoảng thời gian từ ngày 21-3 đến 23-9, bán cầu Bắc ngả về
+
+phía Mặt Trời, nên bán cầu này có góc chiếu sáng lớn, diện tích được
+30
+
+--- Trang 32 ---
+chiếu sáng lớn hơn diện tích khuất trong bóng tối ; đó là mùa xuân và
+mùa hạ của bán cầu Bắc, ngày dài hơn đêm. Ơ bán cầu Nam thì ngược
+lại, thời gian đó là mùa thu và mùa đông, đêm dài hơn ngày.
+
+Trong khoảng thời gian từ ngày 23-9 đến 21-3, bán cầu Nam ngả về
+phía Mặt Trời, nên bán cầu này có góc chiếu sáng lớn, diện tích được
+chiếu sáng lớn hơn diện tích khuất trong bóng tối ; đó là mùa xuân và
+mùa hạ của bán cầu Nam, ngày dài hơn đêm. Ở bán cầu Bắc thì ngược
+lại, thời gian này là mùa thu và mùa đông, đêm dài hơn ngày.
+
+Riêng hai ngày 21-3 và 23-9, Mặt Trời chiếu thẳng góc xuống Xích
+đạo lúc 12 giờ trưa nên thời gian chiếu sáng cho hai bán cầu là như
+nhau ; vì thế ngày dài bằng đêm trên toàn thế giới.
+
+Ở Xích đạo, quanh năm có độ dài ngày và đêm bằng nhau. Càng xa
+Xích đạo, độ dài ngày và đêm càng chênh lệch nhiều. Từ vòng cực về
+phía cực, có hiện tượng ngày hoặc đêm dài 24 giờ (ngày địa cực, đêm
+địa cực). Cang gần cực, số ngày, đêm địa cực càng tăng. Ở hai cực, số
+ngày hoặc đêm dài 24 giờ kéo dài suốt sáu tháng.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất đã sinh ra những hệ
+quả địa lí nào ? Hãy trình bày những hệ quả đó.
+2. Thế nào là chuyển động biểu kiến hằng năm của Mặt Trời ?
+3. Tại sao sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời lại tạo nên
+các mùa trong năm ?
+ai
+
+--- Trang 33 ---
+Bài 7 Thực hành
+HỆ QUẢ ĐỊA LÍ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH
+MẠT TRƠI CUỦA TRAI ĐAT
+|- CHUẨN BỊ
+— Phóng to hình 6.5.
+— Compa, bút chì, thước kẻ, bút bi đỏ, tây.
+II- NỘI DUNG THỰC HÀNH
+1. Cho bảng số liệu về số giờ chiếu sáng trong ngày ở một số vĩ tuyến :
+. Số giờ chiếu sáng trong ngày
+Vĩ tuyến
+21-3 22-6 23-9 22-12
+66o33B (vòng cực Bắc) 12 24 12 0
+23o27B (chí tuyến Bắc) 12 131/ 12 101/2
+09 (Xích đạo) 12 12 12 12
+23927N (chí tuyến Nam) 12 101/2 12 131/2
+66033N (vòng cực Nam) 12 0 12 24
+IE “lãy tìm nguyên nhân để giải thích về sự khác nhau hoặc giống nhau của
+số giờ chiếu sáng trong ngày tại một số vĩ tuyến ở bảng trên.
+
+2. Hãy tính góc chiếu sáng (góc nhập xạ) của tia sáng mặt trời lúc 12 giờ trưa tại :
+Xích đạo, các chí tuyến và các vòng cực trong các ngày 21-3, 22-6, 23-9, 22-12
+rồi điền vào bảng theo mẫu dưới :
+
+Góc chiếu sáng lúc 12 giờ trưa
+Vĩ tuyến
+21-3 và 23-9 22-6 22-12
+
+66933B (vòng cực Bắc)
+23o27B (chí tuyến Bắc)
+09 (Xích đạo)
+23927N (chí tuyến Nam)
+66933N (vòng cực Nam)
+
+3. Nhận xét chung về số giờ chiếu sáng và độ lớn góc chiếu sáng trong những
+ngày nói trên từ Xích đạo đến hai vòng cực.
+
+32
+
+--- Trang 34 ---
+Chương l l IỂ
+CÀU TRUC CUỦA TRAI ĐA T.
+THẠCH QUYỂN
+Bài 8 HỌC THUYET VE SỰ HÌNH THANH TRAI ĐAT.
+0 uỗ CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT
+l - HỌC THUYẾT VỀ SỰ HÌNH THÀNH TRÁI ĐẤT
+
+Có nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của Trái Đất, liên quan
+chặt chẽ với sự hình thành Hệ Mặt Trời.
+
+Vào thế kíỉ XVIH, hai nhà khoa học Căng (Đức) và La-plat (Pháp),
+lần đầu tiên trong lịch sử đã đưa vào Thiên văn học một quan niệm mới
+về sự hình thành Hệ Mặt Trời, trong đó có Trái Đất. Theo các ông, Hệ
+Mặt Trời được hình thành không phải do sức mạnh của Thượng đế mà
+do những quy luật của bản thân Vũ Trụ. Giá thuyết Căng - La-plat đã
+giải thích được cấu trúc cơ bản của Hệ Mặt Trời, phù hợp với trình độ
+nhận thức khoa học của thế kíỉ XV1]II, nhưng cũng bộc lộ một số sai lầm
+cơ bản, không phù hợp với những quy luật Vật lí.
+
+Với sự phát triên của khoa học, dân dần con người ngày càng có cách
+nhìn đúng đắn, chính xác hơn về nguồn gốc Trái Đất.
+
+Vào những năm giữa thế kỉ XX, Ôt-tô Xmit (nhà khoa học Nga) và
+những người kế tục ông đã đề ra một giả thuyết mới. Theo giả thuyết
+này, những hành tinh trong Hệ Mặt Trời được hình thành từ một đám
+mây bụi và khí lạnh. Mặt Trời sau khi hình thành (hình 8.1a), di chuyền
+trong Dải Ngân Hà, đi qua đám mây bụi và khí. Do sức hấp dân của
+Vũ Trụ, khí và bụi chuyền động quanh Mặt Trời theo những quỹ đạo
+hình elip. Trong quá trình chuyền động, đám mây bụi và khí đó dần dân
+ngưng tụ thành các hành tỉnh (hình 8.1b).
+
+Đa số các nhà khoa học đã chấp nhận quan điểm của Ôt-tô Xmit. Tuy
+nhiên, họ cũng thấy cần phải nghiên cứu thêm một số vấn đề về quan hệ
+giữa sự hình thành của các hành tỉinh với nguồn gốc của
+Mặt Trời và các thiên thể khác trong Vũ Trụ...
+
+33
+
+--- Trang 35 ---
+_ lài
+a - Mặt Trời đi qua đám mây bụi và khí b - Đám mây bụi, khí quay quanh Mặt Trời
+và ngưng tụ thành các hành tỉnh
+Hình 8.1 - Sự hình thành Hệ Mặt Trời theo giả thuyết của Ôt-tô Xmit
+Ngày nay, với những tiến bộ và phát triên trong lĩinh vực Vật lí, Thiên
+văn... người ta ngày càng có thêm những căn cứ khoa học đề bồ sung
+nhiều vấn đề mới, giải thích về nguồn gốc Trái Đất, các thiên thê trong
+Hệ Mặt Trời và trong Vũ Trụ mà các giả thuyết trước đây chưa giải
+quyết được.
+I - CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT
+Nghiên cứu sự thay đổi của sóng địa chấn lan truyền trong lòng
+Trái Đất, người ta đã biết được Trái Đất có cấu trúc gồm nhiều lớp.
+IE Dựa vào hình 8.2, hãy mô tả cấu trúc của Trái Đất.
+Về đại dương (đến 5 km}
+ì] Lớp võ Trái Đất
+Võ lục địa (đến 70 km)
+` ' "\ Manti trên (từ 15 đến 700 km) j |
+Ả \ „ Marti dưới (từ 700 đến 2 900 km) N
+| Ì,
+! Nhận ngoài (từ 2 900 đến 5 100 mj Nhân
+. / Nhân trong (05 100 đến 6370km) _| Trái Đất
+. jỉ Hình 8.2 - Cấu trúc của Trái Đất
+34
+
+--- Trang 36 ---
+1. Lớp vỏ Trái Đất
+
+Vỏ Trái Đất cấu tạo chủ yếu bằng những vật chất cứng rắn, độ dày
+dao động từ 5km (ở đại dương) đến 70km (ở lục địa). Vỏ Trái Đất chỉ
+chiếm khoảng 15% về thể tích và khoảng 1% về trọng lượng của Trái
+Đất nhưng có vai trò rất quan trọng đối với thiên nhiên và đời sống
+con người.
+
+Căn cứ vào sự khác nhau về thành phần cấu tạo, độ dày... vỏ Trái Đất
+lại chia ra thành hai kiêu chính : vó lục địa và vỏ đại dương.
+
+IE Quan sát hình 8.3, hãy so sánh sự giống nhau và khác nhau về thành phần
+cấu tạo, độ dày của vỏ lục địa và vỏ đại dương.
+Vỏ Trái Đất được
+Bạ phận vỏ lục đa Bồ thận và đ dng cấu tạo bởi các tầng đá
+—” — .. .Ỉ Óặn khác nhau.
+X„ ị ¡ Trên cùng là tầng đá
+ị S = _.. liệu vụn, nhỏ bị nén
+ạỒ chặt tạo thành. Tầng
+ẳỦữmam này không liên tục và
+có nơi mỏóng, nơi dày.
+Tầng granit gồm các
+Hình 8.3 - Vỏ Trái Đất. Thạch quyền loại đá nhẹ tạo nên
+như đá granit và các
+loại đá có tính chất tương tự như đá granit. Lớp vỏ lục địa được cấu
+tạo chủ yếu bằng granit.
+
+Tầng badan gồm các loại đá nặng hơn như đá badan và các loại đá
+có tính chất tương tự như đá badan. Lớp vỏ đại dương cấu tạo chủ yếu
+bằng badan.
+
+2. Lớp Manti
+
+Dưới vỏ Trái Đất là lớp Manti cho tới độ sâu 2 900km (còn gọi là bao
+Manti). Lớp này gồm hai tầng chính. Càng vào sâu, nhiệt độ và áp suất
+càng lớn nên trạng thái vật chất của bao Manti có sự thay đổi và không
+đồng nhất.
+
+IE Quan sát hình 8.2 và bằng kiến thức đã học, cho biết sự khác nhau về độ
+dày và tính chất của các tầng trong lớp Manti.
+35
+
+--- Trang 37 ---
+Vỏ Trái Đất và phần trên cùng của lớp Manti (đến độ sâu khoảng
+100 km) được cấu tạo bởi vật chất ở trạng thái cứng, người ta gọi chúng
+là thạch quyền. Thạch quyền di chuyên trên một lớp mềm, quánh dẻo -
+quyền mềm của bao Manti, như các mảng nồi trên mặt nước.
+
+Quyền mềm của bao Manti có ý nghĩa lớn đối với vỏ Trái Đất. Đây
+là nơi tích tụ và tiêu hao nguồn năắng lượng bên trong, sinh ra các hoạt
+động kiến tạo làm thay đối cấu trúc bề mặt Trái Đất như hình thành
+những dạng địa hình khác nhau, các hiện tượng động đất, núi lửa...
+
+3. Nhân Trái Đất
+
+Nhân Trái Đất là lớp trong cùng, dày khoảng 3470km. Ở đây, nhiệt
+độ và áp suất lớn hơn so với các lớp khác. Từ 2900km đến 5100km
+là nhân ngoài, nhiệt độ khoảng 5000©C, áp suất từ 1,3 triệu đến
+3,1 triệu át mốt phe, vật chất tồn tại trong trạng thái lỏng. Từ 5100 km
+đến 6370 km là nhân trong, áp suất từ 3 triệu đến 3,5 triệu át mốt phe,
+vật chất ở trạng thái rắn. Thành phần vật chất chủ yếu của nhân
+Trái Đất là những kim loại nặng như niken (Ni), sắt (Fe) nên còn gọi là
+nhân Nife.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Trình bày học thuyết về sự hình thành Trái Đất của Ôt-tô Xmit.
+2. Lập bảng so sánh đặc điểm các lớp của Trái Đất.
+
+36
+
+--- Trang 38 ---
+THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG
+Ba' 9 ˆ ^ A u ⁄ ˆ ⁄
+VẠT LIEU CAU TẠO TRAI ĐẤT
+I - THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG
+Thuyết kiến tạo mảng hiện nay được xây dựng trên cơ sở tiếp nối
+“Thuyết trôi lục địa” trước đây của nhà địa - vật lí người Đức A.Vê-ghê-ne
+(1880 - 1930). Theo “Thuyết trôi lục địa”, Trái Đất đã có lúc là một đại
+lục duy nhất ; về sau, bị gãy vỡ và tách ra thành nhiều phần lục địa,
+quần đảo... rồi di chuyên, trôi dạt thành những bộ phận riêng biệt.
+A.Vê-ghê-ne xây dựng giả thuyết của ông dựa trên những quan sát về
+sự ăn khớp của bờ đông các lục địa Bắc Mĩ, Nam Mĩ với bờ tây lục địa
+A - Âu, lục địa Phi... về các mặt hình thái, địa chất và di tích hoá thạch,
+nhưng chưa có đầy đủ những căn cứ khoa học. Sau này, các nhà khoa
+học đã dựa vào những kết quả nghiên cứu mới đề bồ sung giả thuyết của
+A.Vê-ghê-ne và xây dựng nên “Thuyết kiến tạo mảng”.
+'NWP W N
+___ .\Ề"' z{Ệ “;L_ -_.-=_ _ f<::v:›:��:›::ễỳ :`…t"Ề`x"’Íệ'Ề"Ị.—Ĩ`rừV.-’~’N'ì'<rzv:.a:Ảịặ~__,f - `D\O—d- oỦ-n—
+(ÐÀ-GGác mắng kiến tạo lớn - =>=_,f i - - n . - -Z=-----¬->=Šc--- Ễf ỉịỉỂ'*ffll'*'j -==
+—+ Hướg d duyển Ú— ~ .
+. của các mắng kiến tạo - CÀ @ 5 J
+5775598ngnúidrđạdương |\í ,
+.———-Ranh gửới các măng kiến tạc L Mảng Nem Gực `
+Hình 9.1 - Các mảng kiến tạo của thạch quyền
+Theo thuyết kiến tạo mảng, nguyên nhân của các hiện tượng kiến
+tạo, động đất, núi lửa... là do hoạt động chuyền dịch một số mảng kiến
+tạo lớn của vỏ Trái Đất.
+37
+
+--- Trang 39 ---
+Thạch quyền được cấu tạo bởi một số mảng kiến tạo nằm kề nhau.
+Các mảng này nhẹ, nồi trên lớp vật chất quánh dẻo thuộc tầng trên cùng
+của bao Manti và di chuyền một cách chậm chạp.
+
+IE Dựưa vào hình 9.1, kể tên bảy mảng kiến tạo lớn của thạch quyển.
+
+Đa số các nhà khoa học cho rằng, thạch quyền được cấu tạo bởi 7
+mảng lớn và một số mảng nhỏó. Môi mảng kiến tạo này thường gồm cả
+phần lục địa và phần đáy đại dương, nhưng có mảng chỉ có phần đại
+dương như máảng Thái Bình Dương (hình 9.1).
+
+Trong khi di chuyên các mảng kiến tạo có thê xô vào nhau hoặc tách
+xa nhau...
+
+IE Dựa vào các hình 9.2 và 9.3, trình bày sự chuyển dịch của các mảng kiến
+tạo và kết quả của sự chuyển dịch đó.
+Đảo Vực sâu ..
+Mari m
+u l s 9gTayDươg - dogdmmg - ĐạTâ/Dưng
+7972 20 E s ._`-..`x_—.:z fj_,f ¬zs ựftặ : , J/l 5
+t '/'
+-2322| ( ¬gl, .
+Phiph AđÓ Thái Bình Dương Meclms
+Hình 9.2 - Hai mảng kiến tạo xô vào nhau Hình 9.3 - Hai mảng kiến tạo tách xa nhau
+
+Khi hai mảng lục địa chuyên dịch xô vào nhau, ở chỗ tiếp xúc của
+chúng (ven bờ các mảng) đá sẽ bị nén ép, dồn lại và nhô lên, hình thành
+các dãy núi cao, sinh ra động đất, núi lửa,... Ví dụ : Dãy núi Hi-ma-lay-a
+được hình thành do mảng Ấn Độ - Ô-xtrây-li-ra xô vào mảng Âu - Á.
+
+Khi hai mảng tách xa nhau, ở các vết nứt tách dân, macma sẽ trào
+lên, tạo ra các dãy núi ngầm, kèm theo hiện tượng động đất hoặc núi
+lửa... như trường hợp sống núi ngầm giữa Đại Tây Dương...
+
+Nhìn chung, vùng tiếp xúc của các mảng kiến tạo là những vùng bất
+ổn, thường có các hoạt động kiến tạo xảy ra, kèm theo là hiện tượng
+động đất, núi lửa...
+
+38
+
+--- Trang 40 ---
+II- VẬT LIỆU CẤU TẠO VỎ TRÁI ĐẤT
+Khoáng vật và đá là những vật liệu cấu tạo nên vỏ Trái Đất.
+1. Khoáng vật
+
+Khoáng vật là những đơn chất hoặc hợp chất hoá học tự nhiên,
+xuất hiện do kết quả hoạt động của những quá trình lí - hoá khác nhau
+xảy ra trong vó Trái Đất hoặc trên bề mặt Trái Đất.
+
+Trong thiên nhiên, đa số khoáng vật ở trạng thái rắn và có đặc tính lí -
+hoá riêng biệt (thành phần cấu tạo, màu sắc, độ cứng, tỉ trọng...). Các
+khoáng vật là các đơn chất như vàng, kim cương... hoặc các hợp chất
+như canxit, thạch anh, mica...
+
+2. Đá
+
+Đá là tập hợp có quy luật của một hay nhiều loại khoáng vật, chiếm
+phần chủ yếu trong cấu tạo của vỏ Trái Đất.
+
+Về nguồn gốc hình thành, các loại đá thuộc ba nhóm :
+
+Đá macma được thành tạo do kết quả nguội lạnh của khối vật chất
+nóng chảy, là hôn hợp của nhiều chất ở trong lòng Trái Đất. Đá macma
+là loại đá rất cứng, gồm nhiều loại như đá granit, đá badan... Ở nước ta
+có nhiều khối núi đá macma lớn như Tam Đảo, Hoàng Liên Sơn,
+Bạch Mã...
+
+Đá trầm tích được hình thành trong các miền trũng, do sự lắng tụ và
+nén chặt các vật liệu vụn nhỏ như sét, cát, sỏi, cuội... và xác sinh vật.
+Đặc điềm của đá này là có chứa hoá thạch và có sự phân lớp.... Đá trầm
+tích gồm đá vôi, đá sét, đá phiến, cát kết, các loại than...
+
+Đá biến chất được thành tạo từ đá macma hoặc đá trầm tích bị biến
+đổi tính chất (thành phần hoá học, cấu trúc...) do tác động của nhiệt, áp
+suất... Đá biến chất gồm đá gơnai, đá hoa, đá phiến mica...
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Trình bày thuyết kiến tạo mảng. So sánh kết quả một số kiểu
+chuyển dịch của các mảng.
+
+2. Các đá : macma, trầm tích, biến chất được hình thành như thế
+nào ? Nêu đặc tính của từng nhóm đá đó.
+
+3. Thu thập một số mẫu đá ở địa phương và nêu công dụng
+của chúng.
+
+39
+
+--- Trang 41 ---
+Bài 10 TẠC ĐỌNG CUA NỌỘI LỰC ĐEN ĐỊA HINH
+
+BE MẠT TRAI ĐAT
+
+I - NỘI LỰC
+
+Nội lực là lực được sinh ra ở bên trong Trái Đất.
+
+Nguyên nhân chủ yếu sinh ra nội lực là các nguồn năng lượng trong
+lòng Trái Đất, như : năng lượng của sự phân huỷ các chất phóng xạ, sự
+chuyên dịch và sắp xếp lại vật chất cấu tạo Trái Đất theo trọng lực, sự
+ma sát vật chất...
+
+Nội lực làm di chuyền các mảng kiến tạo của thạch quyền, hình thành
+các dãy núi, tạo ra các đứt gây, gây ra động đất, núi lửa...
+
+II- TÁC ĐỘNG CỦA NỘI LỰC
+
+Nội lực tác động đến địa hình bề mặt Trái Đất thông qua các vận động
+kiến tạo, các hoạt động động đất, núi lửa...
+
+Vận động kiến tạo là các vận động do nội lực sinh ra, làm cho địa
+hình lớp vỏ Trái Đất có những biến đôi lớn.
+
+1. Vận động theo phương thẳng đứng
+
+Vận động của vỏ Trái Đất theo phương thẳng đứng (vận động nâng
+lên, hạ xuống) diễn ra phô biến ở nhiều nơi trong vỏ Trái Đất, trên một
+diện tích lớn, làm cho vỏ Trái Đất được nâng lên, mở rộng diện tích lục
+địa ở khu vực này và hạ xuống, thu hẹp diện tích lục địa ở khu vực kia
+một cách chậm chạp và lâu dài.
+
+Những hiện tượng nâng lên và hạ xuống của vỏ Trái Đất hiện nay vân
+xảy ra tuy rất chậm. Ví dụ, vùng phía bắc của Thuy Điền và Phần Lan
+đang tiếp tục được nâng lên trong khi phần lớn lãnh thô Hà Lan lại bị
+hạ xuống...
+
+2. Vận động theo phương năm ngang
+
+Vận động theo phương nằm ngang làm cho vỏ Trái Đất bị nén ép ở
+khu vực này và tách dãn ở khu vực kia gây ra các hiện tượng uốn nếp,
+đứt gây.
+
+40
+
+--- Trang 42 ---
+a) Hiện tượng uốn nếp
+Vận động theo g.g,fi* !
+phương nằm ngang ểẾZẤ x :
+làm biến đổi thế nằm Ø đ N. t
+ban đầu của đá, ìẠ\ x . Ể
+khiến chúng bị xô ép, 4 ft/ĩ""'l v lf›~o n
+uốn cong thành các Ể.;’;’,r’.._.a__-`› A v TìẺ` 4
+nếp uốn, đặc biệt ở > JỀ` Ĩí“ )
+những nơi đá có độ Ạ
+dẻo cao, rõ rệt nhất
+ầÌẵẵcl ẵẳbt)fam tích - Lũnh 10.1 - Nếp uốn của các lớp đá
+Khi cường
+mạnh . trong
+a) Trước khi uốn nếp, đứt gãy toàn bộ khu
+vực sẽ hình
+núi uốn nếp.
+@ Ví dụ như các
+dãy núi U-ran,
+= ‹ ; Thiên Sơn,
+b) Các lớp đá bị xô ép, uốn cong c) Các lớp đá bị gấy và chuyển dịch Hi-ma-lay-a,
+9N 069706 b Cooc-đi-e,
+An-đet...
+Hình 10.2 - Quá trình uốn nếp, đứt gãy
+b) Hiện tượng dứt gãy
+Vận động theo phương . e K ã NS 7:
+năm ngang xảy ra ở những n À G Gg S n
+vùng đá cứng sẽ làm cho = rx 2
+các lớp đá bị gãy, chuyển. S N n Ể 2220020008
+dịch tạo ra các hẻm vực 99 N v U n
+Nếu cường độ tách dan .. 0072707
+còn yếu, đá chi bịnứtnẻ, đm m .. Ổ
+nên khe nứt (hình 10.3). aa
+Hình 10.3 - Khe nứt
+41
+
+--- Trang 43 ---
+Khi sự chuyên dịch
+diễn ra với biên độ a …_`
+lớn, có bộ phận trồi lên A G 2 — 4 A n Ặ N
+nhưng cũng có bộ — ã .
+phận bị sụt xuống ——— à . _'/
+giữa hai đường đứt Ịk—.
+gãy, sẽ tạo ra các địa Địa luỹ . ý
+luỹ, địa hào (hình n
+10.4). Hình 10.4 - Địa luỹ và địa hào
+Nói chung, núi
+thường tương Ứng VỚI [571SREPNG BẤT I .
+địa luỹ : dải núi Con <qựP—
+Voi nằm kẹp giữa Nê—:
+sông Hồng và sông
+Chảy là địa luỹ điền N
+hình của Việt Nam. C |
+Thung lũng và các bồn „ Ù4
+địa giữa núi.. tương
+ứng với địa hào ;
+thung lũng  sông
+Rai-nơ, Biển Đó, các ` `
+hỏ dài ở Đông Phi...
+đều là những địa hào. —
+Hình 10.5 - Biển Đỏ - địa hào bị ngập nước
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nội lực là gì ? Nguyên nhân sinh ra nội lực.
+2. Trình bày và phân tích tác động của các vận động kiến tạo đến địa
+hình bề mặt Trái Đất.
+3. Nêu những ví dụ thực tế về sự tác động của nội lực.
+42
+
+--- Trang 44 ---
+TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC. .
+ĐEN ĐỊA HIÌNH BE MẠT TRAI ĐẠT
+l - NGOẠI LỰựcC
+
+Ngoại lực là những lực được sinh ra ở bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất như
+các nguồn năng lượng của gió, mưa, băng, nước chảy, sóng biên...
+
+Nguyên nhân chủ yếu sinh ra ngoại lực là do nguồn năng lượng bức
+xạ của Mặt Trời.
+
+Nói chung, xu hướng tác động của ngoại lực là làm cho các dạng địa
+hình bị biến đôi. Chúng phá vỡ, san bằng địa hình do nội lực tạo nên,
+đồng thời cũng tạo ra những dạng địa hình mới.
+
+II- TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC
+
+Tác động của ngoại lực xảy ra trên bề mặt Trái Đất, thê hiện ở các
+
+quá trình khác nhau : phong hoá, bóc mòn, vận chuyên và bồi tụ.
+1. Quá trình phong hoá
+
+Quá trình phong hoá là quá trình phá huỷ, làm thay đôi các loại đá và
+khoáng vật dưới tác động của nhiệt độ, nước, sinh vật,... Quá trình này
+gồm có : phong hoá lí học, phong hoá hoá học và phong hoá sinh học.
+
+a) Phong hoá l học
+Phong hoá lí học là quá trình phá huỷ
+¬ u Zx ÿ m w đá thành những khối vụn có kích thước
+O ĂỈ .. to, nhỏ khác nhau. Đó là sự nứt vỡ cơ
+, i - + Ố ñ R 5 . › r 4
+:…"²Ễ"~gẹf Ẵ 72 giới, Ị<hong làm thay đối mcẵnh phc1l1. md
+gá ẩỂ'-'l S ‹ a . học của đá. Quá trình này xảy ra chủ yếu
+ỂÊL 7 .ửỊụl ị` do sự thay đối đột ngột của nhiệt độ, sự
+~ Ổ.L.. 22 ] ~ ‹
+b Lá ; 5 đóng băng của nước...
+0 .. n „ Phong hoá lí học có thẻ thấy ở nhiều
+G ỹgjnơi trên bể mặt Trái Đất nhưng diên ra
+i 2 * mạnh hay yếu tuỳ thuộc vào điều kiện khí
+-" NI t I - n hậu, vào tính chất và cấu trúc của đá...
+Hình 11.1 - Đá vỡ ra do sự thay đổi nhiệt độ lE Tai sao ở các miền địa cực và hoang mạc
+đột ngột phong hoá lí học lại thể hiện rõ nhất ?
+43
+
+--- Trang 45 ---
+b) Phong hoá hoá học v n : C
+tw : --~
+Phong hoá hoá học là , n n ⁄ _
+quá trình phá huỷ đá và ! .. E9 m
+khoáng vật, nhưng chủ ¬ N A
+yếu làm biến đỏi thành ! x n à
+phần, tính chất hoá học ư . ì 49I
+của chúng. Những tác : 44 ` E, N
+nhân của phonghoáhoá  ÿ” X ¡ =
+học là các chất khí, nước, ! ỳ ề~A. - & e . C
+những chất khoáng hoà G u .
+tan trong nước... iẠ 'Y
+— m...
+W Hãy nêu ví dụ về tác u e à -
+động của nước làm biến đổi .
+thành phần hoá học của đá ;
+và khoáng vật.
+Nước có tác động hoà vut
+tan nhiều loại khoáng ~——'=Ồ.f_-__ ^YẠ s G
+vật, Trên PHn Cần, G EH N K NH
+những nơi có lớp đá dễ bị Hình 11.2 - Rễ cây làm cho đá rạn nứt
+hoà tan, nứt nẻ nhiều như
+đá vôi, thạch cao... nước thấm xuống rồi chảy ngầm, hoà tan và tạo nên
+những dạng địa hình độc đáo như địa hình cacxto.
+Phong hoá hoá học diễn ra mạnh nhất ở những miền khí hậu xích đạo
+nóng ẩm và khí hậu gió mùa ẩm ướt...
+lặ Tai sao ở các miền khí hậu nóng ẩm, phong hoá hoá học lại diễn ra mạnh
+hơn ở các miền khí hậu lạnh khô ?
+c) Phong hoá sinh học
+Phong hoá sinh học là sự phá huy đá và các khoáng vật dưới tác động
+của sinh vật như : các vi khuẩn, nấm, rễ cây,... Các sinh vật này làm cho
+đá và khoáng vật vừa bị phá huỷ về mặt cơ giới vừa bị phá huỷ về mặt
+hoá học.
+2. Quá trình bóc mòn
+Quá trình bóc mòn là quá trình các tác nhân ngoại lực như nước, gió,
+sóng biên,... làm các vật liệu (sản phâm phong hoá) dời khỏi vị trí ban đầu.
+Tuỳ theo nhân tố tác động, quá trình bóc mòn có các tên gọi khác
+nhau : xâm thực, thôi mòn, mài mòn...
++4
+
+--- Trang 46 ---
+Xâm thực do nước chảy diễn ra . Í
+theo chiều sâu, với tốc độ nhanh
+tạo thành những dạng địa hình
+phô biến trên bề mặt Trái Đất. Các
+dòng chảy tạm thời thường tạo ra
+những khe ràãnh, còn dòng chảy
+thường xuyên tạo thành các thung
+lũng sông...
+Địa hình được tạo thành do tác
+động của thỏi mòn, khoét mòn
+thường có nhiều ở những vùng khí
+hậu khô khan. Gió cuốn theo
+những hạt cát, đập mạnh vào bề
+mặt đá, phá huỷ đá đê tạo thành
+những dạng địa hình độc đáo như
+những hố trùng thôi mòn, nấm đá,
+cột đá... Hình 11.3 - Đá bị thổi mòn do gió
+Quá trình mài mòn diên ra chậm, chủ yếu trên bề mặt đất đá.
+Mài mòn do sóng biên thường tạo nên các địa hình như hàm ếch sóng
+vô (hình 11.4), nền mài mòn... ở bờ biền.
+s . X.
+z —
+: - 7 .U …' n . „ 229
+Hình 11.4 - Hàm ếch sóng vỗ do tác dụng mài mòn của s��ng biển
+45
+
+--- Trang 47 ---
+3. Quá trình vận chuyền
+
+Vận chuyền là quá trình di chuyền vật liệu từ nơi này đến nơi khác.
+Khoảng cách chuyên dịch xa hay gần phụ thuộc vào động năng của quá
+trình, vào kích thước và trọng lượng của vật liệu, vào điều kiện địa lí tự
+nhiên khác nhau của mặt đệm.
+
+Có hai hình thức vận chuyên : Các vật liệu nhỏ, nhẹ được động năng
+của các ngoại lực cuốn theo. Vật liệu lớn, nặng chịu thêm tác động rõ
+rệt của trọng lực làm cho vật liệu lăn trên mặt dốc.
+
+4. Quá trình bồi tụ
+
+Bồi tụ là quá trình tích tụ các vật liệu phá huỷ còn gọi là quá trình lăng
+đọng vật chất hoặc quá trình trầm tích.
+
+Kết quả của quá trình bồi tụ là tạo nên hàng loạt địa hình mới. Ở sa
+mạc, gió vận chuyền và tích tụ vật liệu, tạo ra các dạng địa hình bồi tụ
+như cồn cát, đụn cát... (hình 11.5). Ø hạ lưu sông, địa hình bồi tụ là
+đồng bằng châu thô...
+
+Việc phân tách hoạt động thành tạo địa hình của các tác nhân ngoại
+lực thành các quá trình phong hoá, bóc mòn, vận chuyên và bồi tụ mang
+
+HH . tính quy ước, vì ranh giới giữa
+
+—~ : .„ chúng không rõ ràng.
+
+t Ý .. Nội lực và ngoại lực tác động
+đồng thời lên bề mặt Trái Đất. Nhìn
+chung, những biểu hiện của chúng
+đối nghịch nhau : các quá trình nội
+lực có xu hướng làm cho bề mặt
+Trái Đất gồ ghề hơn, còn quá trình
+ngoại lực lại có xu hướng san bằng
+những chỏ gô ghề đó. Tuy nhiên,
+chúng rất thống nhất và luôn xen
+
+Hình 11.5 - Cồn cát lưỡi liềm ở hoang mạc kẽ, bồ sung cho nhau đề tạo ra các
+Xa-ha-ra dạng địa hình bề mặt Trái Đất.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Phong hoá là gì ? Nêu sự khác nhau cơ bản của phong hoá lí học
+và phong hoá hoá học.
+2. Phân biệt các quá trình : phong hoá, bóc mòn, vận chuyển và bồi tụ.
+3. Bằng hiểu biết của mình và kiến thức đã học, hãy giải thích tại sao
+người ta phải có những biện pháp để hạn chế quá trình xâm thực ?
+46
+
+--- Trang 48 ---
+Bài 12 Thực hành
+NHẬN XÉT VỀ SỰ PHÂN BỐ CÁC VÀNH ĐAI.
+ĐỘNG ĐẤT, NÚI LỬA VÀ CÁC VÙNG NÚI TRẺ
+TREN BẠN DO
+| - CHUẨN BỊ
+— Bản đồ Các mảng kiến tạo, các vành đai động đất và núi lửa.
+— Bản đồ Tự nhiên Thế giới.
+
+II- NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+
+1. Dựa vào hình 12, Bản đồ Các mảng kiến tạo, các vành đai động đất và núi lửa
+và bản đồ Tự nhiên Thế giới hoặc Tập bản đồ Thế giới và các châu lục, xác
+định các vành đai động đất, núi lửa, các vùng núi trẻ.
+
+2. Nhận xét chung về sự phân bố của các vành đai động đất, núi lửa và các vùng
+núi trẻ.
+
+3. Dựa vào hình 9.1, hình 12 và kiến thức đã học, hãy trình bày mối liên quan giữa
+sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa, các vùng núi trẻ với sự chuyển dịch
+các mảng kiến tạo của thạch quyền và giải thích.
+
+Vành đại s Núilửa BẮC BĂNG DƯƠNG
+s ~
+CHAygnBá _ SR/2 Á pươwe / x ////7/2/22070Ĩ3
+THÁI BÌNH / . % / K 2
+
+.. m m H ả /
+S nhi hyến Nam ⁄ 71
+
+bÁ
+
+Hình 12 - Các vành đai động đất, núi lửa và các vùng núi trẻ
+47
+
+--- Trang 49 ---
+m “/ KHÍ QUYỂN
+KHI QUYEN
+Khí quyền là lớp không khí bao quanh Trái Đất, thường xuyên chịu
+ảnh hưởng của Vũ Trụ, trước hết là Mặt Trời.
+l - THÀNH PHẦN CỦA KHÔNG KHÍ
+e tiBáe147% KHÔ0949%)
+W Dưa vào hình 13.1 và sự uản:
+hiểu biết của bản thân,
+cho biết :
+— Không khí gồm các thành
+phần nào ? Mỗi thành phần
+chiếm tỉ lệ bao nhiêu ?
+— Vai trò của hơi nước trong
+khí quyển.
+. : : : Hình 13.1 - Tỉ lệ các thành phần của không khí
+II- CẤU TRÚC CỦA KHÍ QUYỂN
+Căn cứ vào những đặc tính khác nhau của lớp vỏ khí, người ta chia
+khí quyền thành năm tầng.
+1. Tầng đối lưu
+Tiếp giáp với bề mặt Trái Đất là tầng đối lưu. Tầng đối lưu có độ dày
+khác nhau giữa các khu vực : ở Xích đạo dày khoảng 16 km, nhưng ở
+cực chỉ khoảng 8 km. 80% khối lượng không khí của khí quyền tập
+trung ở tầng đối lưu. Ơ tầng này, không khí chủ yếu chuyên động theo
+chiều thẳng đứng. Hơi nước tập trung ở dưới thấp, khoảng 3/4 khối
+lượng hơi nước nằm từ 4 km trở xu��ng. Nhiệt của Trái Đất hấp thụ từ
+Mặt Trời rồi toả vào không khí được hơi nước giữ lại tới 60%. Ban đêm
+mặt đất sẽ lạnh đi nhiều nếu không có hơi nước. Khí CO; chỉ chiếm
+0,03% trong thành phần khí quyền, nhưng chúng đã giữ lại tới 18%
+48
+
+--- Trang 50 ---
+Độ cao: Km lượng nhiệt mà bề mặt Trái Đất toả vào không
+200 -S * NH cian. Không có khí CO2 thì nhiệt độ trung bình
+Tầng ngoài của Trái Đất sẽ giảm đi ; tuy nhiên, nếu tỉ lệ CO2
+* * tăng lên sẽ gây tác hại cho sức khoẻ con người.
+* Trong tầng đối lưu còn có các phần tử vật chất
+* * rắn như : tro, bụi, các loại muối, các vi sinh vật...
+800 . F------------===== (Các phần tử này hấp thụ một phần bức xạ mặt
+trời, nhờ đó mà ban ngày mặt đất đỡ nóng, ban
+đêm đỡ lạnh ; đồng thời chúng còn là hạt nhân
+ngưng tụ đề hơi nước đọng lại xung quanh tạo
+thành sương mù, mây, mưa... Vì vậy, các phần
+tử vật chất rắn này càng lên cao càng ít, đó cũng
+Tầng Lon ủ_nguyẻn nhân làm d1ọ nhiệt độ ở tầng đối lưu
+giảm theo độ cao (ở đính tầng đối lưu, nhiệt độ
+xuống tới - 809C).
+
+đin b 2. Tầng bình lưu
+
+HN n rr Đặc điểm của tầng này là không khí khoô,
+
+Tổng giữa loãng và chuyền động thành luồng ngang. Tầng
+
+bình lưu tập trung phần lớn khí ôdôn, nhất là ở
+5m L | độcao khoảng 22 - 25 km. Do tia mặt trời đốt
+Tầng bình lưu nóng trực tiếp và ôdôn hấp thụ bức xạ mặt trời
+nên nhiệt độ ở đỉnh tầng bình lưu tăng lên đến
++10°C.
+„ m A mgogogsgmgsgm , l. n A . .. .
+10 I Hãy cho biết tác dụng của lớp ôdôn đối với sinh
+8 Tầng đối lưu vật cũng như sức khoẻ của con người.
+Hình 13.2 - Các tầng khí quyển 3. Tầng giữa
+Đặc điểm của tầng này là nhiệt độ giảm mạnh
+theo độ cao và xuống còn khoảng -70° đến
+-80°C ở đỉnh tầng, không khí rất loãng.
+Từ mặt đất đến hết tầng khí quyền giữa tập
+trung hơn 99,5% khối lượng của khí quyền.
+4. Tầng ion (tầng nhiệt)
+
+Tầng không khí cao hay còn gọi là tầng điện l. Không khí hết sức
+loãng, nhưng lại chứa nhiều lon mang điện tích âm hoặc dương nên có
+tác dụng phản hồi sóng vô tuyến điện từ mặt đất truyền lên.
+
+5. Tầng ngoài
+
+Tầng khí quyền ngoài chủ yếu là khí hêli và hidrô, không khí ở tầng
+này rất loãng.
+
+49
+
+--- Trang 51 ---
+III- CÁC KHỐI KHÍ
+
+Không khí trong tầng đối lưu, tuỳ theo vĩ độ và bề mặt Trái Đất là lục
+địa hay đại dương mà hình thành các khối khí khác nhau.
+
+Ở mỏi bán cầu đều có bốn khối khí chính : khối khí địa cực, khối khí
+ôn đới, khối khí chí tuyến, khối khí xích đạo.
+
+— Khối khí địa cực (Bắc và Nam) rất lạnh, kí hiệu là A.
+— Khối khí ôn đới lạnh, kí hiệu là P.
+
+— Khối khí chí tuyến rất nóng, kí hiệu là T.
+
+— Khối khí xích đạo nóng âm kí hiệu là E.
+
+Từng khối khí lại phân biệt thành kiều hải dương (âm), kí hiệu là m
+và lục địa (khô), kí hiệu là C. Riêng khối khí xích đạo chỉ có kiều hải
+dương, kí hiệu là Em.
+
+IV - FRÔNG
+
+Frông khí quyền (kí hiệu là F) là mặt tiếp xúc giữa hai khối khí có
+nguồn gốc khác nhau. Hai khối khí nằm ở hai bên của frông có sự khác
+biệt với nhau về tính chất vật lí. Vì thế, khi frông đi qua một nơi sẽ dân
+tới sự biến đổi đột ngột của thời tiết ở nơi đó.
+
+Trên mỗi bán cầu có hai frông cơ bản :
+
+— Frông địa cực (FA).
+— Frông ôn đới (PFP).
+
+Giữa hai khối khí chí tuyến và xích đạo không tạo nên frông thường
+xuyên và liên tục bởi chúng đều nóng và thường xuyên có cùng một chế
+độ gió.
+
+Ở khu vực xích đạo, các khối khí xích đạo ở bán cầu Bắc và bán
+cầu Nam tiếp xúc nhau đều là các khối khí nóng ầm, chỉ có hướng gió
+khác nhau ; vì thế, chỉ tạo thành dải hội tụ nhiệt đới chung cho cả hai
+bán cầu.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu vai trò của khí quyền đối với đời sống trên Trái Đất.
+2. Hãy nêu sự phân bố của các khối khí và các frông theo trình tự từ
+cực Bắc tới cực Nam của Trái Đất.
+3. Trên Trái Đất có mấy dải hội tụ nhiệt đới ? Dải hội tụ nhiệt đới khác
+trông ở điểm chủ yếu n��o ?
+50
+
+--- Trang 52 ---
+Bài 14 SỰ PHAN BO CUA NHIỆT ĐỌ KHONG KHI
+TREN TRAI ĐAT
+| - BỨC XẠ VÀ NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ
+ÍNguồn bức xạ từ Mặh Tn m Nguồn cung cấp nhiệt chủ
+ANN N. yếu cho bề mặt đất là bức xạ
+N NÌ - mặt trờ. Quá trình bức xạ
+vøvø_ . — mặt trời đến bề mặt Trái Đất
+- NN. ẳẫẹỢ?l'Ịỗfẻ›pr2ItẮll . được phân phối như hình 14.1
+Ộ_/\Ệ : vào không gian Như vậy nguồn cung cấp
+Ị-_' HẠ ư T T \ nhiệt chủ yếu cho không khí ở
+N=eess(. ) 2 u tầng đối lưu là nhiệt của bề
+P Z#» ^ả" N mặt Trái Đất được Mặt Trời
+x A Nhiệt lượng do Mặt Trời
+m fĩf… s f*» mang đến bề mặt Trái Đất
+/ , » luôn thay đối theo góc chiếu
+n / TỪ T của tía bức xạ mặt trời, nếu
+x tỈỂ“`fiỔ'<c*Ễỵ'Ỹ'ẵ" . `ĨỆ góc chiếu lớn thì nhiệt lượng
+Hình 14.1 - Phân phối bức xạ mặt trời
+II- SỰ PHÂN BỐ NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ TRÊN TRÁI ĐẤT
+1. Phân bố theo vĩ độ địa lí
+Bảng 14.1. Sự thay đổi của nhiệt độ trung bình năm và biên độ nhiệt độ năm
+theo vĩ độ địa lí ở bán cầu Bắc
+Vĩ độ Nhiệt độ trung bình năm (°C) Biên độ nhiệt độ năm (°C)
+0 24.5 1,8
+20 25,0 7,4
+30 20,4 13,3
+40 14,0 177
+50 5,4 23,8
+70 -10,4 32.2
+51
+
+--- Trang 53 ---
+IE Quan sát bảng 14.1, hãy nhận xét và giải thích :
++ Sự thay đổi nhiệt độ trung bình năm theo vĩ độ.
++ Sự thay đổi biên độ nhiệt độ năm theo vĩ độ.
+2. Phân bố theo lục địa và đại dương
+a) Nhiệt độ trung bình năm cao nhất và thấp nhất đều nằm trên lục địa
+
+Vidu :
+
+— Véc-khôi-an (679B, 1349Ð) có nhiệt độ trung bình năm là -16°©C,
+người ta còn gọi đó là hàn cực, vì lạnh hơn Bắc Cực.
+
+— Do Nam Cực là lục địa nên nhiệt độ trung bình năm ở đây lạnh hơn
+Bắc Cực, có nơi nhiệt độ trung bình năm xuống tới - 579C.
+
+Nơi có nhiệt độ cao nhất trên Trái Đất không phải quanh Xích đạo
+mà là khu vực chí tuyến. Trên lục địa, đường đẳng nhiệt năm cao nhất
+là đường 309C ở khu vực hoang mạc Xa-ha-ra của châu Phi.
+
+b) Đại dương có biên dộ nhiệt độ nhỏ, lục địa có biên độ nhiệt độ lớn
+N * 2 YC v ư |= s 94 w w XX X“Ấ -%
+27277 K \XÂN X T
+. 7 - )
+áỊ'? đ n n `—
+- .? n \
+A n U Ô
+YE7T=T xứt K
+= rs
+* Ệ Ị \ Ầ
+¡ U
+— N Ụ
+u t4 : ffl N
+Hình 14.2 - Biên độ nhiệt độ năm thay đổi theo vị trí nằm gần hay xa đại dương
+52
+
+--- Trang 54 ---
+IE Quan sát hình 14.2, nhận xét và giải thích sự thay đổi của biên độ nhiệt
+
+độ năm ở các địa điểm nằm trên khoảng vĩ tuyến 52©B.
+
+Ngoài ra nhiệt độ không khí còn thay đổi theo bờ Đông và bờ Tây lục
+địa. Nguyên nhân là do ảnh hưởng của các dòng biên nóng, lạnh và sự
+thay đổi hướng của chúng.
+
+3. Phân bố theo địa hình
+a) Nhiệt độ không khí thay đổi theo độ cao
+
+Trong tầng đối lưu, trung bình cứ lên cao 100m nhiệt độ giảm 0,6©C.
+b) Nhiệt độ không khí thay đổi theo hướng phơi của sườn núi
+
+W Quan sát hình 14.3, - ]
+
+hãy phân tích mối quan G I HN
+
+hệ giữa hướng phơi của n á '/ / n
+
+sườn với góc nhập xạ và G Á
+
+lượng nhiệt nhận được. ở 90c›
+
+Ngoài các nhân tố 0 ) 70
+trên nhiệt độ không ;;6° ,' + Ổlf* 180V5/2%
+
+2 Ñ .. 2 é Ý .. 4 a ư / ⁄
+l(l'll'(ỀOI'l Ửìdy đối do ka s 7 Š ˆ xiý ;ư 7 Š ˆ Iố ziuưế 7 Èr ˆ ế
+phủ thực vật, hoạt m . -
+động sản xuất của con mnp 14 ế N mẹ,t ỂỌ ự1ay ỄTO'…ỂheỄ ii Ổ.›huóỹg
+
+N phơi của sườn núi. (Mức độ đốt nóng được biểu hiện
+
+N Gg bằng độ dày của lớp được đốt nóng tô màu đỏ)
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Nhiệt độ không khí ở tầng đối lưu do đâu mà có ?
+
+2. Dựa vào bảng 14.1 và hình 14.1, trình bày và giải thích sự thay
+đổi biên độ nhiệt độ năm theo vĩ độ, theo vị trí nằm gần hay xa
+đại dương.
+
+53
+
+--- Trang 55 ---
+l:ũE SỰ PHAN BO KHI AP. MỌT SO LOẠI GIO CHINH
+|- SỰ PHÂN BỐ KHÍ ÁP
+Không khí dù rất nhẹ, vẫn có
+sức nén xuống mặt Trái Đất gọi
+' —- là khí áp. Tuỳ theo tình trạng của
+Ơ aị__… — không khí (co lại hay nở ra) mà tỉ
+-. Xá a’E-Ĩ'.yM Ổ’ / A trọng không khí sẽ thay đổi, do đó
+u —“. khí áp cũng thay đôi theo.
+— =¬ 1. Phân bố các đai khí áp trên
+' g—-ỆW…“ u — Các đai áp cao và áp thấp
+Q m N T O phân bố xen kẽ và đối xứng qua
+<1-808ong , 75I đai áp thấp xích đạo.
+— Trong thực tế các đai khí áp
+m Ả M3óng men tục, mc1 ủựchia Ễăt
+—s:Giótêncøo —--> : Gió ở mặt đết thành các khu khí áp riêng biệt,
+nguyên nhân chủ yếu là do sự
+Hình 15.1 - Các đai khí áp và gió trên Trái Đất phân bố xen kẽ giữa lục địa và
+đại dương.
+2. Nguyên nhân thay đổi của khí áp
+a) Khí áp thay đổi theo độ cao
+Càng lên cao không khí càng loãng nên sức nén càng nhỏ, khí áp giảm.
+b) Khí áp thay dổi theo nhiệt độ
+Nhiệt độ tăng làm không khí nở ra, tỉ trọng giảm đi, khí áp giảm.
+Nhiệt độ giảm, không khí co lại, tỉ trọng tăng nên khí áp tăng.
+c) Khí áp thay đổi theo dộ ẩm
+Không khí chứa hơi nước nhẹ hơn không khí khô, vì thế không khí
+nhiều hơi nước thì khí áp cũng giảm. Khi nhiệt độ cao thì hơi nước bốc
+lên nhiều, chiếm dân chó của không khí khô và làm cho khí áp giảm,
+điều này xảy ra ở vùng áp thấp xích đạo.
+54
+
+--- Trang 56 ---
+II- MỘT SỐ LOẠI GIÓ CHÍNH
+1. Gió Tây ôn đới
+
+Gió Tây ôn đới là loại gió thôi từ các khu áp cao chí tuyến về phía
+vùng áp thấp ôn đới. Sở dĩ gọi là gió Tây vì hướng chủ yếu của gió này
+là hướng tây (ở bán cầu Bắc là hướng tây nam, còn ở bán cầu Nam là
+hướng tây bắc).
+
+Gió Tây thổi quanh năm, thường đem theo mưa, suốt bốn mùa độ âm
+rất cao. Ø Va-len-xi-a mưa tới 264 ngày/năm với 1416 mm nước, mưa
+nhỏ, chủ yếu là mưa bụi, mưa phùn.
+
+2. Gió Mậu dịch
+
+Gió Mậu dịch là loại gió thổi từ các áp cao ở hai chí tuyến về Xích
+đạo ; gió này có hướng đông bắc ở bán cầu Bắc và đông nam ở bán cầu
+Nam. Gió thổi quanh năm khá đều đặn, hướng gần như cố định, tính
+chất của gió nói chung là khô.
+
+3. Gió mùa
+
+Gió mùa là loại gió thôi theo mùa, hướng gió ở hai mùa có chiều
+ngược lại nhau.
+
+IE Quan sát hình 18.1 (trang 63), hãy kể tên một số khu vực ở các châu lục
+có chế độ gió mùa.
+
+Gió mùa thường có ở đới nóng như : Nam Á, Đông Nam Á, Đông Phi,
+Đông Bắc Ô-xtrây-li-a... và một số nơi thuộc vĩ độ trung bình như : Phía
+đông Trung Quốc, Đông Nam LB Nga, Đông Nam Hoa Kì.
+NH t 2QW2P cuacig
+
+n Ửz 4 , ⁄
+
+› . -_`q` 4 A : !
+z n C n .A . › . Nữno.:
+z . .
+u —+
+Hình 15.2 - Các khu áp cao, áp thấp trong tháng 7
+55
+
+--- Trang 57 ---
+Nguyên nhân hình thành gió mùa khá phức tạp, chủ yếu là do sự nóng
+lên hoặc lạnh đi không đều giữa lục địa và đại dương theo mùa, từ đó
+có sự thay đổi của các vùng khí áp cao và khí áp thấp ở lục địa và
+đại dương. ' ]
+
+Ví dụ : Ø khu vực Nam Á và Đông Nam Á vào mùa hè ở bán cầu Bắc
+khu vực chí tuyến nóng nhất do đó hình thành trung tâm áp thấp I-ran
+(Nam A). Vì vậy, gió Mậu dịch từ bán cầu Nam vượt qua Xích đạo bị lệch
+hướng thành gió tây nam, gió này mang theo nhiều hơi âm và mưa.
+
+Đến mùa đông, lục địa lạnh, các áp cao thường xuyên ở Bắc Cực phát
+triền mạnh và di chuyền xuống phía nam đến tận Trung Quốc, Hoa K:...
+Gió thổi từ phía bắc xuống theo hướng bắc - nam, nhưng bị lệch hướng
+trở thành gió đông bắc, gió này lạnh và khô.
+¬ — +.
+
++. . — — N 2 .. .-
+
+i e = L A A XX
+
+"__ợ' \ ˆ : `<"Ắ-.. é ghi : .<.
+_ - - - Ỉa m ee m n n m ớm m m HỆ m m ¡ m = E .. HẠ - _.”em -
+fflflũ'ầm'Ỉ' 'o' S * 7 ; + 'Ễ
+» Ẻ--.."" ] _ -
+Š
+—Y
+Hình 15.3 - Các khu áp cao, áp thấp trong tháng 1
+
+4. Gió địa phương
+a) Gió biển, gió dất
+
+Đây là loại gió hình thành ở vùng ven biền, thay đổi hướng theo ngày
+và đêm.
+
+IE Dựa vào hình 15.4 và kiến thức đã học, hãy trình bày sự hình thành và
+hoạt động của gió biển, gió đất.
+56
+
+--- Trang 58 ---
+— Ê „ Ø +
+- ¬ K -
+N Siên s ¬| 4 „ .”„ ¬“ KE
+Hình 15.4 - Gió biến và gió đất
+b) Gió fơn
+IE Dựa vào hình 15.5, cho biết tính chất của gió ở hai sườn núi khác nhau
+như thế nào ?
+Khi gió mát và âm thôi tới một dãy núi, bị núi chặn lại và đây lên cao,
+nhiệt độ giảm theo tiêu chuẩn của khí âm, trung bình cứ lên cao 100m
+l giảm 0,6©C. Vì nhiệt độ
+4000 | hạ nên hơi nước ngưng tụ,
+la mây hình thành và mưa
+_.. tơi bên sườn đón gió. Gió
+x . +. vượt sang sườn bên kia,
+2000 1- ỊÌỆ'W "Ó`*'3.'l²ulJl1ĩInt…l'….ỉ… hơi nước đã giảm nhiều,
+\\*ẫỄ ẸỄ /' \ nhiệt độ lại tăng lên theo
+I n HẬn 7 ãI.... tiêu chuần không khí khô
+.“. — ÃÃ J d’c Ụu xuống núi, trung ủnỀ
+0 52229728 2727 4 20/ , = cứ 100m tăng 1°C nên gió
+Hình 15.5 - Quá trình hình thành gió fơn trở thành khô và rất nóng.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu những nguyên nhân làm thay đổi khí áp.
+2. Dựa vào hình 15.1, trình bày hoạt động của gió Tây ôn đới và gió
+Mậu dịch.
+3. Dựa vào các hình '15.2 và 15.3, hãy trình bày hoạt động của gió
+mùa ở vùng Nam Á và Đông Nam Á.
+4. Dựa vào các hình 15.4, 15.5, trình bày và giải thích hoạt động của
+các loại gió : gió đất, gió biến, gió fơn.
+57
+
+--- Trang 59 ---
+Bài 16 ĐỌ AM CUA KHONG KHI. )
+904 SỰ NGƯNG ĐỌNG HƠI NƯỚC TRONG KHÍ QUYẾN
+1. Độ ẩm tuyệt đối và độ ẩm tương đối
+a) Độ ẩm tuyệt đối
+Độ ẩm tuyệt đối là lượng hơi nước được tính bằng gam trong 1m
+không khí, ở một thời điểm nhất định. Tuy nhiên, không khí chỉ có thẻ
+chứa được một lượng hơi nước nhất định ; lượng hơi nước tối đa mà
+1mồ không khí có thể chứa được gọi là độ ổm báo hoà. Độ ầm bão hoà
+thay đối theo nhiệt độ của không khí ; nhiệt độ càng cao thì không khí
+càng chứa được nhiều hơi nước.
+b) Độ ẩm tương đối
+Độ âm tương đối là tỉ lệ phần trăm giữa độ âm tuyệt đối của không
+khí với độ âm bão hoà ở cùng nhiệt độ.
+Độ ẩm tương đối giúp ta biết được không khí là khô hay âm và còn
+chứa thêm được bao nhiêu hơi nước. Khi độ ầm tương đối là 100%,
+nghĩa là không khí đã bão hoà hơi nước.
+2. Sương mù và mây
+a) Sự ngưng dọng hơi nước
+Hơi nước ngưng tụ chủ yếu do nhiệt độ không khí giảm, làm cho độ
+ẩm bão hoà giảm.
+Hơi nước sẽ ngưng tụ khi không khí chứa hơi nước đã bão hoà lại gặp
+lạnh, độ âm bảo hoà giảm xuống và không khí phải nhả bớt hơi nước.
+Tuy nhiên, hơi nước chỉ ngưng tụ khi có hạt nhân ngưng đọng. Hạt nhân
+ngưng tụ này là những hạt nhỏ như hạt tro, bụi, hạt muối biền... do gió
+đưa vào không khí.
+Nhiệt độ không khí giảm có thể do một trong những nguyên nhân sau :
+— Khối không khí bị bốc lên cao.
+— Khối không khí di chuyền tới một vùng lạnh hơn.
+— Khối không khí di chuyên qua dòng biên lạnh.
+— Sự tranh chấp giữa hai khối khí có nhiệt độ và độ ầm khác nhau.
+b) Sương mù
+Hơi nước ngưng tụ ởớ lớp không khí gần mặt đất sinh ra sương mù.
+Sương mù được hình thành trong điều kiện độ ẩm tương đối cao, khí
+quyền ồn định theo chiều thẳng đứng và có gió nhẹ.
+58
+
+--- Trang 60 ---
+c) Mây
+
+Không khí càng lên cao càng lạnh, đến độ cao nào đó (tuỳ theo nhiệt độ)
+sẽ bảo hoà hơi nước ; tiếp tục lên cao, hơi nước ngưng tụ thành những hạt
+nước nhỏ và nhẹ, các hạt nước tụ lại thành từng đám gọi là mây.
+
+IE Dựa vào hình 16, đọc tên các loại mây từ thấp lên cao, theo em mây nào
+
+thường gây mưa ?
+
+Các hạt nước trong các đám mây ⁄
+không đứng yên, chúng thường xuyên ủJcĨễ1cỀ I
+rơi xuống rất chậm, nhưng phân lơn . —T
+chưa đến mặt đất đã bị nhiệt độ cao làm E,
+cho bốc hơi hoặc lại bị các luồng không :
+khí đây lên cao. Chỉ khi các hạt nước l T A
+kết hợp với nhau hoặc được hơi nước. J>z2s so
+ngưng tụ thêm nên có kích thước lớn,. . | —.2s:
+các luồng không khí thảng đứng không ỂAZ.' N.
+đủ sức đây lên và nhiệt độ cao cũng íƠ." ¬
+không làm bốc hết hơi nước thì các hạt ,-.
+nước này rơi xuống mặt đất gọi là mưa. .
+
+Nước rơi nếu gặp nhiệt độ khoảng -
+0°C và trong điều kiện không khí yên .
+
+Ñ ầ S S \ PZEEARAOEDEEAPAAEEEEEAöEpEwseseDgeppemràr
+tĩnh sẽ tạo thành tuyết rơi. gŸ ng_ .. 3km-
+
+Muưa đá xảy ra trong điều kiện thời |- %
+tiết nóng, oi bức về mùa hạ. Khi các wnlủủ s s
+luồng không khí đối lưu từ mặt đất bốc w~J*Ặ m
+lênrất mạnh, khiến cho cáchạtnước bị , J» vth - I
+đẩy lên xuống nhiều lần, gặp lạnh trở — — u N
+thành các hạt băng. Các hạt băng lớn n _
+dần qua mỗi lần bị đẩy lên xuống, cuối. Hình 16 - Một số loại mây chính
+cùng rơi xuống mặt đất thành mưa đá.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Vì sao độ ẩm tương đối là một trong những căn cứ để dự báo
+thời tiết ?
+
+2. Nêu nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự ngưng tụ của hơi nước trong
+không khí. Sương mù và mây được hình thành trong những điều
+kiện như thế nào ?
+
+59
+
+--- Trang 61 ---
+CAC NHAN TO ANH HƯƠNG ĐEN LƯỢNG MƯA.
+SỬ PHAN BỘ MƯA
+
+|- CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG ĐẾN LƯỢNG MƯA
+
+1. Khí áp
+
+Các khu khí áp thấp hút gió và đầy không khí ầm lên cao sinh ra mây,
+mây gặp nhiệt độ thấp ngưng thành giọt sinh ra mưa. Các vùng áp thấp
+thường là nơi có lượng mưa lớn trên Trái Đất.
+
+Ơ các khu khí áp cao, không khí âm không bốc lên được, lại chỉ có gió
+thôi đi, không có gió thôi đến, nên mưa rất ít hoặc không có mưa. Vì thế,
+dưới các khu cao áp cận chí tuyến thường là những hoang mạc lớn.
+
+2. Frông
+
+Sự xáo trộn giữa khối không khí nóng và khối không khí lạnh sẽ dân
+đến nhiều loạn không khí và sinh ra mưa. Dọc các frông nóng cũng như
+frông lạnh, không khí nóng bốc lên trên không khí lạnh nên bị co lại và
+lạnh đi, gây ra mưa trên cả frông nóng và frông lạnh.
+
+Miền có frông, dải hội tụ nhiệt đới đi qua, thường mưa nhiều, đó là
+mưa frông hoặc mưa dải hội tụ.
+
+3. Gió
+
+Những vùng sâu trong các lục địa, nếu không có gió từ đại dương thôi
+vào thì mưa rất ít, mưa ở đây chủ yếu do sự ngưng kết hơi nước từ hồ
+ao, sông và rừng cây bốc lên. Miền có gió mậu dịch mưa ít vì gió mậu
+dịch chủ yếu là gió khô ; miền có gió mùa có lượng mưa lớn vì gió mùa
+mùa hạ thổi từ đại dương vào đem theo nhiều hơi nước.
+
+4. Dòng biển
+
+Cùng nằm ven bờ đại dương, nơi có dòng biên nóng đi qua thường có
+mưa nhiều vì không khí trên dòng biên nóng chứa nhiều hơi nước, gió
+mang hơi nước vào lục địa gây mưa ; nơi có dòng biên lạnh đi qua mưa
+ít vì không khí trên dòng biên bị lạnh, hơi nước không bốc lên được, do
+vậy một số nơi mặc dù năm ven bờ đại dương nhưng vân là hoang mạc
+như các hoang mạc A-ta-ca-ma, Na-mip...
+
+IE Dựa vào kiến thức đã học, giải thích vì sao miền ven Đại Tây Dương của
+
+Tây Bắc châu Phi cùng năm ở vĩ độ như nước ta, nhưng Tây Bắc châu Phi có
+
+khí hậu nhiệt đới khô, còn nước ta lại có khí hậu nhiệt đới ẩm, mưa nhiều ?
+60
+
+--- Trang 62 ---
+5. Dịa hình
+Địa hình cũng ảnh hưởng nhiều tới sự phân bố mưa. Cùng một sườn
+núi, càng lên cao nhiệt độ càng giảm, mưa càng nhiều ; nhưng tới một
+độ cao nào đó, độ ầm không khí đã giảm nhiều, sẽ không còn mưa, vì
+thế những đỉnh núi cao thường khô ráo.
+Cùng một dãy núi thì sườn đón gió mưa nhiều, còn ở sườn khuất gió
+thường mưa ít, khô ráo.
+II - SỰ PHÂN BỐ LƯỢNG MƯA
+Do sự tác động của các nhân tố nói trên nên sự phân bố lượng mưa
+trên Trái Đất không đều.
+1. Lượng mưa trên Trái Đất phân bố không đều theo vĩ độ
+— Mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo
+— Mưa tương đối ít ở hai vùng chí tuyến Bắc và Nam
+— Mưa nhiều ở hai vùng ôn đới (hai vùng vĩ độ trung bình) ở bán cầu
+Bắc và bán cầu Nam
+— Mưa càng ít khi càng về hai cực Bắc và Nam.
+
+(Pmm)
+LLLLLLLLLLTTTTTTLLTTTTTYT.LTTÕT.TT
+im-- A LLHLHHLHH HHH
+
+L ii ê L L HL L á ậ [ ii L EE E à i i Lại |
+T II5555655/55/55 HH I EE lẽ lãï Kẽ l5: ïEï ïẽ lẽãi KI ĩ l II i l l li II
+
+WEiSSNISIEINEẶESEN S EH Z]. ZNH(SIBI GE E!!S |E: NHILS Z¡INH SE 5 E|NH
+ì NNENNNNH566/NH/ IE NH NH N
+
+-IIILITIITITTI.TII E I| II t HH Ø E ĩ E Eã
+EN 53I H NH NI ỊØ RS lØ ĩ 5 l5ši ES
+
+LLLLULILHIILI,ILIILI . L L L U TL || l |, TW UL L L L
+mL-L----LIllll IJI LIAI Jl |A l
+
+IE EE 4 E] El mšẽ 2EEEEENLk NH E4EHEHHE NHNHEHEHNHH
+801 =a tï Ị ( E l EE E E KSEE5[ELL EE S) ì (ẽ S EE
+
+l JS I5iEg lØ * ,4|S E§ S E E5 lSï G ET l5i l S I5 E tãi I EE i 4 KS /GIE5 S }. - G l E l EJ
+Auu IE E I= GE GE G ESEETESEEEEEETEE|G|EOEONEISELSTG DWWUETEIIE]EEEE]
+
+ENWEUN.Z7HEEEEENEESESEEEEENSEEECEPSEEHEEEIYEEEUEN
+E ã E E vš E EH 6 lE: E ) EI L lãi EJ 55 i E L EE ( E EH 0 lES LE l NT DE E NH E 75 E1 EI
+
+ELAN-TLIUIIUIII.ITL. UEIUTILTL T. | =
+B Eš IE E J lãi 5 IE [5: lE3 | E ] EE 25 SiI | i lE] EE [51 GI E lZï I | 5 l5ï lE] | [<] EE 2Ù N
+x®sepse EEXYYEEEYYYYYYYYEET Qpe
+
+LE1PT111I1.ETPTTAI.IEÐEEEEEETTT‡S:
+
+Hình 17.1 - Phân bố lượng mưa theo vĩ độ
+IE Dựa vào hình 17.1 và kiến thức đã học, giải thích về tình hình phân bố
+lượng mưa ở các khu vực : xích đạo, chí tuyến, ôn đới, cực.
+
+61
+
+--- Trang 63 ---
+2. Lượng mưa không đều do ảnh hưởng của đại dương
+Muưa nhiều hay ít tuỳ thuộc vị trí gần đại dương hay xa đại dương và
+dòng biên nóng hay dòng biên lạnh chảy ven bờ.
+l Dựa vào hình 17.2 và kiến thức đã học hãy trình bày và giải thích tình
+hình phân bố mưa trên các lục địa theo vĩ tuyến 40©B từ Đông sang Tây.
+TN T T ÿ TSĩ m
+L œem L |- Í đ ^vAIG
+e N =| œ=o/ VẤ . 1
+m l = 9 CÀ I
+L ÏDưới200 mm ị LIDƯƠNG Ề,ĩ ơ IDƯƠNG J…&._\ :
+[——] Từ 201 -500 mm ( 4
+Tư501-1000mm | /
+[ ]Từ1001-2000mm || ®
+KHGN trên2000nmlSpÐao b n n ấ n Y ấ l ợ ư
+Hình 17.2 - Phân bố lượng mưa trên thế giới
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy trình bày những nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa.
+2. Dựa vào hình 17.1 và kiến thức đã học, trình bày và giải thích tình
+hình phân bố lượng mưa theo vĩ độ.
+3. Dựa vào hình 17.2 và kiến thức đã học, hãy trình bày và giải thích
+tình hình phân bố mưa theo vĩ tuyến 309B từ Tây sang Đông.
+62
+
+--- Trang 64 ---
+Bài 18 Thực hành
+ĐỌC BẠN ĐO CÁC ĐƠI KHI HAU TREN TRẠI ĐẠT.
+PHAN TÍỊCH BIEU ĐO CUA MỌT SO KIEU KHI HAU
+I- CHUẨN BỊ
+— Bản đồ các đới khí hậu trên Trái Đất.
+E n9' g? — ! t (? © t? tĐ U
+“"“l*Ổ4Ị'Ỉ,Ệíur—`xư*…3Ẩ_"ỉ'ÍL'-""""'—1'ầ”ụỉu.uu— m
+%Z Ểí*"fẸệịfổấr"—'gĩ'fễể'lằễ"1Ỉ—ỉf—~f'—ĩềĩ~`Ễf.eịĩf*’²Ttí’²ĩỈ ¬
+” ""'f"’£'——’=“`=x-—~….;._£,lfL’ĩầỀ—'*-*Ệ"Ề`ậ>`.—²:.J:eY""" —C
+I ., NHồC FZ2 s n
+:r —…ẠỀ-- | Í’-_-i-—r_…tầịềẹ-“'… …——ụ..—'—.:. —Y /
+\ A ế Nem = i LUễ u —† e
+— — i
+160° 120° - 80° 40° L 40" 80° - 120° 1
+| ÌI ĐớKHÍHAUC/C TV  ĐỚI KHÍ HẬU OẬN NHIỆT V ĐỚI KHÍ HẬU NHIỆT ĐỚI
+H ĐỚI KHÍ HẬU CẬN CỰC = Kiểu khí hậu cận nhật lực đa L Kiểu ký hậu nhệt đới lục địp
+III ĐỚI KHÍ HẬU ÔN ĐỚI [- Ï kếu kíhậu cận nhiệt gó mùa [~ ]  kiu ef u nhạt 60 gó m
+[ˆ Ï igákthguôn 65 l Œ [ kếu kh hậu cận nhiệt địa tìng hãi I] vI 5okHIHậu cẠN XH ĐAO
+- Kiểu khí hậu ðn đới hải dương - VI ĐỚI KHÍ HẬU! XÍCH ĐẠO
+.„ Ranh gới đới khí hậu
+Hình 18.1 - Bản đồ các đới khí hậu trên Trái Đất
+63
+
+--- Trang 65 ---
+— Biêu đồ nhiệt độ và lượng mưa của các kiều khí hậu : nhiệt đới gió
+mùa, cận nhiệt địa trung hải, ôn đới hải dương, ôn đới lục địa.
+° mm N mm
+30 500 30 500
+20 400 20 400
+10 300 10 300
+0 200 0 200
+l l 100 -1014 . 100
+zt11Illw. ttl[IH]| .
+13 6 9 12 13 .6 8 1
+Kiểu khí hậu Kiểu khí hậu
+nhiệt đới gió mùa ôn đới lục địa
+Hà Nội (Việt Nam) U-pha (Liên bang Nga)
+% mm "% mm
+30 500 30 500
+20 400 20 400
+10 300 40 300
+0 200 0 200
+13 . 6 9 12 : v . ử I 9 12 ọ
+Kiểu khí hậu Kiểu khí hậu
+ôn đới hải dương cận nhiệt địa trung hải
+Va-lan-xi-a (Al4en) Paec+mo (I-ladi-a)
+Hình 18.2 - Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa của một số địa điểm
+64
+
+--- Trang 66 ---
+II- NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+1. Đọc bản đồ các đới khí hậu trên Trái Đất
+— Xác định phạm vi từng đới khí hậu trên bản đồ.
+— Đọc bản đồ tìm hiều sự phân hoá khí hậu ở các đới : ôn đới, cận nhiệt
+đới, nhiệt đới.
++ Các kiều khí hậu ở từng đới.
++ Nhận xét sự phân hoá khác nhau trên bản đồ giữa đới khí hậu ôn
+đới và đới khí hậu nhiệt đới.
+2. Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của các kiểu khí hậu
+a) Trình tự đọc từng biểu đồ
+
+— Nằm ở đới khí hậu nào trên bản đồ ?
+
+— Phân tích yếu tố nhiệt độ :
+
++ Nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất, nhiệt độ trung bình tháng cao
+nhất khoảng bao nhiêu ©°C ?
+
++ Biên độ nhiệt độ năm là bao nhiêu ?
+
+— Phân tích yếu tố lượng mưa :
+
++ Tông lượng mưa cả năm ?
+
++ Phân bố mưa, thê hiện qua lượng mưa các tháng trong năm (chênh
+lệch nhiều hay ít ; mưa nhiều tập trung vào những tháng nào, gồm bao
+nhiêu tháng ; mưa ít hoặc không mưa vào những tháng nào, gồm bao
+nhiêu tháng).
+
+b) So sánh những điểm giống nhau và khác nhau của một số kiểu khí hậu
+— Kiêu khí hậu ôn đới hải dương với kiêu khí hậu ôn đới lục địa.
+— Kiêu khí hậu nhiệt đới gió mùa với kiểu khí hậu cận nhiệt địa
+trung hải.
+65
+
+--- Trang 67 ---
+ủươngV THUYÝ QUYỂN
+Bài 19 THUY QUYEN. TUAN HOAN CUA NƯƠC
+TREN TRAI ĐAT. NƯƠC NGAM. HO
+I- THUỶ QUYỂN
+Thuýỷ quyền là lớp nước trên Trái Đất, bao gồm nước trong các biền,
+các đại dương, nước trên lục địa và hơi nước trong khí quyền.
+ll- TUIÂN HOÀN CỦA NƯỚC TRÊN TRÁI ĐẤT
+— —ẰnẼnmm - ¬
+Tuyết rơi ! . .
+: wmmmcítmm…'. & „
+ỉ’ì ®› a ề.J .—nn7/ụ7-ơt . Gió
+.. ~ Z/
+, . Ẹ";<_` l ã Bốc hơi 'ÌItnl’rì Bốc hơi
+H | Biển, đại dương. 2
+. _- - .<.Ỷ P
+ng tuần
+R——X1IT7TTTTTTTTTTTTTTTTTT7 Vòng tuần hoàn lớn Ặ"""""'6p|
+Hình 19.1 - Sơ đồ tuần hoàn của nước
+IE Dựa vào hình 19.1, trình bày vòng tuần hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn
+của nước trên Trái Đất.
+66
+
+--- Trang 68 ---
+III- NƯỚC NGẦM
+— Trên lục địa, lượng nước ngầm nhiều hơn tất cả nước sông, hồ, đầm
+và băng tuyết cộng lại. Tuyệt đại bộ phận nước ngầm là do nước trên
+bề mặt đất thấm xuống.
+- Lượng nước ngầm phụ thuộc vào :
+
++ Nguồn cung cấp nước (nước mưa, nước băng, tuyết tan...) và lượng
+bốc hơi nhiều hay ft.
+
++ Địa hình : mặt đất dốc, nước mưa chảy đi nhanh nên thấm ít ; mặt
+đất bằng phảng, nước thấẩm nhiều.
+
++ Cấu tạo của đất đá : nếu kích thước các hạt đất đá lớn sẽ tạo thành
+khe hở rộng, nước thấm nhiều ; ngược lại, hạt nhỏ tạo khe hở nhỏ, nước
+thấm ít.
+
++ Lớp phủ thực vật : ở nơi cây cỏ nhiều, nước theo thân cây và rễ cây
+thấm xuống nhiều hơn ở vùng ít cây cối.
+
+Nước ngâm không chỉ phục vụ sinh hoạt của con người mà còn là
+nguồn cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp.
+
+IV - HỒ
+— Hồ có nhiều nguồn gốc hình thành khác nhau.
+
++ Dựa vào nguồn gốc hình thành người ta chia ra :
+
+Hồ hình thành từ một khúc uốn của sông, gọi là hồỏ móng ngựa, như
+Hồ Tây ở Hà Nội.
+
+Ềul | I`._`J\Ạ < x . \`V : `Ả. : _ .. 'Ớ x z . đ x ‹ % I
+l m — X “ "t',3N'1"'ị a : .. : x . YC n h
+~ \ị"\~ầĨQe`Ắ*"²"/J 4 ÌA'ưễỀẮ cuối 'Ớìf | ư ¬S
+= Ệẫ"'—atẵz,ạ_Ĩb||ÌJ — x .
+N ẵiỉ_»~. : nđ N H `h.Ểza`.Ể...llIIỉ : ` - T U N
+Hình 19.2 - Quá trình đổi dòng sông tạo thành hồ móng ngựa
+67
+
+--- Trang 69 ---
+Hồ được hình thành do băng hà di chuyên qua, bào mòn mặt đất, đào
+sâu những chỗ đất, đá mềm, đê lại những vùng nước lớn gọi là hồ băng
+hà, như các hồ ở Phần Lan, Ca-na-đa...
+
+Ở những nơi trũng trong miền núi, nước tụ lại trước khi chảy ra sông
+cũng thành hồ. Có khi hồ hình thành ở miệng núi lửa, gọi là hồ miệng
+núi lửa.
+
+Hồ hình thành do những vụ sụt đất như các hồ ở Đông châu Phi, gọi
+là hồ kiến tạo.
+
+Ở các hoang mạc, gió tạo thành các cồn cát cao, chân cồn cát một số
+nơi trũng, nước tụ lại thành hồ ; các hồ dạng này thường nông.
+
++ Dựa vào tính chất của nước, người ta chia ra hai loại hồ : hồ nước
+ngọt và hồ nước mặn.
+
+Hồ nước ngọt là loại hồ thường gặp. Hồ
+l _ nước mặn ít gặp hơn, có thê là di tích của
+biền, đại dương bị cô lập giữa lục địa, cũng
+có thể trước đây là hồ nước ngọt, nhưng vì
+. .. khí hậu khô hạn nên nước hồ cạn dần và tỉ
+222 A .^.. lệ muối khoáng trong nước tảng lên...
+| n T đ n — Trong quá trình phát triển, hồ sẽ cạn dần
+` ! : và biến thành đầm lây.
+v ⁄ . m › Các hồ cạn dần do những nguyên nhân
+„L4/1098.ý quu v Í ,h§Ø\Ý 9122 chính sau :
++ Ở miền khí hậu khô (ít mưa), nước hồ
+' \v bốc hơi nhiều và cạn dần.
+n .. + Hồ có sông chảy ra, sông càng đào
+A n N LÍC12677C2 lòng sâu thì càng rút bớt nước của hồ.
++ Hồ có sông chảy vào, phù sa của sông
+sẽ lăng đọng và lấp dần đáy hồ.
+FlÌĩl'\ wỂ - (I`.ìu"«.“t trình hồ cạn dần và biến Giai đoạn cuối, đáy hồ bị lấp nông dần,
+a thực vật phát triển, hồ trở thành đầm lây.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Dựa vào hình 19.1, chứng minh : Nước trên Trái Đất tuần hoàn theo
+vòng khép kín.
+2. Vì sao nước ngầm ngày càng giữ vai trò quan trọng trong đời sống
+của xã hội loài người ?
+3. Nêu một số dẫn chứng cụ thể cho thấy hồ có nhiều nguồn gốc hình
+thành khác nhau.
+68
+
+--- Trang 70 ---
+MỘT SỐ NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI TỐC ĐỘ
+: T DÒNG CHẢY VÀ CHẾ ĐỘ NƯỚC SÔNG.
+
+MỌT SO SONG LƠN TREN TRAI ĐẠT
+l - MỘT SỐ NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI TỐC ĐỘ DÒNG CHẢY CỦA SÔNG
+1. Độ dốc lòng sông
+
+Nước sông chảy nhanh hay chậm là tuỳ thuộc vào độ dốc của lòng
+sông, nghĩa là tuỳ độ chênh của mặt nước. Độ chênh của mặt nước càng
+nhiều thì tốc độ dòng chảy càng lớn.
+
+2. Chiều rộng lòng sông
+
+Nước sông chảy nhanh hay chậm còn tuỳ thuộc bề ngang của lòng
+sông hẹp hay rộng. Ø khúc sông rộng nước chảy chậm, đến khúc sông
+hẹp nước chảy nhanh hơn.
+
+II- MỘT SỐ NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI CHẾ ĐỘ NƯỚC SÔNG
+1. Chế độ mưa, băng tuyết và nước ngầm
+
+Ở vùng khí hậu nóng hoặc những nơi địa hình thấp của khí hậu ôn
+đới, nguồn tiếp nước chủ yếu là nước mưa, nên chế độ nước sông ở từng
+nơi phụ thuộc vào chế độ mưa của nơi đó. Ø những nơi đất đá thấm
+nước nhiều, nước ngầm có vai trò đáng kề trong việc điều hoà chế độ
+nước của sông.
+
+IE Nêu ví dụ minh hoạ về mối quan hệ giữa chế độ nước sông với chế
+độ mưa.
+
+Ở miền ôn đới lạnh và miền núi cao, nước sông chủ yếu do băng tuyết
+tan cung cấp. Mùa xuân đến, khi nhiệt độ lên cao, băng tuyết tan, sông
+được tiếp nước... nên mùa xuân là mùa lũ.
+
+2. Địa thế, thực vật và hồ đầm
+a) Địa thế I
+
+ƠØ miền núi nước sông chảy nhanh hơn ở đồng bằng. Sau môi trận
+mưa to là nước dồn về các dòng suối, sông.
+
+IE Dựa vào kiến thức đã học và bản đồ Tự nhiên Việt Nam, em hãy cho
+biết vì sao mực nước lũ ở các sông ngòi miền Trung nước ta thường lên
+rất nhanh ?
+
+69
+
+--- Trang 71 ---
+b) Thực vật
+
+Khi nước mưa rơi xuống, một lượng nước khá lớn được giữ lại ở tán
+cây, phần còn lại khi xuống tới mặt đất, một phần bị lớp thảm mục giữ
+lại, một phần len lỏi qua các rễ cây thấm dần xuống đất tạo nên những
+mạch ngầm, điều hoà dòng chảy cho sông ngòi, giảm lũ lụt.
+
+l Ở lưu vực của sông, rừng phòng hộ thường được trồng ở đâu ?
+Vì sao trồng ở đó ?
+c) Hồ, dâm
+
+Hồ, đầm nối với sông cũng có tác dụng điều hoà chế độ nước sông.
+Khi nước sông lên, một phần chảy vào hồ, đầm. Khi nước xuống thì
+nước ở hồ, đầm lại chảy ra làm cho nước sông đỡ cạn. Sông Mê Công
+chế độ nước điều hoà hơn sông Hồng nhờ có Biền Hồ ở Cam-pu-chia.
+
+III- MỘT SỐ SÔNG LỚN TRÊN TRÁI ĐẤT
+
+Dựa vào nguồn tiếp nước cho sông, người ta chia ra : những sông có
+nguồn tiếp nước chủ yếu là tuyết và băng tan, những sông có nguồn tiếp
+nước chủ yếu là nước ngầm và mưa, những sông có cả hai nguồn tiếp
+nước trên.
+
+1. Sông Nin có diện tích lưu vực 2881000km2 với chiều dài nhất thế
+giới : 6695km, chảy theo hướng nam - bắc qua ba miền khí hậu
+khác nhau.
+
+Sông Nin bắt nguồn từ hồ Vic-to-ria ở khu vực xích đạo có mưa
+quanh năm, nên lưu lượng nước khá lớn. Tới Khắc-tum sông Nin nhận
+thêm nước từ phụ lưu Nin Xanh ở khu vực cận xích đạo, lưu lượng trở
+nên rất lớn, mùa nước lũ lên tới trên 90 000m3/s ; đến biên giới Ai Cập
+mặc dù sông Nin chảy giữa miền hoang mạc và không nhận được một
+phụ lưu nào, nước sông vừa ngấm xuống đất, vừa bốc hơi mạnh, đến
+gần biền lưu lượng nước giảm nhiều, nhưng ở Cai-rô (Ai Cập) về mùa
+cạn lưu lượng vản còn 700m3/s.
+
+2. Sông A-ma-dôn có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
+7 170 000km2, với chiều dài thứ nhì thế giới là 6437km, bắt nguồn từ
+dãy An-đét thuộc Pê-ru chảy theo hướng tây - đông đồ ra Đại Tây
+Dương. Lưu vực sông nằm trong khu vực xích đạo, mưa rào quanh
+năm, sông lại có tới 500 phụ lưu nằm hai bên đường Xích đạo nên mùa
+nào lòng sông cũng đầy nước và có lưu lượng trung bình lớn nhất thế
+giới 220 000m3/s.
+
+70
+
+--- Trang 72 ---
+3. Sông Von-ga có diện tích lưu vực là 1360000km2 với chiều dài
+3 531km, chảy theo hướng bắc - nam, từ vùng ôn đới lạnh tới vùng khí
+hậu khô hạn ; mùa hạ tuy có mưa nhiều nhưng nhiệt độ cao, nước bốc
+hơi mạnh nên mực nước sông không cao ; mùa đông lạnh, nên nước
+sông đóng băng tới 150 ngày. Mùa xuân đến băng, tuyết tan, lũ sớm,
+khiến cho lưu lượng giữa mùa lũ và mùa cạn chênh nhau khá lớn.
+
+4. Sông I-ê-nit-xây có diện tích lưu vực là 2580000km2® với chiều dài
+4 102km, là con sông chảy ở khu vực khí hậu ôn đới lạnh, mùa đông
+dài nước đóng băng, mùa xuân đến băng tan. Là con sông chảy từ Nam
+lên Bắc, nên băng tan ở thượng lưu trước, nước lũ dồn xuống trung và
+hạ lưu, vì băng ở hạ lưu chưa tan nên đã chắn dòng nước lại, tràn lênh
+láng ra hai bờ gây lụt lớn ; có năm nước sông I-ê-nit-xây tràn ra môi bên
+bờ tới 150km ; sang mùa hạ nước rút, mùa thu nước cạn.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Tốc độ dòng chảy của sông chịu ảnh hưởng của những nhân
+
+tố nào ?
+2. Nêu một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông.
+
+71
+
+--- Trang 73 ---
+l:ffll NƯƠC BIEN VAÀ ĐẠI DƯƠNG
+I- MỘT SỐ TÍNH CHẤT CỦA NƯỚC BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG
+1. Thành phần và tỉ trọng của nước biển
+
+Nước biển có chứa các chất muối, khí (Ôxi, nitơ, cacbonic...) và chất
+hữu cơ có nguồn gốc động, thực vật.
+
+Trong nước biền, nhiều nhất là các muối khoáng ; trung bình mỗi
+kilôgam nước biên có 35 gam muối khoáng, trong đó 77,8% là muối
+natri clorua tức muối ăn.
+
+— Tỉ lệ muối hay độ muối trung bình của nước biên là 35%ø2, nhưng độ
+muối cũng luôn thay đôi tuỳ thuộc vào tương quan giữa độ bốc hơi với
+lượng mưa và lượng nước sông từ các lục địa đồ ra biền như : Biên Đỏó
+có độ muối lên tới 43%øo trong khi biên Ban-tích có độ muối thấp nhất,
+có nơi chỉ còn 3,5%o.
+
+— Độ muối ở đại dương thay đối theo vĩ độ :
+
++ Dọc Xích đạo, độ muối là 34,5%o.
+
++ Vùng chí tuyến, độ muối lên tới 36,8%o.
+
++ Gần hai cực, độ muối chỉ còn 34%o.
+
+IE Dựa vào bản đồ và kiến thức đã học, giải thích vì sao Hồng Hải là biển có
+độ muối cao nhất, Ban-tích là biển có độ muối thấp nhất thế giới ?
+
+Nước biên có tỉ trọng lớn hơn nước ngọt. Độ muối càng cao thì tỉ
+trọng của nước biên càng lớn, tuy nhiên xuống tới một độ sâu nhất
+định thì độ muối ở mọi nơi đều đồng nhất, nên tỉ trọng cũng dần dần
+đồng nhất.
+
+2. Nhiệt độ của nước biển
+a) Nhiệt độ nước biển giảm dân theo độ sâu
+IE Dụa vào hình 21.1, nhận xét về sự giảm nhiệt độ của nước biển qua các
+độ sâu : Om đến 100m ; 100m đến 300m, 300m đến 1000m.
+
+Từ độ sâu hơn 3 000m (ở bất kì vĩ độ nào) nhiệt độ nước biền cũng
+gần như không thay đôi (từ 0O° đến + 4°C). Sở dĩ như vậy là vì ở độ
+sâu này, nước biển ở mọi nơi đều là nước từ các địa cực, nhất là từ
+Nam Cục, lắng xuống và trôi đến.
+
+72
+
+--- Trang 74 ---
+Ũm _
+I :-:::::evv.... Ổ+<«œð©\
+m M~%/0022/Ĩ2Ĩ,ỊỪĨƯ,Ư/ỉ,đHÏC t
+m .. J ]
+n m
+m_...
+r= mtmmơnmmmm .
+70 Irm…-
+nÁ 00000
+1000 MI
+45 68 7 8 910 15 20 % rmc
+Hình 21.1 - Nhiệt độ nước biển giảm dần theo độ sâu
+b) Nhiệt độ nước biển thay đổi tuỳ theo mùa trong năm
+
+Do chịu ảnh hưởng của nhiệt độ không khí nên nhiệt độ nước biên
+cũng thay đối theo các mùa trong năm, mùa hạ nhiệt độ nước biên cao
+hơn mùa đông.
+
+c) Nhiệt đỘ nước biển giảm dân từ vĩ độ thấp lên vĩ độ cao (từ X ích đạo về cực)
+IE Dựa vào kiến thức đã học, giải thích vì sao nhiệt độ nước biển lại giảm
+dần từ vĩ độ thấp lên vĩ độ cao ?
+
+Nhiệt độ nước biền còn thay đôi do ảnh hưởng của các dòng biên.
+
+II- VAI TRÒ CỦA BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI
+— Biên và đại dương là nguôn cung cấp hơi nước vô tận cho khí quyên.
+Hơi nước sinh ra mây và mưa đề duy trì cuộc sống của các sinh vật. Đại
+dương giữ vai trò điều hoà khí hậu của Trái Đất, không có đại dương thì
+khí hậu trên Trái Đất sẽ rất khắc nghiệt.
+— Biên và đại dương là kho tài nguyên.
+
+Theo các số liệu thống kê gần đây, ở biên và đại dương có trên
+160000 loài động vật và 10 000 loài thực vật.
+lE “ãy kể tên một số loài động vật biển quý, hiếm mà em biết.
+
+Trong lòng đất dưới đáy biên và đại dương có đủ các loại khoáng sản
+như trên lục địa, nhiều loại có trữ lượng lớn hơn các mỏ trên lục địa
+nhiều lần. Người ta ước tính trữ lượng dầu mỏ ở biên và đại dương
+khoảng 21 tỉ tấn, khí tự nhiên khoảng 14 nghìn tỉ mŠ...
+
+73
+
+--- Trang 75 ---
+Rất nhiều mó khoáng sản ở biên và đại dương đã được con người
+khai thác từ lâu như quặng sắt, lưu huỳnh, đồng, phốt pho...
+lE Kể tên các loại khoáng sản được khai thác ở vùng biển nước ta.
+
+Ngoài ra, biên và đại dương còn là nguồn tài nguyên hoá học to lớn
+với trên 70 nguyên tố hoá học khác nhau.
+
+Thuý triều là nguồn năng lượng vô tận của nhiều quốc gia trên thế
+giới. Công suất lí thuyết của năng lượng thuy triều ước tính khoảng
+Í tikW. Nhà máy điện thuỷ triều đầu tiên được xây dựng ở cửa sông
+Răng-xơ (Pháp) vào năm 1967 với công suất thiết kế là 240 000kW.
+
+Sự chênh lệch nhiệt độ của nước biền trên bề mặt và dưới sâu cũng là
+nguồn thuỷ nhiệt vô cùng to lớn. Ơ vùng nhiệt đới, mức chênh lệch nhiệt
+độ của nước trên mặt và dưới sâu khoảng 10 - 159C ; dựa vào sự chênh
+lệch này người ta đã xây dựng những nhà máy thuỷ nhiệt. Nhà máy điện
+thuỷ nhiệt đầu tiên đang hoạt động ở gần A-bit-gian (Cốt ÐĐi-voa) với
+công suất 14 000kW.
+
+— Biền và đại dương là “chiếc cầu nối liền giữa các lục địa với nhau”.
+
+Biên và đại dương là đường giao thông vận tải hết sức rộng lớn. Hiện
+nay vận chuyền trên biên đóng vai trò hàng đầu trong buôn bán quốc tế.
+Vận tải đường biên chiếm hơn 3/4 khối lượng hàng hoá trao đôi trên
+thế giới.
+
+— Biên và đại dương còn là nơi nghỉ ngơi, an dưỡng và du lịch hấp dân.
+WE “ãy kể tên một số bãi tắm đẹp và những địa điểm du lịch nổi tiếng ở
+vùng biển nước ta.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Tại sao độ muối ở các đại dương lại thay đổi theo vĩ độ ?
+2. Biển và đại dương có vai trò như thế nào đối với đời sống của
+
+con người ?
+74
+
+--- Trang 76 ---
+I:EIE SONG. THUY TRIEU. DONG BIEN
+l - SÓNG BIỂN
+
+Sóng biển là một hình thức dao động của nước biển theo chiều thàẳng
+đứng, nhưng lại cho người ta cảm giác là nước biển chuyên động theo
+chiều ngang từ ngoài khơi xô vào bờ.
+
+Nguyên nhân chủ yếu tạo nên sóng là gió. Gió càng mạnh thì sóng
+càng to, mặt biên càng nhấp nhô, những phần tử nước biên chuyền động
+lên cao, khi rơi xuống va đập vào nhau, vỡ tung toé ra tạo thành bọt
+trắng, đó là sóng bạc đầu.
+
+Sóng thần là sóng cao dữ dội, có chiều cao khoảng 20 đến 40m,
+truyền theo chiều ngang với tốc độ có thê tới 400 - 800km/h. Sóng thần
+chủ yếu là do động đất gây ra, ngoài ra còn do núi lửa phun ngầm dưới
+đáy biên hoặc bão.
+
+II- THUỶ TRIỀU
+
+Thuý triều là hiện tượng Ị 7
+dao động thường xuyên và —- l
+có chu kì của các khối / \
+nước trong các biên và đại — T . Q3
+dương, do ảnh hướng sức L
+hút của Mặt Trăng và . - \` /
+Mặt Trời. = Ể
+Trời, Trái Đất nằm thẳng - 3/78g khuyế . 4-Trg khyết
+hàng thì dao động thuÝ ' Hình 22.1 - Chu kì tuần trăng
+triều lớn nhất.
+
+B › " biết vào các ngày có
+⁄Z. T dao động thuỷ triều
+- u lớn nhất, ở Trái Đất
+như thế nào ?
+Hình 22.2 - Vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời ở các
+ngày “triều cường” (dao động thuỷ triều lớn nhất)
+75
+
+--- Trang 77 ---
+` Khi Mặt Träng, Trái Đất
+và Mặt Trời nằm vuông góc
+>Ị với nhau thì dao động thuỷ
+D triều nhỏ nhất.
+; IE Dựưa vào hình 22.1 và 22.3,
+⁄ ' cho biết vào các ngày có dao
+động thuỷ triều nhỏ nhất, ở
+Trái Đất sẽ thấy Mặt Trăng
+Hình 22.3 - Vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất và Mặt Trời như thê nào ?
+ở các ngày “riều kém” (dao động thuỷ triều nhỏ nhất)
+III- DÒNG BIỂN
+— Các dòng biêển nóng thường phát sinh ở hai bên Xích đạo, chảy về
+hướng tây, khi gặp lục địa thì chuyên hướng chảy về phía cực.
+— Các dòng biền lạnh xuất phát từ khoảng vĩ tuyến 30 - 400 thuộc khu
+vực gần bờ phía đông của các đại dương rồi chảy về phía Xích đạo,
+cùng với dòng biên nóng tạo thành những hệ thống hoàn lưu trên các
+đại dương ở từng bán cầu.
+Hướng chảy của các vòng hoàn lưu lớn ở bán cầu Bắc theo chiều kim
+đồng hồ, ở bán cầu Nam thì ngược lại.
+x ¬xv „ C G t u G s eEK I
+Ÿ =< Pe —X 21
+DÀ c Đÿ I Á
+—C A C íẢ 4 — :- T Ủ ⁄ N ⁄ .
+l V. <c< t V
+JWS C .
+! : nư CHÂU ĐẠI DỨC
+`c. À- đ
+1605 120 LỦa 409 ợ 40 s 120 1805
+> . Dòöng biến lạnh ¬ Dòöng biển nóng
+Hình 22.4 - Các dòng biển trên thế giới
+76
+
+--- Trang 78 ---
+— Ở bán cầu Bắc còn có những dòng biển lạnh xuất phát từ vùng cực,
+
+men theo bờ tây các đại dương chảy về phía Xích đạo.
+
+— Ơ vùng gió mùa thường xuất hiện các dòng biền đổi chiều theo mùa.
+
+Ơ Bắc Ấn Độ Dương, về mùa hạ dòng biển nóng chảy theo vòng từ
+Xri Lan-ca lên vịnh Ben-gan rồi xuống In-đô-nê-xi-a, vòng sang phía
+tây... rồi trở về Xri Lan-ca. Về mùa đông, dòng biền này chảy theo chiều
+ngược lại.
+
+— Các dòng biên nóng và lạnh chảy đối xứng nhau ở hai bờ các
+
+đại dương.
+
+IE Dựa vào hình 22.4, chứng minh rằng có sự đối xứng của các dòng biển
+
+chảy ven bờ đông và bờ tây các đại dương.
+
+Ở khu vực cực và ôn đới của bán cầu Bắc, các dòng biển nóng và lạnh
+cũng chảy đối xứng theo hai bờ đại dương, nhưng ngược với sự đối
+xứng ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Hãy cho biết nguyên nhân tạo ra sóng biển, sóng thần. Nêu một số
+tác hại do sóng thần gây ra.
+
+2. Dựa vào các hình 22.1, 22.2 và 22.3, nhận xét vị trí của Mặt Trăng
+so với Trái Đất và Mặt Trời ở các ngày “triều cường” và ở các ngày
+“triều kém”.
+
+3. Dựa vào hình 22.4 và kiến thức đã học ở bài 17 cho biết :
+
+— Ở vùng chí tuyến, bờ nào của lục địa có khí hậu ẩm, mưa nhiều,
+bờ nào của lục địa có khí hậu khô khan ?
+— Ở vùng ôn đới, bờ nào của đại dương có khí hậu lạnh và ít mưa,
+bờ nào của đại dương có khí hậu ấm áp và mưa nhiều ?
+77
+
+--- Trang 79 ---
+Bài 23 Thực hành
+PHAN TỊCH CHE ĐỘ NƯỚC SONG HỎÒNG
+I- CHUẨN BỊ
+Atlat địa lí Tự nhiên Việt Nam.
+Il - NỘI DING THỰC HÀNH
+Phân tích bảng số liệu lưu lượng nước sông Hồng các tháng trong
+năm ở Sơn Tây.
+Đơn vị : mŠ/s
+Tháng 1 2 3 4 5 6 vá 8 9 10 11 12
+Lưulượng 1318 1100 914 1071 1893 4692 7986 9246 6690 4122 2813 1746
+IE Dựa vào bảng số liệu trên, hãy phân tích chế độ nước của sông Hồng.
+— Tính toán đề thấy được từng đặc điềểm của chế độ nước theo trình
+tự sau :
++ Mùa lũ : từ tháng nào đến tháng nào ? kéo dài bao nhiêu tháng ?
+(Mùa lũ gồm các tháng liên tục trong năm, từng tháng đều có lưu lượng
+dòng chảy lớn hơn hoặc bằng 1/12 lưu lượng dòng chảy cả năm). Lưu
+lượng nước mùa lũ chiếm bao nhiêu phần trăm lưu lượng dòng chảy cả
+năm ? lưu lượng tháng cao nhất gấp bao nhiêu lần tháng thấp nhất ?
++ Mùa cạn : bao nhiêu tháng ? Lưu lượng mùa cạn chiếm bao nhiêu
+phần trăm lưu lượng dòng chảy trong năm ?
+— Từ những đặc điểm cụ thể trên rút ra nhận xét về chế độ nước
+sông Hồng.
+III- BÀI TẬP VỀ NHÀ
+1. Dựa vào bảng số liệu, vẽ đồ thị chế độ nước sông Hồng.
+2. Dựa vào đồ thị chế độ nước sông Hồng, cho biết :
+— Các tháng mùa cạn, số tháng, tháng có lưu lượng thấp nhất.
+— Các tháng mùa lũ, số tháng, tháng có lưu lượng cao nhất.
+78
+
+--- Trang 80 ---
+u urơng\/TlHỐ NHƯỚNG QUYỀN
+VÀ SINH 8UY[^-I’N
+PØN T HỔ NHƯỠNG QUYỂN. . u U
+CAC NHAN TO HINH THANH THO NHƯƠNG
+|- THỔ NHƯỠNG
+
+Thổ nhưỡng (đất) là lớp vật chất tơi xốp ở bề mặt lục địa, được đặc
+trưng bởi độ phì.
+
+Độ phi của đất là khả năng cung cấp nước, khí, nhiệt và các chất dinh
+dưỡng cần thiết cho thực vật sinh trướng và phát triên.
+
+Lớp vỏ chứa vật chất tơi xốp này nằm ở bề mặt các lục địa - nơi tiếp
+xúc với khí quyên, thạch quyền và sinh quyền - được gọi là thô nhưỡng
+quyền (lớp phủ thô nhưỡng).
+
+⁄
+`
+b
+$
+_ Ự X U
+Lớp phủ thổ nhưỡng
+Lớp vó phong hoá 9N i =
+› ẳD z ị_Ụ__ -
+Hình 24.1 - Vị trí lớp phủ thổ nhưỡng ở lục địa
+lE TỪ vị trí của lớp phủ thổ nhưỡng ở lục địa (hình 24.1), em hãy cho biết
+lớóp phủ thổ nhưỡng có vai trò như thế nào đối với hoạt động sản xuất và
+đời sống con người ?
+T
+
+--- Trang 81 ---
+ll- CÁC NHÂN TỐ HÌNH THÀNH ĐẤT
+
+Đất được hình thành do tác động đồng thời của các nhân tố sau đây :
+
+Mọi loại đất đều được thành tạo từ những sản phẩm phá huỷ của đá
+gỐc (nham thạch). Những sản phâẩm phá huỷ đó được gọi là đá mẹ.
+
+Đá mẹ là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó quyết định
+thành phần khoáng vật, thành phần cơ giới và ảnh hưởng trực tiếp tới
+các tính chất lí, hoá của đất.
+
+IE Hãy lấy một số ví dụ về ảnh hưởng của đá mẹ đến đặc điểm của đất mà
+em biết.
+2. Khí hậu
+
+Các yếu tố khí hậu ảnh hướng trực tiếp đến sự hình thành đất là nhiệt
+và ẩm. Tác động của nhiệt và ẩm làm cho đá bị phá huỷ thành những
+sản phẩm phong hoá. Những sản phẩm này sẽ tiếp tục bị phong hoá
+thành đất. Nhiệt và m còn ảnh hướng tới sự hoà tan, rửa trôi hoặc tích
+tụ vật chất trong các tầng đất, đồng thời tạo môi trường đê vi sinh vật
+phân giải và tổng hợp chất hữu cơ cho đất.
+
+l Các kiểu khí hậu khác nhau có tham gia vào sự hình thành các loại đất
+khác nhau không ? Hãy lấy ví dụ chứng minh.
+3. Sinh vật
+
+Sinh vật có vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất : thực vật cung
+cấp xác vật chất hữu cơ (cành khô, lá rụng....) cho đất, rẻ thực vật bám
+vào các khe nứt của đá làm phá huỷ đá. Vi sinh vật phân giải xác vật
+chất hữu cơ và tông hợp thành mùn - vật chất hữu cơ chủ yếu của đất.
+Động vật sống trong đất như giun, kiến, mối... cũng góp phần làm thay
+đổi một số tính chất vật lí, hoá học của đất.
+
+IE Tác động của sinh vật có gì khác với tác động của đá mẹ và khí hậu trong
+sự hình thành đất ?
+4. Địa hình
+Ở vùng núi cao, do nhiệt độ thấp nên quá trình phong hoá xảy ra
+chậm, quá trình hình thành đất yếu. Địa hình dốc làm cho quá trình xâm
+thực, xói mòn mạnh, đặc biệt khi lớp phủ thực vật bị phá huỷ, nên tầng
+đất thường mỏng và bị bạc màu. Ơ nơi bằng phẳng, quá trình bồi tụ
+80
+
+--- Trang 82 ---
+chiếm ưu thế, tầng đất dày và giàu chất dinh dưỡng hơn. Các hướng
+sườn khác nhau sẽ nhận được lượng nhiệt, ầm khác nhau, vì thế sự phát
+triển của lớp phủ thực vật cũng khác nhau, ảnh hưởng gián tiếp tới sự hình
+thành đất.
+
+5. Thời gian
+
+Toàn bộ các hiện tượng xảy ra trong quá trình hình thành đất như quá
+trình phong hoá đá, quá trình di chuyên vật chất trong đất, quá trình
+hình thành vật chất hữu cơ... đều cần có thời gian.
+
+Thời gian từ khi bắt đầu hình thành một loại đất đến nay gọi là tuổi
+của đất. Đất có tuôi già nhất là đất ở miền nhiệt đới và cận nhiệt đới, vì
+quá trình hình thành chúng không bị gián đoạn. Các loại đất trẻ nhất là
+đất ở miền cực và miền ôn đới, chúng mới được hình thành sau thời kì
+băng hà Đệ Tứ, cách đây chưa đến 1,5 triệu năm.
+
+6. Con người
+s Je£,2WSU ( [HHW Tác động của
+LIẦM jdlụ con người trong
+N ] .. .. á hoạt động sản
+Ể ÃXV)S C C N N 7 "' : xuất nông, lâm
+x E T T A 2 rN 0 N C B S HÓ2 S . nghiệp đã ảnh
+T E / 2 n x hưởng như thế
+_ 7227202723 Ố : i nào đến tính
+/,’Ị . _- . . : - Ớ ˆ
+H = ] — 2 chất đất ? Nêu
+.W 227200 0 T I G x - — Ã J N rùnglàm nương
+C Ô x E IC \ EE â rẫy, đất bị xói
+- 2752 5 Qưynnm ' vaxđ = m n mòn, rửa trôi
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Đất là gì ? Nêu đặc trưng cơ bản của đất.
+2. Đất được hình thành do tác động đồng thời của những nhân tố nào ?
+
+Nêu vai trò của các nhân tố đó trong sự hình thành đất.
+
+3. Vì sao lượng mùn trong đất giảm ở các khu vực đất trống, đổồi núi
+trọc ? Cần có những biện pháp nào để bảo vệ đất ở các khu vực này ?
+81
+
+--- Trang 83 ---
+SINH QUYEN. CÁC NHAN TO ANH HƯƠNG TƠI
+SỰ PHAT TRIEN VÀ PHAN BỘ CUA SINH VẠT
+I- SINH QUYỂN
+
+Sinh quyền là một quyền của Trái Đất, trong đó có toàn bộ sinh vật
+sinh sống.
+
+Chiều dày của sinh quyền tuỳ thuộc vào giới hạn phân bố của sinh vật :
+— Giới hạn phía trên là nơi tiếp giáp lớp ôdôn của khí quyền (22km).
+— Giới hạn phía dưới xuống tận đáy đại dương (sâu nhất > 11km) ;
+Ơ lục địa xuống tới đáy của lớp vỏ phong hoá.
+
+Tuy vậy, sinh vật không phân bố đều trong toàn bộ chiều dày của sinh
+quyền, mà chỉ tập trung vào nơi có thực vật mọc, dày khoảng vài chục
+mét ở phía trên và dưới bề mặt đất.
+
+Như vậy, giới hạn của sinh quyền bao gồm toàn bộ thuý quyền, phần
+thấp của khí quyền, lớp phủ thô nhưỡng và lớp vỏ phong hoá.
+
+2. Vai trò của sinh quyền
+
+Sinh quyền đã tạo ra những thay đổi lớn lao trong lớp vỏ địa lí cũng
+như trong từng hợp phần của nó.
+
+— Ôxi tự do trong khí quyền là sản phẩm của quá trình quang hợp của
+cây xanh. Nhờ ôxi tự do này mà tính chất của khí quyền đã bị thay đối :
+từ chô mang tính khử trở thành tính ôxi hoá.
+— Sinh vật tham gia vào quá trình hình thành một số loại đá hữu cơ và
+khoáng sản có ích như đá vôi, đá phấn, than bùn, than đá, dầu moỏ...
+— Sinh vật đóng vai trò quyết định đối với sự hình thành đất, thông qua
+việc cung cấp xác vật chất hữu cơ, phân huỷ và tông hợp mùn cho đất.
+— Sinh quyền ảnh hưởng tới thuỷ quyền thông qua sự trao đôi vật chất
+giữa cơ thê sinh vật với môi trường nước.
+
+ll-CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CỦA
+
+SINH VẬT
+
+1. Khí hậu
+
+Khí hậu ảnh hướng trực tiếp đến sự phát triên và phân bố sinh vật chủ
+yếu thông qua các yếu tố : nhiệt độ, độ âm không khí, nước và ánh sáng.
+— Nhiệt độ : Môi loài sinh vật thích nghi với một giới hạn nhiệt nhất
+
+82
+
+--- Trang 84 ---
+định. Các loài ưa nhiệt thường phân bố ở các vùng nhiệt đới và xích đạo.
+Trái lại, các loài chịiu lạnh chỉ phân bố ở các vĩ độ cao và các vùng núi
+cao. Nơi có nhiệt độ thích hợp, sinh vật sẽ phát triển nhanh và thuận
+lợi hơn.
+- Nước và độ âm
+_ không khí : Những nơi
+. - v có điều kiện nhiệt,
+. . à . i nước và ẩm thuận lợi
+. Jĩf'fJ.',fãì F 44 J'\ như vùng xích đạo,
+_ Ểầ | jIỀ'›" nhiệt đới ầm, cận nhiệt
+ủ$i | — .. % gió mùa, ôn đới ấm...
+S I 4 - sẽ có nhiều loài sinh
+SÀ EC 2059222 x K N C t vật sinh sống. Còn ở
+t Vơm, n ` m t Í hoang mạc, khí hậu
+C 9= x 1 2 rất khô nên có ít loài
+¡ `Ỉ ; ' ` l | sinh vật cư trú tại đó.
+~ | ) . YZa! — Anh sáng quyết định
+: M | - ^N quá trình quang hợp
+| E Ư G 032001 Í của cây xanh. Những
+H * ! N IINH cây ưa sáng thường
+Hình 25 - Rừng xích đạo sống và phát triền tốt Ở
+nơi có đầy đủ ánh
+sáng. Những cây chịu bóng thường sống trong bóng râm, dưới tán lá của
+các cây khác.
+IE Quan sát hình 25, cho biết có thể phân biệt được mấy tầng cây trong
+rừng xích đạo ?
+2. Dất
+
+Các đặc tính lí, hoá và độ phì của đất ảnh hướng đến sự phát triển và
+phân bố của thực vật.
+
+Đất đỏ vàng ở khu vực nhiệt đới ẩm và xích đạo thường có tầng
+dày, độ ầm và tính chất vật lí tốt nên có rất nhiều loại thực vật sinh
+trưởng và phát triên.
+
+Đất ngập mặn ở các bãi triều ven biên nhiệt đới có các loài cây ưa
+mặn như sú, vẹt, đước, bần, mắm, trang... Vì thế, rừng ngập mặn chỉ
+phát triển và phân bố ở các bãi ngập triều ven biên.
+
+3. Dịa hình
+
+Độ cao, hướng sườn, độ dốc của địa hình ảnh hướng đến sự phân bố
+của sinh vật ở vùng núi : nhiệt độ, độ ầm không khí thay đôi theo độ
+cao của địa hình, dân đến hình thành các vành đai sinh vật khác nhau.
+Các hướng sườn khác nhau thường nhận được lượng nhiệt, ầm và chế
+độ chiếu sáng khác nhau, do đó ảnh hướng tới độ cao bắt đầu và kết
+thúc của các vành đai sinh vật.
+
+83
+
+--- Trang 85 ---
+4. Sinh vật
+
+Thức ăn là nhân tố sinh học quyết định đối với sự phát triển và phân
+bố của động vật.
+
+Động vật có quan hệ với thực vật về nơi cư trú và nguồn thức ảăn.
+Nhiều loài đ���ng vật ăn thực vật lại là thức ăn của động vật ăn thịt. Vì
+vậy, các loài động vật ăn thực vật và động vật ăn thịt phải cùng sống
+trong một môi trường sinh thái nhất định. Do đó, thực vật có ảnh hưởng
+đến sự phát triên và phân bố của động vật : nơi nào thực vật phong phú
+thì động vật cũng phong phú và ngược lại.
+
+IB Hãy tìm một số ví dụ chứng tỏ thực vật ảnh hưởng tới sự phân bố động vật.
+
+5. Con người
+
+Con người có ảnh hướng lớn đến sự phân bố sinh vật. Điều này thê
+hiện rõ nhất trong việc làm thay đổi phạm vi phân bố nhiều loại cây
+trồng và vật nuôi.
+
+Ví dụ : Con người đã đưa các loại cây trồng như cam, chanh, đậu Hà
+Lan... từ châu Á, châu Âu sang trồng ở Trung Mĩ, Nam Mĩ và châu Phi.
+Ngược lại các loài như : khoai tây, cao su, thuốc lá,... được đưa từ châu
+Mĩ sang trồng ở châu A và châu Phi.
+
+Ơ nước ta cũng như nhiều nước khác trên thế giới, việc trồng rừng
+trong nhiều năm qua cũng đã làm tăng đáng kê tíỉ lệ che phủ của rừng
+trồng trên thế giới.
+
+Song song với những tác động tích cực đó, con người đã và đang thu
+hẹp diện tích rừng tự nhiên trên Trái Đất. Trong vòng 300 năm trở lại
+đây, diện tích rừng tự nhiên trên Trái Đất đã giảm từ 72 triệu km2 xuống
+còn 41 triệu km®, làm mất nơi sinh sống và làm tuyệt chủng nhiều loài
+động, thực vật hoang dã.
+
+`
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Sinh quyền là gì ? Sinh vật có phân bố đều trong toàn bộ chiều dầy
+của sinh quyền không ? Tại sao ?
+
+2. Các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố của
+sinh vật như thế nào ? Con người có tác động đến sự phân bố của
+sinh vật không ? Tại sao ?
+
+84
+
+--- Trang 86 ---
+mu BẠ SỰ PHÂN BỐ CỦA SINH VẬT VÀ ĐẤT
+
+Trong tự nhiên, trên cùng một diện tích có tính đồng nhất nhất định,
+các loài thực vật thường sống chung với nhau. Toàn bộ các loài thực vật
+khác nhau của một vùng rộng lớn được gọi chung là thảm thực vật.
+
+Sự phân bố của các thảm thực vật trên thế giới phụ thuộc nhiều vào
+khí hậu (chủ yếu là chế độ nhiệt, ẩm) ; chế độ nhiệt, ẩm lại thay đối theo
+vĩ độ và độ cao, do đó các thảm thực vật cũng thay đổi theo vĩ độ và độ
+cao địa hình. Đất chịu tác động mạnh mẽ của khí hậu và sinh vật nên
+sự phân bố đất trên lục địa cũng tuân theo các quy luật này.
+
+|- SỰ PHÂN BỐ SINH VẬT VÀ ĐẤT THEO VĨ ĐỘ
+
+Sự phân bố sinh vật và đất trong tự nhiên chịu ảnh hướng chủ yếu của
+điều kiện khí hậu. Vì thế, tương ứng với các kiều khí hậu sẽ có các kiều
+thảm thực vật và nhóm đất chính sau đây :
+
+Môi
+trườngđịa  Kiểu khí hậu chính Kiểu thảm thực vật chính Nhóm đất chính
+lí
+Đớilạnh - Cận cực lục địa - Đài nguyên - Đài nguyên
+- Ôn đới lục địa (lạnh) - Rừng lá kim - Pôt dôn
+- Ôn đới hải dương - Rừng lá rộng và rừng hỗn hợp - Nâu và xám
+- Ôn đới lục địa - Thảo nguyên - Đen
+(nửa khô hạn)
+Đới - Cận nhiệt gió mùa - Rừng cận nhiệt ẩm - Đỏ vàng cận
+ôn hoà nhiệt ẩm
+- Cận nhiệt địa trunghải. - Rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt . - Đỏ nâu
+- Cận nhiệt lục địa - Hoang mạc và bán hoang mạc - Xám
+- Nhiệt đới lục địa - Xavan - Đỏ, nâu đỏ
+Đớinóng - Nhiệt đới gió mùa - Rừng nhiệt đới ẩm - Đỏ vàng (Feralít)
+- Xích đạo - Rừng xích đạo - Đỏ vàng (Feralít)
+85
+
+--- Trang 87 ---
+Ư __ Q° L H J 1 0
+L u„i Sp. - Œ Ý A |
+ầ ¬x ⁄
+[ ] Hosgmecigh [ ] Ringrộng và rừng hỗn hợp ôn đði Hoang mạc, bán hoang mạc
+[E7] Đainguyn ~ ] Ring cặn nhệt ảm ỀỂ«u'ẫ.'.'.Ể'Ể.’ẵ."ẵ.`ư'l|".a'°.'o""'°"""""
+[ Rmpskm  |EZ] Emgvaoyugsomgomnng [ZZ7] Xuvancaybul [- ] Răngrhiệt đố, x©h đạp
+Hình 26.1 - Các kiểu thảm thực vật chính trên thế giới
+L NI H NH I NH :
+
+: yAPY =
+|/...|[ Sam ¬ ÑRKRếy Ý À. |
+*<xUV 77772
+i qII_IỊỊJ
+[ ] B#guyt [-] 5đđen,hạtdẻ háo nguyên,đốngcốngcao | | ĐỨ xim hoang mạp, bán hoang mạc
+
+IE 5&ngget [EE7] Dất đó nêu rừng và cày bụi lá cứng [E7] 26 ®. nêu đồ xa van
+[ ] 5đptdôn [-] ấ đö vàng cặn nhiệt ảm I] Đá 65 vàng («ra, đơn nhệtóó
+[~ ] Bấ nêu, xám rừng lá rộng ớn đđ
+Hình 26.2 - Các nhóm đất chính trên thế giới
+86
+
+--- Trang 88 ---
+IE Dựưa vào hình 26.1, 26.2 và kiến thức đã học, em hãy :
+— Cho biết thảm thực vật đài nguyên và đất đài nguyên phân bố trong phạm
+vi những vĩ tuyến nào ? Những châu lục nào ? Tại sao ?
+s ng -. ẽ Ả x -~… ¬ =Ÿ :
+- . NI s JỄ____ - `_ „ v ~
+. . ~ U X ã - u v
+Hình 26.3 - Đài nguyên | :~ ð
+Hình 26.4 - Rừng lá kim
+— Cho biết những kiểu thảm
+thực vật và nhóm đất thuộc
+đới ôn hoà phân bố ở những
+châu lục nào ? Tại sao đới này H
+lại có nhiều kiểu thảm thực
+vật và nhóm đất như vậy ?
+Hình 26.5 - Rừng lá rộng ôn đới Hình 26.6 - Thảo nguyên ôn đới
+87
+
+--- Trang 89 ---
+Hình 26.7 - Rừng cận nhiệt ẩm
+_ Ổ.J4g ý ị""~ c. 7 2 ¬
+a: ñ `ỷuy "J _ l
+Ể "Ỹ. l F L T y
+| l _ Hình 26.8 - Rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt
+Hình 26.9 - Rừng nhiệt đới ẩm
+— Những kiểu
+thảm thực vật và
+nhóm đất thuộc
+c. c. .. đới nóng chiếm
+.—]Ý— : ] m m : ưu thế ở những
+. .. 7 NI n _ N , dcàâu lục nào ?
+v I N Y s ; Những châu lục
+: _ z nào không có ?
+Tại sao ?
+Hình 26.10
+Xavan
+88
+
+--- Trang 90 ---
+II - SỰ PHÂN BỐ SINH VẬT VÀ ĐẤT THEO ĐỘ CAO
+Ở vùng núi, càng :
+lên cao, nhiệt độ và áp '
+suất không khí càng
+giảm, còn độ ẩâm : =a
+không khí lại tăng đến ¡ lẠ E TTgh: 3 |
+một độ cao nào đó rồi - l WÙ | m ⁄
+mới giảm. Chính sự . 142 đ Đấtsg đản
+khác nhau vé nhiệt và J nọ [ - tguön: 9 ê
+ẩâm này đã tạo nên sự L . HN GI L L Dất pốt dón núi
+thay đổi của thực vật -. ____"Ễ'Ể_"Ễ'“ Đất nêu
+và đất theo độ cao. ; s Đấtđỏ cận nhật
+W Dựa vào hình 26.11
+hãy cho biết có những Hình 26.11 - Các vành đai thực vật và đất ở sườn
+vành đai thực vật và  Tây dãy Cap-ca
+vành đai đất nào từ
+chân núi lên đỉnh núi ?
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Những nguyên nhân nào dẫn đến sự phân bố thảm thực vật và đất
+theo vĩ độ ?
+2. Những nguyên nhân nào dẫn đến sự phân bố của thảm thực vật và
+đất theo độ cao ?
+3. Dựa vào hình 26.1 và 26.2, cho biết :
+— Dọc theo kinh tuyến 809Ð từ Bắc xuống Nam, có những thảm
+thực vật nào ? Những nhóm đất nào ?
+— Chúng thuộc các đới khí hậu nào ? Phân bố ở phạm vi những vĩ
+tuyến nào ?
+89
+
+--- Trang 91 ---
+Bài 27 Thực hành
+PHAN TỊCH MOI QUAN HẸ GIƯA KHI HAU,
+SINH VẠT VAÀ ĐAT
+|- CHUẨN BỊ
+Bản đồ Các kiêu thảm thực vật và các nhóm đất chính trên thế giới.
+II - NỘI DUNG THỰC HÀNH
+1. Dựa vào hình 26.1, hình 26.2 và kiến thức đã học, hãy :
+— Điền các nội dung thích hợp vào cột 2 và 3 ở bảng sau :
+Thảm thực vật Kiểu khí hậu Nhóm đất chính
+() ) (3)
+1. Đài nguyên
+2. Rừng lá kim
+3. Thảo nguyên
+4. Rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt
+5. Xavan
+6. Rừng nhiệt đới ẩm
+— Nêu nguyên nhân dân đến sự thay đôi các kiêu thảm thực vật và các
+nhóm đất từ cực về Xích đạo.
+2. Từ số liệu ở bảng dưới, có thể rút ra nhận xét gì về mối quan hệ giữa khí hậu,
+thực vật và đất ở Việt Nam :
+Độcao  Nhiệt độ rung Lượng mưa trung P
+(m) bìnhnăm(®C) bìnhnăm(mm) Kiểu thảm thực vật Đất
+> 1600 - .
+: Rừng rêu cận nhiệt Đất mùn thô trên
+n - n đới mưa mù trên núi núi cao
+2600
+600 - 700 Rừng rậm cận nhiệt K HỆC :
+đến 1600 - 15 - 20 > 2000 đới ằ lá rộng thường ị’Ềẫ ỆJẺ’." vàng đỏ
+1700 xanh trên núi Á .
+i . Rừng rậm nhiệt đới ;
+< 600 - 700 > 20 1500 - 1800 gió mùa núa rụng lá Đất đỏ vàng (Feralít)
+90
+
+--- Trang 92 ---
+Ơìươnngl MỘT SỐ QUY LUẬT
+CỦA mPQvó ĐỊA LÍ
+°
+z 2 Z ^ A A
+H LỚP VỎ DỊA LÍ. QUY LUẬT THỐNG NHẤT
+VÀ HOAN CHINH CUA LỢP VO ĐỊA LÍ
+| - LỚP VỎ ĐỊA LÍ
+Lớp vỏ địa lí (lớp vỏ cảnh quan) là lớp vỏ của Trái Đất, ở đó các
+thành phần (khí quyền, thạch quyền, thuỷ quyền, thô nhưỡng quyền và
+sinh quyền) xâm nhập và tác động lân nhau.
+km
+Ô 50000050000000000998986005005050000000005090900 Š
+5' 16 H
+.......................................................m................ c
+=
+ẩ : 10 Tổng đối ku =
+. * . . u G
+ẵì. : — - è TN H N N S NÊNN _
+_⁄Ny E S4PES 4 > w íểự +
+b b b b b S x kì
+2 29209/209220922/909/209/2C0220902209 20202524 I
+I] Dất và vỏ phong hoá Tầng granit Lớp Man t
+[ ] Tầngtrấm tch EmT1ángbadan [ | Bạidương
+Hình 28 - Sơ đồ lớp vỏ địa lí của Trái Đất
+91
+
+--- Trang 93 ---
+Chiều dày của lớp vỏ địa lí khoảng 30 - 35 km (tính từ giới hạn dưới
+của lớp ôdôn đến đáy vực thăm đại dương ; ở lục địa xuống hết lớp vỏ
+phong hoá) (hình 28).
+
+Lớp vỏ địa lí hình thành và phát triển theo những quy luật địa lí chung
+nhất. Dưới đây chúng ta xét một số quy luật chính.
+
+II- QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ HOÀN CHỈNH CỦA LỚP VỎ ĐỊA LÍ
+
+Quy luật thống nhất và hoàn chính của lớp vỏ địa lí là quy luật về mối
+quan hệ quy định lân nhau giữa các thành phần của toàn bộ cũng như
+của môi bộ phận lãnh thô trong lớp vỏ địa lí.
+
+Nguyên nhân tạo nên quy luật này là do tất cả những thành phần của
+lớp vỏ địa lí đều đồng thời chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của
+ngoại lực và nội lực, vì thế chúng không tồn tại và phát triển một cách
+cô lập. Những thành phần này luôn xâm nhập vào nhau, trao đổi vật
+chất và năng lượng với nhau khiến chúng có sự gắn bó mạật thiết đề tạo
+nên một thê thống nhất và hoàn chỉnh.
+
+2. Biểu hiện của quy luật
+
+Trong tự nhiên, bất cứ lãnh thổ nào cũng gồm nhiều thành phần ảnh
+hướng qua lại phụ thuộc nhau. Nếu một thành phần thay đôi sẽ dân tới
+sự biến đôi của các thành phần còn lại và toàn bộ lãnh thô.
+
+Ví dụ I: Đảm lây là vùng có địa hình trũng, nông, nước ngập hầu như
+quanh năm, thực vật chỉ có các loài ưa nước như sậy, súng, rong rêu...
+còn động vật có tôm, cá, nhuyên thề... Theo thời gian, thực vật trong
+đầm lầy ngày càng mọc rậm rạp ; sau khi chết đi, xác của chúng bị phân
+huy tại chỏ ngày càng nhiều, kết hợp với các vật liệu do nước mưa mang
+từ các vùng xung quanh đến làm cho đầm lây bị lấp đây dân. Khi không
+còn ngập nước nữa thì đầm lầy trở nên khô cạn. Các động vật sống ở
+nước và phần lớn các thực vật ưa nước bị chết, đất rắn lại và biến đôi
+tính chất.
+
+Ví dụ 2 :Sự biến đôi của khí hậu từ khô hạn sang âm ướt sẽ làm chế
+độ dòng chảy thay đổi, làm tăng quá trình xói mòn, mặt khác làm thực
+vật phát triển mạnh, quá trình phá huỷ đá và hình thành đất nhanh hơn.
+
+Ví dụ 3 : Rừng bị phá hủy dân đến khí hậu bị biến đỏi, dòng chảy
+không ồn định, lũ lụt, hạn hán xảy ra thường xuyên hơn, đất đai bị thoái
+hoá, sinh vật bị suy giảm.
+
+92
+
+--- Trang 94 ---
+Iä Phân tích các ví dụ trên và rút ra nhận xét về mối quan hệ giữa các thành
+phần tự nhiên trong lớp vỏ địa l
+3. Ý nghĩa thực tiễn của quy luật
+
+Do lớp vỏ địa lí mang tính thống nhất và hoàn chỉnh nên chúng ta có
+thê dự báo trước về sự thay đồi của các thành phần tự nhiên khi sử dụng
+chúng. Việc xây đập trên sông làm cho mực nước dâng cao, dân đến
+ngập lụt các vùng xung quanh ; việc dân nước đề tưới cho các vùng khô
+hạn hoặc việc làm khô các đầm lầy nhất định ảnh hưởng đến toàn bộ
+cảnh quan, thậm chí có thê dân tới những hậu quả trái với ý muốn của
+con người.
+
+IE Nêu ví dụ cụ thể về tác động của con người đến tự nhiên đã mang lại
+
+những hậu quả không như mong muốn. Để hạn chế những hậu quả đó, ta cần
+
+phải làm gì ?
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Lớp vỏ địa lí là gì ? Nêu thành phần cấu tạo và độ dày của lớp vỏ
+điịa lí.
+
+2. Trình bày khái niệm, biểu hiện và ý nghĩa thực tiễn của quy luật
+thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí.
+
+3. Tìm ví dụ minh hoạ cho những hậu quả xấu do tác động của con
+người gây ra đối với tự nhiên. Nêu các biện pháp ngăn chặn những
+hậu quả xấu đó.
+
+93
+
+--- Trang 95 ---
+mu z4:š QUY LUAT ĐỊA ĐƠỜI VÀ QUY LUẬT PHỊ ĐỊA ĐỜI
+I- QUY LUẬT ĐỊA ĐỚI
+
+Quy luật địa đới là sự thay đối có quy luật của các thành phần địa lí
+và cảnh quan địa lí theo vì độ (từ Xích đạo về hai cực).
+
+Nguyên nhân dân tới quy luật địa đới là do dạng hình cầu của Trái Đất
+và bức xạ mặt trời. Dạng cầu làm cho góc chiếu của tia sáng mặt trời tới
+bề mặt đất thay đổi từ Xích đ���o về hai cực, vì vậy lượng bức xạ mặt trời
+mà mặt đất nhận được cũng thay đối theo.
+
+Bức xạ mặt trời là nguồn gốc và động lực của nhiều hiện tượng và
+quá trình tự nhiên ở bề mặt đất. Vì thế, sự phân bõ theo đới của
+lượng bức xạ mặt trời đã gây ra tính địa đới của nhiều thành phần và
+cảnh quan địa lí trên Trái Đất. Dưới đây là một số biểu hiện của quy
+luật địa đới.
+
+2. Biểu hiện của quy luật
+a) Sự phân bố các vòng đại nhiệt trên Trái Đât
+
+Sự hình thành các vòng đai nhiệt trên Trái Đất không chỉ phụ thuộc
+vào lượng bức xạ mặt trời tới bề mặt đất mà còn vào các nhân tố khác.
+Vì thế, ranh giới các vòng đai nhiệt thường được phân biệt theo các
+đường đảẳng nhiệt. Từ Bắc cực đến Nam cực có bảy vòng đai nhiệt sau :
+— Vòng đai nóng nằm giữa hai đường đảng nhiệt năm +209C của hai
+bán cầu (khoảng giữa hai vĩ tuyến 309B và 30°N).
+
+— Hai vòng đai ôn hoà ở hai bán cầu nằm giữa các đường đảng nhiệt
+năm +20°9C và đường đẳng nhiệt + 10°C tháng nóng nhất.
+— Hai vòng đai lạnh ở các vĩ độ cận cực của hai bán cầu, năm giữa
+đường đẳng nhiệt +10©C và 0°C của tháng nóng nhất.
+— Hai vòng đai băng giá vinh cửu bao quanh cực, nhiệt độ quanh năm
+đều dưới 0°C.
+
+b) Các đại khí áp và các đới gió trên Trái Đất
+l Dựa vào hình 15.1, hãy cho biết trên Trái Đất có những đai khí áp và
+những đới gió nào ?
+
+c) Các đới khí hậu trên Trái Đếất
+
+Khí hậu được hình thành bởi bức xạ mặt trời, hoàn lưu khí quyền và
+mặt đệm. Song, các nhân tố này đều thê hiện rõ quy luật địa đới, vì thế
+đã tạo ra các đới khí hậu.
+
+94
+
+--- Trang 96 ---
+IE Dựa vào hình 18.1 và fiiến thức đã học, hãy cho biết ở mỗi bán cầu có
+mấy đới khí hậu ? Hãy kể tên các đới khí hậu đó.
+d) Các nhóm đất và các thảm thực vật
+IE Dựưa vào hình 26.1 và 26.2, hãy cho biết :
+— Sự phân bố của các kiểu thảm thực vật và các nhóm đất có tuân theo quy
+luật địa đới không ?
+— Hãy lần lượt kể tên từng nhóm đất từ cực về Xích đạo.
+— Hãy lần lượt kể tên từng kiểu thảm thực vật từ cực về Xích đạo.
+II- QUY LUẬT PHI ĐỊA ĐỚI
+
+Quy luật phi địa đới là quy luật phân bố không phụ thuộc vào tính
+chất phân bố theo địa đới của các thành phần địa lí và cảnh quan.
+
+Nguyên nhân tạo nên quy luật phi địa đới là do nguồn năng lượng bên
+trong của Trái Đất. Nguồn năng lượng này đã tạo ra sự phân chia bề
+mặt Trái Đất thành lục địa, đại dương và địa hình núi cao.
+
+2. Biểu hiện của quy luật
+
+Biều hiện r nhất của quy luật phi địa đới là quy luật địa ô và quy luật
+
+đai cao.
+
+a) Quy luật dịa ô
+— Khái niệm : Quy luật địa ô là sự thay đổi có quy luật của các thành
+phần tự nhiên và các cảnh quan theo kinh độ.
+
+Nguyên nhân tạo nên quy luật địa ô là do sự phân bố đất liền và biên,
+đại dương, làm cho khí hậu ở lục địa bị phân hoá từ đông sang tây :
+càng vào trung tâm lục địa, tính chất lục địa càng tăng. Ngoài ra còn do
+ảnh hướng của các dãy núi chạy theo hướng kinh tuyến.
+
+— Biêu hiện của quy luật : Sự thay đôi các kiều thảm thực vật theo kinh
+độ là biểu hiện rõ nét nhất của quy luật địa ô.
+IE Quan sát hình 26.1 (trang 86), cho biết : Ở lục địa Bắc Mĩ, theo vĩ tuyến
+40°B, từ tây sang đông có những kiểu thảm thực vật nào ? Giải thích vì sao
+các kiêu thảm thực vật lại phân bố như vậy ?
+b) Quy luật đai cao
+
+— Khái niệm : Quy luật đai cao là sự thay đôi có quy luật của các thành
+phần tự nhiên và các cảnh quan theo độ cao địa hình.
+
+95
+
+--- Trang 97 ---
+Nguyên nhân tạo nên các đai cao là sự giảm nhiệt độ theo độ cao
+cùng với sự thay đổi về độ ầm và lượng mưa ở miền núi.
+
+— Biêều hiện rõ rệt nhất của tính quy luật đai cao là sự phân bố của các
+vành đai đất và thực vật theo độ cao địa hình (hình 26.11 và 29).
+
+Các quy luật địa đới và phi địa đới không tác động riêng lẻ mà diễn
+ra đồng thời và tương hỗ lân nhau. Tuy nhiên, môi quy luật lại đóng vai
+trò chủ yếu trong từng trường hợp cụ thề, chi phối mạnh mẽ chiều
+hướng phát triển của tự nhiên.
+
+kuá H Vử' 4
+-<“- v 272
+íu a ử…fề—;f_ị›ạ** : l
+. 4 /g«- , q— _I.í___ jẢ.1Ộf'-'Ẩ '
+Cỏ và cây bụi, géA Á N GI 32 _ 2000m
+= ồ 'rt H ` L < `tị'—01l"'~" ..__ _ IP G ửllịlịwịĩỊẩ
+Hình 29 - Các vành đai thực vật theo độ cao ở núi An-pơ (châu Âu)
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Trình bày khái niệm, nguyên nhân và biểu hiện của quy luật địa đới.
+2. Quy luật phi địa đới là gì ? Nguyên nhân gây ra quy luật này ? Quy
+luật địa ô và quy luật đai cao giống nhau và khác nhau ở những
+điểm nào ?
+96
+
+--- Trang 98 ---
+Phẩnha . -
+Ƒ W ~ ^
+ĐỊA LÍ KINH TE - XA HỌI
+S Y H b Gx = GI -.
+| - l.*' Flr1iEne
+— Ỉ_'__ỉ,-——~"lg._`f.f~t- -_ „
+
+Chương VIII.. Địa lí dân cư
+Chương lX _ Cơ cấu nổn kinh tế. Một số tiêu chí
+
+đánh giá sự phát triển kinh tế
+Chương X Địa lí nông nghiệp
+Chương XI Địa lí công nghiệp
+Chương XII Địa lí dịch vụ
+Chương XIII Môi trường và sự phát triển bền vững
+
+97
+
+--- Trang 99 ---
+g Ú—
+ĐỊA LÍ DAN CU
+mn siIã DAN SO VA SỰ GIÁA TANG DẠN SO
+I- DÂN SỐ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DÂN SỐ THẾ GIỚI
+1. Dân số thế giới
+Bước vào thế ki XXI, dân số thế giới đã vượt quá 6 tỉ người. Quy mô
+dân số giữa các nước rất khác nhau. Trong số hơn 200 quốc gia và vùng
+lãnh thô trên thế giới thì 11 quốc gia đông dân nhất có số dân trên 100
+triệu người mỗi nước, chiếm 61% dân số toàn thế giới. Trong khi đó 17
+nước ít dân nhất chỉ có số dân từ 0,O1 đến 0,1 triệu người môi nước
+(1,18 triệu người, chiếm 0,018% dân số toàn thế giới).
+lã Dựa vào bảng 30, hãy nêu tên và số dân của 11 quốc gia đông dân nhất
+trên thế giới hiện nay.
+2. Tình hình phát triển dân số trên thế giới
+Năm Số dân (triệu người) Năm Số dân (triệu người)
+Đầu Công nguyên 300 1987 5000
+1500 500 1999 6000
+1804 1000 2000 6067
+1927 2000 2005 6477
+1959 3000 2025 (Dự báo) 8000
+1974 4000
+IE Dựa vào bảng số liệu trên, hãy nhận xét về các khoảng thời gian dân
+số thế giới tăng thêm 1 tỉ người và các khoảng thời gian dân số thế giới
+tăng gấp đôi.
+98
+
+--- Trang 100 ---
+lI- GIA TĂNG DÂN SỐ
+1. Gia tăng tự nhiên
+
+Sự biến động dân số trên thế giới (tăng lên hoặc giảm đi) là do hai
+
+nhân tố chủ yếu quyết định : sinh đẻ và tử vong.
+a) Tì suất sinh thô
+Tỉ suất sinh thô là tương quan giữa số trẻ em được sinh ra trong năm
+so với số dân trung bình ở cùng thời điểm. Đơn vị tính là phần nghìn (%zo).
+S
+S=—¬=
+Dịp
+S : t suất sinh thô ; s : số trẻ em sinh ra trong năm ; Dịp : dân số trung bình
+
+Đây là thước đo được sử dụng rộng rãi đề đánh giá mức sinh.
+
+Có nhiều yếu tố tác động đến tỉ suất sinh làm cho nó thay đôi theo
+thời gian và không gian, trong đó quan trọng nhất là các yếu tố tự
+nhiên - sinh học, phong tục tập quán và tâm lí xã hội, trình độ phát triền
+kinh tế - xã hội và các chính sách phát triển dân số của từng nước.
+
+%o
+60
+50
+42
+401 36 36
+s0 31 3 .
+2
+23 23 „
+20 17 15
+12 khi
+10
+0
+1950 - 1955 1975 -1980 1985 -1990 1995-2000 - 2004 - 2005
+lM Toàn thế giới ð Cácnướcpháttriển | ] Các nước đang phá triển
+Hình 30.1 - Tỉ suất sinh thô thời kì 1950 - 2005
+IE Quan sát hình 30.1, nhận xét về tỉ suất sinh thô của toàn thế giới, giữa
+hai nhóm nước phát triển và đang phát triển thời kì 1950 - 2005.
+99
+
+--- Trang 101 ---
+b) Tì suất tử thô
+Tỉ suất tử thô là tương quan giữa số người chết trong năm so với số
+dân trung bình ở cùng thời điềm. Đơn vị tính là phần nghìn (%o).
+(
+T 1=
+Dịp
+T : tỉ suất tử thô ; t : tống số người chết trong năm ; Dp: dân số trung bình
+
+Tỉ suất tử thô trên toàn thế giới nói chung, ở các khu vực và trong
+từng nước nói riêng có xu hướng giám đi rõ rệt so với thời gian trước
+đây nhờ các tiến bộ về mặt y tế và khoa học - kĩ thuật, nhờ sự phát triên
+kinh tế - xã hội, đặc biệt là nhờ các điều kiện sống, mức sống và thu
+nhập ngày càng được cải thiện. Các nguyên nhân dân tới tỉ suất tử thô
+cao chủ yếu là kinh tế - xã hội (chiến tranh, đói nghèo, bệnh tậạt...) và
+thiên tai (động đất, núi lửa, hạn hán, bao lụt...).
+
+Trong tỉ suất tử thô, người ta còn lưu ý đến ¡ suất từ vong trẻ em
+(dưới J tuổi) vì đây là chỉ số dụ báo nhạy cảm nhất, phản ánh trình độ
+nuôi dưỡng và tình hình sức khoẻ của trẻ em.
+
+Mức tử vong của dân số còn liên quan chặt chẽ đến ruổi thọ trung
+bình của dân số một nước. Nhìn chunø, tuổi thọ trung bình của dân số
+trên thế giới ngày càng tăng và được coi là một trong những chỉ số cơ
+bản đánh giá trình độ phát triển con người.
+
+IE Hlãy quan sát hình 30.2, nhận xét về tỉ suất tử thô toàn thế giới, giữa hai
+nhóm nước phát triển và đang phát triển thời kì 1950 - 2005.
+%
+40
+35
+30 2B
+25
+25
+s 15 15 L
+15 412
+40 9 g g 10 9 g 10 8
+§
+0
+1950 -1955 1875-1980 .1985-1990 . 1985-2000  2004-20065
+I Toàn thế giới lM Các nước phát tiển [ ] Các nước đang phát triển
+Hình 30.2 - Tỉ suất tử thô thời kì 1950 - 2005
+100
+
+--- Trang 102 ---
+c) Tì suất gia tăng dân số tự nhiên
+
+Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên được xác định bằng hiệu số giữa tỉ
+
+suất sinh thô và ti suất tử thô, đơn vị tính là phần trăm (%).
+
+Tg=Š-T
+
+Tg : tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên ; S : tÏ suất sinh thô ; T : tÍ suất tử thô
+Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên có ảnh hướng rõ rệt đến tình hình biến
+
+động dân số và được coi là động lực phát triển dân số.
+
+IE Hãy cho biết ý nghĩa của các con số :
+
+7g thế giới năm 2005 = 21%o — 9%⁄o = 12%o = 1,2%.
+
+Khi nào Tg > O, khi nào Tg < 0?
+
+IE Dựa vào hình 30.3, hãy cho biết :
+
+— Các nước được chia thành mấy nhóm có tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên
+
+khác nhau ?
+
+— Tên một vài quốc gia tiêu biểu trong mỗi nhóm.
+
+— Nhận sxsét.
+
+⁄ 29 . x 3SS ân: x N À
+
+s ` 1 ằ ""vĩS wỳ… N __Jz "b` ; N ửI"ầlr ] Ự', Ạ I. ˆ ĩ'."ũịị`Ễ -Dỹ. v #
+
+_ DƯC Ề | pươNh t t DƯƠNG đ
+\" L l«o Elsi-ie  IE]2s l
+
+— ]oi-set | 2-25 rỦẹ
+
+Hình 30.3 - Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên thế giới hằng năm, thời kì 2000 - 2005 (%)
+
+10I
+
+--- Trang 103 ---
+Sự gia tăng dân số quá nhanh và sự phát triển dân số không hợp lí ở các nước đang phát
+triển đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với kinh tế - xã hội và môi trường.
+Vì vậy, các nước đang phát triển phải giảm tốc độ gia tăng dân số, điều chỉnh số dân cho
+phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội ở nước mình.
+
+Ngược lại, một số nước phát triển có tỉ suất gia tăng tự nhiên bằng 0 và âm, không đủ mức
+sinh thay thế nên đang vấp phải nhiều khó khăn do không đủ lao động cho phát triển sản
+xuất, tỉ lệ người già cao. Ớ các nước này, Nhà nước cần phải có chính sách khuyến khích
+sinh đẻ, các biện pháp ưu đãi cho gia đình đông con...
+
+2. Gia tăng cơ học
+
+Con người không chỉ sinh sống trên một lãnh thô cố định. Do những
+nguyên nhân và mục đích khác nhau, họ phải thay đôi nơi cư trú, di
+chuyên từ một đơn vị hành chính này sang một đơn vị hành chính khác,
+thay đôi chô ở thường xuyên trong một khoảng thời gian xác định. Gia
+tăng cơ học bao gồm hai bộ phận : xuất cư (những người rời khỏói nơi cư
+trú) và nhập cư (những người đến nơi cư trú mới). Sự chênh lệch giữa
+sỐ người xuất cư và nhập cư được gọi là gia tăng cơ học.
+
+Trên phạm vi toàn thế giới, gia tăng cơ học không ảnh hướởng đến số
+dân, nhưng đối với từng khu vực, từng quốc gia và từng địa phương thì
+nhiều khi nó lại có ý nghĩa quan trọng, làm thay đôi số lượng dân cu, cơ
+cấu tuôi, giới và các hiện tượng kinh tế - xã hội.
+
+3. Gia tăng dân số
+
+Đây là thước đo phản ánh trung thực, đầy đủ tình hình biến động dân
+SỐ của một quốc gia, một vùng. Nó được thê hiện bằng tổng số giữa tỉ
+suất gia tăng tự nhiên và tí suất gia tăng cơ học (tính bằng %). Mặc dù
+gia tăng dân số bao gồm hai bộ phận cấu thành, song động lực phát
+triển dân số vẫn là gia tăng tự nhiên.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Dân số trung bình toàn thế giới năm 2005 là 6477 triệu người, tỉ suất
+sinh thô trong năm là 21%o, hãy tính số trẻ em được sinh ra trong
+năm. Nếu tỉ su��t tử thô là 9% thì tỉ suất gia tăng tự nhiên là bao
+nhiêu ? Trong năm 2005, Trái Đất có thêm bao nhiêu người ?
+
+2. Dựa vào bảng số liệu dưới đây, vẽ các đường biểu diễn (đồ thị) thể
+hiện tỈ suất gia tăng dân số tự nhiên (%) của toàn thế giới, các nước
+phát triển và đang phát triển trong thời kì 1960 - 2005. Nêu nhận
+xét và giải thích.
+
+102
+
+--- Trang 104 ---
+Thời kì
+1960 - 1965 1975-1980 1985-1990 1995-2000 2004 - 2005
+Nhóm nước
+Các nước phát triển 1,2 0,8 0,5 02 01
+Các nước đang phát triển 23 24 21 1,9 1,5
+Toàn thế giới 1,9 2,0 1,7 1,5 1,2
+3. Phân biệt sự khác nhau giữa gia tăng tự nhiên, gia tăng cơ học và
+gia tăng dân số.
+Bảng 30. Tình hình dân số một số nước và khu vực trên thế giới,
+năm 2005
+Tỉ suất
+Tuổi thọ
+Nước hoặc l3ẫ_r' số Mậtđộ  Tỉsuấtsinh Tỉ suất gẳ ẺẾ trung
+khu vực n (ngườikm2) thô(%ø) tử thô (%o) S bình (tuổi)
+người) tựnhiên ¬- m/nữ
+(%)
+GI L n a ] z ) aE E a EE
+Toàn thế giới 6477 48 2 9 1,2 65/69
+Châu Âu 730 32 10 11 -0,1 71/79
+Anh 60,1 246 12 10 0,2 76/81
+Pháp 60,7 110 13 8 0,5 77/84
+Bun-ga-ri . 70 9 14 -0,5 69/76
+Ba Lan 38,2 119 9 10 -0,1 71/79
+CHLB Đức 82,5 232 9 10 -0,1 76/81
+I-ta-li-a 58,7 196 9 10 -0,1 77/83
+Thuy Điển 90 20 11 10 0,1 78/83
+LB Nga`Š 143,0 8,5 10 16 -0,6 68/72
+3* Tính cả phần lãnh thổ LB Nga ở châu Á 103
+
+--- Trang 105 ---
+— — Ẫa | n s N | ng mui|ns: Ø
+Châu Á 3920 124 20 7 1,3 66/69
+l-rắc 28,8 66 37 10 7 57/60
+l-xra-en .] 339 21 6 1,5 78/82
+Thổ Nhĩ Kì 72,9 95 21 7 1,4 66/71
+Băng-la-đet 144,2 1005 27 8 1,9 61/62
+Ấn Độ 1103,6 337 25 8 17 61/63
+In-đô-nê-xi-a 221,9 117 22 6 1,6 66/70
+Phi-lip-pin 84,8 284 28 5 23 67/72
+Xin-ga-po 4,3 6956 10 4 0.6 77/1
+Thái Lan 65,0 127 14 7 07 68/75
+Việt Nam 83,3 252 19 6 13 70/73
+Trung Quốc 1303,7 137 12 6 0,6 70/74
+Nhật Bản 127,7 340 9 8 01 78/85
+Pa-ki-xtan 162,4 205 34 10 24 61/63
+Châu Phi 906 30 38 15 23 51/53
+Ma-li 13,5 11 50 18 3,2 47/48
+An-giê-ri 32,8 14 20 4 1,6 73/74
+Xu-đăng 40,2 16 37 10 ấ 56/59
+Tuy-ni-di 10 61 17 6 1,1 71/75
+Ê-ti-ô-pi 774 71 41 16 25 47/49
+Ni-giê-ri-a 131,5 143 43 19 24 44/44
+Ma-đa-ga-xca 17,3 30 40 12 2.8 53/57
+Ăng-gô-la 15,4 12 49 24 25 39/42
+Bắc Mĩ 3287 17 14 8 06 75/80
+Ca-na-đa 32,2 3 10 7 0,3 77/82
+Hoa Kì 296,5 3 14 8 0,6 75/80
+
+104
+
+--- Trang 106 ---
+|- CƠ CẤU SINH HỌC
+1. Cơ cấu dân số theo giới
+
+Cơ cấu dân số theo giới biều thị tương quan giữa giới nam so với giới
+
+nữ hoặc so với tổng số dân. Đơn vị tính bằng phần trăm (%).
+IJNL’r
+
+Trong đó : TWN : Tỉ số giới tính Dgam:Dânsốnam  Dụg : Dân số nữ
+
+Cơ cấu dân số theo giới biến động theo thời gian và khác nhau ở từng
+nước, từng khu vực. Thông thường ở những nước phát triển, nữ nhiều
+hơn nam ; ngược lại, ở các nước đang phát triển, nam nhiều hơn nữ.
+Nguyên nhân chủ yếu là do trình độ phát triên kinh tế - xã hội, do chiến
+tranh, do tai nạn, do tuổi thọ trung bình của nữ thường cao hơn nam và
+do chuyền cư. Cơ cấu theo giới có ảnh hưởng đến phân bố sản xuất, tổ
+chức đời sống xã hội và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
+của các quốc gia.
+
+Khi phân tích cơ cấu theo giới, người ta không chỉ chú ý tới khía cạnh
+sinh học, mà còn quan tâm tới khía cạnh xã hội như vị thế, vai trò, quyền
+lợi, trách nhiệm của giới nam và giới nữ.
+lä Cơ cấu dân số theo giới có ảnh hưởng như thế nào đến việc phát triển
+kinh tế - xã hội ?
+
+2. Cơ cấu dân số theo tuôi
+
+Cơ cấu dân số theo tuổi là tập hợp các nhóm người được sắp xếp theo
+những lứa tuổi nhất định. Trong dân số học, cơ cấu theo tuổi có ý nghĩa
+quan trọng vì nó thê hiện tông hợp tình hình sinh tử, tuôi thọ, khả năng
+phát triển dân số và nguồn lao động của một quốc gia.
+
+Có hai loại cơ cấu dân số theo tuổi :
+
+— Cơ cấu tuổi theo khoảng cách không đều nhau. Với loại cơ cấu này,
+dân số được phân chia thành 3 nhóm tuổi :
+
++ Nhóm dưới tuổi lao động : 0 - 14 tuổi.
+
++ Nhóm tuôi lao động : 15 - 59 tuổi (hoặc đến 64 tuổi).
+
++ Nhóm trên tuổi lao động : 60 tuổi (hoặc 65 tuổi) trở lên.
+
+Số người trong nhóm tuổi lao động là nguồn nhân lực quan trọng, là
+vốn quý của quốc gia, cần phải sử dụng số người trong nhóm tuôi này
+một cách tối ưu đề tạo ra sức sản xuất cao nhất cho xã hội.
+
+105
+
+--- Trang 107 ---
+Căn cứ vào ba nhóm tuôi trên, người ta cũng phân biệt dân số ở một
+nước là già hay trẻ :
+Nhóm tuổi Dân số già (%) Dân số trẻ (%)
+0-14 < 25 >35
+15-59 60 55
+60 trở lên >15 < 10
+IE Dựa vào bảng số liệu trên, cho biết đặc trưng của dân số già và dân số
+trẻ. Nêu những thuận lợi và khó khăn của dân số già và dân số trẻ đối với
+phát triển kinh tế - xã hội.
+— Cơ cấu tuôi theo khoảng cách đều nhau. Với loại cơ cấu này, dân số
+được phân chia theo khoảng cách đều nhau : 1 năm, 5 năm hoặc 10 năm.
+
+Đê nghiên cứu cơ cấu sinh học, người ta thường sử dụng tháp dân số
+
+(hay tháp tuôi).
+MỞ RỘNG THU HẸP ỔN ĐỊNH
+(BỐT-XOA-NA) (TRUNG QUỐC) {(NHẬT BẦN)
+đuổi đuổi ñuổi
+NAM UrĐh NỮ NAM r-irpPh Nữ NAM r— NỮ
+115 15 TN 50
+_.. „ NH ( _ I
+Œ)7554321001234567( (%)6543210 01234560) (%)6543210 01234 5 6ÍX)
+Hình 31.1 - Các kiểu tháp dân số cơ bản
+
+Nhìn chung có 3 kiêu tháp dân số cơ bản sau :
+
++ Kiểu mở rộng (Bốt-xoa-na) : đáy tháp rộng, đỉnh tháp nhọn, các
+cạnh thoai thoải ; thể hiện tí suất sinh cao, trẻ em đông, tuôi thọ trung
+bình thấp, dân số tăng nhanh.
+
+106
+
+--- Trang 108 ---
++ Kiểu thu hẹp (Trung Quốc) : tháp có dạng phình to ở giữa, thu hẹp
+về hai phía đáy và đíỉnh tháp ; thê hiện sự chuyên tiếp từ dân số trẻ sang
+dân số già, tỉ suất sinh giảm nhanh, nhóm trẻ em ít, gia tăng dân số có
+xu hướng giảm dầân.
+
++ Kiểu ồn định (Nhật Bản) : tháp có dạng hẹp ở phần đáy và mở rộng
+hơn ở phần đinh ; thê hiện tíỉ suất sinh thấp, tỉ suất tử thấp ở nhóm trẻ
+nhưng cao ở nhóm già, tuôi thọ trung bình cao, dân số ổn định cả về quy
+mô và cơ cấu.
+
+II- CƠ CẤU XÃ HỘI
+1. Cơ cấu dân số theo lao động
+
+Cơ cấu dân số theo lao động cho biết nguồn lao động và dân số hoạt
+
+động theo khu vực kinh tế.
+a) Nguồn lao động
+Nguồn lao động bao gồm bộ phận dân số trong độ tuôi quy định có
+khả năng tham gia lao động. Nguồn lao động được chia làm hai nhóm.
+Nguồn lao động
+JJ/'J/ARỀẺH”Ầ\
+— -. N
+Dân số hoạt động kinh tế Dân số không hoạt động kinh tế
+. \\ '/__,J’/F aK\\.__ỵ
+Dânsố  Dân số hoạt
+m’Ễt động  động [unh - 4 Học sinh - Tình trạng
+kinh tế không Nội trợ 000 5 Khéo
+thường thường
+xuyên xuyên
+IE Quan sát sơ đồ về nguồn lao động, hãy phân biệt dân số hoạt động kinh
+tế và dân số không hoạt động kinh tế.
+
+Hiện nay trên thế giới có khoảng 2,9 tỉ người đang tham gia hoạt động
+kinh tế, chiếm trên 48% tông số dân, hay 77% dân số trong độ tuổi lao
+động. Trong hơn hai thập kỉ qua, số dân này tăng thêm 900 triệu người.
+
+Tỉ lệ dân số hoạt động so với tổng số dân phụ thuộc chặt chẽ vào cơ
+cấu dân số theo tuôi, vào đặc điểm kinh tế - xã hội và khả năng tạo việc
+làm cho những người trong độ tuôi lao động.
+
+107
+
+--- Trang 109 ---
+b) Dân số hoạt động theo khu vực kinh tế
+Hiện nay trên thế giới đang phố biến cách phân chia các hoạt động kinh
+tế thành ba khu vực : khu vực I (nông - lâm - ngư nghiệp), khu vực II (công
+nghiệp và xây dựng), khu vực III (dịch vụ).
+Ựfầ a I t `ỡa E
+ữELlsis [ ls-s [lsr-z 1 /
+—< ] .» 46-so..[Z”| ›7s _.ẹ'
+Hình 31.2 - Tỉ lệ dân số hoạt động kinh tế trong khu vực I, thời kì 2000 - 2005 (%)
+Tỉ lệ dân số hoạt động theo khu vực kinh tế thường thay đối theo
+không gian và thời gian, phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
+Trên bình diện toàn cầu hiện nay, hơn 40% dân số hoạt động ở khu vực I,
+30% ở khu vực JI và gần 30% ở khu vực III.
+IE Quan sát hình 31.2, cho biết những nước và khu vực có tỉ lệ dân số hoạt
+động ở khu vực I cao nhất, thấp nhất. Giải thích.
+2. Cø cấu dân số theo trình độ văn hoá
+Cơ cấu dân số theo trình độ văn hoá phản ánh trình độ dân trí và học
+vấn của dân cu, là một trong những tiêu chí đề đánh giá chất lượng cuộc
+sống ở môi quốc gia. Trình độ văn hoá của dân cư cao là điều kiện thuận
+lợi cho sự phát triển, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản
+phẩm, thúc đầy các mặt khác của đời sống xã hội.
+Đề xác định cơ cấu dân số theo trình độ văn hoá, người ta thường
+dùng hai tiêu chí : tỉ lệ biết chữ (số % những người từ 15 tuôi trở lên
+108
+
+--- Trang 110 ---
+biết đọc, biết viết) và số năm đến trường (số năm bình quân đến trường
+học của những người từ 25 tuôi trở lên).
+Hiện nay trên thế giới còn hơn 1 tỉ người mù chữ. Tiỉ lệ người mù chữ
+cao nhất là ở các nước châu Phi, Nam A và các nước A Rập. Trong khi
+đó, tại các nước kinh tế phát triên, tỉ lệ người biết chữ rất cao, từ 90
+đến 100%. Số năm đi học của người dân ở các nước phát triển khá cao,
+từ 10 đến trên 14 năm, trong khi đó ở các nước đang phát triển chí dao
+động từ 3 đến 5 năm.
+Ngoài ra còn có các loại cơ cấu dân số khác như : cơ cấu dân số theo
+dân tộc, ngôn ngữ, tôn giáo...
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu các loại cơ cấu dân số chủ yếu và ý nghĩa của từng loại.
+2. Cho bảng số liệu :
+Quy mô và cơ cấu nhóm tuổi của dân số Việt Nam, thời kì 1979 - 2004
+(Đơn vị : %)
+Năm 1979 1989 1 2
+Nhóm tuổi 98 999 004
+0-14 42.5 38.7 33,6 28.0
+15-59 50,4 541 583 63,0
+60 trở lên ] 72 81 9,0
+Tổng cộng (triệu người) 527 64,3 76,3 82,1
+Phân tích sự thay đổi về quy mô và cơ cấu nhóm tuổi của dân số Việt
+Nam thời kì 1979 - 2004.
+3. Cho bảng số liệu :
+Cơ cấu nhóm tuổi của các nước phát triển và đang phát triển,
+thời kì 2000 - 2005
+(Đơn vị : %)
+Nhóm nước Nhữm tới 0-14 15-64 65 trở lên
+Các nước phát triển 17 68 15
+Các nước đang phát triển 32 63 5
+Võ biểu đồ cơ cấu dân số theo nhóm tuổi trong thời kì 2000 - 2005
+của các nước phát triển và các nước đang phát triển. Nhận xét.
+109
+
+--- Trang 111 ---
+Bài 32 Thực hành
+VE VÀ PHAN TỊCH THAP TUOI
+|- CHUẨN BỊ
+— Thước kẻ, bút chì, bút màu.
+— Máy tính bỏ túi.
+ll - NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+Cho bảng số liệu :
+Cơ cấu theo tuổi và giới của các nước phát triển
+và các nước đang phát triển (%)
+Cácnướcphái © Các nước đang Cácnướcphái © Các nước đang
+Nhôóm triển phát triển Nhóm triển phát triển
+tuổi tuổi
+Nam Nữ Nam Nữ Nam Nữ Nam Nữ
+0-4 3.65 348 5,70 5.46 45-49 3,44 3.50 2,56 2.48
+555 565 . | S9 554/ 57I 50-54 303 3/12 195 - 31,90
+10-14 3,50 35.33 5,25 5,03 55-59 2441 2,60 1,53 1,52
+15-19:.347.332..505..476 sO 4 230 260 130 10
+20-24.340.. 330 448 4/26
+665-68 190253 102 107
+25-29.354 338 445 4/25
+. a| U ð à
+40-44 . 372 368 293  2,83 sS ØE0 l7 057 | 0240
+1. Võ tháp tuổi của hai nhóm nước.
+2. Tính f lệ người theo 3 nhóm tuổi : 0 - 14 tuổi, 15 - 59 tuổi, 60 trở lên
+(nói chung và theo giới).
+3. So sánh hai dạng tháp tuổi về hình dạng, cơ cấu dân số theo tuổi và giới.
+4. Phân tích tác động của cơ cấu tuổi và giới đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
+ở hai nhóm nước.
+110
+
+--- Trang 112 ---
+I:EEI CÁC CHUNG TỌC, NGON NGỮƯ VA TON GIÁAO
+| - CÁC CHỦNG TỘC TRÊN THẾ GIỚI
+
+Chủng tộc là những nhóm người hình thành trong lịch sử trên một
+lãnh thổ nhất định, có một số đặc điểm chung trên cơ thê mang tính
+di truyền.
+
+Những dấu hiệu cơ bản đề phân loại chủng tộc là các đặc điềm hình
+thái bề ngoài cơ thể, trong đó những đặc điểm dễ nhận thấy nhất là màu
+da, dạng tóc, hình dạng hộp sọ, sống mũi, môi, tầm vóc.
+
+! Ƒ
+_ /
+] .
+:
+~
+Chủng tộc Ơrôpôôft Chủng tộc Nêgrô - Ôxtralôít Chủng tộc Môngôlôft
+Hình 33.1 - Các chủng tộc trên thế giới
+IE Quan sát hình 33.1 và nêu những đặc điểm ngoại hình chính của các
+chủng tộc.
+2. Phân bố
+
+a) Chúng tộc Môngôlôft chiếm gân 40% dân cu thế giới, tập trung chủ
+yếu ở châu A và châu Mĩ. Cách đây khoảng 2 vạn năm, vào cuối thời
+kì băng hà Đệ Tứ, mực nước biên trên thế giới thấp hơn nhiều so với
+hiện nay. Châu A và Bắc Mĩ được nối với nhau bởi eo đất
+Bê-rinh. Vì thế, người Môngôlôít dễ dàng di cư từ châu A sang và trở
+thành cư dân bản địa châu Mĩ. Về sau, do băng tan, châu A bị ngăn
+
+l1I
+
+--- Trang 113 ---
+cách với châu Mĩ bởi eo biền Be-rinh trên. Từ đó nhánh Môngôlôít ở châu
+Mĩ bị tách biệt hàn với nhánh Môngôlôít ở Cựu lục đia.
+
+b) Chúủng tộc Ørôpêôứt chiếm gân 48% dân số toàn câu. Tuy có tên là
+Orôpêôít, nghĩa là loại hình người châu Âu, song về nguồn gốc, chủng
+tộc này ra đời không phải ở châu Âu, mà là ở châu A. Từ địa bàn cư trú
+đầu tiên ở Ấn Độ, người Orôpêôít mở rộng địa bàn cư trú sang Tây A,
+Bắc Phi, Nam Âu, quanh Địa Trung Hải. Ơ phía bắc, băng tan đến đâu
+con người tiến lên cư trú tới đó. Chúng tộc Orôpêôfít có địa bàn cư trú
+rộng, gắn liền với việc thực dân hoá ở châu Mĩ, Ô-xtrây-li-a và nhiều
+thuộc địa của các nước châu Âu.
+
+c) Chúng tộc Nêgrô - Ôxtralô chiếm khoảng 12% dân số thế giới,
+gồm hai nhánh ở cách xa nhau : Nêgrôít ở châu Phi và Ôxtralôft ở Nam
+Ấn Độ, nhiều đảo trên Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, đặc biệt là ở
+Ô-xtrây-li-a.
+
+Ngoài ba chủng tộc lớn, còn có các nhóm người lai, kết quả của sự
+hoà huyết giữa các chủng tộc. Các chủng tộc sinh ra trên thế giới đều có
+quyền như nhau và hoàn toàn bình đăng.
+
+7 292 A LK,Yố - &. ca
+# Z U / Y T H N A
+. / JÍỂt*' E a 2 Ạ z x
+»vỜ'. Ỉ xwầủựỉềf C "'4_“},"; íi
+háco „~Ch Z__› 2A/ b n _¬ c. .
+Ẩ H . 2///2092: s Ồ ( Ỗ XS À
+ee EmRẤMXI ; oôNGô ì_ W BỘ nc;gưẫfi.
+[ ]uangsoh [ ] Nggr. Ôxrgôn /
+= | Elowm PZAuas - |Z =
+Hình 33.2 - Phân bố các chủng tộc trên thế giới
+IE Quan sát hình 33.2, hãy xác định các khu vực phân bố của các chủng tộc
+chính.
+112
+
+--- Trang 114 ---
+lI- NGHÔN NGỮ
+
+Ngôn ngữ là hệ thống những âm, những từ và những quy tắc kết hợp
+chúng với nhau đề làm công cụ giao tiếp giữa người với người, đề trao
+đổi với nhau những tình cảm, ý nghĩ, hiều biết, giúp cho việc hình thành
+các quan hệ xã hội.
+
+2. Dặc điểm
+
+Hiện nay trên thế giới có khoảng 4000 - 5000 ngôn ngữ khác nhau.
+Tất nhiên, đây chỉ là con số ước lượng bởi các ngôn ngữ hết sức đa
+dạng. Thậm chí ngay trong cùng một ngôn ngữ cũng có nhiều thó ngữ
+(tiếng địa phương).
+
+Mỗi dân tộc, môi quốc gia thường có một ngôn ngữ chính thức. Song
+cũng không ít các trường hợp có một số dân tộc nói cùng một thứ ngôn
+ngữ. Ví dụ, tiếng Anh không chỉ có người Anh sử dụng mà còn cả người
+Hoa Kì, người Ca-na-đa gốc Anh, người Ô-xtrây-li-a gốc Anh, người
+Xcôt-len, người Niu Di-lân, người Phi-lip-pin và nhiều dân tộc khác. Bên
+cạnh đó, một số ít quốc gia lại dùng nhiều ngôn ngữ và các ngôn ngữ
+được xem ngang hàng với nhau như tiếng Pháp và tiếng Anh ở
+Ca-na-đa ; tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng I-ta-li-a ở Thuy Sĩ.
+
+3. Các ngôn ngữ phô biến trên thế giới
+
+Các ngôn ngữ phô biến nhất trên thế giới hiện nay là : tiếng Hoa (hơn
+Ì tỉ người sử dụng), tiếng Anh (gần 500 triệu), tiếng Hin-đi (trên 400
+triệu), tiếng Tây Ban Nha (380 triệu), tiếng Nga (260 triệu), tiếng
+A Rập (trên 220 triệu), tiếng Ben-ga-li (gần 200 triệu), tiếng Bồ Đào
+Nha (trên 180 triệu), tiếng In-đô-nê-xi-a (trên 150 triệu), tiếng Pháp
+(gần 130 triệu), tiếng Nhạật (125 triệu), tiếng Đức (gần 120 triệu), tiếng
+Uốc-đu (100 triệu). Như vậy, trên 60% dân số thế giới nói bằng 13
+ngôn ngữ này.
+
+III- TÔN GIÁO
+
+Tôn giáo là thế giới quan và những hành vi tương ứng, liên quan đến
+niềm tin vào lực lượng siêu tự nhiên cũng như ảnh hưởng của nó tới đời
+sống con người, đồng thời là sự thể hiện một cách tướởng tượng các lực
+lượng tự nhiên và xã hội trong nhận thức con người.
+
+Tôn giáo là khía cạnh quan trọng của tâm lí và hành vi của con người.
+Niềm tin về phương diện tôn giáo có ảnh hướng tới hành vi ứng xử của
+
+113
+
+--- Trang 115 ---
+con người. Ở mức độ cao hơn, tôn giáo tác động tới nhận thức và thế
+giới quan của con người và từ đó ảnh hướng tới các hoạt động sản xuất,
+chính trị, văn hoá, tinh thần của toàn xã hội. Ø nhiều quốc gia trên thế
+giới, tôn giáo đã trở thành quốc giáo.
+2. Phân bố
+IE Quan sát hình 33.3, hãy xác định các khu vực phân bố các tôn giáo chủ
+yếu trên thế giới.
+SN N
+¬= XỔ W N n . NH
+GỈÍ __~.f.\*_x`t—`i-Ệổ'r—…<n_~'”;—F›`Ịểèe`;._ù-`Ị.Ị°'ya~ẩ²“'~“i“CJ1
+i G T m
+— N ư c y À 5ươx
+- n — l Q ợ N E n
+s NẺ... .
+; L NGmA : À )- DƯƠNNG |
+m…u [ ] ĐạoKhống Í~⁄| ĐạoDoThái [ — ]ác tôn giáo khác V.
+Hình 33.3 - Phân bố các tôn giáo trên thế giới
+Theo số liệu của Liên Hợp Quốc, hiện
+nay 83% dân số thế giới có theo tôn
+giáo. Trong số hơn 500 tôn giáo đang
+, : tồn tại, có 5 tôn giáo lớn với số lượng tín
+: ỉ đồ lên tới gần 3,9 tỉ, chiếm 77% số
+s người theo tôn giáo. Đó là đạo Cơ-đốc
+— — .. . s (còn gọi là Ki-tô) với các giáo phái quan
+U huả trọng nhất là Công giáo (gần 1 tí tín đồ),
+TIH â EtaE8 Tin lành (453,8 triệu) và Chính thống
+g, f ẹễ-. ˆ ạỉ_l_.;`ỈrJ_4ỊỊf`,Ả,L~`,,ì Q8O Ểiệu) : đạo Hồi 0-›Ẹlam) Qrẻn IEf
+- C HN KỆ n 2 n E tín đồ), đạo Hin-đu (An giáo) (750
+x . .v n ¬Ê : - ~ , ¬ đ Š
+E Y O Ế y Ợ ÿ n ã triệu), đạo Phật (344 triệu) và đạo Do
+Hình33.4-Thánhđịa Méc-caở ẢrậpXêút thái (18,2 triệu).
+114
+
+--- Trang 116 ---
+N. : ’ úì
+|
+j' P. Mỉ--t-ụ. ; - t /a
+.nì " ; ';..ủ' 1"" v
+- x ê n ' t FẦ L ê =
+, : Ĩ-—~"_~..,'__._ỉễ.ấ›-ể— : .X Ờ Q
+Hình 33.5 - Chùa Phật giáo ở Thái Lan
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy lập bảng trình bày các chủng tộc chính trên thế giới theo gợi ý
+dưới đây :
+Đặc điểm Môngôlôít Orôpêôft Nêgrô - Ôxtralôft
+- Da
+- Tóc
+- Sống mũi
+- Dạng môi
+Nơi phân bố chủ yếu
+2. Cho biết tên các ngôn ngữ phổ biến nhất trên thế giới.
+3. Nêu vai trò của tôn giáo trong đời sống kinh tế và văn hoá trên thế
+giới. Cho ví dụ cụ thể.
+LIờ
+
+--- Trang 117 ---
+Bài 34 PHAN BO DẠN CU. .
+CAC LOẠI HINH QUAN CƯ VA ĐO THỊ HOA
+I- PHÂN BỐ DÂN CƯ
+
+Phân bố dân cư là sự sắp xếp dân số một cách tự phát hoặc tự giác
+trên một lãnh thô nhất định, phù hợp với điều kiện sống và các yêu cầu
+của xã hội.
+
+Đề thê hiện tình hình phân bố dân cư trên một lãnh thó, người ta sử
+dụng tiêu chí mật độ dân số, được tính bằng tương quan giữa số dân
+trên diện tích tương ứng với số dân đó. Đơn vị tính là người/km®.
+
+2. Đặc điểm
+a) Biến dộng về phân bố dân cư theo thời gian
+bẽ
+à <) tulu
+l ..
+- l 4 Chấu Á
+Nmg LIAN s 602 TẠ ⁄ A 4 Châu Mĩ
+1750 1850 1989 2005
+Hình 34.1 - Phân bố dân cư giữa các châu lục (%)
+l Hlãy quan sát hình 34.1, nêu rõ sự thay đổi về tỉ trọng dân cư theo các
+châu lục. Giải thích.
+b) Phân bố dân cư không đồng đều trong không gian
+
+Theo thống kê năm 2005, trên Trái Đất có 6477 triệu người, mật độ
+dân số trung bình là 48 người/km2. Song, phân bố dân cư rất không
+đồng đều, có những vùng rất đông dân, lại có những vùng thưa dân,
+thậm chí nhiều vùng không có người Ở.
+
+IB Dựa vào bảng số liệu sau, hãy nhận xét tình hình phân bố dân cư trên thế
+giới hiện nay.
+116
+
+--- Trang 118 ---
+Bảng 34.1 Phân bố dân cư theo các khu vực, năm 2005
+= = =
+n số n n
+TT;Khu II Khu TT Khu
+S . (người Xề . (người ku (người
+km?) km2) km2)
+1 BắcPhi 23 7 Ca-ri-bê 166 13 Trung - Nam Á 143
+2 Đôngph 43 8 Nam Mĩ - ra Bắc Âu 55
+3 NamPhi 209 TrungMĩ 60 15 Đông Âu 93
+4 TâyPhi 45 10 ĐôngÁ 131 16 Nam Âu 115
+5 TrungPh 17 11 ĐôngNamÁ 124 17 Tây Âu 169
+6 BắcM s ì a Tây Á 45 18 Châu Đại Dương 4
+3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phân bố dân cư
+Phân bố dân cư là một hiện tượng xã hội có tính quy luật, do tác động
+tổng hợp của hàng loạt nhân tố, trong đó nguyên nhân quyết định là
+trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, tính chất của nền kinh tế, sau
+đó mới đến các nguyên nhân về điều kiện tự nhiên, lịch sử khai thác lãnh
+thô, chuyền cu...
+II- CÁC LOẠI HÌNH QUẦN CƯ
+Quâần cư là hình thức thê hiện cụ thê của việc phân bố dân cư trên bề
+mặt Trái Đất, bao gồm mạng lưới các điểm dân cư tồn tại trên một lãnh
+thô nhất định.
+2. Phân loại và đặc điểm
+Bảng 34.2. Các loại hình quần cư
+Loại hình Quần cư nông thôn Quần cư thành thị
+- Xuất hiện sớm, phân tán trong - Phát triển từ các điểm dân cư nông thôn
+Đặcđiểm  không gian - Tập trung dân cư với mật độ cao
+- Hoạt động nông nghiệp là chủ yếu - Hoạt động phi nông nghiệp là chủ yếu
+- Nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, - Công nghiệp
+nghề rừng)
+Chức năng . - Phi nông nghiệp (tiểu - thủ công nghiệp).. - Du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông
+- Hỗn hợp (nông nghiệp + tiểu, thủ công.. - Trung tâm kinh tế, hành chính - chính
+nghiệp) trị, văn hoá, thương mại - dịch vụ
+lặ Hlãy phân biệt hai loại hình quần cư chủ yếu. Cho ví dụ cụ thể.
+117
+
+--- Trang 119 ---
+_ "/IỊ'.' .
+! `ễẫ"'_'Ì -. : .. . ỀĨ"'ì . : -
+E u ; QI' u nỶ „n
+
+Hình 34.2 - Quang cảnh vùng nông thôn Nhật Bản
+
+Do ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá, loại hình
+quần cư nông thôn ngày nay đang có nhiều thay đôi về chức năng, cấu
+trúc và hướng phát triển. Ngoài hoạt động chủ yếu là nông nghiệp, các
+điệm quần cư nông thôn còn có thêm các chức năng khác như công
+nghiệp (chủ yếu là chế biến các sản phâẩm nóông nghiệp), thủ công
+nghiệp, du lịch...
+Kết quả là tỉ lệ
+dân không làm
+nông nghiệp
+Quá trình đô thị . c , e .'ỆỂ;àf…`…'a=a*-cJỊ’I'J_…Ị»_ .ư;es.;1..ẹ_Ĩ`f…
+
+~ Rư*XN-. ¿ - sãc —- x — . G
+
+hoá còn làm cho ự ~iGỂ — u táĩặỵ;;..*ẫẵị*ếẫ.bg_—a- - n
+kiến trúc, quy ẹ—²i" <đế, *'Ị ²cậ- ' ?'Ử % 4
+hoạch nôngthón . à n Y N n
+trở nên giần . I.› ˆ e r
+
+, .- ~ v x EJ Ä - s ... -
+giống với kiến “_ c N Ý ị'ẹềfr 2 e IẠ
+m .. n
+thành thị. lềit r kuó t m 22
+
+Hình 34.3 - Thành phố Mê-hi-cô
+118
+
+--- Trang 120 ---
+III- ĐÔ THỊ HOÁ
+Đô thị hoá là một quá trình kinh tế - xã hội, mà biều hiện của nó là sự
+tăng nhanh về số lượng và quy mô của các điểm dân cư đô thị, sự tập
+trung dân cư trong các thành phố, nhất là các thành phố lớn, là sự phố
+biến rộng rãi lối sống thành thị.
+2. Đặc điểm
+Quá trình đô thị hoá thê hiện ở ba đặc điểm chính :
+a) Xu hướng tăng nhanh dân số thành thị
+Bảng 34.3. Tỉ lệ dân cư thành thị và nông thôn, thời kì 1900 - 2005
+(Đơn vị : %)
+lä Hlãy nhận xét về tỉ lệ dân nông thôn và dân thành thị trên thế giới trong
+thời kì 1900 - 2005.
+Năm
+1900 1950 1970 1980 1990 2000 2005
+Khu vực
+Nông thôn 86,4 70,8 62.3 60,4 57,0 55.0 52,0
+Thành thị 13,6 29.2 37,7 39.6 43.0 45,0 48.0
+Toàn thế giới 1000 1000 1000 1000 1000 1000 100,0
+b) Dân cư tập trung vào các thành phố lớn và cực lớn
+SỐ lượng các thành phố có số dân trên ] triệu người ngày càng nhiều.
+Hiện nay, toàn thế giới có hơn 270 thành phố từ 1 triệu dân trở lên, 50
+thành phố có số dân vượt quá 5 triệu người.
+IE Hãy quan sát hình 34.4 và cho biết :
+— Những khu vực và quốc gia có tỉ lệ dân thành thị cao nhất.
+— Những khu vực và quốc gia có tỉ lệ dân thành thị thấp nhất.
+119
+
+--- Trang 121 ---
+Ế : Gà
+LƑ 4 ~ /Jhhu, ẽỉ',(_ £ẳaal:nr.K :
+v U tscre I s s ~. X N 7ØNC
+thún Ị"ị“vẽ DƯONG X Én.›'LaA2-J. '
+. vn
+" ’ỊI/
+—< Emx s HH .. L--“X-—=
+Hình 34.4 - Tỉ lệ dân thành thị thế giới, thời kì 2000 - 2005 (%)
+c) Lối sống thành thị phổ biến rộng rai
+Cùng với sự phát triển của quá trình đô thị hoá, lối sống thành thị
+được phôổ biến rộng rãi và có ảnh hướng đến lối sống của dân cư nông
+thôn về nhiều mặt.
+3. Ảnh hưởng của đô thị hoá đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường
+a) Ảnh hưởng tích cực
+Đô thị hoá không những góp phần đây nhanh tốc độ tăng trướng
+kinh tế, chuyền dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động mà còn làm thay
+đổi sự phân bố dân cư và lao động, thay đổi các quá trình sinh, tử và
+hôn nhân ở các đô thị...
+b) Ảnh hưởng tiêu Cực
+Đô thị hoá nếu không xuất phát từ công nghiệp hoá, không phù hợp,
+cân đối với quá trình công nghiệp hoá, thì việc chuyên cư Ô ạt từ nông
+thôn ra thành phố sẽ làm cho nông thôn mất đi một phần lớn nhân lực.
+Trong khi đó thì nạn thiếu việc làm, nghèo nàn ở thành phố ngày càng
+phát triển, điều kiện sinh hoạt ngày càng thiếu thốn, môi trường bị ô
+nhiềm nghiêm trọng, từ đó dân đến nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời
+sống kinh tế - xã hội.
+120
+
+--- Trang 122 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Cho bảng số liệu :
+Diện tích, dân số thế giới và các châu lục, thời kì 1995 - 2005
+Dân số (triệu người)
+Châu lục Diện tích (triệu km2)
+1995 2005
+Châu Đại Dương 8,5 28,5 33
+Châu Á (trừ LB Nga) 31,8 3458 3920
+Châu Âu (kể cả LB Nga) 23.0 727 730
+Châu Mĩ 42,0 775 888
+Châu Phi 30,3 728 906
+Toàn thế giới 135,6 5716,5 6477
+a) Tính mật độ dân số toàn thế giới và từng châu lục vào các năm
+1995 và 2005.
+b) Vẽ biểu đồ hình cột thê hiện sự thay đổi mật độ dân số giữa hai
+năm trên.
+c) Nhận xét.
+2. Phân biệt hai loại hình quần cư nông thôn và thành thị.
+3. Trình bày các đặc điểm của đô thị hoá, những mặt tích cực và tiêu
+cực của quá trình này.
+L
+
+--- Trang 123 ---
+Bài 35 Thực hành
+PHAN TỊCH BẠN ĐO PHAN BO DAN CƯ THE GIƠI
+|- CHUẨN BỊ
+Bản đồ Phân bốõ dân cư và đô thị lớn trên thế giới.
+II - NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+ZtX 22 í s
+u H I O i
+RU C GÔ Á : JÌNG
+Ể T tt T I
+[ ]<io |Z si-ioo NH >20S >
+t.ẵgẹ
+Hình 35.1 - Phân bố dân cư thế giới, năm 2000
+Dựa vào hình 35.1 (hoặc bản đồ Phân bố dân cư và đô thị lớn trên
+thế giới) và bảng 30.
+1. Hãy xác định các khu vực thưa dân và các khu vực tập trung dân cư đông đúc
+trên thế giới. Nêu ví dụ cụ thể.
+2. Tại sao lại có bức tranh phân bố dân cư không đồng đều như vậy ?
+122
+
+--- Trang 124 ---
+CƠ CAU NEN KIÌNH T.
+MỘT SỐ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
+SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+fflìl 51:§ CAC NGUON LỰC PHAT TRIEN KINH TE
+I - KHÁI NIỆM
+
+Nguôồn lực là tổng thê vị trí địa lí, các nguồn tài nguyên thiên nhiên,
+hệ thống tài sản quốc gia, nguồn nhân lực, đường lối chính sách, vốn và
+thị trường... ở cả trong nước và nước ngoài có thể được khai thác nhằm
+phục vụ cho việc phát triển kinh tế của một lãnh thô nhất định.
+
+Nguồn lực không phải là bất biến. Nó thay đối theo không gian và
+thời gian. Con người có thể làm thay đổi nguồn lực theo hướng có lợi
+cho mình.
+
+II- PHÂN LOẠI NGUÔN LỰC
+1. Căn cứ vào nguồn gốc
+Căn cứ vào nguồn gốc, có thê phân loại nguồn lực như sau :
+Nguồn lực
+Vị trí địa lí Tự nhiên Kinh tế - xã hội
+Ể Khoa
+Kinh Chính
+. ẵíâSà hqỂễí3 -. sách
+T hính Khí Sinh Khoá Thị à
+msỄ ) ỉ Ẹ Đất hậu Nước Biển vật .e,ànI'Ig Ẻắẵn Vốn n mJJàật `Ịthẳu
+giao động công phát
+thông nghệ triển
+lä Dựa vào sơ đồ trên, em hãy nêu các nguồn lực phát triển kinh tế.
+123
+
+--- Trang 125 ---
+2. Căn cứ vào pham vi lãnh thổ
+Căn cứ vào phạm vi lãnh thô, có thê phân chia nguồn lực thành hai loại :
+a) Nguồn lực trong nước
+
+Nguồn lực trong nước (còn gọi là nội lực) bao gồm các nguồn lực tự
+nhiên, nhân văn, hệ thống tài sản quốc gia, đường lối chính sách đang
+được khai thác.
+
+Nguồn lực trong nước đóng vai trò quan trọng, có tính chất quyết định
+trong việc phát triển kinh tế của môi quốc gia.
+
+b) Nguồn lực nước ngoài
+
+Nguồn lực nước ngoài (còn gọi là ngoại lực) bao gồm khoa học -
+kĩ thuật và công nghệ, nguồn vốn, kinh nghiệm về tổ chức và quản lí sản
+xuất và kinh doanh... từ nước ngoài.
+
+Nguồn lực nước ngoài có vai trò quan trọng, thậm chí đặc biệt quan
+trọng đối với nhiều quốc gia đang phát triển ở những giai đoạn lịch sử
+cụ thề.
+
+Mặc dù có vai trò khác nhau, nhưng giữa nguồn lực trong nước và
+nguồn lực nước ngoài có mối quan hệ mật thiết với nhau. Đây là mối
+quan hệ hỏ trợ, hợp tác, bồ sung cho nhau trên nguyên tắc bình đẳng,
+cùng có lợi và tôn trọng độc lập chủ quyền của nhau. Xu thế chung là
+các quốc gia cố gắng kết hợp nguồn lực trong nước (nội lực) với nguồn
+lực nước ngoài (ngoại lực) thành sức mạnh tông hợp đề phát triên kinh
+tế nhanh và bền vững.
+
+IB Em hãy nêu ví dụ về các nguồn lực nước ngoài.
+III- VAI TRÒ CỦA NGUÔN LỰC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ
+
+Nguồn lực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế và xã hội
+của môi quốc gia.
+
+— Vị trí địa lí tạo thuận lợi hay gây khó khăn trong việc trao đổi, tiếp
+cận hay cùng phát triển giữa các vùng trong một nước, giữa các quốc
+gia với nhau. Trong xu thế hội nhập của nền kinh tế thế giới, vị trí địa
+lí là một nguồn lực góp phần định hướng có lợi nhất trong phân công lao
+động quốc tế.
+
+— Nguồn lực tự nhiên là cơ sở tự nhiên của quá trình sản xuất. Đó là
+những nguồn vật chất vừa phục vụ trực tiếp cho cuộc sống, vừa phục vụ
+cho phát triển kinh tế. Sự giàu có và đa dạng về tài nguyên thiên nhiên
+tạo lợi thế quan trọng cho sự phát triên.
+
+124
+
+--- Trang 126 ---
+— Nguồn lực kinh tế - xã hội, nhất là dân cư và nguồn lao động, nguồn
+vốn, khoa học - kĩ thuật và công nghệ, chính sách toàn cầu hoá, khu vực
+hoá và hợp tác, có vai trò quan trọng đề lựa chọn chiến lược phát triên
+phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước trong từng giai đoạn.
+
+Hiều biết và đánh giá đúng cũng như biết huy động tối đa các nguồn
+lực sẽ thúc đây quá trình phát triển kinh tế ở mỗi quốc gia. Các nước
+đang phát triển muốn nhanh chóng thoát khỏi sự nghèo nàn, tụt hậu cần
+phải phát hiện và sử dụng hợp lí, có hiệu quả các nguồn lực sản có trong
+nước, đồng thời tranh thủ các nguồn lực từ bên ngoài, nhất là từ các
+nước phát triên.
+lE Em hãy nêu dẫn chứng cụ thể về vai trò của từng nguồn lực đối với sự
+phát triển kinh tế.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nguồn lực là gì ? Phân biệt các loại nguồn lực.
+2. Hãy nêu quan hệ giữa nguồn lực bên trong và nguồn lực bên ngoài.
+3. Em hãy cho biết ý nghĩa của từng loại nguồn lực đối với sự phát
+triển kinh tế.
+125
+
+--- Trang 127 ---
+CƠ CAU NEN KINH TE
+I- KHÁI NIỆM VỀ CƠ CẤU KINH TẾ
+Cơ cấu kinh tế là tổng thê các ngành, linh vực, bộ phận kinh tế có
+quan hệ hữu cơ tương đối ồn định hợp thành.
+Nội dung chủ yếu của cơ cấu kinh tế là :
+— Tổng thê của các bộ phận (thành phần) hợp thành.
+— Các mối quan hệ hữu cơ tương đối ôn định theo một tương quan hay
+ti lệ nhất định.
+2. Cơ cấu nềên kinh tế
+Cơ cấu nền kinh tế bao gồm ba bộ phận cơ bản hợp thành : cơ cấu
+ngành kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế và cơ cấu lãnh thô.
+Cơ cấu nền kinh tế
+/I/l-I’./'—4 ~
+Cơ cấu ngành Cơ cấu thành phần kinh
+lâm. -. Côn kihtS  đốoovốn - Toền u l
+nghiệp- Dịch vụ ˆ và Quốcgia Vùng
+ngư xây dựng trong đầu tư khu vực
+nghiệp nước nước ngoài
+IE Dựa vào sơ đồ trên, em hãy phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền
+kinh tế.
+a) Cơ cấu ngành kinh tế
+IE Dựa vào sơ đồ trên và sự hiểu biết của bản thân, hãy kể tên các ngành
+kinh tế.
+b) Cơ cấu thành phân kinh tế
+Cơ cấu thành phần kinh tế phản ánh sự tồn tại của các hình thức
+sở hữu. Hiện nay ở nước ta có các thành phần kinh tế sau : kinh tế trong
+nước (kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thề, kinh tế tư nhân, kinh tế cá thề,
+kinh tế hôn hợp) và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
+126
+
+--- Trang 128 ---
+c) Cơ cấu lãnh thổ
+
+Nền kinh tế quốc dân là một không gian thống nhất, được tổ chức
+chặt chẽ, là sản phẩm của quá trình phân công lao động theo lãnh thô.
+Những khác biệt về điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, những
+nguyên nhân lịch sử... đã dân đến sự phát triển không giống nhau giữa
+các vùng. Ứng với mỏi cấp phân công lao động theo lãnh thổ có cơ cấu
+lãnh thó nhất định : toàn cầu và khu vực, quốc gia, các vùng lãnh thổ
+trong phạm vi quốc gia.
+
+lI- CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NÊN KINH TẾ
+1. Tổng sản phẩm trong nước
+
+Tổng sản phẩm trong nước (viết tắt tiếng Anh là GDP) là tông sản
+phẩm hàng hoá và dịch vụ tiêu dùng cuối cùng mà một nền kinh tế tạo
+ra bên trong một quốc gia, không phân biệt do người trong nước hay
+người nước ngoài làm ra, ở một thời kì nhất định, thường là một năm.
+
+GDP thường được sử dụng đề phân tích cơ cấu kinh tế, tốc độ tăng
+trưởng của nền kinh tế, trình độ phát triển và mức sống của con người.
+
+2. Tổng thu nhập quốc gia
+
+Tông thu nhập quốc gia (viết tắt tiếng Anh là GNI) băng GDP cộng
+chênh lệch giữa thu nhập nhân tố sản xuất từ nước ngoài với thu nhập
+nhân tố sản xuất cho nước ngoài, trong một thời kì nhất định, thường
+là một năm.
+
+ƠNI lớn hơn hay nhỏ hơn GDP tuỳ thuộc mối quan hệ kinh tế (đầu tư
+vốn, lao động...) giữa một nước với nhiều nước khác. Nhìn chung,
+những nước có vốn đầu tư ra nước ngoài cao thì GNI lớn hơn GDP.
+Ngược lại, những nước đang tiếp nhận đầu tư nhiều hơn là đầu tư ra
+nước ngoài sẽ có GDP lớn hơn GƠNI.
+
+Trên phạm vi toàn thế giới, GDP tăng nhanh qua các năm (tốc độ
+tăng trưởng bình quân năm khoảng 3,6%) và đạt tới gần 40,9 nghìn tỉ
+USD năm 2004, gấp 16 lần năm 1900. Các nước kinh tế phát triển
+chiếm 2/3 tông GDP của toàn cầu.
+
+3. GNI và GDP bình quân đầu người
+
+Đềê so sánh mức sống của dân cư ở các nước khác nhau, người ta
+thường dùng các chỉ số GDP và GNI bình quân đầu người. GNI/đầu
+người và GDP/đầu người được tính bằng GNI và GDP chia cho tổng số
+dân ở một thời điểm nhất định.
+
+Chỉ số thu nhập theo đầu người phản ánh trình độ phát triên kinh tế
+của các quốc gia và được coi là một trong những tiêu chí quan trọng đề
+đánh giá chất lượng cuộc sống.
+
+IB Dựa vào hình 37.1, em hãy nhận xét về sự phân hoá GDP/người giữa các
+nhóm nước.
+127
+
+--- Trang 129 ---
+N ISN .. 7 H . N
+„ | L 1<s Ù |1m2i-2ựzor [ ]z10050
+Hình 37.1 - GDP tính theo đầu người, năm 2000
+4. Cơø cấu ngành trong GDP
+
+Đê đánh giá nền kinh tế của một nước, người ta còn căn cứ vào cơ
+cấu ngành trong GDP. Số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB)
+chỉ rõ sự khác nhau về cơ cấu ngành giữa các nhóm nước có trình độ
+phát triển kinh tế khác nhau. Các nước kinh tế phát triển thường có tỉ
+trọng dịch vụ rất lớn. Ngược lại, các nước đang phát triển có nền kinh
+tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp thì phần đóng góp của dịch vụ trong cơ
+cấu GDP thường từ 30 - 50%.
+
+Xu thế chung khi chuyên từ một nền kinh tế kém phát triển sang một
+nền kinh tế phát triển là giảm nhanh tỉ trọng nông nghiệp cả trong cơ
+cấu lao động lân cơ cấu GDP, đồng thời tăng tương ứng trong cơ cấu
+GDP và lao động của khu vực công nghiệp ở giai đoạn đầu và tăng cơ
+cấu lao động, cơ cấu GDP của khu vực dịch vụ ở giai đoạn sau.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Em hãy phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền kinh tế.
+
+2. Hãy nêu các tiêu chí đánh giá nền kinh tế của một quốc gia.
+
+3. Vì sao các nước đang phát triển, trong đó có nước ta, phải chuyển
+dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỉ trọng các ngành công nghiệp
+và dịch vụ ?
+
+128
+
+--- Trang 130 ---
+Bài 38 Thực hành
+XAY DỰNG BIEU ĐO ĐỊA LÍ KINH TE - XA HỌI
+|- CHUẨN BỊ
+— Máy tính bỏ túi.
+— Thước kẻ, compa, thước đo độ, bút chì, bút màu.
+II- NỘI DỤUNG THỰC HÀNH
+Dựa vào bảng số liệu :
+Cơ cấu GDP của thế giới và các nhóm nước, thời kì 1980 - 2004
+(Đơn vị : %)
+1980 2004
+Nhóm nước
+L I II L II II
+Các nước có thu nhập cao 3 x;4 60 2 27 ˆ
+Các nước có thu nhập trung bình 12 42 46 11 38 51
+Các nước có thu nhập thấp 31 38 31 25 25 50
+Toàn thế giới 7 38 55 4 32 64
+I: Nông, lâm, ngư nghiệp .. II : Công nghiệp và xây dựng .. III : Dịch vụ
+1. Vẽ biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu GDP của thế giới và các nhóm nước
+năm 2004. Nêu nhận xét.
+2. Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu GDP của thế giới và ba nhóm nước trong
+thời kì 1980 - 2004.
+129
+
+--- Trang 131 ---
+Chương XỦ
+^ ọ ^
+NOÓNG NGHĨEP
+
+VAI TRO VÀ ĐẠC ĐIEM CỦA NONG NGHIỆP.
+
+L IJ CÁC NHAN TO ANH HƯƠNG TỚI PHAT TRIEN
+VÀ PHAN BỘ NONG NGHIẸP
+
+[- VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NÔNG NGHIỆP
+
+1. Vai trò
+
+Nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm nông - làâm - ngư nghiệp.
+
+Sản xuất nông nghiệp không những cung cấp lương thực, thực phẩm
+cho con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp
+sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phâm
+mà còn sản xuất ra những mặt hàng có giá trị xuất khẩu, tăng thêm
+nguồn thu ngoại tệ. Hiện tại cũng như trong tương lai, nông nghiệp vân
+đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội loài người, không
+ngành nào có thê thay thế được. Trên 40% số lao động trên thế giới
+đang tham gia vào hoạt động nông nghiệp. Đảm bảo an ninh lương thực
+là mục tiêu phấn đấu của môi quốc gia, góp phần ôn định chính trị, phát
+triền kinh tế.
+
+IE Tai sao đối với các nước đang phát triển, đông dân thì đấẩy mạnh sản xuất
+nông nghiệp là nhiệm vụ chiến lược hàng đâu ?
+
+2. Đặc điểm
+IE Dựưa vào sơ đồ sau, nêu ví dụ cụ thể để chứng minh cho từng đặc điểm
+của sản xuất nông nghiệp. Theo em, đặc điểm nào là quan trọng nhất,
+tại sao ?
+
+130
+
+--- Trang 132 ---
+ĐẶC ĐI���M CỦA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
+Đất trồng là tư Cây trồng, vật Sản xuất nông Sản xgất . Nông nghiệp ngày
+¿ Ề . a : nghiệp phụ càng trở thành
+liệu sản xuất nuôi là đối nghiệp cótính ,„ ào điể b sản x
+chủ yếu tượng lao động mùa vụ ủc ngành sản xu
+kiện tự nhiên hàng hoá
+| | | | |
+- Xây dựng cơ
+Ể cấu nôn :
+- Duy trì và -. nghiệp hgợp w  Đảmbảo q,ây - Hình thành các
+n /Ä N vgiốn -cl m đủ 5 yếu tố : vùng nông
+phì của đất trọng quy luật : errzìgJ<;art1lil'1 nhiệt độ, nước, nghiệp chuyên
+- Sử dụng đất sinh học, quy C Ngềg ánh sáng, canh
+hợp lí và tiết luật tự nhiên - Phát triển không khí và - Đẩy mạnh chế
+kiệm : - dinh dưỡng biến nông sản
+ngành nghề
+dịch vụ
+ll- CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NÔNG NGHIỆP
+1. Các nhân tố tự nhiên
+
+Các nhân tố tự nhiên là tiền đề cơ bản đề phát triên và phân bố nông
+nghiệp. MỖỗi loại cây trồng, vật nuôi chỉ có thê sinh trưởng và phát triên
+trong những điều kiện tự nhiên nhất định. Các điều kiện tự nhiên quan
+trọng hàng đầu là đất, nước và khí hậu. Chúng sẽ quyết định khả năng
+nuôi trồng các loại cây, con cụ thê trên từng lãnh thô, khả năng áp dụng
+các quy trình sản xuất nông nghiệp, đồng thời có ảnh hưởng lớn đến
+năng suất cây trồng, vật nuôi.
+
+a) Đất dại
+
+Đất đai là cơ sở đầu tiên, quan trọng nhất đê tiến hành trồng trot,
+chăn nuôi. Quỹ đất, tính chất đất và độ phì của đất có ảnh hướng đến
+quy mô, cơ cấu, năng suất và sự phân bố cây trồng, vật nuôi. Đất nào,
+cây ấy. Kinh nghiệm dân gian đã chỉ rõ vai trò của đất đối với sự phát
+triền và phân bố nông nghiệp.
+lä Ở địa phương em có những loại đất nào ? Trên đó, người ta trồng những
+loại cây gì ?
+
+Nguồn tài nguyên đất nông nghiệp trên thế giới rất hạn chế, chỉ
+chiếm 12% diện tích tự nhiên, trong khi số dân vản không ngừng tăng
+lên. Tuy diện tích đất hoang hoá còn nhiều, nhưng việc khai hoang, mở
+rộng diện tích đất nông nghiệp rất khó khăn, đòi hỏi nhiều công sức và
+tiền của. Đó là chưa kề đến việc mất đất do nhiều nguyên nhân như
+
+l31
+
+--- Trang 133 ---
+xói mòn, rửa trôi, nhiễm mặn và chuyên đổi mục đích sử dụng. Vì vậy,
+con người cần phải sử dụng hợp lí diện tích đất nông nghiệp hiện có và
+bảo vệ độ phì của đất.
+
+b) Khí hậu và nguồn nước
+
+Khí hậu và nguồn nước có ảnh hướng mạnh mẽ tới việc xác định cơ
+cấu cây trồng, thời vụ, khả năng xen canh, tăng vụ và hiệu quả sản xuất
+nông nghiệp ở từng địa phương. Sự phân chia các đới trồng trọt chính
+trên thế giới như nhiệt đới, cận nhiệt, ôn đới và cận cực liên quan tới sự
+phân đới khí hậu. Sự phân mùa của khí hậu quy định tính mùa vụ trong
+sản xuất và tiêu thụ sản phâm.
+
+Các điều kiện thời tiết có tác dụng kìm hãm hay thúc đây sự phát
+sinh và lan tràn dịch bệnh cho vật nuôi, các sâu bệnh có hại cho cây
+trồng. Những tai biến thiên nhiên như lù lụt, hạn hán, bảo... gây thiệt hại
+nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp. Chính điều này làm cho nông
+nghiệp có tính bấp bênh, không ôn định.
+
+IE Hãy nêu cơ cấu mùa vụ ở địa phương em.
+c) Sinh vật
+
+Sinh vật với các loài cây con, đồng cỏ và nguồn thức ăn tự nhiên là
+cơ sở đề thuần dưỡng, tạo nên các giống cây trồng và vật nuôi, Cơ sỞ
+thức ăn tự nhiên cho gia súc và tạo điều kiện cho phát triển chăn nuôi.
+
+2. Các nhân tố kinh tế - xã hội
+
+Các nhân tố kinh tế - xã hội có ảnh hướng quan trọng tới phát triên
+
+và phân bố nông nghiệp.
+a) Dân cư và nguồn lao dộng
+
+Dân cư và nguồn lao động ảnh hướng tới hoạt động nông nghiệp ở
+hai mặt : vừa là lực lượng sản xuất trực tiếp vừa là nguồn tiêu thụ các
+nông sản. Các cây trồng và vật nuôi cần nhiều công chăm sóc đều phải
+phân bố ở những nơi đông dân, có nhiều lao động. Truyền thống sản
+xuất, tập quán ăn uống của các dân tộc có ảnh hưởng không nhỏ tới sự
+phân bố cây trồng, vật nuôi.
+
+b) Các quan hệ sở hữu ruộng dất
+
+Các quan hệ sở hữu ruộng đất có ảnh hướng rất lớn tới con đường
+phát triển nông nghiệp và các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp.
+Việc thay đôi quan hệ sở hữu ruộng đất ở môi quốc gia thường gây ra
+những tác động rất lớn tới phát triển nông nghiệp.
+
+132
+
+--- Trang 134 ---
+c) Tiến bộ khoa học - kĩ thuật
+Tiến bộ khoa học - kĩ thuật trong nông nghiệp thê hiện tập trung ở
+các biện pháp cơ giới hoá (sử dụng máy móc trong các khâu làm đất,
+chăm sóc và thu hoạch), thuy lợi hoá (xây dựng hệ thống kênh tưới tiêu,
+hoặc áp dụng tưới tiêu theo khoa học), hoá học hoá (sử dụng rộng rãi
+phân hoá học, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, chất kích thích cây trồng...), điện
+khí hoá (sử dụng điện trong nông nghiệp), thực hiện cuộc cách mạng
+xanh (tạo ra và sử dụng các giống mới có năng suất cao) và áp dụng
+công nghệ sinh học (lai giống, biến đổi gen, cấy mô...).
+Nhờ áp dụng rộng rãi các tiến bộ
+S khoa học - kĩ thuật, con người hạn chế
+S — được những ảnh hưởng của điều kiện
+, tự nhiên, chủ động hơn trong hoạt
+Ẻ'JỄJẶ_ động nông nghiệp, nâng cao năng suất
+E ủ_J,ĨỀ—…—. và sản lượng.
+lE Hãy nêu một ví dụ cụ thể ở Việt Nam
+_ .N hay ở địa phương để chứng minh vai trò
+, , ~ 27 * 1= . của tiến bộ khoa học - kĩ thuật đối với sản
+Hình 39 - Áp dụng tưới tiêukhoahọcở Nhật Bản.. xuất nông nghiệp.
+d) Thị trường
+Thị trường tiêu thụ có tác động mạnh mẽ đến sản xuất nông nghiệp và
+giá cả nông sản. Thị trường còn có tác dụng điều tiết đối với sự hình thành
+và phát triển các vùng chuyên môn hoá nông nghiệp. Xung quanh các
+thành phố, các trung tâm công nghiệp lớn ở nhiều nước trên thế giới đều
+hình thành vành đai nông nghiệp ngoại thành với hướng chuyên môn hoá
+sản xuất rau, thịt, sữa, trứng cung cấp cho nhu cầu của dân cư.
+Ngoài ra, đường lối chính sách phát triển kinh tế nói chung, phát triên
+nông nghiệp nói riêng cũng có ảnh hướng lớn đến sản xuất nông nghiệp.
+CÂUHÓIVÀBÀITẬ . .  ^ƒé⁄
+1. Hãy nêu vai trò của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế và đời
+sống xã hội.
+2. Chứng minh rằng điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên là
+tiền đề cơ bản để phát triển và phân bố nông nghiệp.
+3. Các nhân tố kinh tế - xã hội có ảnh hưởng như thế nào đến phát
+triển và phân bố nông nghiệp ?
+135
+
+--- Trang 135 ---
+Bêli LHh ĐỊA LÍ NGANH TRONG TRỌT
+|- VAI TRÒ CỦA NGÀNH TRÔNG TRỌT
+Trồng trọt là nền tảng của sản xuất nông nghiệp, cung cấp lương thực,
+thực phâm cho dân cư, nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến
+là cơ sở đề phát triển chăn nuôi và còn là nguồn xuất khâu có giá trị.
+Theo giá trị sử dụng, cây trồng được phân thành các nhóm : cây
+lương thực, cây công nghiệp, cây thực phẩm.
+II - CÂY LƯƠNG THỰC
+1. Vai trò
+Các cây lương thực là nguồn chủ yếu cung cấp tinh bột và cả chất
+dinh dưỡng cho người và gia sức, cung cấp nguyên liệu cho ngành công
+nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm và còn là hàng hoá xuất khẩâu có
+giá trị.
+2. Các cây lương thực chính
+a) Lúa gạo
+Lúa gạo là cây lương thực của miền nhiệt đới, đang nuôi sống hơn
+50% số dân thế giới, chiếm trên 28% sản lượng lương thực. Cây lúa ưa
+khí hậu nóng, âm, chân ruộng ngập nước và cần nhiều công chăm sóc.
+Vùng trồng lúa gạo chủ yếu hiện nay là khu vực châu Á gió mùa với trên
+9/10 sản lượng lúa gạo của thế giới. Tuy nhiên, do các nước trong khu
+vực này đều rất đông dân
+— với tập quán lâu đời dùng
+n S lúa gạo, nên lúa gạo sản
+: u _S -XX xuất ra chủ yếu để sử
+~J*_ L ñ dụng trong nước. Lượng
+¡ .Nv . ị4 ữ i N gạo xuất khẩu hằng năm
+.. - chiếm tỉ trọng rất nhỏ
+R : - . u —< trong tổng sản lượng trên
+L VUN _ H . 580 triệu tấn (gần 4%-
+N n N H : ' khoảng trên 20 triệu tấn).
+A N U - A i G n kE Thái Lan, Việt Nam và
+g : N EN 22022022 H Hoa Kì.. là các nước
+ˆ xuất khẩu gạo nhiều nhất
+Hình 40.1 - Cánh đồng trồng lúa nước ở In-đô-nê-xi-a tren thể giới.
+134
+
+--- Trang 136 ---
+b)ì Lúa mì
+Lúa mì được trồng phô biến ở miền khí hậu ôn đới, cận nhiệt đới và
+cả ở vùng núi nhiệt đới. Lúa mì ưa khí hậu ấm, khô và cần đất đai màu
+mỡ, nhiều phân bón, nhiệt độ thấp vào đầu thời kì sinh trưởng. Sản
+lượng lúa mì hằng năm khoảng trên 550 triệu tấn, chiếm 28% sản lượng
+lương thực. Trung Quốc đứng đầu thế giới về sản lượng lúa mì, tiếp
+theo là Ấn Độ, Hoa Kì, Pháp, LB Nga, Ca-na-đa, Ô-xtrây-li-a. Khác với
+lúa gạo chỉ có một phần nhỏ sản lượng được xuất khẩâu, thị trường lúa
+mì là thị trường lương thực lớn nhất thế giới. Từ 20% đến 30% sản
+lượng lúa mì của thế giới được dùng đề buôn bán trên thị trường.
+Hoa Kì và Ca-na-đa là hai nước xuất khâu lúa mì lớn nhất thế giới.
+T '.'.u' _ — . - ¬
+ĩ ' ,M, `!. Ñ . m '\' 3
+S n M Ể ¬ é
+`i_ I\ -`IẢ " f ;,1 Ị.Ự
+: ì 0229074 ế
+. laøz đ
+Ế ##z ..rv. : ấ-'V; ỤỪJ 4 :'.";" J—l"l . ⁄v JN\ ý_'u"', ,ì ". f,
+Hình 40.2 - Bông lúa mì và cánh đồng lúa mì
+lš Vì sao sản lượng xuất khẩu lúa mì lại rất nhiều so với lúa gạo ?
+c) Ngô
+Ngô là cây trồng của miền nhiệt đới, nhưng hiện nay ngô còn được
+trồng phó biến ở miền cận nhiệt đới và một phần ôn đới. Sản lượng ngô
+của thế giới hiện nay chiếm 29% sản lượng lương thực và dao động ở
+mức 600 triệu tấn/năm. Chỉ riêng Hoa Kì đã cung cấp trên 2/5 sản
+lượng ngô toàn thế giới. Các nước trồng nhiều ngô khác là Trung Quốc,
+Bra-xin, Mê-hi-cô, Pháp, Ac-hen-ti-na...
+3. Các cây lương thực khác
+Các cây lương thực khác (còn gọi là cây hoa màu) được trồng chủ
+yếu đê làm thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu đề nấu rượu, cồn, bia và
+đối với nhiều nước đang phát triển ở châu Phi và Nam A còn được dùng
+làm lương thực cho người. Nhìn chung, các cây hoa màu dê tính, không
+l55
+
+--- Trang 137 ---
+kén đất, không đòi hỏi nhiều phân bón, nhiều công chăm sóc và đặc biệt
+là có khả năng chịu hạn giỏi.
+E Em hãy cho biết ở nước ta có thể trồng được những loại cây hoa màu nào ?
+Cây hoa màu của miền ôn đới có đại mạch, mạch đen, yến mạch,
+khoai tây ; ở miền nhiệt đới và cận nhiệt khô hạn có kê, cao lương, khoai
+lang, sắn.
+X z Ìừầ_ầ.ủì v ỰA. a
+TS, s G Ờ VNO
+: y L IđPRI ;4 Ẻ : | £ # ể
+0NG - = a G x
+`_Ì.. » Edu.„ E-lv, |~z⁄⁄ —“ —
+— — Lúa nỶ Ÿ —
+Hình 40.3 - Phân bố các cây lương thực chủ yếu trên thế giới
+IB Hãy quan sát hình 40.3, nêu nhận xét về sự phân bố của các cây lúa gạo,
+lúa mì và ngô.
+lll- CÂY CÔNG NGHIỆP
+1. Vai trò và đặc điểm
+— Các cây công nghiệp cho sản phẩm đề dùng làm nguyên liệu cho công
+nghiệp chế biến, đặc biệt là công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công
+nghiệp thực phẩm. Phát triển cây công nghiệp còn khắc phục được tính
+mùa vụ, tận dụng tài nguyên đất, phá thế độc canh và góp phần bảo vệ
+môi trường. Giá trị sản phẩm của các cây công nghiệp tăng lên nhiều lần
+sau khi được chế biến. Vì thế, ở các vùng trồng cây công nghiệp thường
+có các xí nghiệp chế biến sản phâm của các cây này. Ơ nhiều nước đang
+136
+
+--- Trang 138 ---
+phát triển thuộc miền nhiệt đới và cận nhiệt, các sản phẩm cây công
+nghiệp là các mặt hàng xuất khâu quan trọng.
+— Đa phần các cây công nghiệp là cây ưa nhiệt, ưa âm, đòi hỏi đất thích
+hợp, cần nhiều lao động có kĩ thuật và kinh nghiệm. Do vậy, cây công
+nghiệp chỉ được trồng ở những nơi có điều kiện thuận lợi nhất, tạo nên
+các vùng trồng cây công nghiệp tập trung.
+2. Các cây công nghiệp chủ yếu
+Các loại
+m sinh thái P
+y côn0 n NO Đặc điểm sinh thá hân bố
+Cây lấyđường - Đòi hỏi nhiệt, ẩm rất cao và phân :
+k à a aa n - Ở miền nhiệt đới. Trồng nhiều ở
+* Mía hoá theo mùa. Y -
+- Thích hợp với đất phù sa mới — ..
+Ô-xtrây-li-a, Cu-ba, Thái Lan.
+* Củ cải đường s 111E!Ờng ưông fflỄn canh ỵỚi lú`a mì. - Ở miền ôn đới và cận nhiệt. Tập
+- Thích hợp với đất đen, đất phù sa ; trung ở các nước Pháp, CHLB
+yêu cầu được cày bừa kĩ và bón Đức, Hoa Kì, U-crai-na, Ba Lan...
+phân đầy dủ.
+- Ở miền nhiệt đới và cận nhiệt đới
+Cây lấy sợi -Ưanóngvàánhsáng,khínậuổn. gió mùa.
+N- H định. - Trồng nhiều ở Trung Quốc, Hoa
+Cây bông - C���n đất tốt và nhiều phân bón. Kì, Ấn Độ, Pa-kit-xtan,
+U-dơ-bê-kit-xtan.
+; - Ở miền nhiệt đới, cận nhiệt và cả
+Cây lấy dầu ôn đới. Được trồng nhiều ở Hoa Kì
+- Ưa ẩm, đất tơi xốp, thoát nước. (chiếm gần 50% sản lượng thế
+* Cây đậu tương giới), Bra-xin, Ac-hen-ti-na,
+Trung Quốc...
+ẵắỂẵh n - Ở miền cận nhiệt đới.
+N - Thích hợp với nhiệt độ ôn hoà, - Ấn Độ, Trung Quốc là 2 nước có
+Chè lượng mưa nhiều nhưng rải đều sản lượng chè lớn nhất (mỗi nước
+quanh năm, đất chua. 25% tổng sản lượng của toàn thế
+giới), Xri Lan-ca, Kê-ni-a,
+\ Việt Nam...
+* Cà phê -Ưanhiệt, ẩm,đấttơixốp,nhấtlà . - Ở miền nhiệt đới.
+đất badan và đất đá vôi. - Sản lượng cà phê lớn tập trung ở
+Bra-xin, Việt Nam, Cô-lôm-bi-a...
+| - Ưa nhiệt, ẩm và không chịu đư
+Cây lấy nhựa gió ủảẵ. Q N Ớ || gưa ể trồng ở vùng nhiệt đới ẩm :
+* Cao su : HN ỚNG Đông Nam A, Nam A, Tây Phi.
+- Thích hợp nhất với đất badan.
+lỗi
+
+--- Trang 139 ---
+l Dựụa vào hình 40.4, hãy cho biết vùng phân bố của một số cây công
+nghiệp chủ yếu. Giải thích.
+«“ ":-ịr’.'Affl.'..J'_ ợ m aS `-“Ạ_' . G [ . 2EINNHG. | — t,
+: T A HN Y A ÚC T.
+N E A 2
+)."I- -ÿự. : i K ự .. n “.) ,
+X\Y777/2
+W ® càpng Š ceosu "_,,
+— II T N TN Zz—zx=
+Hình 40.4 - Phân bố các cây công nghiệp chủ yếu trên thế giới
+$ .Ễ ® jlẵ' 7 / ~
+Hình 40.5 - Cây ca cao và quả ca cao Hình 40.6 - Cây củ cải đường
+IV - NGÀNH TRỒNG RỪNG
+1. Vai trò của rừùng
+Rừng có vai trò quan trọng đối với môi trường và cuộc sống của con
+người. Rừng có tác dụng điều hoà lượng nước trên mặt đất, là lá phối
+xanh của Trái Đất, góp phần to lớn vào việc hình thành và bảo vệ đất,
+chống xói mòn. Rừng là nơi bảo tồn nguồn een quý giá. Rừng còn cung
+138
+
+--- Trang 140 ---
+cấp các lâm, đặc sản phục vụ cho nhu cầu sản xuất và đời sống như gó
+cho công nghiệp, xây dựng và dân sinh, nguyên liệu làm giấy, thực
+phẩm đặc sản, các dược liệu quý có tác dụng chữa bệnh và nâng cao sức
+khoẻ cho con người.
+2. Tình hình trông rừng
+Trên thế giới, rừng đang bị tàn phá nghiêm trọng bởi chính con người.
+Trồng rừng có ý nghĩa quan trọng không chỉ đề tái tạo nguồn tài
+nguyên rừng mà còn góp phần bảo vệ môi trường bền vững. Diện tích
+rừng trồng trên toàn thế giới ngày càng được mở rộng, từ 17,8 triệu ha
+năm 1980 lên 43,6 triệu ha năm 1990 và đạt tới trên 187 triệu ha năm
+2000. Diện tích trồng mới trung bình hằng năm khoảng 4,5 triệu ha.
+Những nước có diện tích rừng trồng lớn nhất là Trung Quốc, Ấn Độ,
+LB Nga, Hoa Kĩ...
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy nêu sự phân bố của lúa mì, lúa gạo và ngô trên thế giới. Giải
+thích nguyên nhân.
+2. Tại sao cần phải trồng rừng ?
+3. Cho bảng số liệu :
+Sản xuất lương thực của thế giới, thời kì 1980 - 2003
+(Đơn vị : triệu tấn)
+Năm
+1980 1990 2003
+Cây lương thực
+Lúa mì 444.6 592,4 557,3
+Lúa gạo 397,6 511,0 585,0
+Ngô 394,1 480,7 635,7
+Các cây lương thực khác 324,7 365,9 243,0
+Tổng số 1561,0 1950,0 2021,0
+a) Hãy tính cơ cấu lương thực của toàn thế giới trong các năm 1980,
+1990, 2003.
+b) Võ 3 biểu đồ hình tròn có đường kính 4cm, 6cm và 7cm để thể
+hiện các kết quả đã tính.
+139
+
+--- Trang 141 ---
+Bzìl` „ HỆ DỊA L NGANH CHAN NUOI
+I- VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÀNH CHĂN NUÔI
+1. Vai trò
+
+Các vật nuôi vốn là các động vật hoang được con người thuần
+dưỡng, chọn giống, lai tạo, làm cho chúng thích nghiỉ với cuộc sống
+gần người.
+
+Chăn nuôi là ngành cô xưa nhất của nhân loại, nó cung cấp cho con
+người thực phẩm có dinh dưỡng cao, nguồn đạm động vật như thịt, sữa,
+các sản phẩm từ sữa, trứng. Sản phâm của ngành chăn nuôi còn là
+nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng (tơ tằm, lông cừu,
+da), cho công nghiệp thực phẩm (đồ hộp), dược phẩm và cho xuất khẩu.
+Ngành chăn nuôi còn cung cấp sức kéo và phân bón cho ngành trồng
+trọt, tận dụng phụ phẩm của ngành trồng trọt. Trồng trọt kết hợp với
+chăn nuôi tạo ra nền nông nghiệp bền vững.
+
+2. Dặc điểm
+— Sự phát triên và phân bố ngành chăn nuôi phụ thuộc chặt ch�� vào cơ
+sở nguồn thức ăn. Đây là đặc điểm quan trọng nhất. Ngoài nguồn thức
+ăn ở các đồng cỏ tự nhiên thì phần lớn thức ăn của ngành chăn nuôi đều
+do ngành trồng trọt cung cấp.
+lE Tai sao ở phần lớn các nước đang phát triển, ngành chăn nuôi chiếm tỉ
+trọng rất nhỏ trong cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp ?
+— Cơ sở thức ăn cho chăn nuôi đã có tiến bộ vượt bậc nhờ những thành
+tựu khoa học - kĩ thuật. Các đồng có tự nhiên được cải tạo, các đồng có
+trồng với các giống mới cho năng suất và chất lượng cao ngày càng phô
+biến. Thức ăn cho gia súc, gia cầm được chế biến bằng phương pháp
+công nghiệp.
+— Trong nền nông nghiệp hiện đại, ngành chăn nuôi có nhiều thay đổi về
+hình thức (từ chăn thả, sang chăn nuôi nửa chuồng trại, rồi từ chuồng
+trại đến chăn nuôi công nghiệp) và theo hướng chuyên môn hoá (thịt,
+sữa, len, trứng...).
+lặ Ở địa phương em hiện nay đang có những hình thức và hướng chăn
+nuôi nào ?
+
+140
+
+--- Trang 142 ---
+ll- CÁC NGÀNH CHĂN NUÔI
+1. Ngành chăn nuôi gia súc lớn
+
+Trâu, bò là các loại gia súc lớn được nuôi phổ biến đề lấy thịt, sữa,
+da và các sản phẩm khác. Ơ các nước đang phát triển, trâu bò là nguồn
+sức kéo chủ yếu trong nông nghiệp. Thịt trâu, bò chiếm khoảng 40% sản
+lượng thịt sử dụng trên toàn thế giới.
+
+a) Chăn nuôi bò
+ỀỆ . l Ñhl 'ị Ị 'g Ml"› 1 hế #eanb.
+z Ả`J _' " ầủ.. "r
+7 Ề°'p~ư… ệhử l E
+Hình 41.1 - Chăn nuôi bò sữa ở châu Âu
+
+Bò chiếm vị trí hàng đầu trong ngành chăn nuôi, thường được chuyên
+môn hoá theo ba hướng : lấy thịt, lấy sữa hay lấy thịt - sửa. 8ò thịt được
+nuôi phồ biến trên các đồng có tươi tốt ở châu Âu, châu Mĩ theo hình
+thức chăn thả. Trước khi đưa vào lò mô, bò được vỏ béo ở các chuồng
+trại với thức ăn chế biến tông hợp. Đò sữa được nuôi chủ yếu trong các
+chuồng trại, được chăm sóc chu đáo, áp dụng những thành tựu chắn
+nuôi hiện đại.
+
+Đàn bò của thế giới vào đầu thế ki XXI có trên 1,3 tí con, với sản
+lượng thịt gần 50 triệu tấn/năm. Nước có đàn bò đông nhất là Ấn Độ.
+nhưng bò ở nước này được nuôi dưỡng kém, sức sinh sản thấp. Những
+nước sản xuất nhiều thịt bò và sữa bò nhất là Hoa Kì, Bra-xin, các nước
+EU, Trung Quốc, Ac-hen-ti-na...
+
+b) Chăn nuôi trâu
+
+Trâu là vật nuôi của miền nhiệt đới nóng ẩm. Hiện nay, người ta nuôi
+trâu chủ yếu đề lấy sức kéo, phân bón, da và sữa. Đàn trâu của thế giới
+hiện có trên 160 triệu con. Khu vực nuôi nhiều trâu nhất là Nam A,
+Đông Nam A.
+
+14I]
+
+--- Trang 143 ---
+2. Chăn nuôi gia súc nhỏ
+a) Chăn nuôi lợn
+Lợn là vật nuôi quan trọng thứ hai sau bò, dùng đề lấy thịt, mỡ, da.
+Sản lượng thịt lợn hiện nay vượt sản lượng thịt trâu, bò. Đối với các nước
+đang phát triển, nuôi lợn còn tận dụng được nguồn phân bón ruộng.
+Thức ăn cho lợn cần nhiều tỉnh bột. Ngoài ra, lợn có thể được nuôi
+bằng thức ăn thừa của người và phế, phụ phâm của các nhà máy chế
+biến thực phẩm. Vì vậy, lợn thường nuôi tập trung ở các vùng trồng cây
+lương thực thâm canh, các vùng ngoại thành.
+Đàn lợn của thế giới hiện nay có trên 900 triệu con, trong đó gần 1/2
+thuộc về Trung Quốc.
+b) Chăn nuôi cừu
+Cừu thuộc loại gia súc nhỏ, được nuôi đề lấy thịt, lông, sữa, mỡ và
+da, nhưng quan trọng nhất là lấy thịt và lông. Giống cừu lấy thịt nồi
+tiếng là cừu Linh Côn (Anh).
+Thịt cừu là thức ăn hằng m
+ngày của người Mông Có,/ rt S | ¬
+Tây Tạng, Trung Á và :
+Ô-xtrây-li-a. Giống cừu lấy . ee .. . x
+lông tốt nhất là cừu Merinốt. Ẻ²Ể 06 E rà
+Cùu là loại dẻ tính, có thể TN N A ế ạ.
+ăn các loại cỏ khô căn. Cừu N 0 4 A x
+ưa khí hậu khô, không chịu v f`J.Ắ ' N
+được âm ướt. Đàn cừu của i s
+thế giới hiện có trên 1 tỉ con. ! !
+Cừu được nuôi nhiều ở các è ;
+vùng khô hạn, hoang mạc và Ậ
+nửa hoang mạc, đặc biệt ở .
+vùng cận nhiệt. Hình 41.2 - Cừu lấy lông ở Ô-xtrây-li-a
+c) Chăn nuôi dê
+Dê cũng thuộc loài gia súc nhỏ và dẻ tính như cừu, được nuôi đề lấy
+thịt và sữa. Với nóng dân ở các nước hoặc các vùng khô hạn, điều kiện
+tự nhiên quá khắc nghiệt và nghèo như Nam Á (Ấn Độ, Pa-kit-xtan,
+Băng-la-đét...), châu Phi (Xu-đăng, Ni-giê-ri-a, Ê-ti-Ô-pi...), dê là nguồn
+đạm động vật quan trọng.
+Dê được coi là “con bò sửa của người nghèo”. Đàn dê trên thế giới
+hiện có trên 700 triệu con.
+142
+
+--- Trang 144 ---
+3. Chăn nuôi gia cầm
+Chăn nuôi gia cầm có mặt ở tất cả các quốc gia trên thế giới, đề cung
+cấp thịt, trứng cho bữa ăn hằng ngày của con người và là nguyên liệu
+cho công nghiệp chế biến thực phâẩm. Trong các loài gia cầm thì gà là
+vật nuôi quan trọng hơn cả.
+SỐ lượng gia cầm của thế giới tăng nhanh, hiện có trên 15 tỉ con.
+Trung Quốc, Hoa Kiì, các nước EU, Bra-xin, LB Nga, Me-hi-cô là
+những nước có ngành chăn nuôi gia cầm phát triển.
+l Hãy xác dịnh trên hình 41.3 các vùng chăn nuôi gia súc chính.
+. EAeAY K
+Ể-ỆY GSẠ l4l'*uIẵ'²'Ĩ£ĩỈ.'l`“Ĩg"ể'ủẸ'ỄỄ’J~ '
+l. L Q TN L à
+cN E X A
+DƯƠNG \ N > / n
+e ) |S =
+r ;
+ầ—-_ A 22)
+Hình 41.3 - Phân bố đàn gia súc trên thế giới
+III- NGÀNH NUÔI TRỒNG THUỶ SẢN
+1. Vai trò
+Thuýỷ sản là nguồn cung cấp đạm động vật bồ dưỡng cho con người.
+Các chất đạm từ thuý sản (cá, tôm, cua) dẻ tiêu hoá, không gây béo phì
+và nhất là cung cấp các nguyên tố vi lượng có từ biên như lốt, canxi,
+brôm, natri, sắt, mangan, silíc, phốt pho... rất dễ hấp thụ và có lợi cho
+sức khoé.
+Thuỷ sản còn là nguồn cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp thực
+phẩm và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị.
+143
+
+--- Trang 145 ---
+2. Tình hình nuôi trồng thuỷ sản
+Tuy nguồn thuý sản khai thác từ biên và đại dương vẫn còn chiếm
+tới 4/5 lượng cung cấp thuỷ sản trên thế giới, song nuôi trồng thuỷ sản
+đang ngày càng phát triển và có một vị trí đáng kề. Sản lượng thuỷ sản
+mà thế giới nuôi trồng được trong vòng 10 năm trở lại đây tăng lên gần
+3 lần, đạt tới 35 triệu tấn. Các loài thuỷ sản không chỉ được nuôi ở các
+ao, hồ, sông ngòi nước ngọt, các ruộng lúa, mà còn được nuôi trồng
+ngày càng phô biến ở các vùng nước lợ, nước mặn. Nhiều loài có giá trị
+kinh tế, là thực
+z | phẩm cao cấp và
+z đặc sản, đã trở
+< c ' thành đối tượng
+á _-.è; x < mội ưộng đê
+4942075924 ; xuất khẩu như :
+; L m . ' tôm, cua, cá, đồi
+_r Ỉ _ . mồi, trai ngọc,
+B . _ sò huyết và cả
+k' % rong, tảo biền...
+Hình 41.4 - Đồi mồi và trai ngọc
+Các nước có ngành nuôi trồng thuý sản phát triển là Trung Quốc,
+Nhạật Bản, Pháp, Hoa Kì, Ca-na-đa, Hàn Quốc và các quốc gia ở Đông
+Nam A.
+lE Dịa phương em đang nuôi trồng những loại thuỷ sản nào ?
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy nêu rõ vai trò của ngành chăn nuôi.
+2. Dựa vào hình 41.3.
+a) Hãy nêu tên các quốc gia có đàn gia súc lớn nhất.
+b) Cho biết các quốc gia đó nuôi những loại gia súc nào ?
+3. Vì sao ngành nuôi trồng thuỷ sản ngày càng được phát triển ?
+144
+
+--- Trang 146 ---
+ˆ ^ ` ⁄ 2 ^⁄
+9N MÔT SỐ HÌNH THỨC CHỦ YẾU
+CUA TO CHỨƯC LANH THO NONG NGHIẸP
+
+Các hình thức tô chức lãnh thô nông nghiệp nhằm tạo ra những tiền
+đề cần thiết đề sử dụng hợp lí các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
+của các nước, các vùng. Cùng với sự phát triên của nền sản xuất xã hội,
+nhiều hình thức tổ chức lãnh thỏ nông nghiệp đã và đang xuất hiện,
+mang lại hiệu quả kinh tế cao.
+
+1. Hộ gia đình
+
+Hộ gia đình là hình thức vốn có của sản xuất nhỏ, tồn tại phô biến ở
+các nước đang phát triển thuộc châu A, trong đó có Việt Nam. Đây là hình
+thức kinh tế có quy mô gia đình mà các thành viên có mối quan hệ gắn bó
+với nhau về huyết thống cũng như về kinh tế, cùng sống chung trong một
+mái nhà, cùng tiến hành sản xuất và có chung một nguồn thu nhập. Các
+đặc điềểm cơ bản của hộ gia đình là : về mục đích sản xuất : chủ yếu nhằm
+thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của gia đình ; về quy mô đất đai : nhỏ bé,
+biêu hiện rõ nét tính chất tiều nông, ít vốn ; về trình độ kĩ thuật : mang
+tính truyền thống ; về cách thức tổ chức sản xuất : sử dụng chủ yếu lao
+động trong gia đình.
+
+Đối với các nước đang phát triển, hộ gia đình đóng vai trò quan trọng
+trong việc bảo tồn xã hội, phát triền kinh tế nông thôn, là cơ sở đảm bảo
+cho kinh tế tập thê tồn tại và thúc đầy nông thôn quá độ lên một trình
+độ cao hơn : nông thôn sản xuất hàng hoá.
+lä Hãy nêu ví dụ về kinh tế hộ gia đình ở địa phương.
+
+2. Trang trại
+
+- . — m Trang trại là hình thức tổ chức sản
+| ư .. ¬ s NS NN xuất cao hơn hộ gia đình, được hình
+(/JgmzZf- ư . ế thành và phát triền trong thời kì công
+- n U ,› _ `,Ễ~`›`~'fỈztềjL*— N L «_— , nghiệp maỉ thay thế cho kinh tế nệu
+A m TN Ả=fỀv…,g.ẳặ . 4 a nông tự cấp tự túc. Trang trại xuất
+
+5 , a `I“.ẩ 4 .. Â - à s Ầ Â °¬i H .. . A 4Ạ
+m Ảct4'«u:inăsỊ_,g 5 ỊỀ4 ì'_Ơ*...\g. S> hiện ủp đầu tiên ở m'c nước Tây Âu
+.”¬> . fJ Ễ`Ả “ởffl n gắn liền với cuộc Cách mạng công
+Ể ld _Ị Ẹ ^ịẦ—Ì"Ồu Ạ : nghiệp lần thứ nhất, sau đó phố biến
+l VAOS . v í. Ở tất cả các nước công nghiệp châu
+Hình 42.1- Trangtrạichănnuôigàở TrungQuốc r. Âu, Bắc Mĩ, rồi lan sang Nhật Bản,
+145
+
+--- Trang 147 ---
+E | Hàn Quốc và hiện nay xuất
+ằ;:Ể ắưủ’ € ỰJ… N n ê x - hiện ở nhiều nước đang thực
+C — hiện công nghiệp hoá thuộc
+khu vực Nam Á, Đông Nam
+_ Á. Ở Việt Nam, hình thức
+_` này phát triên nhanh từ đầu
+jl thập kỉ 90 của thế ki XX
+4277 SẤN ⁄ trở lại đây.
+
+⁄ Trang trại có những đặc
+NH điểm khác biệt với hộ gia
+Hình 42.2 - Trang trại trồng cây công nghiệp ở Hoa Kì đình. Mục đích chủ yếu của
+trang trại là sản xuất hàng
+hoá, quy mô đất đai và tiền vốn khá lớn, tuy có sự khác nhau giữa các
+nước (ví dụ quy mô trung bình của trang trại ở Hoa Kì là 180 ha, ở
+Anh : 71 ha, Pháp : 29 ha, Nhật : 1,38 ha, Hàn Quốc : 1,2 ha, Việt
+Nam : 6,3 ha), có cách thức tô chức và quản lí sản xuất tiến bộ dựa trên
+chuyên môn hoá và thâm canh, ứng dụng tiến bộ khoa học - kĩ thuật,
+
+các trang trại đều sử dụng lao động làm thuê.
+
+Là một hình thức sản xuất cơ sở, trang trại có vai trò to lớn trong sản
+xuất nông nghiệp. Ở các nước phát triển, phần lớn nông phẩm cung cấp
+cho xã hội được sản xuất ra trong các trang trại. Còn tại các nước đang
+phát triên như nước ta, vai trò tích cực và quan trọng của trang trại thê
+hiện rõ nét ở cả ba mặt : kinh tế (phát triên cây trồng vật nuôi có giá trị
+hàng hoá cao, tạo nên vùng chuyên môn hoá, tập trung hàng hoá...), xã
+hội (tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người lao động) và môi
+trường (sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, trồng rừng, bảo vệ rừng, cải
+tạo và bảo vệ môi trường sinh thái).
+
+l Hãy nêu sự khác biệt cơ bản giữa kinh tế hộ gia đình và trang trại.
+3. Hợp tác xã nông nghiệp
+
+Hợp tác xã nông nghiệp là hình thức tổ chức lãnh thó phô biến của
+nền nông nghiệp thế giới.
+
+Mặc dù tên gọi có thê khác nhau như hợp tác xã (Ở các nước Tây Âu,
+Bắc Mĩ, các nước Đông Nam Á), nông trang tập thể (LB Nga và các
+nước Đông Âu), công xã nhân dân (Trung Quốc), song các hợp tác xã
+đều ra đời dựa trên tình thần tự nguyện của các hộ nông dân và tồn tại
+do nhu cầu muốn hợp sức lại với nhau, hỏ trợ nhau về vốn, máy móc,
+kĩ thuật, nhân lực đề sản xuất và tiêu thụ sản phâm nông nghiệp mà
+từng hộ không làm được.
+
+146
+
+--- Trang 148 ---
+Trong giai đoạn hiện nay, phương thức hoạt động phù hợp và có hiệu
+quả là các hợp tác xã dịch vụ kinh tế - kĩ thuật như các hợp tác xã tín
+dụng, cung ứng vật tư, chế biến và tiêu thụ nông sản, dịch vụ kĩ thuật,
+dịch vụ nông nghiệp...
+
+IE Hãy cho biết phương thức hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp ở
+địa phương em.
+4. Nông trường quốc doanh
+
+Đây là các xí nghiệp nông nghiệp của Nhà nước, có quy mô đất đai
+lớn (tới vài trăm nghìn héc ta), được trang bị cơ sở vật chất kĩ thuật tốt,
+có hướng chuyên môn hoá rõ. Lao động làm việc trong nông trường
+được gọi là công nhân nông nghiệp, được hưởng lương do Nhà nước trả.
+
+Ở nước ta, các nông trường quốc doanh được thành lập chủ yếu ở
+các vùng trung du, cao nguyên, các vùng đất mới khai khân. Các nông
+trường quốc doanh hiện nay có sự thay đôi về hình thức và chức năng.
+Chẳng hạn như các nông trường đã giao khoán đất đai, vườn cây, đồi
+rừng cho các hộ gia đình.
+
+5. Thể tổng hợp nông nghiệp
+
+Thê tổng hợp nông nghiệp là một hình thức tô chức lành thổ nông
+nghiệp ở mức độ cao, trong đó phương pháp công nghiệp được áp dụng
+rộng rãi, nông nghiệp có điều kiện kết hợp với công nghiệp chế biến và
+các hoạt động dịch vụ.
+
+Thê tông hợp nông nghiệp là sự kết hợp chặt chẽ giữa các xí nghiệp
+nông nghiệp với các xí nghiệp công nghiệp trên một lãnh thô, bằng các
+quy trình công nghệ tiên tiến cho phép sử dụng có hiệu quả nhất các điều
+kiện tự nhiên, vị trí địa lí, điều kiện kinh tế - xã hội sản có đề đạt năng
+suất lao động cao nhất.
+
+Đặc điểm cơ bản của thể tông hợp nông nghiệp là nông phâm hàng
+hoá sản xuất ra được quy định bởi vị trí địa l, điều kiện tự nhiên và
+kinh tế - xã hội, các mối liên hệ qua lại giữa các xí nghiệp nông nghiệp
+với công nghiệp chế biến. Các xí nghiệp nông - công nghiệp là hạt nhân
+của thể tông hợp nông nghiệp và thường được phân bố gần nhau trên
+lãnh thô nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.
+
+Thề tông hợp nông nghiệp ngoại thành gồm các xí nghiệp nông
+nghiệp chuyên trồng rau xanh, cây thực phẩm, chăn nuôi gia súc, gia
+cầm lấy thịt, trứng, sữa và các xí nghiệp chế biến các sản phẩm này đề
+cung cấp cho nhu cầu ăn uống hăng ngày của dân cư thành phố.
+
+147
+
+--- Trang 149 ---
+6. Vùng nông nghiệp
+Vùng nông nghiệp là hình thức cao nhất của tô chức lãnh thổ nông
+nghiệp, bao gồm các hình thức tô chức lãnh thổ cấp thấp hơn. Đó là
+những lãnh thổ sản xuất nông nghiệp tương đối đồng nhất về các điều
+kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, được hình thành với mục đích phân bố
+hợp lí và chuyên môn hoá đúng đắn sản xuất nông nghiệp trên cơ sở sử
+dụng đầy đủ và có hiệu quả nhất các điều kiện sản xuất của các vùng
+trong cả nước cũng như trong nội bộ vùng.
+Vùng nông nghiệp là một bộ phận lãnh thô của đất nước, bao gôm
+những địa phương có những nét tương tự nhau về :
+— Điều kiện sinh thái nông nghiệp (đặc biệt là các điều kiện về khí hậu,
+đất đai, nguồn nước).
+— Điều kiện kinh tế - xã hội (số lượng, chất lượng và phân bố dân cư ;
+lao động nông nghiệp, kinh nghiệm và truyền thống sản xuất...).
+— Trình độ thâm canh, cơ sở vật chất - kĩ thuật nông nghiệp, chế độ
+canh tác.
+— Các sản phẩm chuyên môn hoá, cơ cấu sản xuất nông nghiệp.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Phân biệt các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp : hộ gia đình,
+trang trại, hợp tác xã, nông trường quốc doanh bằng cách điền vào
+các ô theo mẫu sau :
+Hình thức Vị trí, vai trò Đặc điểm
+Hộ gia đình
+Trang trại
+Hợp tác xã
+Nông trường quốc doanh
+2. Nêu những đặc điểm cơ bản của thể tổng hợp nông nghiệp và vùng
+nông nghiệp.
+3. Nêu các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp trên thế giới và ở
+Việt Nam.
+148
+
+--- Trang 150 ---
+Bài 43 Thực hành
+SƯ DỤNG PHƯƠNG PHAP BẠN ĐO - BIEU ĐÓ
+ĐE THE HIEN SAN LƯỢNG LƯƠNG THỰC
+VA CƠ CAU SAN HƯỢNG LƯƠNG THỰC
+CUA MỌT SO NƯƠC TREN THE GIƠI
+|- CHUẨN BỊ
+— Thước kẻ, compa, bút chì, bút màu.
+— Máy tính bỏ túi.
+— Bản đồ trống Các nước trên thế giới khô A+: hoặc A„ (chuẩn bị
+sẵn ở nhà).
+II- NỘI DỤUNG THỰC HÀNH
+Cho bảng số liệu :
+Các nước sản xuất lương thực nhiều nhất thế giới, năm 2000
+T Tổng số Cơ cấu các loại lương thực (%)
+Lúa mì Lúa gạo Ngô Các loại khác
+1. Trung Quốc 407,6 25,0 48,0 25.0 2,0
+2. Hoa Kì 356,5 17,0 3.0 74,0 6.0
+3. Ấn Độ 236,5 30,0 56.0 5,0 90
+4. Pháp 65,9 57,0 - 24.0 19,0
+5. LB Nga 64,1 58.0 - 5,0 37,0
+6. In-đô-nê-xi-a 60,2 - 84,0 16,0 -
+7. Ca-na-đa 53.7 49.0 - 13,0 38.0
+1. Sử dụng phương pháp bản đồ - biểu đồ để thể hiện sản lượng lương thực và cơ
+cấu sản lượng lương thực của từng quốc gia trên bản đồ Các nước trên thế giới.
+— Chọn các đường kính hình tròn với kích thước khác nhau, phù hợp với
+tông sản lượng lương thực của từng nước.
++ Kích thước nhỏ : 50 đến < 100 triệu tấn (Pháp, LB Nga,
+In-đô-nê-xi-a, Ca-na-đa).
+149
+
+--- Trang 151 ---
++ Kích thước trung bình : 100 - 300 triệu tấn (Ấn Độ).
++ Kích thước lớn : > 300 triệu tấn (Hoa Kì, Trung Quốc).
+— Chia đường tròn thành các phân tương ứng với tỉ lệ của từng loại ngũ
+cốỐc trong cơ cấu lương thực, có kí hiệu cho môi loại. ƠØ giữa hình tròn
+vẽ một vòng tròn nhỏ ghi sản lượng lương thực.
+2. Nhận xét về sản lượng lương thực và cơ cấu sản lượng lương thực (lúa gạo,
+lúa mì, ngô...) ở các nước này.
+— Chỉ ra những nước đứng đầu về sản lượng lương thực.
+— Chỉ ra cơ cấu lương thực của các nước theo hướng : những nước sản
+xuất đầy đủ các loại lương thực (ví dụ Trung Quốc), những nước sản
+xuất lúa mì và ngô, những nước sản xuất lúa gạo...
+150
+
+--- Trang 152 ---
+Chương X l—,
+^ ọ ^
+CONG NGHĨEP
+
+VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA CÔNG NGHIỆP.
+
+I CÀ CÁC NHÂN TÔ ANH HƯƠNG TỚI PHAT TRIEN
+VÀ PHAN BỘ CONG NGHIẸP
+
+I- VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA CÔNG NGHIỆP
+
+1. Vai trò
+
+Công nghiệp là ngành sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất rất
+lớn cho xã hội, có vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân. Công
+nghiệp không những cung cấp hầu hết các tư liệu sản xuất, xây dựng cơ
+sở vật chất, kĩ thuật cho tất cả các ngành kinh tế mà còn tạo ra các sản
+phẩm tiêu dùng có giá trị, góp phần phát triển nền kinh tế và nâng cao
+trình độ văn minh của toàn xã hội.
+
+Công nghiệp còn có tác dụng thúc đầy sự phát triển của nhiều ngành
+kinh tế khác như nông nghiệp, giao thông vận tải, thương mại, dịch vụ
+và củng cố an ninh quốc phòng. Không một ngành kinh tế nào lại không
+sử dụng các sản phẩm của công nghiệp.
+
+Công nghiệp tạo điều kiện khai thác có hiệu quả các nguồn tài
+nguyên thiên nhiên ở các vùng khác nhau, làm thay đôi sự phân công
+lao động và giảm mức độ chênh lệch về trình độ phát triển giữa các vùng
+lãnh thô.
+
+Công nghiệp ngày càng sản xuất ra nhiều sản phẩm mới mà không
+ngành sản xuất vật chất nào sánh được với nó vì thế tạo khả năng mở
+rộng sản xuất, mở rộng thị trường lao động, tạo ra nhiều việc làm mới
+và tăng thu nhập.
+
+IE Tai sao tỉ trọng của ngành công nghiệp trong cơ cấu GDP là một trong
+những tiêu chí quan trọng để đánh giá trình độ phát triển kinh tế của các
+quốc gia ?
+
+Ngày nay, một nước muốn có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và đảm
+bảo sự phát triên ôn định về kinh tế - xã hội, cần thiết phải có một hệ
+
+l5I
+
+--- Trang 153 ---
+thống các ngành công nghiệp hiện đại và đa dạng, trong đó các ngành
+công nghiệp mùi nhọn phải được chú ý thích đáng. Quá trình một xã hội
+chuyên dịch từ một nền kinh tế chủ yếu dựa trên cơ sở nông nghiệp sang
+một nền kinh tế về cơ bản dựa vào sản xuất công nghiệp được gọi là
+quá trình công nghiệp hoá.
+lB Tai sao các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, phải tiến hành
+công nghiệp hoá ?
+2. Đặc điểm
+Công nghiệp là một tập hợp các hoạt động sản xuất với những đặc
+điểm nhất định, thông qua các quá trình công nghệ đề tạo ra sản phâẩm.
+a) Sản xuất công nghiệp bao gồm hai giai đoạn
+Quá trình sản xuất công nghiệp thường được chia thành hai giai đoạn :
+giai đoạn tác động vào đối tượng lao động là môi trường tự nhiên đề tạo
+ra nguyên liệu (khai thác than, dầu mỏ, quặng kim loại, khai thác gô...)
+và giai đoạn chế biến các nguyên liệu đó thành tư liệu sản xuất và vật
+phẩm tiêu dùng (sản xuất máy móc, chế biến gỏ, chế biến thực phẩm....).
+Trong mỏôi giai đoạn lại bao gồm nhiều công đoạn sản xuất phức tạp
+nhưng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
+b) Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ
+Nhìn chung, sản xuất công nghiệp (trừ các ngành công nghiệp khai
+thác khoáng sản, khai thác gÓ...) không đòi hỏi những không gian rộng
+lớn. Tính chất tập trung thê
+[ ! hiện rõ ở việc tập trung tư liệu
+Ặ` ° sản xuất, nhân công và sản
+F [ - ' phẩm. Trên một diện tích nhất
+. | / định, có thể xây dựng nhiều xí
+~ n b — ""‡ikE nghiệp, thu hút nhiều lao động
+—- .. ' và tạo ra một khối lượng lớn
+sản phẩm.
+W Hãy so sánh đặc điểm trên
+với đặc điểm của sản xuất nông
+Hình 44 - Sự tập trung công nghiệp bên sông Rai-nơ nghiệp.
+(CHLB Đức)
+c) Sản xuất công nghiệp bao gồm nhiêu ngành phúc tạp, được phân công tỉ mỉ và
+có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra sản phẩm cuối cùng
+Công nghiệp là tập hợp của hệ thống nhiều ngành như khai thác
+(than, dầu mÓ...), điện lực, luyện kim, chế tạo máy, hoá chất, thực phẩm...
+Các ngành này kết hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất đề
+152
+
+--- Trang 154 ---
+tạo ra sản phẩm. Trong từng ngành công nghiệp, quy trình sản xuất
+cũng hết sức chi tiết, chặt chẽ. Chính vì vậy các hình thức chuyên
+môn hoá, hợp tác hoá, liên hợp hoá có vai trò đặc biệt trong sản xuất
+công nghiệp.
+Hiện nay có nhiều cách phân loại ngành công nghiệp. Cách phân loại
+phô biến nhất là dựa vào tính chất tác động đến đối tượng lao động.
+Theo cách này, sản xuất công nghiệp được chia thành hai nhóm chính
+là công nghiệp khai thác và công nghiệp chế biến. Còn dựa vào công
+dụng kinh tế của sản phẩm, thì sản xuất công nghiệp được chia thành
+hai nhóm : công nghiệp nặng (nhóm A) và công nghiệp nhẹ (nhóm B).
+ll- CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÔNG NGHIỆP
+CÁC NHÂN TỐ
+—
+Vị trí địa lí Tự nhiên Kinh tế - xã hội
+Cơ sở hạ
+H Khoáng Khíhậu- Đấ,rừng ^ản©u Tiếnbộ — Thị tẩng,cơsở , Ường
+chính trị sản nước biển d KH-KT - trường ỂỄỂt n
+s - Quy trình
+- Trữ - Đất cho - Lực
+- ẵấểt liền lượng ˆ Nguồn xây dựng lượng Ổnp nghệ _ Trong Đường
+- Biến -Chất nước công nghiệp ên - Sử dụng nước. - Đường sá lối
+- Giao - Đặc nguồn năng -Thôngtin công
+lượng. _.. - Nguồn lợi xuất .. - Ngoài - :
+mẵggh - Phân mểhỆ khí sinh vật - Tiêu Mợngêmỉễ nước - Cấp điện Ẹẵ'ệp
+- Đô thị... u : Š nguyên liệu O
+bố biển, rừng thụ - lmới
+IE “ãy tìm ví dụ để chứng minh ảnh hưởng của từng nhân tố tới sự phát triển
+và phân bố công nghiệp.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu rõ vai trò của ngành công nghiệp.
+2. Cho ví dụ cụ thể về các đặc điểm của sản xuất công nghiệp.
+3. Theo em, ở Việt Nam, nhân tố nào đóng vai trò quan trọng đối với
+sự phát triển và phân bố công nghiệp ?
+153
+
+--- Trang 155 ---
+BẽìỈ .Lễ ĐỊA LI CAC NGANH CONG NGHIẸP
+|- CÔNG NGHIỆP NĂNG LƯỢNG
+
+Công nghiệp năng lượng là một trong những ngành kinh tế quan
+trọng và cơ bản của một quốc gia. Nền sản xuất hiện đại chỉ phát triển
+được với sự tồn tại của cơ sở năng lượng nhất định. Năng lượng là tiền
+đề của tiến bộ khoa học - kĩ thuật.
+
+Ngành công nghiệp năng lượng hiện tại gồm : khai thác than, khai
+thác dầu khí và công nghiệp điện lực.
+
+1. Công nghiệp khai thác than
+14427 : /:° SƠPP,
+ƠVùI'IiỂÚ.l'IưỈÍIl Đản lượng En (triệu tấr/nămn)
+N <io LR m .
+= — ¬| NH :oo-20 EE 51.500 rẹ
+Hình 45.1 - Phân bố trữ lượng và sản lượng khai thác than của thế giới,
+thời kì 2000 - 2003
+lE Dựa vào hình 45.1, hãy nhận xét về sự phân bố các vùng than và các
+nước khai thác than lớn nhất thế giới.
+
+Công nghiệp khai thác than xuất hiện từ rất sớm. Trong cơ cấu sử
+dụng năng lượng, than được coi là nguồn năng lượng quan trọng. Than
+được sử dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống. Trước đây, than dùng
+làm nhiên liệu trong các máy hơi nước, đầu máy xe lửa ; sau đó, than
+
+154
+
+--- Trang 156 ---
+dùng làm nhiên liệu trong các nhà máy nhiệt điện, than được cốc hoá là
+nhiên liệu cho ngành luyện kim. Gần đây với sự phát triển của công
+nghiệp hoá học, than được sử dụng như là nguồn nguyên liệu đề chế tạo
+ra nhiều loại dược phẩm, chất dẻo, sợi nhân tạo...
+
+Trữ lượng than trên toàn thế giới cao gấp nhiều lần trữ lượng dầu mỏ
+và khí đốt, tập trung chủ yếu ở bán cầu Bắc, trong đó đến 4/5 thuộc về
+các nước Hoa Kì, LB Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Ô-xtrây-lia, CHLB
+Đức, Ba Lan...
+
+Sản lượng than nhìn chung có xu hướng tăng. M���c dù việc khai thác
+và sử dụng than có thê gây hậu quả xấu đến môi trường (đất, nước,
+không khí...), song nhu cầu sử dụng than không vì thế mà giảm đi. Hiện
+nay, sản lượng than của toàn thế giới dao động ở mức gần 5 tỉ tấn/năm.
+
+2. Công nghiệp khai thác dầu mỏ
+
+.` Ấc/ : lỢf ’ i sHã \R *m Ị\ Cỵ\\
+
+Châu Phl S I K È s
+
+CN .. 5 iệ 2 A
+
+: N ụạ› “Ø0ranomD. . i
+
+Châu à & chấu Đại Dương s
+
+> 360 ?Ô0 - 350 s
+50 - 200 109 - 188
+
+N CN C I I IZ
+Hình 45.2 - Phân bố trữ lượng dầu mỏ và sản lượng khai thác dầu mỏ trên thế giới,
+thời kì 2000 - 2003
+
+Công nghiệp khai thác dầu mỏ có vị trí quan trọng trong nền kinh tế
+quốc dân. Từ khi được phát hiện (năm 1859), nhờ thuộc tính quý báu
+như khả năng sinh nhiệt lớn, thuận lợi trong sử dụng, vận chuyên mà
+dầu mỏ đã nhanh chóng thay thế than đá và chiếm vị trí hàng đầu trong
+cơ cấu sử dụng năng lượng hiện nay trên thế giới. Sự xuất hiện của động
+
+155
+
+--- Trang 157 ---
+cơ đốt trong và đặc biệt là sự ra đời của ngành hoá dầu đã góp phần
+thúc đầy mạnh mẽ ngành công nghiệp chiến lược này ở thế kíỉ XX.
+Dầu mỏ được coi là “vàng đen” của nhiều quốc gia.
+W Dựa vào hình 45.2, hãy
+Á nhận xét về sự phân bố trữ
+KC klợflg wỉ các 9ướcýkhạịi_ thác
+. xx P u — ',-Ị dâu nhiều nhất thế giới.
+Ị.'“= m ¬ '- 1 31 Gân 80% trữ lượng dầu
+ị“:ẹ-ở; - "9RE7/7ÿ \1\ =5- ẵÌO Mphtírungdo các nước
+- l ẵ "A..`__~yĂ \ ỉ.B ang phát triển như khu
+. ! 2 G l vực Trung Đông, Bắc Phi,
+N - Mĩ La-tinh, LB Nga, Trung
+) _ "JL›` Quốc.. Những nước có
+: - ⁄ 1~ nhiều dầu mỏ ở khu vực
+: &:m2a! - i này chủ yếu khai thác và
+——au l . xuất khẩu dầu thô ; thu
+ã 1z nhập từ dầu mỏ chiếm vị trí
+G O S NH quan trọng trong thu nhập
+Hình 45.3 - Khai thác dầu trên biên ở Việt Nam quốc dân.
+
+Sản lượng khai thác dầu
+mỏ trên thế giới hiện nay khoảng 3,8 tỉ tấn/năm. Việc khai thác và vận
+chuyên dầu nhiều khi gây tác động lớn đến môi trường (ô nhiềm không
+khí, tràn dầu trên biên và ngoài khơi làm tồn hại đến động vật ven biên
+và hải sản...).
+
+3. Công nghiệp điện lực
+
+Công nghiệp điện lực là cơ sở chủ yếu đề phát triển nền công nghiệp
+hiện đại. Do sự phát triên của lực lượng sản xuất, tiến bộ khoa học - kĩ
+thuật và đời sống văn hoá - văn mình của con người mà việc tiêu dùng
+điện ngày càng nhiều và sản xuất điện tăng lên nhanh chóng.
+
+IE Quan sát hình 45.4, nhận xét về sự phân bố sản lượng điện và cơ cấu điện
+năng trên thế giới.
+
+Trên thế giới, điện được sản xuất từ nhiều nguồn khác nhau như
+nhiệt điện, thuỷ điện, điện nguyên tử, điện tua bin khí..., song chủ yếu
+là từ nhiệt điện (64% sản lượng điện của thế giới) và thuý điện (18% sản
+lượng điện của thế giới). Thông thường các nước có nhiều than thì xây
+dựng các nhà máy nhiệt điện (như Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kì,
+LB Nga, Ba Lan, CHLB Đức...) ; các nước giàu thuỷ năng thì phát triên
+các nhà máy thuý điện (như Na Uy, Ca-na-đa, Nhật Bản, Phần Lan,
+
+156
+
+--- Trang 158 ---
+Thuy Sĩ...) ; các quốc gia có nền kinh tế phát triển và công nghệ cao thì
+chú trọng xây dựng các nhà máy điện nguyên tử (như Hoa Kì, Pháp,
+LB Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc...). Tuy nhiên, do tính chất chưa đảm bảo
+an toàn và những sự cố xảy ra ở các nhà máy điện nguyên tử nên nhiều
+nước còn dè dặt trong việc phát triển loại điện năng này.
+r I TÂY Ị n i. : l Eã v N j U "D'J"
+; ` m ' VJ D '. i
+ẵ:i .Ạ b n 4 á v
+F\ --q ø⁄
+ẾFt8Jl\It3ỆP|TI'IEt1ẩlltltlJU(lU\ÊlIkII\'I] TỔNG RẢN LƯỢNG ĐEN (f kW hrăm)
+< 300 _- 1001 - 3000 4001 - 3000 201 - 500
+_| IE=] st-ten [ ] 3001 -2000 . . ®eu. ⁄
+. V1 ›sx > 3900 501-1000^>© <Z00/77Z
+Hình 45.4 - Phân bố sản lượng điện năng của thế giới, thời kì 2000 - 2003
+Sản lượng điện trên thế giới hiện . „w
+nay đạt khoảng 15 nghìn tíỉ kWh,
+tăng gấp 16 lần so với thời kì sau ` Ị
+Chiến tranh thế giới thứ hai. Phần _ «
+lớn sản lượng điện tập trung vào 19 u __Ả._
+quốc gia, trong đó Hoa Kì chiếm tới
+ˆ Ơ : 4 s
+ưeq %:/o Ể›ng sản Pợng, Ủợupg _. - . . JẠh
+Quốc và Nhật B��n môi nước chiếm = A E n n 7272 t
+6ZJ, L.B'Ngd FhuĨm ẳ,5%, UeỆ theo ụ r. S =
+các nước có nền công nghiệp pháti. S =_,.f—J——
+triển như Ca-na-đa, CHLB Đức, —
+Pháp, Anh.... Sản lượng điện của các
+nước đang phát triển chỉ chiếm một
+phần nhỏ bé, mức Uétf mụ'diện bình  Hinh45.5 - Nhà máy điện nguyên
+quân đầu người còn rất thấp. tử ở Hàn Quốc
+lô
+
+--- Trang 159 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Cho bảng số liệu :
+Sản lượng than và dầu mỏ trên thế giới, thời kì 1950 - 2003
+(Đơn vị : triệu tấn)
+Năm 1950 1960 1970 1980 1990 2003
+Than 1820 2603 2936 3770 3387 5300
+Dầu mỏ 523 1052 2336 3066 3331 3904
+Hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện tình hình khai thác than và dầu mỏ của
+thế giới thời kì 1950 - 2003 và nêu nhận xét.
+2. Cho bảng số liệu :
+Sản xuất điện năng của thế giới, thời kì 1950 - 2003
+Năm 1950 1960 1970 1980 1990 2003
+Tỉ kWh 967 2304 4962 8247 11832 14851
+Hãy tính tốc độ tăng trưởng sản lượng điện (lấy năm 1950 = 100).
+Nhận xét và giải thích.
+158
+
+--- Trang 160 ---
+Eàl . HÃ ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP (tiếp theo)
+lI- CÔNG NGHIỆP LUYỆN KIM
+Công nghiệp luyện kim gồm hai ngành là : luyện kim đen (sản xuất
+ra gang, thép) và luyện kim màu (sản xuất ra các kim loại không có sắt).
+1. Luyện kim đen
+Đây là một trong những ngành quan trọng nhất của công nghiệp
+nặng, tạo ra nguyên liệu cơ bản cho ngành chế tạo máy và gia công kim
+loại. Hầu như tất cả các ngành kinh tế đều sử dụng các sản phẩm của
+ngành luyện kim đen. Kim loại đen chiếm trên 90% tổng khối lượng kim
+loại sản xuất trên thế giới.
+IÑ Dựa vào hình 45.6, hãy cho biết các nước khai thác quặng sắt và sản xuất
+thép chủ yếu trên thế giới. Nêu nhận xét.
+IẩLĩ'~íg;i_Ĩ`~í ì Liần ` % ¬
+<Z7-Z X È/ ự†l v —
+- BÌNH ffl_nỂĩ*y ĩ h 'In›1_J_t.Jn_Jn'›ìuuj.ơ`l N 4 -
+-%› B —X Ạ
+BẴN LƯỢNG THÉP (tviệu tế/nkm) . SẲN LƯỢNG QUẬNG SẮT (riệu tếnyinam)
+l›"cIx’IJ-t1IIU 2080 ˆ A
+<10 50-100 >200 A~
+<du Is 1z Az: A”|^
+Hình 45.6 - Khai thác quặng sắt và sản xuất thép trên thế giới, thời kì 2000 - 2003
+159
+
+--- Trang 161 ---
+Ngành luyện kim đen được phát triển mạnh từ nửa sau thế kỉ XIX
+cùng với việc phát minh ra động cơ đốt trong, xây dựng đường sắt, chế
+tạo đầu máy xe lửa và toa xe, tàu thuỷ và sau này là máy công cụ, máy
+nông nghiệp, ô tô các loại...
+
+Sản lượng thép từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến cuối thế ki
+XX tăng khá nhanh, gấp hơn 4 lần. Hiện nay, hằng năm thế giới sản
+xuất trên 800 triệu tấn thép. Những quốc gia đứng đầu về sản lượng
+thép là Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kì, CHLB Đức, LB Nga, Hàn
+Quốc, Bra-xin... Một số nước công nghiệp phát triển, chăng hạn như
+Nhật Bản, tuy có trữ lượng quặng sắt hạn chế, song ngành sản xuất thép
+vân lớn mạnh nhờ nhập khâu quặng từ các nước đang phát triên.
+
+2. Luyện kim màu
+
+Đây là ngành sản xuất ra các kim loại không có chất sắt như đồng,
+nhôm, thiếc, chì, kẽm, vàng... Trong đó, nhiều kim loại có giá trị chiến
+lược. Các kim loại màu được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp chế
+tạo máy, đặc biệt là chế tạo ô tô, máy bay, kĩ thuật điện, điện tử, công
+nghiệp hoá chất và cả trong các ngành kinh tế quốc dân khác như bưu
+chính viên thông, thương mại...
+
+Những nước sản xuất nhiều kim loại màu nhất thế giới đều là
+những nước công nghiệp phát triển. Tuy có trữ lượng quặng kim loại
+màu lớn, song các nước đang phát triền chỉ là nơi cung cấp quặng tinh
+(ví dụ : đồng ở Chi-lê, Dăm-bi-a, Phi-lip-pin ; bôxit ở Ô-xtrây-li-a,
+Chi-nê, Bra-xin...).
+
+Hằăng năm, thế giới sản xuất được khoảng 25 triệu tấn nhôm (tập
+trung chủ yếu ở Hoa Kì, LB Nga, Ca-na-đa, Trung Quốc, Ô-xtrây-li-a),
+khoảng 15 triệu tấn đồng (tập trung ở Chi-lê Hoa Kì, LB Nga,
+Trung Quốc). Do công nghiệp điện tử bùng nó mà nhu cầu tiêu thụ đồng
+ngày càng tăng.
+
+IIl- CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ
+
+Ngành công nghiệp cơ khí có vị trí quan trọng trong hệ thống các
+ngành công nghiệp, là “quả tim của công nghiệp nặng” ; đảm bảo sản
+xuất các công cụ, thiết bị, máy động lực cho tất cả các ngành kinh tế và
+hàng tiêu dùng cho nhu cầu của xã hội.
+
+Ngành công nghiệp cơ khí giữ vai trò chủ đạo trong việc thực hiện
+cuộc cách mạng kĩ thuật, nâng cao năng suất lao động, cải thiện điều
+kiện sống cho con người.
+
+I60
+
+--- Trang 162 ---
+Công nghiệp cơ khí được chia thành bốn phân ngành :
+CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ
+aFINỪI___-~*""r-H_ "ẠỈ_V_.-f“'IÀ \\ _ý4ý"'“->—rrá___ỷV___-`_ :
+Cơ khí Cơ khí Cơ khí Cơ khí
+thiết bị toàn bộ máy công cụ hàng tiêu dùng chính xác
+NH - Thiết bị nghiên
+Máy có khối Ñ n I KIA
+lượng và kích Máy có khối lượng - Cơ khí dân dụng n rà n H
+thước lớn : đầu và kích thước (tủ lạnh, máy váC a n O n ưnn
+máy xe lửa, tàu trung bình : máy giặt...) - Chi tiết máy của
+thuỷ, tua bin phát bơm, xay sát, máy - Máy phát điện ngành hàng
+ẫâện'kg'àn Ếâhoạn dệt, n1ẵẵ' ô tô, tàu loại nhỏ, động cơ không, vũ trụ...
+u khí, máy tiện, thuỷ nhỏ, ca nô... điêzen loại nhỏ - Thiết bị kĩ thuật
+phay... v
+điện
+lE Em hãy chỉ ra sự khác biệt cơ bản của bốn phân ngành trên.
+, . - Cÿ Ngành công nghiệp cơ khí trên
+= ẩ J thế giới chế tạo ra đủ loại sản
+. . ~ M I phâm phục vụ cho sản xuất và tiêu
+Ý x I A dùng. Các nước kinh tế phát triển
+EE . A › à đi đầu trong lĩnh vực này đã đạt
+, r- .. tới đính cao về trình độ và công
+ÿ - s- vu HẠ nghệ. Còn đối với các nước đang
+-đvšb. phát triển mới chỉ tập trung vào
+việc sửa chữa, lắp ráp và sản xuất
+“ L i theo mâu có săn.
+Hình 45.7 - Sản xuất ô tô ở Hàn Quốc
+|V - CÔNG NGHIỆP ĐIỆN TỪ - TIN HỌC
+Công nghiệp điện tử - tin học là một ngành công nghiệp trẻ, bùng
+nồ mạnh mẽ từ năm 1990 trở lại đây và được coi là một ngành kinh
+tế mũi nhọn của nhiều nước, đồng thời là thước đo trình độ phát triền
+kinh tế - kĩ thuật của mọi quốc gia trên thế giới.
+l61
+
+--- Trang 163 ---
+Công nghiệp điện tử - tin học ít gây ô nhiềm môi trường, không cần
+diện tích rộng, không tiêu thụ nhiều kim loại, điện và nước, song lại yêu
+cầu nguồn lao động trẻ có trình độ chuyên môn kĩ thuật cao.
+
+Sản phẩm của ngành công nghiệp điện tử - tin học có thể phân
+thành bốn nhóm : máy tính (thiết bị công nghệ, phần mềm), thiết bị
+điện tử (linh kiện điện tử, các tụ điện, các vi mạch...), điện tử tiêu dùng
+(ti vì màu, cát sét, đồ chơi điện tử, đầu đia...) và thiết bị viên thông
+(máy fax, điện thoại...). Đứng hàng đầu trong lĩnh vực này là Hoa Ki,
+Nhật Bản, EU...
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Cho bảng số liệu :
+Sản lượng thép trên thế giới, thời kì 1950 - 2002
+Năm 1950 1960 1970 1980 1990 2002
+Sản lượng (triệu tấn) 189 346 594 682 770 870
+Vẽ biểu đồ cột thể hiện tình hình sản xuất thép trên thế giới qua
+các năm.
+2. Vì sao ngành luyện kim màu lại tập trung ở các nước phát triển ?
+3. Hãy nêu vai trò của ngành công nghiệp cơ khí và điện tử - tin học.
+162
+
+--- Trang 164 ---
+fflu L DỊA LÍ CÁC NGANH CONG NGHIẸP (tiếp theo)
+V - CÔNG NGHIỆP HOÁ CHẤT
+Công nghiệp hoá chất là một ngành công nghiệp nặng tương đối trẻ,
+phát triển nhanh từ cuối thế kíỉ XIX do nhu cầu cung cấp nguyên liệu cho
+các ngành kinh tế, do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - kĩ thuật.
+Công nghiệp hoá chất hiện nay là một ngành sản xuất mũi nhọn trong
+hệ thống các ngành công nghiệp trên thế
+giới. Nhờ những thành tựu về khoa học và
+| ị công nghệ, ngành hoá chất đã sản xuất
+I à được nhiều sản phẩm mới, chưa từng có
+! | ! trong tự nhiên ; chúng vừa bộ sung cho các
+Fro — m N nguồn nguyên liệu tự nhiên, vừa có giá trị
+'"bẾ=r i Ị à ử Ỉ g4 sử dụng cao trong đời sống xã hội. Ngành
+ự n 'Ể -. ỉ l] hoá chất còn có khả năng tận dụng những
+. N n N Dhế liệu của các ngành khác để tạo ra
+» s . ii r. những sản phẩm phong phú, đa dạng, nhờ
+¬= ' đó mà việc sử dụng các tài nguyên thiên
+Hình 45.8 - Nhà máy hoá dầu ở Nhật Bản nhiên được hợp lí và tiết kiệm hơn.
+Ngành công nghiệp hoá chất được chia thành ba phân ngành chính.
+CÔNG NGHIỆP HOÁ CHẤT
+002/ G n n NH
+Hoá chất cơ bản Hoá tổng hợp hữu cơ Hoá dầu
+| | |
+- Axít vô cơ 0'12804. Hl`JCJz3. - Sợi hoá học . -
+SẾ - Cao su tổng hợi - Xăng, dầu hoả, dầu
+HồI..), muối, kiềm, cbo... x e 2h A bôi trơn
+- Phân bón, thuốc trừ sâu - Các chất thơm, phim - Dược phẩm, chất thơm...
+- Thuốc nhuộm ảnh
+Công nghiệp hoá chất được tập trung ở các nước kinh tế phát triên
+với đầy đủ các phân ngành và ở một số nước công nghiệp mới. Các
+nước đang phát triển cũng có những cố gắng nhất định đề phát triển
+ngành này, chủ yếu là sản xuất các hoá chất cơ bản, chất dẻo...
+lE Em hãy nhận xét về cơ cấu và sự phân bố của các phân ngành công
+nghiệp hoá chất.
+VỊ - CÔNG NGHIỆP SẲN XUẤT HÀNG TIÊU DÙNG
+Công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng bao gồm nhiều ngành khác nhau,
+đa dạng về sản phâẩm và phức tạp về trình độ kĩ thuật, trong đó phải kề
+163
+
+--- Trang 165 ---
+đến công nghiệp dệt - may, da giày, nhựa, sành - sứ - thuỷ tinh. Sản phâm
+của các ngành này chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của nhân dân.
+
+So với các ngành công nghiệp nặng, công nghiệp sản xuất hàng tiêu
+dùng sử dụng nhiên liệu và chỉ phí vận tải ít hơn song lại chịu ảnh hướng
+lớn hơn của nhân tố lao động, thị trường tiêu thụ và nguồn nguyên liệu.
+Các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng đòi hỏi vốn đầu tư ít,
+thời gian xây dựng tương đối ngắn, quy trình sản xuất tương đối đơn
+giản, thời gian hoàn vốn nhanh, thu được lợi nhuận tương đối dê dàng,
+có nhiều khả năng xuất khâu.
+
+Công nghiệp dệt - may là một trong
+
+những ngành chủ đạo và quan trọng của
+
+Š công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng. Nó
+
+__\ . giải quyết nhu cầu về may mặc, sinh
+
+— .. hoạt cho hơn 6 ti người trên Trái Đất và
+
+¡ ÿ . A : một phần nguyên liệu cho Các ngành
+
+% c- 7 gòa ị công nghiệp nặng. Phát triển công
+
+— ¬S * .ệR J` nghiệp dệt may có tác dụng thúc đầy sự
+
+n - | phát triển nông nghiệp và các ngành
+
+. "AII công nghiệp nặng, đặc biệt là công
+
+_ là nghiệp hoá chất, đồng thời còn có tác
+
+Hình 45.9 - Một xưởng may ở Việt Nam dụng giải quyết công ăn việc làm cho
+người lao động, nhất là lao động nữ.
+
+Sự ra đời của máy dệt ở nước Anh đã mở đầu cho cuộc cách mạng
+công nghiệp thế giới. Ngành dệt - may hiện nay được phân bố rộng rãi
+ở nhiều nước, kề cả các nước đang phát triển, dựa trên nguồn nguyên
+liệu tự nhiên và nhân tạo phong phú (như bông, lanh, lông cừu, tơ tằm,
+tơ sợi tồng hợp, len nhân tạo...), nguồn lao động dồi dào và thị trường
+tiêu thụ rộng lớn. i
+
+Các nước có ngành dệt - may phát triển là Trung Quốc, Ấn Độ,
+Hoa Kì, Nhật Bản...
+
+Thị trường tiêu thụ hàng dệt - may rất lớn, nhất là thị trường EU,
+Nhật Bản, Bắc Mĩ, LB Nga và các nước Đông Âu. Hằng năm, mức tiêu
+thụ hàng dệt - may ở các nước trên đạt tới 150 ti USD.
+
+IB Hãy kể tên các công ti dệt - may nổi tiếng ở Việt Nam và ở địa phương.
+VII - CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM
+
+Công nghiệp thực phẩm cung cấp các sản phẩm nhằm đáp ứng nhu
+cầu hằng ngày của con người về ăn, uống. Nguyên liệu chủ yếu của
+ngành công nghiệp thực phâm là sản phẩm của ngành trồng trọt, chăn
+nuôi và thuỷ sản. Vì vậy, nó tạo điều kiện đề tiêu thụ sản phẩm nông
+nghiệp, thúc đầy nông nghiệp phát triển. Hơn thế nữa, thông qua việc
+chế biến, công nghiệp thực phâẩm còn làm tăng thêm giá trị của sản
+
+164
+
+--- Trang 166 ---
+phâm nông nghiệp, tạo khả năng xuất khâu, tích luỹ vốn, góp phần cải
+
+thiện đời sống.
+
+Sản phâẩm của ngành công nghiệp thực phẩm rất phong phú và đa
+dạng (thịt, cá hộp và đông lạnh, rau quả sấy và đóng hộp, chế biến sữa,
+rượu bia, nước giải khát...). Công nghiệp thực phẩm có mặt ở mọi quốc
+gia trên thế giới. Các nước phát triển thường tiêu thụ rất nhiều thực
+phâm chế biến ; họ chú trọng làm ra các sản phẩm có chất lượng cao,
+mâu mã đẹp và tiện lợi khi sử dụng.
+
+Ơ nhiều nước đang phát triển, ngành công nghiệp thực phẩm đóng
+vai trò chủ đạo trong cơ cấu và giá trị sản xuất công nghiệp.
+
+IE “lãy kể tên một số mặt hàng của ngành công nghiệp thực phẩm đang được
+
+tiêu thụ trên thị trường Việt Nam.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Hãy nêu rõ vai trò của ngành công nghiệp hoá chất.
+
+2. Tại sao ngành công nghiệp dệt - may và công nghiệp thực phẩm
+lại được phân bố rộng rãi ở nhiều nước, kế cả các nước đang
+phát triển.
+
+ZC , s ẮỄỄẮ . N .
+
+N ( E H b n
+
+& K ÁC- Ẩ X h ÁB
+
+S WŒ⁄AA ( r- Á L L52ØNG
+L i l NH í
+xL.lẦl'Ô'Itì'2ll\I3c'=t'II!Jề'ẤàYTl'lUI'ỪI
+
+Hình 45.10 - Sản xuất ôtô và máy thu hình trên thế giới, năm 2000
+
+3. Dựa vào hình 45.10, em hãy nhận xét đặc điểm phân bố sản xuất
+ô tô và máy thu hình trên thế giới.
+
+l65
+
+--- Trang 167 ---
+ƯN VÔT SỐ HÌNH THỨC CHỦ YẾU
+CUA TO CHƯC LANH THO CONG NGHIẸP
+|- VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP
+Các hình thức tổ chức laãnh thổ công nghiệp rất đa dạng và phong
+phú, tuỳ thuộc vào các điều kiện tự nhiên, dân cư, kinh tế, tiến bộ
+khoa học kĩ thuật, chính sách... Ơ các nước đang phát triển, trong đó
+có Việt Nam, tô chức lãnh thô công nghiệp với các hình thức của nó
+đã góp phần thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
+hoá đất nước.
+lI- MỘT SỐ HÌNH THỨC CỦA TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP
+Các hình thức chủ yếu của tô chức lãnh thô công nghiệp là điêm công
+nghiệp, khu công nghiệp tập trung, trung tâm công nghiệp và vùng
+công nghiệp.
+1. Điểm công nghiệp
+Đây là hình thức tổ chức lãnh thô công nghiệp đơn giản nhất. Điềm
+công nghiệp là một lãnh thô trên đó có một điềm dân cư với một hoặc
+hai xí nghiệp, được phân bố ở những nơi gần nguồn nguyên, nhiên liệu,
+với chức năng khai thác hay sơ chế nguyên liệu, hoặc ở những vùng
+nguyên liệu nông sản. Như vậy, điểm công nghiệp đồng nhất với điểm
+dân cư có xí nghiệp công nghiệp.
+geii R Điêểm công nghiệp theo kiều đơn
+_ | I lẻ này tuy có những mặt tích cực
+máá N Ø nhất định như có tính cơ động, dễ
+=ĩ| Ngiê: 4Ặvt'ỹ ứng phó với các sự cố và dễ thay đổi
+=E lịl Cl 4 E3 thiết bị, không bị ràng buộc và không
+J Ea N. x sS  làm ảnh hưởng đến các xí nghiệp
+q 5 . s khác. Song những mặt hạn chế lại
+u rất nhiều, như tốn kém vào đầu tư cơ
+. lị| sở hạ tầng, các chất phế thải bị lãng
+_ phí do không tận dụng được, không
+Ị l |Ệ 9uwogðoner có các mối liên hệ về mặt kĩ thuật
+Xinghiệc công nghiệp v 79 —+ 0u0ngsố sản xuất, kinh tế với các xí nghiệp
+Hình 46.1 - Sơ đồ điểm công nghiệp khác ; do đó giá thành sản phâm cao.
+166
+
+--- Trang 168 ---
+läÑ Em hãy nêu tên một số điểm công nghiệp ở địa phương.
+2. Khu công nghiệp tập trung
+
+Khu công nghiệp tập trung (thường gọi tắt là khu công nghiệp) ra đời
+và phát triển ở các nước tư bản vào những năm cuối thế kỉ XIX, đầu
+thế kiỉ XX, sau đó xuất hiện và phát triển mạnh ở các nước và lãnh thổ
+công nghiệp hoá vào thập kỉ 60 - 70, đặc biệt là ở châu Á, trong đó có
+Việt Nam với các tên gọi khác nhau như khu công nghiệp tập trung
+(Thái Lan), khu thương mại tự do (Ma-lai-xi-a), đặc khu kinh tế (Trung
+Quốc), khu chế xuất (Đài Loan, Hàn Quốc...).
+
+Đặc điểm chung của khu công nghiệp là : có ranh giới rõ ràng, với quy
+mô từ một đến vài trăm hec ta,
+không có dân cư sinh sống,
+
+_ trong đó tập trung tương đối
+_.. — . NH a nhiều các xí nghiệp công nghiệp
+" 594 m N NHHG I sản xuất các sản phâm vừa đề
+ư C a tiêu thụ trong nước vừa đề xuất
+gong - khâu và thực hiện các dịch vụ
+_ử hỗ trợ sản xuất công nghiệp ; vị
+trí các khu công nghiệp phần
+l \ r lớn là gần cảng biển, quốc lộ
+› lỉ'El> lớn, gần sản bay, ngoại vi các
+— 28—x 0an tt [ TT:xktgstdrie lưu hàng hoá và liên hệ với bên
+s Dg b hẫ’.Ỹẫ'n'›ĩ.'|n."'ỵẳ""“"' IE x«newv dụng chung cơ sở hạ tầng sản
+xuất và xã hội nên tiết kiệm tối
+Hình 46.2 - Sơ dồ khu công nghiệp đa chi phí sản xuất ; các xí
+nghiệp trong khu công nghiệp
+được hướng một quy chế riêng,
+ưu đãi về sử dụng đất, thuế quan, chuyền đổi ngoại tệ ; có khả năng hợp
+tác sản xuất giữa các xí nghiệp với nhau trong khu công nghiệp đề đạt
+
+hiệu quả cao.
+
+Các nước đang phát triển và có thu nhập thấp, trong quá trình công
+nghiệp hoá còn có một loại hình đặc biệt của khu công nghiệp, đó là khu
+chế xuất, được coi là công cụ có hiệu quả đề thu hút vốn nước ngoài,
+tạo việc làm, phát triển công nghiệp hướng về xuất khẩu, tiếp thu kĩ
+thuật và công nghệ hiện đại.
+
+IE Kể tên một số khu công nghiệp, khu chế xuất ở Việt Nam mà em biết.
+167
+
+--- Trang 169 ---
+3. Trung tâm công nghiệp
+Đây là hình thức tô chức lãnh thô công nghiệp ở trình độ cao. Trung
+tâm công nghiệp là một khu vực tập trung công nghiệp gắn liền với các
+đô thị vừa và lớn. Mỗi trung tâm công nghiệp có thê gồm một hay một
+vài khu công nghiệp hoặc một nhóm các xí nghiệp công nghiệp của
+nhiều ngành khác nhau, trong đó có các xí nghiệp hạt nhân hay nòng
+cốt. Hướng chuyên môn hoá của một trung tâm công nghiệp do những
+xí nghiệp nòng cốt quyết định. Những xí nghiệp này được hình thành
+dựa trên những lợi thế về tài nguyên khoáng sản, năng lượng, nguyên
+liệu, nguồn lao động, vị trí địa lí thuận lợi... Những xí nghiệp phân bố
+trong trung tâm công nghiệp có các mối liên hệ chặt chẽ với nhau về mặt
+kĩ thuật sản xuất, kinh tế và quy trình công nghệ. Đi liền với những xí
+nghiệp nòng cốt, ở trung tâm công nghiệp thường có một loạt các xí
+nghiệp có ý nghĩa bồ trợ nhằm
+tiêu thụ sản phâẩm, cung cấp
+=- — — _ GØ . nguyên liệu, sửa chữa máy
+u móớc, thiết bị, cung cấp lương
+| %1 a u u N thực, thực phẩm, hàng tiêu
+Ị 4fiJf'-""i:7J / W \ — dùng cho mg cầu của dân cư
+L TZ £ . `. trong trung tâm.
+Z Ỉ › gã Trên thế giới, người ta
+⁄ ị thường nhắc đến các trung tâm
+| _ . I= công nghiệp lớn như : trung
+I —\Ộầ L ] tâm công nghiệp chế tạo Ô tô
+re ẳ a . &k i Đi-troi ở Hoa Kì, Na-gôi-a ở
+_ý m O46Ssextðg - Ê Qus6ngp Nhật Bản, trung tâm công
+“"_ …,_,.,ú……ẫ "_:Í'|;'íĩ“tl":"_"l_'|:,""" Ễì—l n nghiệp dệt Man-set-xtơ ở Anh,
+Mum-bai ở An Độ...
+Hình 46.3 - Sơ đồ trung tâm công nghiệp
+IE “ãy kể tên một số trung tâm công nghiệp ở Việt Nam và ở địa phương.
+4. Vùng công nghiệp
+Môi một ngành công nghiệp thường được phân bố trên một phạm vi
+lãnh thổ nhất định, với đầy đủ các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
+thuận lợi cho sự phát triển. Đó là vùng phân bố của ngành, thường gọi
+là vùng ngành. Các vùng ngành thường gặp là vùng khai thác than, vùng
+khai thác dầu khí, vùng khai thác quặăng kim loại đen và quặng kim loại
+màu...
+168
+
+--- Trang 170 ---
+Trong thực tế, trên một lãnh thô
+nhất định có những điều kiện thuận
+\, lợi cho việc phân bố các xí nghiệp
+ỵ J  không chỉ của một ngành mà của
+Ơ ~' ÍỊ một số ngành công nghiệp. Do đó,
+® ¬ _A.ĩzL_,._.Ẹ=-1'*'²ị"."'-'—-~ , /Ệ) các vùng ngành chồng chéo lên
+— Ạ/ . '_f_..—/" nhau và là mậnh phần của vùng
+.. K công nghiệp tông hợp, thường gọi
+C là vùng công nghiệp.
+— Đặc điềm cơ bản của vùng công
+- Nâ C 0oxumwrsrk  (Ề omprpelhdndotm nghiệp là : có một không gian rộng
+— NH @ T ên ® uogieonon lớn, trong đó bao gồm rất nhiều
+“hôwe9mOS: U /S( G ssengy ~đ Gmrieotieri điểm công nghiệp, khu công nghiệp
+Hình 46.4 - Sơ đồ vùng oông nghiệp và trung tâm công nghiệp, có mối
+liên hệ mạật thiết với nhau về mặt
+sản xuất ; có những nét tương đồng
+trong quá trình hình thành công nghiệp trong vùng (chẳng hạn cùng sử
+dụng một hay một số loại tài nguyên, tạo nên tính chất công nghiệp
+tương đối giống nhau, hoặc có vị trí địa lí thuận lợi, hay trên cơ sở cùng
+sử dụng nhiều lao động, cùng sử dụng chung hệ thống năng lượng, giao
+thông vận tải...). Trong vùng công nghiệp bao giờ cũng có một vài ngành
+công nghiệp chủ yếu, tạo nên hướng chuyên môn hoá của vùng.
+lä Em hãy kể tên các vùng công nghiệp nổi tiếng trên thế giới.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+Hãy lập bảng để phân biệt các hình thức tổ chức lãnh thổ công
+nghiệp theo gợi ý dưới đây :
+Điểm Khu Trung tâm Vùng
+Các đặc trưng
+l công nghiệp côngnghiệp công nghiệp  công nghiệp
+Vị trí trong hệ thống lãnh thổ
+Các đặc điểm chính
+Ví dụ cụ thể
+169
+
+--- Trang 171 ---
+Bài 47 Thực hành
+VE VAÀ PHAN TỊCH BIEU ĐO ì i
+CƠ CAU SƯ DỤNG NANG LƯỢNG CUA THE GI��I
+[- CHUẨN BỊ
+— Bút chì, thước kẻ, bút màu.
+— Máy tính bỏ túi.
+I- NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+Dựa vào bảng số liệu :
+Cơ cấu sử dụng năng lượng toàn thế giới, thời kì 1860 - 2020
+(Đơn vị : %)
+à ii 1860 1880 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020
+Nguồn năng lượng
+Củi, gỗ B S S% % l í S Z
+Than đá W ã 5 C S S . .
+Dầu - khí đốt a . . -X S .-
+Năng lượng nguyên tử, thuỷ điện = - s = g 8 9 lẠ 2
+Năng lượng mới (năng lượng . s s s s s 3 7 36
+mặt trời, địa nhiệt, sức gió)
+1. Võ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu và sự thay đổi cơ cấu sử dụng năng lượng trên
+thế giới.
+— Trục ngang (trục hoành) biểu hiện các mốc thời gian, trục đứng (trục
+tung) biêu hiện số % với tông là 100. Trường hợp cụ thê ở bảng số liệu
+trên, do khoảng cách mốc thời gian bằng nhau, nên trục hoành có 9
+vạch, tương ứng với 9 mốc thời gian. Trục tung có 10 vạch, môi vạch
+ứng với 10%.
+— Khi vẽ chồng các miền, chú ý thứ tự chồng sao cho có ý nghĩa và thê
+hiện được rõ nhất. Đối với biêu đồ trong bài này thì nên xếp thứ tự từ
+củi gô, than đá, đến dầu mỏ - khí đốt, rồi năng lượng nguyên tử - thuỷ
+điện và cuối cùng là các nguồn năng lượng mới.
+— Sau khi vẽ, phải lập bản chú giải đề chỉ dân kí hiệu hoặc màu sắc các
+miền trên biêu đồ.
+2. Nhận xét về sự thay đổi cơ cấu sử dụng năng lượng trên thế giới theo thời gian.
+Giải thích.
+170
+
+--- Trang 172 ---
+Chương X I l - ..
+ĐỊA L DỊCH VỤ
+9NẠ VAI TRÒ, CÁC NHÂN TỔ ẢNH HƯỚNG
+VÀ ĐẠC ĐIEM PHAN BỘ CÁC NGANH DỊCH VỤ
+I- CƠ CẤU VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC NGÀNH DỊCH VỤ
+1. Cơ cấu
+
+Các ngành dịch vụ phục vụ cho các yêu cầu trong sản xuất và sinh
+hoạt. Đây là một khu vực có cơ cấu ngành hết sức phức !ạp. Ở nhiều
+nước, người ta chia các ngành dịch vụ ra thành 3 nhóm : dịch vụ kinh
+doanh, dịch vụ tiêu dùng và dịch vụ công.
+
+Các dịch vụ kinh doanh gồm vận tải và thông tin liên lạc, tài chính,
+bảo hiềm, kinh doanh bất động sản, các dịch vụ nghề nghiệp... Các dịch
+vụ tiêu dùng bao gồm các hoạt động bán buôn, bán lẻ, du lịch, các dịch
+vụ cá nhân (như y tế, giáo dục, thể dục thê thao)... Các dịch vụ công
+bao gồm các dịch vụ hành chính công, các hoạt động đoàn thê...
+
+2. Vai trò
+
+Các ngành dịch vụ phát triển mạnh có tác dụng rhúc đầy các ngành
+sdn xuất vật chất, sử dụng tốt hơn nguồn lao động trong nước, tạo thêm
+việc làm cho người dân. Sự phát triển của các ngành dịch vụ còn cho
+phép khai thác tốt hơn các tài nguyên thiên nhiên và sự ưu đãi của tự
+nhiên, các di sản văn hoá, lịch sử, cũng như các thành tựu của cuộc cách
+mạng khoa học - kĩ thuật hiện đại đề phục vụ con người.
+
+Trên thế giới, số người hoạt động trong các ngành dịch vụ đã tăng lên
+nhanh chóng trong mấy chục năm trở lại đây. Ở các nước phát triển, số
+người làm việc trong các ngành dịch vụ có thể trên 80% (Hoa Kì) hoặc
+từ 50 đến 79% (các nước khác ởớ Bắc Mĩ và Tây Âu). Ơ các nước đang
+phát triền thì tỉ lệ lao động làm việc trong khu vực dịch vụ thường chỉ
+trên dưới 30%. Ở nước ta, lao động trong khu vực dịch vụ mới chiếm
+hơn 23% lao động cả nước (năm 2003).
+
+l71
+
+--- Trang 173 ---
+Du lịch là một ngành dịch vụ có ý nghĩa quan trọng ở nhiều nước,
+thường được ví là “ngành công nghiệp không khói”. Phát triển ngành du
+lịch không những cho phép khai thác các tài nguyên du lịch (phong cảnh
+đẹp, khí hậu tốt, biên, sông, hồ, núi, các di sản lịch sử, văn hoá v.v...)
+đề đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí, phục hồi và bồi dưỡng sức khoẻ
+cho người dân, mà còn là nguồn thu ngoại tệ đáng kê. Sự phát triển
+đúng đắn của hoạt động du lịch sẽ góp phần thúc đây sự phát triển của
+các ngành kinh tế khác, tạo việc làm, bảo tồn và phát triển các giá trị
+văn hoá và bảo vệ môi trường.
+
+ll- CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ CÁCNGÀNH
+
+DỊCH VỤ
+
+— Trình độ phát triên của nền kinh tế đất nước và năng suất lao động
+xã hội, đặc biệt là trong linh vực sản xuất vật chất có ảnh hướng rất căn
+bản tới sự phát trin các ngành dịch vụ. Năng suất lao động trong nông
+nghiệp, công nghiệp có cao, thì mới có thê chuyền một phần lao động
+sang làm dịch vụ. Bởi vậy, quá trình phát triển và phân bố các ngành
+dịch vụ phải luôn cân đối với trình độ chung của sự phát triển kinh tế
+đất nước, cân đối với các ngành sản xuất vật chất.
+— Số dân, kết cấu tuôi, giới tính, tỉ lệ gia tăng dân số và sức mua của
+dân cư sẽ đặt ra những yêu cầu về quy mô phát triển, nhịp độ tăng
+trưởng và cơ cấu của các ngành dịch vụ.
+— Sự phân bố các ngành dịch vụ tiêu dùng gắn bó mật thiết với sự phân
+bố dân cư, và cụ thê hơn nữa là các ngành dịch vụ cần phân bố ở ngay
+trong lòng các điêm dân cư (thành phố, thị xã, các làng bản...). Đây là
+điểm khác với công nghiệp : nhiều ngành công nghiệp được phân bố xa
+các khu dân cư, thậm chí ở những nơi xa xôi, hẻo lánh.
+
+Môi trường của các thành phố là môi trường nhân tạo, phần lớn nhu
+cầu của dân cư được đáp ứng nhờ các nguồn cung cấp từ bên ngoài vào
+(lương thực, thực phâm, năng lượng, nước sinh hoạt v.v...). Dân cư
+thành thị nói chung có mức sống cao, có lối sống thành thị”. Vì vậy,
+nhu cầu dịch vụ hết sức đa dạng, hoạt động dịch vụ cực kì phức tạp.
+
+Các thành phố cũng thường là các trung tâm công nghiệp, vì vậy, các
+loại dịch vụ kinh doanh phải được phát triển một cách tương xứng.
+
+Nhiều thành phố, thị xã còn là các trung tâm chính trị của cả nước,
+của địa phương, vì vậy các dịch vụ về hành chính, văn hoá, giáo dục...
+cũng được tập trung ở đây.
+
+Nói chung, các thành phố, thị xã là các trung tâm dịch vụ, các trung
+tâm phát triển có ý nghĩa đối với cả nước, với tỉnh hay với các địa
+phương lân cận.
+
+172
+
+--- Trang 174 ---
+— Trong một khu dân cu, các điểm dịch vụ nhu cầu hằng ngày của người
+
+dân (ví dụ các điểm thương nghiệp bán lẻ, cửa hàng ăn uống công cộng,
+
+trường tiều học, mâu giáo, trạm xá...) cần có bán kính phục vụ hẹp hơn
+
+so với các điểm dịch vụ về văn hoá nghệ thuật, các điểm du lịch, vui
+
+chơi giải trí, các trường trung học phồ thông, bệnh viện chuyên khoa...
+
+IE Dân cư ở phân tán thành điểm nhỏ sẽ gây khó khăn gì cho hoạt động
+
+dịch vụ ?
+
+— Truyền thống văn hoá, phong tục tập quán của dân cư có ảnh hướng
+
+không nhỏ đến việc tổ chức dịch vụ.
+
+IE Vô tả những hoạt động dịch vụ sôi nổi phục vụ tết Nguyên đán ở địa
+
+phương em.
+
+— Đối với việc hình thành các điểm dịch vụ du lịch, sự phân bố các tài
+
+nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
+
+III- ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ CÁC NGÀNH DỊCH VỤ TRÊN THẾ GIỚI
+
+— Ở các nước phát triển, các ngành dịch vụ chiếm tỉ trọng cao trong cơ
+
+cấu GDP (trên 60%). Còn ở các nước đang phát triển, tỉ trọng của dịch
+
+vụ thường chỉ dưới 50%.
+
+S . n 81 -70 <30 ;
+
+—- ]jLUst- [ ] Khôg mơm
+
+Hình 48 - Tỉ trọng của các ngành dịch vụ trong cơ cấu GDP của các nước, năm 2001 (%)
+
+— Trên thế giới, các thành phố cực lớn đồng thời là các trung tâm dịch
+
+vụ lớn, nhất là các dịch vụ có vai trò rất to lớn trong nền kinh tế toàn
+173
+
+--- Trang 175 ---
+cầu như dịch vụ về tiền tệ, giao thông vận tải, viên thông, sở hữu trí
+tuệ... Các trung tâm lớn nhất về cung cấp các loại dịch vụ là Niu looc,
+Luân Đôn và Tô-ki-ô.
+
+Các trung tâm lớn đứng hàng thứ hai là Lôt An-gio-let, Si-ca-gÔ,
+Oa-sinh-tơn (Hoa Kì), Xao Pao-lô (Bra-xin)) Bruc-xen (Bi),
+Phran-phuốc (Đức), Pa-ri (Pháp), Duy-rich (Thuy Sĩ) và Xin-ga-po.
+lE Dựa vào hình 48, hãy nhận xét về sự phân hoá tỉ trọng của các ngành
+dịch vụ trong cơ cấu GDP của các nước trên thế giới.
+
+— Ở mỏi nước lại có các thành phố chuyên môn hoá về một số loại dịch
+vụ nhất định. Chàẳng hạn, các thành phố trước kia là các trung tâm công
+nghiệp chế biến lớn, thì nay đã biến đôi thành các trung tâm dịch vụ
+kinh doanh lớn. Một số đô thị nổi tiếng là các trung tâm du lịch, giải trí.
+Lại có các đô thị nồi tiếng là các trung tâm về giáo dục, đào tạo...
+— Trong các thành phố lớn thường hình thành các trung tâm giao dịch,
+thương mại. Đó là nơi tập trung các ngân hàng, các văn phòng đại diện
+của các công ti, các siêu thị hay các tô hợp thương mại, dịch vụ lớn...
+Ở các thành phố lớn trên thế giới, thường dễ nhận thấy các trung tâm
+thương mại này do sự tập trung các ngôi nhà cao tầng, chọc trời. Một
+thành phố có thểề có trung tâm thương mại chính và một số trung tâm
+thương mại nhỏ hơn, kết quả của sự phát triên đô thị.
+— Ở nước ta, các thành phố, thị xã thường có khu hành chính (phần
+"đô ) và khu buôn bán, dịch vụ (phần “thị”). Ở Hà Nội. Thành phố
+Hồ Chí Minh các trung tâm giao dịch, thương mại của thành phố đang
+được hình thành rõ nét.
+CÂUHỎIVÀBÀITẬP . .".Ow. )S
+1. Cho biết đặc điểm dân số của nước ta (đông, tăng còn tương đối
+nhanh, mức sống đang nâng lên và đô thị hoá đang phát triển với
+tốc độ nhanh hơn) có ảnh hưởng đến các ngành dịch vụ như thế
+nào ? Các đặc điểm đó đòi hỏi những ngành dịch vụ nào cần được
+ưu tiên phát triển ?
+2. Tại sao các thành phố lớn cũng đồng thời là các trung tâm dịch vụ
+lớn ?
+174
+
+--- Trang 176 ---
+VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM ] \
+:SIẾ LÄ VÀA CÁC NHAN TỔ ANH HƯƠNG ĐEN PHAT TRIEN
+VÀ PHAN BỘ NGANH GIAO THONG VAN TAI
+
+I - VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI
+
+1. Vai trò
+— Giao thông vận tải là một ngành dịch vụ, tham gia vào việc cung ứng
+vật tư kĩ thuật, nguyên liệu, năng lượng cho các cơ sở sản xuất và đưa
+sản phẩm đến thị trường tiêu thụ, giúp cho các quá trình sản xuất xã hội
+diễn ra liên tục và bình thường. Giao thông vận tải phục vụ nhu cầu đi
+lại của nhân dân, giúp cho các hoạt động sinh hoạt được thuận tiện.
+— Các mối liên hệ kinh tế, xã hội giữa các địa phương được thực hiện
+nhờ mạng lưới giao thông vận tải. Vì thế, những nơi nằm gần các tuyến
+vận tải lớn hoặc các đầu mối giao thông vận tải cũng là những nơi tập
+trung các ngành sản xuất, dịch vụ và dân cư. Nhờ hoàn thiện kĩ thuật,
+mở rộng cự li vận tải, tăng tốc độ vận chuyên mà các vùng xa xôi về mặt
+địa lí cũng trở nên gần. Những tiến bộ của ngành vận tải đã có tác động
+to lớn làm thay đối sự phân bố sản xuất và phân bố dân cư trên thế giới.
+— Ngành giao thông vận tải phát triển góp phần thúc đẩy hoạt động kinh
+tế, văn hoá ở những vùng núi xa xôi, củng cố tính thống nhất của nền
+kinh tế, tăng cường sức mạnh quốc phòng của đất nước và tạo nên mối
+giao lưu kinh tế giữa các nước trên thế giới.
+IE Dể phát triển kinh tế - xã hội miền núi, tại sao giao thông vận tải phải đi
+trước một bước ?
+
+2. Đặc điểm
+— Sản phẩm của ngành giao thông vận tải chính là sự chuyên chở người
+và hàng hoá. Chất lượng của sản phẩm dịch vụ này được đo bằng tốc
+độ chuyên chở, sự tiện nghi, an toàn cho hành khách và hàng hoá...
+— Đề đánh giá khối lượng dịch vụ của hoạt động vận tải, người ta thường
+dùng các tiêu chí : khối lượng vận chuyển (tức số hành khách và số tấn
+hàng hoá được vận chuyển), khổi lượng luân chuyển (tính bằng
+người.km và tấn.km) và cự l¡ vận chuyển trung bình (tính bằng km).
+
+175
+
+--- Trang 177 ---
+ll-CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NGÀNH
+GIAO THÔNG VẬN TẢI
+1. Nhân tố tự nhiên
+
+Điều kiện tự nhiên có ảnh hướng rất khác nhau tới sự phân bố và hoạt
+động của các loại hình giao thông vận tải.
+
+— Điều kiện tự nhiên quy định sự có mặt và vai trò của một số loại hình
+vận tải. Ví dụ, ở miền núi sông ngòi ngắn và dốc thì khó nói đến sự phát
+triền ngành giao thông vận tải đường sông ; ở những nước nằm trên các
+đảo như nước Anh, Nhật Bản... ngành vận tải đường biền có vị trí quan
+trọng. Ø những vùng gần cực, hầu như quanh năm tuyết phủ, bên cạnh
+các phương tiện vận tải thô sơ như chiếc xe quệt thì máy bay là phương
+tiện vận tải hiện đại duy nhất.
+
+— Điều kiện tự nhiên có ảnh hướng lớn đến công tác thiết kế và khai thác
+các công trình giao thông vận tải. Không những thế, đề khắc phục điều
+kiện tự nhiên không thuận lợi, chi phí xây dựng củng lớn hơn nhiều.
+Ví dụ, địa hình núi non hiểm trở đòi hỏi phải làm các công trình chống
+lở đất gây tắc nghẽn giao thông trong mùa mưa lũ, hoặc phải làm các
+đường hầm xuyên núi, các cầu vượt khe sâu... Hiện nay, trên thế giới
+đã có hàng chục đường hầm cho xe lửa và cho ô tô xuyên qua các dãy
+núi, các eo biên, dài từ vài kilômét đến vài chục kilômét.
+
+l Mạng lưới sông ngòi dày đặc của nước ta có ảnh hưởng như thế nào đến
+ngành giao thông vận tải ?
+
+Khí hậu và thời tiết có ảnh hướng sâu sắc tới hoạt động của các
+phương tiện vận tải. Ví dụ, ở nước ta về mùa mưa lũ, hoạt động của
+ngành vận tải đường ô tô và đường sắt gặp nhiều trở ngại ; còn ở nhiều
+khúc sông, tàu thuyền chỉ có thể qua lại trong mùa nước lớn. Ở xứ lạnh,
+về mùa đông nước sông đóng băng, tàu thuyền không qua lại được, còn
+các sân bay nhiều khi phải ngừng hoạt động do sương mù dày đặc hay
+do tuyết rơi quá dày.
+
+IE Diều kiện tự nhiên khắc nghiệt ở các hoang mạc nhiệt đới ảnh hưởng đến
+ngành giao thông vận tải như thế nào ?
+
+2. Nhân tố kinh tế - xã hội
+— Sự phát triển và phân bố các ngành kinh tế quốc dân có ý nghĩa quyết
+định đối với sự phát triển và phân bố, cũng như sự hoạt động của ngành
+giao thông vận tải.
+
+176
+
+--- Trang 178 ---
+Trước hết, các ngành kinh tế khác là các khách hàng của ngành giao
+thông vận tải.
+
+IE Sự phát triển các trung tâm công nghiệp lớn và tập trung hoá lãnh thổ
+
+sản xuất công nghiệp có ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động của ngành
+
+giao thông vận tải ?
+
+Tình hình phân bố các cơ sở công nghiệp, trình độ phát triển kinh tế
+của các vùng, quan hệ kinh tế giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ quy định
+mớột độ mạng lưới giao thông vận tải, các loại hình vận tải, hướng và
+cường độ của các luồng vận chuyển. Õ các vùng kinh tế phát triển lâu
+đời, mạng lưới đường dày đặc hơn nhiều so với ở vùng mới khai thác.
+Các vùng tập trung công nghiệp (nhất là công nghiệp nặng) đều phát
+triển vận tải đường sắt và vận tải bằng ô tô hạng nặng. Mỗi loại hàng
+hoá cần vận chuyên lại có yêu cầu riêng về phương tiện vận tải. Ví dụ :
+có loại hàng cần cước phí vận chuyên thấp, nhưng không cần nhanh
+(vật liệu xây dựng, quặng, than...), lại có loại hàng đòi hỏi vận chuyền
+nhanh, an toàn (hoá chất, vật liệu dễ cháy nô...). Sự phân bố các cơ sở
+kinh tế có nhu cầu vận chuyền các loại hàng này sẽ quy định việc tổ chức
+vận tải của từng loại phương tiện.
+
+Sự phát triển của ngành công nghiệp cơ khí vận tải, công nghiệp xây
+dựng cho phép duy trì và tăng cường cơ sở vật chất kĩ thuật của ngành
+giao thông vận tải.
+
+— Phân bố dân cư, đặc biệt là sự phân bố các thành phố lớn và các chùm
+
+đô thị có ảnh hướng sâu sắc tới vận tải hành khách, nhất là vận tải bằng
+
+Ô tÔ.
+
+Trong các thành phố lớn và các chùm đô thị, đã hình thành một loại
+hình vận tải đặc biệt là giao thông vận tải thành phố.
+
+W Liệt kê các loại phương tiện vận tải khác nhau tham gia vào giao thông
+
+vận tải thành phố.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Nêu rõ vai trò của ngành giao thông vận tải trong nền kinh tế và
+trong đời sống xã hội.
+
+2. Chứng minh rằng các điều kiện tự nhiên ảnh hưởng chủ yếu đến
+công việc xây dựng, khai thác mạng lưới giao thông và các phương
+tiện vận tải.
+
+177
+
+--- Trang 179 ---
+3. Chứng minh rằng các điều kiện kinh tế - xã hội có ý nghĩa quyết
+định đối với sự phát triển và phân bố các ngành giao thông vận tải.
+4. Cho bảng số liệu :
+Khối lượng vận chuyển và khối lượng luân chuyển của các phương tiện vận
+tải ở nước ta, năm 2003
+đ Ến Khối lượng vận chuyển Khối lượng luân chuyển
+
+Phương Sại vớn t (nghìn tấn) (triệu tấn km)
+
+Đường sắt 8385,0 27254
+
+Đường ô tô 175856,2 9402,8
+
+Đường sông 55258,6 5140,5
+
+Đường bi��n 21811,6 43512,6
+
+Đường hàng không 89.7 210,7
+
+Tổng số 261 401,1 60 992,0
+Hãy tính cự li vận chuyển trung bình về hàng hoá của các loại phương
+tiện vận tải ở nước ta, năm 2003.
+
+178
+
+--- Trang 180 ---
+&m ¬1Iã ĐỊA LI CAC NGANH GIAO THONG VAN TAÀI
+I- KƯỜNG SÁT
+
+— Ngành vận tải đường sắt ra đời từ đầu thế kỉ XIX, với đường ray bằng
+thép và đầu máy chạy bằng hơi nước. Vận tải đường sắt có ưu điềm
+quan trọng là vận chuyên được các hàng nặng trên những tuyến đường
+xa với tốc độ nhanh, ổn định và giá rẻ. Nhược điểm chính của vận tải
+đường sắt là chỉ hoạt động được trên các tuyến đường cố định có đặt
+sẵn đường ray. Ngành này cũng đòi hỏi phải đầu tư lớn đề lắp đặt đường
+ray, xây dựng hệ thống nhà ga và có đội ngũ công nhân viên lớn đề quản
+lí và điều hành công việc.
+
+— Sự phát triển và phân bố mạng lưới đường sắt trên thế giới phản ánh
+khá rõ sự phát triển kinh tế và phân bố công nghiệp ở các nước, các
+châu lục. Châu Âu và các vùng phía đông Hoa Kì có mạng lưới đường
+sắt dày đặc, đường ray khổ tiêu chuân và khổ rộng (rộng từ 1,4m đến
+1,6m). Ơ các nước đang phát triển, các tuyến đường sắt đều ngắn,
+thường nối cảng biên với những nơi khai thác tài nguyên nằm trong nội
+địa (ví dụ như ở các nước châu Phi), đường ray thường có khó trung
+bình (1,0m) và khó hẹp (0.6 - 0,0m). Ở các vùng công nghiệp phát
+triển, có các tuyến đường đôi, còn ở các vùng công nghiệp ít phát triên
+chỉ có các tuyến đường đơn.
+
+Tổng chiều dài đường sắt trên thế giới khoảng 1,2 triệu km. Trong
+mấy chục năm gần đây, ngành đường sắt bị cạnh tranh khốc liệt bởi
+ngành vận tải ô tô. Ở Hoa Kì và Tây Âu, nhiều tuyến đường sắt đã bị
+dỡ bỏ.
+
+— Trước đây, tốc độ và sức vận tải của các đoàn tàu còn thấp, vì đầu
+máy chủ yếu là máy hơi nước chạy bằng củi hoặc bằng than. Ngày nay,
+tốc độ và sức vận tải đã tăng lên nhiều nhờ các đầu máy chạy dầu
+(điêden) và chạy điện. Các toa tàu khách ngày càng tiện nghĩi, các loại
+toa chuyên dụng ngày càng phát triển đa dạng. Đường ray khổ rộng và
+khổ tiêu chuẩn thay thế các đường ray khô hẹp. Các tuyến đường sắt tối
+tân nhất, tốc độ chạy tàu đạt tới 250 - 300 km/h hay hơn nữa, được
+dùng đề chuyên chớ hành khách (tàu cao tốc T.G.V của Pháp, tàu HST
+của Anh, tàu ICE của Đức, tàu Shinkansen của Nhật Bản). Tàu chạy
+trên đệm từ có thê đạt tốc độ 500 km/h.
+
+l
+
+--- Trang 181 ---
+— — ——_ÀwV" Mế v
+Ÿ 1 .. ¡ `. 4 din,
+: — 7 | L 7 rØ sề
+_ ì p ø ' 7 ” Ñ ”
+7 7 20/ . „ x
+: — . à u r` JẬỀỂĨ — Ì'ỄỄ =~I-Aẳ'v..— Ể`Tẻ- 4 ..v
+A 4 .Œ rÁ U'J* ff1ă_,' x. ..v N Ỉ ,
+Hình 50.1 - Tàu cao tốc TGV của Pháp, có tốc độ chạy tàu tới 260 km/h
+I- ĐƯỜNG Ô TÔ
+— Vận tải bằng ô tô có những ưu điểm nồi bật là sự tiện lợi, tính cơ động
+và khả năng thích nghi cao với các điều kiện địa hình, có hiệu quả kinh
+tế cao trên các cự li ngắn và trung bình. Các phương tiện vận tải không
+ngừng được hoàn thiện, đáp ứng các yêu cầu vận chuyên đa dạng của
+khách hàng. O tô trở thành phương tiện vận tải phối hợp được với hoạt
+động của các loại phương tiện vận tải khác như : đường sắt, đường thuỷ,
+đường hàng không...
+— Vận tải bằng ô tô đang ngày càng chiếm ưu thế, do những cải tiến
+quan trọng về phương tiện vận tải và cả về hệ thống đường, đặc biệt là
+việc chế tạo được các loại ô tô dùng ít nhiên liệu, ít gây ô nhiêm môi
+trường. Tính chung toàn thế giới, khối lượng luân chuyên hàng hoá
+bằng ô tô đã bằng 1/2 khối lượng luân chuyền bằng đường sắt. Ơ nhiều
+nước phát triên, khối lượng luân chuyên hàng hoá bằng ô tô đã vượt
+khối lượng luân chuyền hàng hoá bằng đường sắt.
+
+Thế giới hiện nay sử dụng khoảng 700 triệu đầu xe ô tô, trong đó 4/5
+là xe du lịch các loại. Ø Hoa Kì và Tây Âu, cứ 2 đến 3 người có một
+xe du lịch.
+
+180
+
+--- Trang 182 ---
+~ c : tz O NI : n K
+T 4 s X V K
+BÌNH S a Y Y 4 N 'ầặỀv.v"""' M x )Ẻ „ SBÌNH
+DƯƠNG / ka. ẤN ĐỘ ii ˆ
+ạ Ì \ Ễg “DƯƠNG qdabcbue
+SỐOTÔTRÊN1000DÂN | ( | ¬S.
+[l>300r - [ ]10-50 -
+[]101-300 [-]<10
+51-100 [ ] Không có v ế
+s * — x guc
+Hình 50.2 - Số ô tô bình quân trên 1000 dân, năm 2001
+IE Dựa vào hình 50.2, hãy nhận xét về sự phân bố ngành vận tải ô tô trên
+thế giới.
+— Sự bùng nó trong việc sử dụng phương tiện ô tô đã gây ra những vấn
+đề nghiêm trọng về môi trường. Đó là việc phải chi dùng ngày càng nhiều
+sắt thép và nhiên liệu xăng dầu. Ơ các thành phố, vận tải bằng Ô tô
+thường gây ra tiếng ồn và ô nhiêm do khí thải qua ống xả. Nhiều thành
+phố lớn không còn đủ chỗ cho xe ô tô đô. Vào các giờ cao điềm thường
+xuyên xảy ra tình trạng ách tắc giao thông. Mặc dù ở các nước phát
+triển, chất lượng đường sá được tăng cường đáng kể, nhưng tai nạn
+giao thông vân không ngừng tăng lên.
+III- NMƯỜNG ỐNG
+— Vận tải bằng đường ống là một loại hình vận tải rất trẻ. Tất cả các
+đường ống trên thế giới chỉ mới được xây dựng trong thế kỉ XX và
+khoảng một nửa chiều dài đường ống được xây dựng sau năm 1950.
+Sự phát triển của ngành vận tải đường ống gắn liền với nhu cầu vận
+chuyên dầu mỏ, các sản phẩm dầu mỏ và khí đốt. Vì vậy, hệ thống các
+đường ống chủ yếu được xây dựng đề nối các khu khai thác dầu khí đến
+các hải cảng và các khu vực tiêu thụ lớn.
+— Khác với các loại hình vận tải khác, ở đây phương tiện vận tải (đường
+Ống và các trạm bơm thuý lực) không chuyên dịch trong quá trình vận
+tải, vì vậy mà giá thành vận tải rất rẻ.
+l81
+
+--- Trang 183 ---
+— Cùng với sự phát triên của công nghiệp dầu khí, chiều dài đường ống
+trên thế giới không ngừng tăng lên, nhất là ở Trung Đông, LB Nga,
+Trung Quốc và Hoa Kì. Hoa Kì là nước có hệ thống ống dân dài nhất
+thế giới (khoảng 320 nghìn km đường ống dân dầu, gần 2 triệu km
+đường ống dân khí thiên nhiên). Các ống dân dầu và khí toả ra từ vùng
+khai thác dầu khí ở phía Nam tới vùng phát triển công nghiệp hoá dầu
+ở ven Hồ Lớn và ven Đại Tây Dương. Gần đây, một đường ống hiện đại
+dài hơn 1270 km đã được xây dựng ở A-la-xca.
+
+Ở các nước xuất khẩu dầu mỏ (như I-rắc và A-rập Xeê-út) người ta
+đặt các ống dân dầu từ khu khai thác đến các cảng. Còn ở các nước
+nhập khẩu (như Tây Âu và Nhật Bản), ống dẫn dầu lại đi từ các cảng
+tới các khu chế biến.
+
+Ở nước ta hiện nay, hệ thống đường ống đang được phát triển, với
+khoảng 150 km đường ống dân dầu ở các khu vực mỏ dầu, 244 km
+
+đường ống dân dầu từ
+- cảng dầu BỊ2 (Quảng
+| ' Ninh) đến các tỉnh đồng
+\ bằng sông Hồỏng, hơn
+a IR Œ 170 km đường ống dân
+| T ịi † khí đồng hành từ mỏ
+Ú *ỉ NH È Bạch Hồ và gần 400 km
+`F*'f`°Ì~’à~` l uoe m B I (lường ống dân khí của
+’ \ ẻ“\ ẮF. ¡ øxz | W ] cềi dự án khí Nam Côn
+P Ởỵ Q’A Sơn...
+Hình 50.3 - Đường ống dẫn
+dầu hiện đại, dài 1270 km ở
+A-la-xca (Hoa Kì)
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Hãy so sánh những ưu điểm và nhược điểm của giao thông đường
+sắt và đường ô tô.
+2. Hãy phân tích đặc điểm phân bố ngành vận tải đường ống trên
+thế giới.
+182
+
+--- Trang 184 ---
+Bài 50 ĐỊA LI CAC NGANH GIAO THONG VAN TAÀI
+(tiếp theo)
+IV - KƯỜNG SÔNG, HỒ
+— Vận tải bằng đường sông có từ rất sớm. Mạng lưới vận tải đường sông
+được phân chia theo các lưu vực sông, gọi là các lưu vực vận tải. Trên
+sông, có đủ các loại phương tiện từ thô sơ như bè, mảng, các thuyền
+nhỏ, đến các thuyền buồm, các tàu kéo, tàu đầy, xà lan...
+— Giao thông vận tải bằng đường thuỷ nói chung có ưu điêm là rẻ, thích
+hợp với việc chuyên chở các hàng hoá nặng, cồng kềnh, không cần
+nhanh. Hiện nay, đề tăng cường khả năng giao thông vận tải, người ta
+đã tiến hành cải tạo sông ngòi, đào các kênh nối liền các lưu vực vận
+tải với nhau. Các tàu chạy trên sông cũng được cải tiến, nâng tốc độ lên
+tới 100 km/h.
+Ơ châu Âu, hai đường sông quan trọng nhất là sông Rai-nơ và sông
+Đa-nuyp. Hai sông này được nối với nhau bằng các kênh đào và trở
+thành đường thuỷ huyết mạch của châu Âu. Ba nước phát triển mạnh
+giao thông đường sông, hồ là Hoa Kì, LB Nga và Ca-na-đa.
+W Dựa vào hình
+. Âv yox cố 50.4 và kiến thức
+- N đã học, em hãy
+ẩ”Ĩ Âutàu t “n, : N A e cho biết tại sao
+| ⁄ Auwt2 . ỉẩ đ CÂu tàu 9 trên kênh đào
+, G9U HY G G L Von-ga - Đôn
+U Ải ' — người ta phải làm
+. - s 4
+v w hàng loạt các âu
+/ tàu ?
+Hình 50.4 - Kênh đào Von-ga - Đôn ở Liên bang Nga
+V - ĐƯỜNG BIỂN
+— Vận tải đường biển đảm nhiệm chủ yếu việc giao thông vận tải trên
+các tuyến đường quốc tế (vận tải viên dương). Khối lượng vận chuyên
+hàng hoá tuy không lớn, nhưng do đường dài, nên khối lượng luân
+chuyên hàng hoá lại rất lớn. Hiện nay, ngành vận tải đường biên đảm
+nhiệm 3/5 khối lượng luân chuyên hàng hoá của tất cả các phương tiện
+vận tải trên thế giới.
+183
+
+--- Trang 185 ---
+— Khoảng một nửa khối lượng hàng vận chuyên trên đường biển quốc
+tế là dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ. Việc chở dầu bằng các tanke
+(tàu chớ dầu lớn) luôn đe doạ gây ô nhiễm biền và đại dương, nhất là ở
+các vùng nước gần cảng.
+
+— Chừng 2/3 số hải cảng nằm ở hai bên bờ đối diện của Đại Tây Dương,
+nối liền hai trung tâm kinh tế lớn của thế giới là Bắc Mĩ và Tây Âu. Cho
+đến gần đây (năm 2002) Rôt-tec-đam (Hà Lan) còn là cảng lớn nhất
+thế giới. Những cảng lớn khác là Mác-xây ở Pháp, Niu looc và
+Phi-la-đen-phi-a ở Hoa Kì.
+
+lE Tai sao phần lớn các cảng lớn nhất thế giới lại phân bố ở hai bờ đối diện
+của Đại Tây Dương ?
+
+Hoạt động hàng hải ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương ngày càng
+sầm uất cùng với sự phát triển công nghiệp mạnh mẽ của Nhật Bản và
+gần đây là của Trung Quốc. Xin-ga-po là cảng quá cảnh quan trọng ở
+Đông Nam A, hiện nay có khối lượng hàng qua cảng lớn nhất thế giới
+(năm 2004). Trung Quốc có 7/10 cảng lớn nhất thế giới (năm 2004).
+
+S *
+\ ) v L Ị ~ “⁄ ỡư
+] — 250 đến 300 triệu tấn
+— Tiện 300 tiệu lốn —Ð*^Ð=”--- ˆ DMới 280 triệu tấn
+Hình 50.5 - Các luồng vận tải hàng hoá bằng đường biến chủ yếu trên thế giới
+
+Hiện nay, trên thế giới đang phát triển mạnh các cảng côntenơ
+
+(container) đề đáp ứng xu hướng mới trong vận tải viên dương.
+184
+
+--- Trang 186 ---
+— Đê rút ngắn khoảng cách vận tải trên biên, người ta đã đào các kênh
+biên. Kênh Xuy-ê nối liền Địa Trung Hải và Biên Đó. Kênh Pa-na-ma ở
+Trung Mĩ nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Kênh Ki-en nối
+biên Ban-tich và Biên Bác.
+Mười nước có đội tàu buôn lớn nhất thế giới
+STT Tên nước Số tàu buôn Đội tàu buôn trên thế giới
+không ngừng tảng lên, và
+P Nhật Bản 9399 cũng đồng nghĩa với sự
+2 Psna mã 6105 tăng các tàu củ, không đảm
+3 Hoa Kì 5289 bảo an toàn, nhất là các tàu
+Ạ LB Nga 4866 chớ dầu. Nhật Bản là nước
+. có đội tàu buôn lớn nhất thế
+5 Trung Quốc 3121 mớn u ' .
+6 ö n x n 2348 g.lƠl. Một số nước ụhư U-b_e-
+7 Hàn Quốc 2327 t-a, Pa-na-ma, F Lạp, Sip
+8 Hi Lạp 1743 CÓ ợm'tau buôn lớn, ủưng
+9 (Tbê t a 1684 chủ ỉỉu là ỉic ưĩu dp thuê
+: và phần nhiều là của các
+à S u chủ tàu Hoa Kì.
+VỊ - MMỜNG HÀNG KHÔNG
+— Hàng không là ngành giao thông vận tải trẻ tuôi, nhưng đã phát triển
+với tốc độ nhanh, sử dụng có hiệu quả những thành tựu mới nhất của
+khoa học - kĩ thuật. Các máy bay chở khách không lồ có thê chở trên
+400 hành khách (như Boeing 747) với tốc độ trung bình 800 - 900
+km/h. Các máy bay chở hàng lớn cũng chớ được tới 300 tấn hàng. Các
+chuyến bay vượt đại dương, xuyên lục địa được thực hiện cả trong
+những điều kiện thời tiết xấu, phức tạp. Ngày nay, các chuyến bay
+thường kì đã nối liền tất cả các nước và các vùng trên Trái Đất.
+— Uu điêm lớn nhất của ngành hàng không là ở tốc độ vận chuyên nhanh
+mà không một loại phương tiện nào sánh kịp. Tuy nhiên, cước phí vận
+tải rất đắt. Vì vậy, ngoài việc chuyên chở hành khách, người ta chỉ dùng
+loại phương tiện này đề phục vụ quân sự, đề chuyên chớ hàng hoá trong
+điều kiện gấp rút về thời gian hoặc đề chuyên chở những loại hàng tươi
+sống. Cũng như ngành vận tải đường biên, ngành hàng không đảm nhận
+chủ yếu việc giao thông vận tải trên những tuyến đường xa, những mối
+giao lưu quốc tế. Một hạn chế khác của ngành hàng không là trọng tải
+thấp. Ngoài ra, việc sử dụng một số lượng lớn các máy bay phản lực cho
+185
+
+--- Trang 187 ---
+các chuyến bay xuyên lục địa cũng làm cho người ta lo ngại rằng các
+chất khí thải từ động cơ máy bay có thê gây tôn hại nghiêm trọng cho
+tầng khí quyên trên cao (lớp ôdôn), mà hậu quả là làm tăng bệnh ung
+thư, đặc biệt là ung thư da.
+— Trên thế giới có khoảng 5000 sân bay dân dụng đang hoạt động. Gần
+1/2 số sân bay quốc tế nằm ở Hoa Kì và Tây Âu. Các cường quốc hàng
+không trên thế giới là Hoa Kì, Anh, Pháp và LB Nga. Các hàng sản xuất
+máy bay lớn nhất thế giới hiện nay là Airbus (EU), Boeing (Hoa Kì) và
+Roll Royce PLC (Anh).
+Các tuyến hàng không sầm uất nhất là các tuyến xuyên Đại Tây
+Dương, nối châu Âu với Bắc Mĩ và Nam Mĩ, các tuyến nối Hoa Kì với
+các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu ưu điểm và nhược điểm của các ngành giao thông vận tải
+đường biển và đường hàng không.
+2. Xác định trên bản đồ những đầu mối giao thông quan trọng sau đây :
+Niu looc, Mê-hi-cô Xi-ti, Ri-ô đê Gia-nê-rô, Hô-nô-lu-lu, Luân Đôn,
+Pa-ri, Rôt-tec-đam, Tô-ki-ô, Bắc Kinh, Mat-xcơ-va, Xit-ni.
+l86
+
+--- Trang 188 ---
+Bài 51 Thực hành
+VIET BAO CAO NGAN
+VE KENH ĐAO XUY-E VA KENH ĐAO PA-NA-MA
+| - CHUẨN BỊ
+— Bản đồ Các nước trên thế giới, bản đồ Tự nhiên thế giới.
+— Hình vẽ kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na-ma (phóng to).
+II- NỘI DỤUNG THỰC HÀNH
+1. Bài tập 1
+a) Hãy xác định vị trí kênh Xuy-ê trên bản đồ Các nước trên thế giới, bản đồ
+Tự nhiên thế giới, bản đồ Các nước châu Phi và bản đồ Tự nhiên châu Phi
+(có thể dùng Tập bản đồ thế giới và các châu lục do Công ti CP Bản đồ và
+Tranh ảnh giáo dục, NXB Giáo dục Việt Nam xuất bản).
+b) Cho bảng số liệu :
+Bảng 51.1 : Quãng đường được rứt ngắn khi qua kênh Xuy-ê
+Khoảng cách (hải lí)
+Tuyến
+Vòng
+Qua Xuyê châu Phi
+Ô-đet-xa - Mum-bai 4198 11818
+Mi-na al A-hma-đi - Giê-noa 4705 11069
+Mi-na al A-hma-đi - Rôt-tec-đam 5560 11932
+Mi-na al A-hma-đi - Ban-ti-mo 8681 12039
+Ba-lik-pa-pan - Rôt-tec-đam 9303 12081
+Chú thích : Ờđet-'xa : cảng lớn trên Biển Đen, thuộc U-crai-na ; Mum-bai : cảng lớn ở
+bờ biển phía tây Ấn Độ ; Mi-na al A-hma-đi : cảng dầu lớn của Cô-oet ; Giê-noa : cảng
+lớn của I-ta-li-a ; Ban-ti-mo : cảng lớn của Hoa Kì trên bờ Đại Tây Dương, ở phía bắc
+thủ đô Oa-sinh-tơn ; Ba-lik-pa-pan : cảng nằm ở bờ đông đảo Ca-liú.man-tan, thuộc In-
+đô-nê-xi-a ; Rôt-tec-đam : cảng lớn nhất thế giới, thuộc Hà Lan.
+187
+
+--- Trang 189 ---
+IE Dựa vào bảng số liệu, hãy :
+— Tính quãng đường vận chuyển của từng tuyến qua kênh Xuy-ê được rút
+ngắn bao nhiêu hải lí và bao nhiêu phần trăm so với tuyến đi vòng châu Phi.
+— Cho biết sự hoạt động đều đặn của kênh Xuy-ê đem lại những lợi ích gì
+cho ngành hàng hải thế giới.
+— Nếu kênh đào bị đóng cửa như thời gian 8 năm (1967 - 1975) do chiến
+tranh, thì sẽ gây những tổn thất kinh tế như thế nào đối với Ai Cập, các nước
+ven Địa Trung Hải và Biển Đen ?
+c) Trên cơ sở các thông tin trên, hãy hoàn thiện một bài viết ngắn về kênh Xuy-ê.
+2. Bài tập 2
+a) Hãy xác định kênh Pa-na-ma trên bản đồ Các nước trên thế giới, bản đồ
+Tự nhiên thế giới, bản đồ Các nước châu Mĩ và bản đồ Tự nhiên châu Mĩ (có
+thế dùng Tập bản đồ thế giới và các châu lục do Công ti CP Bản đồ và Tranh
+ảnh giáo dục, NXB Giáo dục Việt Nam xuất bản).
+b) Cho bảng số liệu :
+Bảng 51.2 : Quãng đường được rút ngắn khi qua kênh Pa-na-ma
+Khoảng cách (hải Ij
+Tuyến
+Qua Pa-na-ma Vòng qua Nam Mĩ
+Niu looc - Xan Phran-xi-xcô 5263 13107
+Niu looc ~ Van-cu-vơ 6050 13907
+Niu looc - Van-pa-rai-xô 1627 8337
+Li-vơ-pun - Xan Phran-xi-cô 7930 13507
+Niu looc - I-ô-cô-ha-ma 9700 13042
+Niu looc - Xit-ni 9692 13051
+Niu looc - Thượng Hải 10584 12321
+Niu looc - Xin-ga-po 8685 10141
+Chú thích : Niu looc : cảng lớn trên bờ Đại Tây Dương của Hoa Kì ; Xan Phran-xi-xcô :
+cảng lớn bên bờ Thái Bình Dương của Hoa Kì ¡ Van-cu-vơ : cảng lớn của Ca-na-đa bên
+bờ Thái Bình Dương ; Van-pa-rai-xô : cảng lớn của Chi-lê ; Li-vơ-pun : cảng lớn của nước
+Anh ; I-ô-cô-ha-ma : cảng lớn của Nhật Bản ; Xit-ni : cảng lớn nhất Ô-xtrây-li-a ;
+Thượng Hải : cảng lớn nhất Trung Quốc ; Xin-ga-po : cảng lớn nhất Đông Nam Á.
+188
+
+--- Trang 190 ---
+— Tính quảng đường vận chuyên của từng tuyến qua kênh Pa-na-ma
+được rút ngắn bao nhiêu hải lí và bao nhiêu phần trăm so với tuyến
+không qua kênh.
+— Cho biết sự hoạt động đều đặn của kênh Pa-na-ma đem lại những lợi
+ích gì cho sự tăng cường giao lưu giữa các nền kinh tế vùng châu Á -
+Thái Bình Dương với nền kinh tế Hoa Kì.
+— Tại sao nói việc Hoa Kì phải trao trả kênh đào Pa-na-ma cho chính
+quyền và nhân dân Pa-na-ma là một thắng lợi to lớn của Pa-na-ma ?
+c) Trên cơ sở các thông tin trên, hãy hoàn thiện một bài viết ngắn về kênh đào
+Pa-na-ma.
+III- TƯ LIỆU THAM KHẢO
+1. Giới thiệu về kênh Xuy-ê
+Kênh Xuy-ê được đào cắt ngang eo đất Xuy-ê của Ai Cập, nối Biên
+Đỏ và Địa Trung Hải. Kênh được đào vào năm 1859 và được mở cho
+tàu qua lại vào ngày 17 tháng 11 năm 1869. Kênh dài 195 km
+(121 dặm), thiết kế cho tàu 150 nghìn tấn tổng trọng tải chở đầy hàng
+qua được. Sau lần tu bố vào năm 1984, tàu chớ dầu 250 nghìn tấn có
+thê qua được kênh. Kênh Xuy-ê không cần âu tàu, vì mực nước biên
+ở Địa Trung Hải và ở vịnh Xuy-ê gần cao bằng nhau. Thời gian qua
+G G N kênh trung bình khoảng 11 - 12 giờ.
+
+ỂỂỦ~'—Ẻ;'ẮỔ ĐỊA TRUNG HÃI Kenh Xuy-ê là con đường ngắn nhất nối Đại
+ẳzư-;';_ .r_ : Tây Dương với Ấn Độ Dương làm xích gần khu
+zị\ĩ“ỉ>“»Jẫ/\ VINH ET-TENA vực công nghiệp Tây Âu với khu vực Đông Á
+fJJ²’Ỉ'_fỊỈ M`ẺjÌ h' —⁄ và Nam A giàu tài nguyên khoáng sản và các
+A_,._J'Ĩ - ÌÌ' loại nguyên liệu nông nghiệp. Kênh Xuy-ê phục
+Ĩ ăfgẾJ'q\Ễ.r”fì vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế của các
+_NẬĨ//Í/ t}ỵ s nước đế quốc phương Tây, mà chủ yếu là đế
+m ị z quốc Anh ; vì vậy, ngay từ năm 1869, đế quốc
+z\_/—ĩ…~`/""|’ỂẮljẩ\ Anh đã chiếm quyền quản trị kênh. Tháng 6
+
+Ắ\.\ năm 1956, Ai Cập tuyên bố quốc hữu hoá kênh
+| Ảẫầ n — Ạ Xuy-ê. Cho tới trước năm 1967, năm xảy ra
+\\Ề’ầ\ chiến tranh I-xra-en - Ai Cập, gần 15% các
+== x Ạ \ÌỸ . luồng hàng viên dương và trên 20% các luồng
+G M hàng vận chuyển dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ
+Ị v của toàn thế giới được vận chuyền qua kênh.
+|—--—- Tuyến kênh Xuy4| ỔJ_ìỀJì«J__› J Kênh Xuy-ê được mở cửa trở lại phục vụ hàng
+hải từ tháng 6 năm 1975.
+
+Hình 51.1 - Kênh đào Xuy-ê
+
+189
+
+--- Trang 191 ---
+2. Giới thiệu về kênh Pa-na-ma
+—“ 7 Z TỰ Kênh Pa-na-ma cắt qua eo đất
+u Ổ k . { Ư u n l Pa-na-ma rộng 50 km, là con đường
+- _ & 1ỂjỂ ) ẫ,-ff'r ì` Í ngắn nhất nối Thái Bình Dương và Đại
+⁄ "8uUu" m ì a u Tây Dương. Tổng chiều dài của kênh là
+mầ A Ố Ầ“sẻ_“ CALS 7 64 km (40 dặm) bắt đầu từ vịnh
+,/ Jỹễ² ỵfọứầ L R /c'Ịfx' vỆỀ Li-môn trong biển Ca-ri-bê. Dọc myê'ụ
+| ffl l <ị le ²\ kênh, người ta phải làm nhiều âu tàu đẻ
+Ể*r ạ 31 r rỂ r "`Ềịỵ;__._f.v v.fa_ịỂỉ" có thê đưa tàu lên hồ nhân tạo Ga-tun
+ỷ" ÓẬ Í;`J' b ""\è~ịồ J_;/Ễ/' n (độ cao +25,9m), rồi xuống hồ MỈ—'I"c1-'
+ỈJ \ f\Ể ˆ Ờ H_j)f_…_g-' flo-ret (độ cao +1Om) và sau đó xuống
+) J z⁄ "AP ⁄ ngang mực nước Thái Bình Dương.
+5792072997 gug đ 00010520 Như vậy, khác với kênh Xuy-ê, kênh
+ả ẵ Pa-na-ma ở mỗi đầu có ba đoạn phải
+…ẫ…ẫ…o i 'Ễ`c1' _ễ`!ỆĨ_`›`ẫ"J_›J«h__3 xây dựng âu tàu. Chính điều này làm
+tàu có trọng tải dưới 65 nghìn tấn có
+Hấnh 51 5 - EAnh đào Easnsirn chớ hàng và tàu tới 85 nghìn tấn với
+trọng tải dằn(!) là qua được.
+Phec-đi-năng đơ Let-xep (Ferdinand de Lesseps), người Pháp, đã
+trúng thầu đề đào kênh Pa-na-ma và khởi công vào năm 1882. Nhưng
+người Pháp thành công trong đào kênh Xuy-ê thì lại thất bại trong việc
+đào kênh Pa-na-ma do những khó khăn về địa hình, khí hậu nhiệt đới,
+bệnh dịch và sai lâm trong thiết kế. Hoa Kì đã thay Pháp, tổ chức đào
+kênh từ năm 1904. Kênh được đưa vào sử dụng từ năm 1914. Kênh này
+có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế và cả các hoạt động quân
+sự của Hoa Kì. Chính vì vậy, Hoa Kì đã tìm mọi cách đề kiêm soát kênh
+Pa-na-ma. Từ năm 1904 đến năm 1979, Hoa Kì không những kiếm
+soát kênh mà còn chiếm giữ vùng kênh đào Pa-na-ma, diện tích tới
+1430 km2 dọc hai bên kênh đào, mỗi bên rộng 8 km. Vùng kênh đào đã
+thực sự là một căn cứ thương mại và quân sự quan trọng của Hoa Kì ở
+Trung Mĩ. Có thê hình dung qua con số sau đây : Năm 1996, hơn
+15 000 tàu, trung bình 42 chiếc mỏôi ngày, đã qua kênh đào. Số tiền lệ
+phí qua kênh thu được năm 1995 là 460 triệu USD, tăng 50% so với
+năm 1985. Khoảng 14 000 tàu, 400 000 thuy thủ và 300 000 lượt hành
+khách đã qua kênh đào trong năm 1995.
+Do sự đấu tranh kiên quyết và bền bí của nhân dân Pa-na-ma,
+Hoa Kì đã phải kí Hiệp ước kênh đào Pa-na-ma năm 1977 và vùng kênh
+đào (do Hoa Kì kiếm soát) bị bãi bỏ vào năm 1979. Kênh đào được trao
+trả hoàn toàn cho nhân dân Pa-na-ma vào tháng 12 năm 1999,
+190 (1) Trọng tải dằn : Trọng tải giữ cho tàu cân bằng và ổn định, đặc biệt là trong
+trường hợp tàu không chở hàng.
+
+--- Trang 192 ---
+I:M ĐỊA LI NGANH THONG TÍN LIEN LẠC
+
+I - VAI TRÒ CỦA NGÀNH THÔNG TIN LIÊN LẠC
+— Nếu ngành giao thông vận tải đảm nhiệm việc chuyên chớ hành
+khách và hàng hoá, thì ngành thông tin liên lạc lại đảm nhiệm sự vận
+chuyên các tin tức một cách nhanh chóng và kịp thời, góp phần thực
+hiện các mối giao lưu giữa các địa phương và các nước. Trong đời
+sống kinh tế - xã hội hiện đại không thê thiếu được các phương tiện
+thông tin liên lạc, thậm chí người ta coi nó như là thước đo của nền
+văn minh.
+— Những tiến bộ của ngành thông tin liên lạc đã góp phần quan trọng
+vào việc thay đổi cách tổ chức kinh tế trên thế giới, nhờ đó nhiều hình
+thức tô chức lãnh thổ sản xuất mới có thê tồn tại và phát triển, thúc đầy
+quá trình toàn cầu hoá. Những tiến bộ đó cũng đang làm thay đổi mạnh
+mẽ cuộc sống của từng người, từng gia đình.
+IE Ngành thông tin liên lạc đang xâm nhập vào các hoạt động dịch vụ khác
+như thế nào ?
+
+II - TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN BỐ NGÀNH THÔNG TIN LIÊN LẠC
+— Thông tin liên lạc đã tiến bộ không ngừng trong lịch sử phát triển của
+xã hội loài người ; nhờ đó ngày nay con người được sống trong xã hội
+thông tin.
+
+Vào thời kì sơ khai, con người chuyền thông tin bằng nhiều cách,
+ví dụ như dùng các ám hiệu (đốt lửa, đánh trống, thôi tù và...), hoặc
+dùng các phương tiện vận tải thông thường. Sự phát minh ra giấy viết
+đã cho phép con người lưu giữ và truyền thông tin chính xác hơn, đồng
+thời việc vận chuyên thư tín đã làm ra đời ngành bưu chính.
+
+Ngày nay, việc đảm bảo thông tin liên lạc trên khoảng cách xa được
+tiến hành bằng nhiều phương tiện và phương thức khác nhau như điện
+thoại, điện báo, telex, fax, internet, các phương tiện thông tin đại
+chúng - đài phát thanh (rađiô), vô tuyến truyền hình...
+
+— Viên thông sử dụng các thiết bị cho phép truyền các thông tin điện tử
+đến các khoảng cách xa trên Trái Đất. Nhờ có mạng lưới viên thông mà
+con người từ các vùng khác nhau trên Trái Đất có thê liên lạc trực tiếp
+với nhau. Các thiết bị viên thông gồm các thiết bị thu và phát. Các thiết
+bị phát sẽ chuyền các tín hiệu thông tin khác nhau như âm thanh và hình
+ảnh thành các tín hiệu điện tử rồi truyền đến các thiết bị thu nhận. Tại
+nơi nhận, các thiết bị nhận tin lại chuyên các tín hiệu điện tử này thành
+
+19]
+
+--- Trang 193 ---
+các thông tin mà con người hiểu được, như âm thanh và hình ảnh, có
+thê hiện lên trên các màn hình ti vi hay màn hình của máy vi tính.
+Các dịch vụ viên thông thường được phân ra thành các dịch vụ điện
+thoại và dịch vụ phi thoại (như điện báo, telex, fax, truyền số liệu...).
+Tuy nhiên, sự phát triển của ngành viên thông hiện đại đang xoá nhoà
+ranh giới giữa các loại dịch vụ này.
+IE Internet cho phép người ta có thể sử dụng các dịch vụ thông tin liên
+lạc nào ?
+- Điện báo là hệ thống phi thoại ra đời từ năm 1844. Hiện nay, điện
+báo còn được sử dụng rộng rãi đề các tàu đang đi trên đại dương hay
+các máy bay có thề liên lạc thường xuyên với các trạm mặt đất.
+- Điện thoại dùng đề chuyên tín hiệu âm thanh giữa con người với con
+người, nhưng hiện nay, việc truyền dữ liệu giữa các máy tính cũng được
+thực hiện qua đường dây điện thoại, nhờ thiết bị gọi là môđem
+(1odem,. Việc truyền tín hiệu số đã cho phép thực hiện nhiều cuộc gọi
+hơn trên quảng đường dài. Các trạm vệ tinh thông tin được các mạng
+lưới điện thoại sử dụng đề truyền các cuộc gọi viên thông đến các vùng
+xa xôi, vượt các đại dương. Hiện nay, việc sử dụng điện thoại không dây
+đang ngày càng phô biến ở các nước.
+Bình quân số máy điện thoại trên 1000 dân được coi là một tiêu chí đề
+so sánh sự phát triên của ngành thông tin liên lạc giữa các nước, các vùng.
+BẮC BĂNG DƯƠNG
+- ~ — .. _\ỳ<i, T n %C- _ ồ.ủậrH_rỀ_`_"-”°—`*— x—&Š¬
+c _JÍ ¬ : ) ' „ DƯƠNG ..
+SỐ ĐIỆN THOẠI Ị Ể;;,»
+TÍNH TRÊN 1000 DÂN = z Í_}
+301 .- 500 n
+101-300
+Ễ 30 - 100 ’ . L
+< 30 == \ s
+Hình 52 - Bình quân số máy điện thoại trên 1000 dân, năm 2001
+192
+
+--- Trang 194 ---
+Ặ Dựa vào hình 52, hãy phân tích đặc điểm phân bố máy điện thoại trên
+thế giới.
+- 7elex và fax
+
+Telex là một loại thiết bị điện báo hiện đại, được sử dụng từ năm
+1958. Hệ thống này cho phép các thuê bao có thể truyền tin nhắn và số
+liệu trực tiếp với nhau, cũng có thê thông qua những trung tâm thông tin
+đặc biệt đề chuyên các tin nhắn và số liệu tới người không thuê bao dưới
+dạng các bức điện tín.
+
+Fax (Ƒacsimile) là thiết bị viên thông cho phép truyền văn bản và hình
+đồ hoạ đi xa một cách dẻ dàng và rẻ tiền. Các máy fax có thiết bị quét
+quang học. Các tín hiệu văn bản và đồ hoạ được số hoá, được mã hoá
+và truyền đi bằng đường điện thoại. Máy fax nhận tin lại chuyên ngược
+trở lại các tín hiệu đã mã hoá thành văn bản và đồ hoạ, rồi in ra bằng
+máy in gắn trong máy fax.
+
+— Radiô và vô tuyến truyền hình
+
+Đây là các hệ thống thông tin đại chúng. Trong thông tin liên lạc, nhiều
+trường hợp người ta củng dùng rađiô đề liên lạc hai chiều giữa các cá
+nhân. Việc thu phát sóng rađiô cá nhân như vậy thường chỉ diên ra trên
+khoảng cách ngắn (vài km). Vô tuyến truyền hình trong một số trường
+hợp có thê phục vụ cho việc hội thảo từ xa (feleconferencing)...
+
+- Máy tính cá nhân và internet
+
+Máy tính cá nhân đã trở thành một thiết bị đa phương tiện
+(multimedia), nếu được nối vào các mạng thông tin liên lạc thì có thẻ
+thực hiện việc gửi đi và nhận về các tín hiệu âm thanh, văn bản, hình ảnh
+động, các phần mềm, các loại dữ liệu khác nhau. Khi hệ thống điện thoại
+sử dụng công nghệ truyền tín hiệu số, thì viên thông máy tính sẽ có được
+ưu thế vượt trội. Hiện nay một số nước đã sử dụng mạng số dịch vụ tích
+hợp (JSDN - Integrated Services Digital NeỖwork) cho phép tích hợp sử
+dụng nhiều loại dịch vụ thông tin khác nhau. Sự phát triển của thư điện
+tử (1-nail) đã tiến đến chỗ người ta có thê trao đối trên mạng bằng chat,
+trò chuyện (voice chat) và truyền trực tiếp các hình ảnh ở hai đầu dây.
+Internet đã và đang xâm nhập vào cuộc sống dưới nhiều hình thức khác
+nhau, đang hình thành Z-business (thương mại, dịch vụ điện tử) và thậm
+chí một số dịch vụ công cũng từng bước được thực hiện qua mạng.
+
+— Những thay đôi trên của ngành thông tin liên lạc không tách rời những
+tiến bộ về công nghệ truyền dân, như việc áp dụng rộng rãi cáp sợi
+quang, các trạm vệ tinh thông tin, hệ thống truyền viba...
+
+193
+
+--- Trang 195 ---
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Cho bảng số liệu :
+Số máy điện thoại bình quân trên 1000 dân, năm 2001
+Số máy điện thoại trên Số nước Số dân GDP/người
+1000 dân (triệu người) (USD)
+<5 21 599 241
+6-25 27 455 368
+26 - 100 37 1699 645
+101- 500 80 2582 2955
+> 500 21 730 29 397
+Không có số liệu 22 42 1148
+Võ biểu đồ thích hợp th�� hiện dân số và GDP/người ở các nhóm nước
+theo bình quân số máy điện thoại trên 1000 dân. Nêu nhận xét.
+2. Tìm các ví dụ để chứng minh ảnh hưởng to lớn của ngành thông tin
+liên lạc tới đời sống hiện đại.
+194
+
+--- Trang 196 ---
+l:wl ĐỊA LI NGANH THƯƠNG MẠI
+
+| - KHÁI NIỆM VỀ THỊ TRƯỜNG
+— Thị trường được hiều là nơi gặp gỡ giữa người bán (bên bán) và người
+mua (bên mua). Thị trường hoạt động được là nhờ sự trao đôi giữa
+người bán và người mua về những sản phẩm hàng hoá và dịch vụ nào
+đó. Đề đo giá trị của hàng hoá và dịch vụ, cần có vật ngang giá. Vật
+ngang giá hiện đại là tiền.
+Sơ đồ hoạt động của thị trường
+.. '—Ắ
+
+BÊỀN MUA BÊN BÁN
+
+Hàng hoá có giá trị sử dụng và giá trị. Bất cứ cái gì có thê đem ra thị
+
+trường đề bán và thu được tiền đều có giá trị hàng hoá và đều có thê trở
+thành hàng hoá : từ những vật phẩm tiêu dùng, vật tư, máy mÓóc, các tác
+phâm nghệ thuật, các bằng phát minh sáng chế, các loại dịch vụ... cho
+đến tài nguyên, sức lao động.
+— Thị trường hoạt động theo quy luật cung và cầu. Vì vậy, đề cập đến
+tình hình thị trường, người ta thường nêu vấn đề giá cả, xu hướng trong
+cung và cầu của các sản phẩm, dịch vụ nào đó. Khi cung lớn hơn cầu,
+thì giá cả trên thị trường có xu hướng giảm, tình hình này sẽ có lợi cho
+người mua, nhưng không có lợi cho người sản xuất và người bán ; sản
+xuất có nguy cơ bị đình đốn. Ngược lại, khi cung nhỏ hơn cầu, giá cả
+tăng lên sẽ kích thích mở rộng sản xuất. Đến một lúc nào đó cung và cầu
+cân bằng, giá cả ổn định.
+
+Do quy luật cung cầu nên giá cả trên thị trường thường xuyên bị biến
+động. Các hoạt động tiếp thị (ma-ket-tinh), phân tích thị trường ngày
+càng có vai trò quan trọng trong thương mại, dịch vụ.
+
+195
+
+--- Trang 197 ---
+lI- VAI TRÒ CỦA NGÀNH THƯƠNG MẠI
+— Thương mại là khâu nối giữa sản xuất và tiêu dùng. Đối với nhà sản
+xuất, hoạt động thương mại có tác động từ việc cung ứng nguyên liệu,
+vật tư, máy móc đến việc tiêu thụ sản phẩm. Đối với người tiêu dùng,
+hoạt động thương mại không những đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của họ
+mà còn có tác dụng tạo ra thị hiếu mới, nhu cầu mới.
+Sơ đồ về quy trình tái sản xuất mở rộng của xã hội
+Nảy sinh nhu cầu Sản xuất ở
+Sản xuất ra :
+c g t ỊlẻU m<5»iIIÌ(ấszãIn phẩm, ffllỉă 116 và cỊlẻu
+vật chất ủng chất lượng, chất lượng ùng í
+số lượng) mới
+
+IE Dựưa vào sơ đồ trên, hãy phân tích vai trò của ngành thương mại.
+— Ngành thương mại bao gồm nội thương và ngoại thương. Hoạt động
+nội thương tạo ra thị trường thống nhất trong nước và thúc đây phân
+công lao động theo lành thổ giữa các vùng. Thương nghiệp bán lẻ còn
+phục vụ nhu cầu tiêu dùng của từng cá nhân trong xa hội.
+lÑ Tai sao sự phát triển của ngành nội thương sẽ thúc đấy sự phân công lao
+động theo lãnh thổ giữa các vùng ?
+
+Hoạt động ngoại thương (xuất + nhập khẩu) gắn thị trường trong
+nước với thị trường thế giới.
+
+IE “loạt động xuất khẩu và nhập khẩu có quan hệ với nhau như thế nào ? Tại
+sao nói thông qua việc đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu, nền kinh tế
+trong nước sẽ có động lực mạnh mẽ để phát triển ?
+
+I- CÁN CÂN XUẤT NHẬP KHẨU VÀ CƠ CẤU XUẤT NHẬP KHẨU
+
+1. Cán cân xuất nhập khẩu
+
+Cán cân xuất nhập khẩu là hiệu số giữa trị giá xuất khẩu (còn gọi là
+kim ngạch xuất khẩu) và trị giá nhập khâu (còn gọi là kim ngạch nhập
+khẩu). Tình trạng hoạt động ngoại thương còn thê hiện bằng tỉ lệ giữa
+xuất khâu và nhập khâu.
+
+Nếu trị giá hàng xuất khẩu mà lớn hơn trị giá hàng nhập khâu thì gọi
+là xuất siêu. Ngược lại, nếu trị giá hàng xuất khâu mà nhỏ hơn trị giá
+hàng nhập khâu thì gọi là nhập siêu.
+lä Tính cán cân xuất nhập khẩu và tỉ lệ giữa xuất khẩu và nhập khẩu hàng
+hoá của một số nước theo bảng sau :
+
+196
+
+--- Trang 198 ---
+Bảng 53.1. Giá trị xuất nhập khẩu hàng hoá của một số nước, năm 2004
+(Đơn vị : tỉ USD)
+Tên nước Xuất khẩu Nhập khẩu
+Hoa Kì 819.0 1526,4
+Nhật Bản 565,5 454,5
+Trung Quốc (kể cả Hồng Công) 858,9 834,4
+LB Nga 183,2 94,8
+Xin-ga-po 179,5 163.8
+lE Tai sao tình trạng nhập siêu kéo dài sẽ bất lợi cho nền kinh tế ?
+2. Cơ cấu hàng xuất nhập khẩu
+Các mặt hàng xuất khẩu có thê chia thành các nhóm : nguyên liệu
+chưa qua chế biến và các sản phẩm đã qua chế biến. Các mặt hàng nhập
+khẩu có thê chia thành các nhóm : tư liệu sản xuất (nguyên liệu, máy
+móc, thiết bị...) và hàng tiêu dùng. Ngoài việc xuất và nhập khẩu hàng
+hoá, các nước còn xuất và nhập khẩu các dịch vụ thương mại.
+Bảng 53.2. Tỉ lệ giữa hàng hoá và dịch vụ thương mại trong tổng trị giá xuất khẩu và
+nhập khẩu của một số châu lục và khu vực, năm 2004 (theo WTO)
+Xuất khẩu Nhập khẩu
+Châu lục,khuVư© rỏnggiátị† Hànghoá Dịchvụ Tổnggiátrị Hànghoá Dịch vụ
+(tỉ USD) (5%) (%) (tỉ USD) (%) (%)
+Châu Á 3060 853 14,7 2852 821 17,9
+Bắc Mĩ 1709 778 22,2 2284 85,3 147
+Trung và Nam Mĩ 347 83.9 16,1 293 80.3 19,7
+Liên minh châu Âu 4580 778 22,2 4443 785 215
+Châu Phi 275 82,7 17,3 258 789 21,1
+Trong cơ cấu hàng xuất khẩu của các nước có nền kinh tế kém phát
+triển, chiếm tỉ trọng cao là các loại sản phẩm của các cây công nghiệp
+đặc sản, làm sản, nguyên liệu và khoáng sản. Còn trong cơ cấu hàng
+nhập khẩu của các nước này, chiếm tỉ trọng cao là các sản phẩm của
+công nghiệp chế biến, máy công cụ, lương thực, thực phâẩm.
+197
+
+--- Trang 199 ---
+. IẢcI.4HđƯƠIZD
+…. ⁄ Q* $Z v à DƯƠNG
+DƯƠNG ỂFb rây SN Ố VA Ốỹ .
+, ⁄ ( N ỐỊ'
+s Apộ ¬-
+A / CØ S |
+—] >s S 'ă Ñ
+L Ì si-80 -
+L ] 3t-s0 | _`Í’
+L ] 15-30 `
+.Hữh l . T` . .. ó "
+Hình 53. Tỉ trọng hàng chế biến trong giá trị hàng hoá xuất khẩu của các nước,
+năm 2000 (%)
+IE Quan sát hình 53, hãy kể tên các nước có tỉ trọng hàng chế biến trong
+giá trị hàng hoá xuất khẩu trên 80%. Em có nhận xét gì về tính chất nền
+kinh tế của các nước này ?
+
+Trong cơ cấu hàng xuất khâu của các nước có nền kinh tế phát triên
+thì ngược lại, chiếm vị trí hàng đầu là sản phẩm của các ngành công
+nghiệp chế biến, các máy công cụ, thiết bị toàn bộ... Còn trong cơ cấu
+hàng nhập khâu có nguyên liệu khoáng sản, nhiên liệu (đặc biệt là
+dầu mỏ), nguyên liệu nông nghiệp.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Nêu một số ví dụ để minh hoạ tình hình biến động của giá cả thị
+trường do tác động của quy luật cung - cầu.
+2. Căn cứ vào bảng 53.2, vẽ hai biểu đồ, mỗi biểu đồ gồm hai nửa
+hình tròn thể hiện cả quy mô và cơ cấu giá trị xuất khẩu, nhập khẩu
+(hàng hoá và dịch vụ thương mại) của Bắc Mĩ và châu Á. Rút ra
+nhận xét từ biểu đồ đã vẽ.
+198
+
+--- Trang 200 ---
+B2`lI s ã THỊ TRƯƠNG THE GIƠI
+I - ĐẶC ĐIỂM CỦA THỊ TRƯỜNG THẾ GIỚI
+
+Thị trường thế giới hiện nay là một hệ thống toàn cầu, ngày càng
+phức tạp. Sự phát triển của nền kinh tế đã làm cho thị trường thế giới
+ngày càng tỏ ra chật hẹp đối với các nước phát triển. Trong nhiều năm
+qua, thị trường thế giới có nhiều biến động. Sự sa sút của nền kinh tế
+thế giới phản ánh ở sự suy giảm trong giá trị xuất khẩu của hầu hết các
+mặt hàng trên thế giới.
+
+Công nghệ thông tin đã làm xuất hiện loại hình thương mại, dịch vụ
+điện tử. Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của công nghệ thông tin và
+sau đó là sự suy giảm của lĩnh vực kinh doanh này đã làm cho nhóm
+hàng thiết bị văn phòng và viên thông bị giảm mạnh nhất.
+
+Các nước tư bản phát triển đang kiêm soát tình hình thị trường thế
+giới do các nước này chiếm tỉ trọng cao cả về xuất khâu và nhập khâu
+của toàn thế giới.
+
+Những cường quốc về xuất khẩu và nhập khẩu chi phối rất mạnh nền
+kinh tế thế giới và đồng tiền của các nước này là những ngoại tệ mạnh
+trong hệ thống tiền tệ thế giới. Đó là đồng Đô la Mĩ, đồng Ơrô, đồng
+Bảng Anh (trước kia còn có đồng Fräng của Pháp, Mác của Đức...),
+đồng Yên của Nhật Bản.
+
+Trong buôn bán trên thế giới, các luồng hàng xuất nhập khâu của các
+nước tư bản phát triên chiếm tỉ trọng lớn nhất và việc buôn bán giữa các
+nước tư bản phát triển với nhau cũng chiếm tỉ trọng lớn. Riêng ở
+châu Âu, 73,8% (năm 2004) giá trị ngoại thương là thực hiện giữa các
+nước này với nhau. Ở Bắc Mĩ, tí lệ này là 56%, còn ở châu Á là 50,3%.
+Trị giá buôn bán giữa các nước Bắc Mĩ và châu Âu chiếm tới 63,3% giá
+trị buôn bán toàn thế giới.
+
+Trong cơ cấu hàng xuất khẩu trên thế giới, chiếm tỉ trọng ngày càng
+cao là các sản phẩm công nghiệp chế biến ; các mặt hàng nông sản có
+xu hướng giảm tỉ trọng, do những thành tựu nông nghiệp đã giải quyết
+tốt hơn nhu cầu lương thực, thực phâm ở nhiều khu vực trước kia phải
+nhập khẩu nhiều nông sản.
+
+199
+
+--- Trang 201 ---
+Bảng 54.1. Tỉ trọng của một số khu vực và một số nước trong xuất khẩu và
+nhập khẩu trên thế giới, năm 2004
+(Đơn vị : %)
+Khu vực, quốc gia Xuất khẩu Nhập khẩu
+Toàn thế giới 100,0 100,0
+Bắc Mĩ 14,9 21,8
+Trung Mĩ và Nam Mĩ 31 2.6
+Châu Âu 45,3 448
+Liên minh châu Âu (25) 41,7 41,0
+Cộng đồng các quốc gia độc lập 30 1,9
+Châu Phi 2.6 23
+Trung Đông 4,4 27
+Châu Á (kể cả Ô-xtrây-li-a, không kể Trung Đông) 26,8 240
+Hoa Kì 9,2 16,5
+Trung Quốc 67 61
+Nhật Bản 6,4 4,9
+ASEAN (10) 6,2 54
+Bắp
+%IuÃẩídò-lừly#-d.
+232 không kể Trung Đông)
+Trưng và
+255 18/2% kườn
+20,7% Toàn 254%
+( Egooss„ 95 Q_' Tírọng
+N, 100% buôn bán nội vùng
+ỂỀ°fÌỦd ng Trung Đông
+quốcgadộclp - 24% - s ¬ 4 Tiợng buôn bán œo
+với toàn thế gới
+JJB/ 5ø%
+Châu Phí
+Châu Âu
+73.8%
+Hình 54 - Tỉ trọng buôn bán hàng hoá giữa các vùng và bên trong các vùng,
+năm 2004 (theo WTO)
+lặ Phân tích hình 54, cho biết vai trò của thị trường châu Âu trong buôn bán
+toàn thế giới.
+200
+
+--- Trang 202 ---
+I- CÁC TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI TRÊN THẾ GIỚI
+Trong xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới, Tô chức thương
+mại thế giới (World Trade Organisation - WTO) ngày càng kết nạp
+nhiều thành viên và đã trở thành tổ chức thương mại lớn nhất.
+Tô chức thương mại thế giới WTO được thành lập ngày 1-1-1995,
+tiền thân là GATT (Hiệp định chung về thuế quan và thương mại).
+WTO có 150 thành viên, Việt Nam là thành viên thứ 150 (được kết nạp
+tháng 12 - 2006 và trở thành thành viên chính thức tháng 01 - 2007).
+WTO là một tổ chức đề thảo luận, đàm phán và giải quyết những vấn
+đề thương mại, bao gồm hàng hoá, dịch vụ và sở hữu trí tuệ. Chức năng
+cơ bản của WTO là:
+— Quản lí và thực hiện các hiệp định đa phương và nhiều bên tạo nên tó
+chức này.
+— Làm diên đàn cho các cuộc đàm phán thương mại đa phương.
+— Giải quyết tranh chấp thương mại.
+— Giám sát chính sách thương mại quốc gia.
+— Hợp tác với các tổ chức quốc tế khác liên quan đến hoạch định chính
+sách kinh tế toàn cầu.
+Bảng 54.2. Các khối liên minh khu vực, năm 2004
+ANDEAN Bô-li-vi-a, Cô-lôm-bi-a, Ê-cu-a-đo, Pê-ru và Vê-nê-xu-ê-la.
+Ô-xtrây-li-a, Bru-nây, Ca-na-đa, Chi-lê, Trung Quốc, Hồng Công, In-đô-nê-xi-a,
+APEC Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Mê-hi-cô, Niu Di-lân, Pa-pua Niu Ghi-nê, Pê-ru,
+Phi-lip-pin, LB Nga, Xin-ga-po, Đài Loan, Thái Lan, Hoa Kì và Việt Nam.
+ASEAN Bru-nây, Cam-pu-chia, In-đô-nê-xi-a, Lào, Ma-lai-xi-a, Mi-an-ma, Phi-lip-pin,
+Xin-ga-po, Thái Lan và Việt Nam.
+CEFTA Bun-ga-ri, Séc, Hung-ga-ri, Ba Lan, Ru-ma-ni, Xlô-vê-ni-a và Xlô-va-ki-a.
+Áo, Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hi Lạp, Ai-len, I-ta-li-a, Luc-xem-bua,
+EU Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thuy Điển, Anh, CH Sec, Hung-ga-ri, Ba Lan,
+Xlô-va-ki-a, Lft-va, Lat-vi-a, Xlô-ve-ni-a, E-xtô-ni-a, Man-ta, Sip, Bun-ga-ri, Ru-ma-ni.
+MERCOSUR Ác-hen-ti-na, Bra-xin, Pa-ra-guay và U-ru-guay.
+NAFTA Ca-na-đa, Hoa Kì và Mê-hi-cô.
+SAPTA Băng-la-đet, Bu-tan, Ấn Độ, Man-đi-vơ, Nê-pan, Pa-ki-xtan và Xri Lan-ca.
+201
+
+--- Trang 203 ---
+Trên thế giới cũng đã hình thành nhiều tô chức kinh tế khu vực, trong
+đó phải kể đến Cộng đồng châu Âu (EC), Hiệp định thương mại tự do
+Bắc Mĩ (NAFTA ,, Diễn dàn hợp tác kinh tế châu A - Thái Bình Dương
+(APEC), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Thị trường
+chung Nam Mĩi (MERCOSUR). Các nước vùng núi An-đet
+(ANDEAN).
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Xác định trên bản đồ thế giới các nước thành viên của các hiệp ước
+liên minh khu vực được nêu trong bài. Từ đó điền vào bảng theo
+mẫu dưới đây :
+Tên khối Số nước Diện tích Dân số
+2. Sưu tầm tài liệu về EU và ASEAN.
+Bài 55 Thực hành
+VE LƯỢC ĐO VA PHAN TỊCH SO LIỆU
+VE DU LỊCH
+|- CHUẨN BỊ
+— Máy tính bỏ túi.
+— Lược đồ khung thế giới (có thể in phóng to từ lược đồ trong SGEK).
+— HÃC RBĂNG DƯƠNG
+ẹx .. —
+.- XY x Ø A . u
+\ ấ
+¬ .X.0.,.Ñ.GGJẪGẨẪẦẲÐỰựẶP
+202
+
+--- Trang 204 ---
+II- NỘI DỤUNG THỰC HÀNH
+Cho bảng số liệu về một số nước có du lịch quốc tế phát triển,
+năm 2004 :
+Số lượng khách đến và doanh thu từ du lịch của một số quốc gia, năm
+2004
+Số Tên nước Số lượt khách đến I)t)arìr'qttzn`ỂỡJc:tl`tĨãciJ n
+1 Pháp 75121 40 842
+2 Tây Ban Nha 53 599 45 248
+3 Hoa Kì 46 077 74 481
+4 I-ta-li-a 37 071 35 658
+5 Anh 27 708 27 299
+6 Trung Quốc (tính cả Hồng Công) 63572 34 746
+7 Mê-hi-cô 20618 10 753
+8 Ca-na-đa 19 150 12843
+9 Áo 19373 15412
+10 Đức 20 137 27 657
+11 Hà Lan 9 646 10 260
+12 Thổ Nhĩ Kì 16 826 15 888
+13 Thái Lan 11651 10 034
+a) Hãy sắp xếp các quốc gia trong bảng theo các châu lục.
+b) Tính doanh thu bình quân từ một lượt khách đến (USD) theo từng
+quốc gia.
+c) Tô màu lên lược đồ khung các quốc gia theo quy mô doanh thu bình
+quân từ một lượt khách đến (USD) : dưới 800 USD, từ 800 - 1000
+USD, trên 1000 USD.
+d) Nhận xét về sự phân bố các nước có hoạt động du lịch quốc tế
+phát triển.
+203
+
+--- Trang 205 ---
+THƯƠng XI l l MÔI TRƯỜNG VÀ
+SỰ PHÁT TRIÊN
+BỀN VỮNG
+Bai ¬1:§ MOI TRUƠNG VA TÀI NGUYEN THIEN NHIEN
+| - MÔI TRƯỜNG
+- Môi trường được hiều theo nhiều nghĩa khác nhau. Con người sống
+trên Trái Đất, nên môi trường của loài người chính là không gian bao
+quanh Trái Đất, có quan hệ trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của xã
+hội loài người. Trong Địa lí học, người ta gọi đó là môi trường xung
+quanh hay là môi trường địa lí.
+— Môi trường sống của con người, tức là tất cả hoàn cảnh bao quanh
+con người, có ảnh hướng đến sự sống và phát triển của con người (như
+là một sinh vật và như là một thực thê xã hội), đến chất lượng cuộc sống
+của con người.
+MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA CON NGƯỜI
+s n ê Môi tường nhân tạo
+phần của tự nhiên : Môi trường xã hội Ệ'o gõlẫli(`)c(2ỉáộc2 ổ
+- Địa hình bao gồm các quan ẳỉÌng ế ẳìgxuất
+- Địa chất hệ xã hội trong sản - ẨỄhiu à
+- Đất trồng xuất, trong phân phối của a)ẵ i
+I ẫ|ti1'lc3'c1:ậ`1 phối, trong giao tiếp. (các nhà ở, nhà máy,
+- Sinh vật thành phố...)
+204
+
+--- Trang 206 ---
+— Con người là sinh vật, nhưng là sinh vật đặc biệt, do con người chế
+tạo được các công cụ lao động, nhờ thế con người tác động vào tự nhiên
+một cách có ý thức, làm biến đối tự nhiên ở quy mô ngày càng lớn và
+ngày càng sâu sắc. Ngày nay, hầu như không còn nơi nào trên Trái Đất
+không chịu tác động của con người.
+— Sự khác nhau căn bản giữa môi trường tự nhiên và môi trường nhân
+tạo là ở chô :
++ Môi trường tự nhiên xuất hiện trên bề mặt Trái Đất không phụ thuộc
+vào con người. Con người tác động vào tự nhiên, làm cho nó bị thay
+đối, nhưng các thành phần của tự nhiên vẫn phát triển theo quy luật
+riêng của nó.
++ Môi trường nhân tạo là kết quả lao động của con người, nó tồn tại
+hoàn toàn phụ thuộc vào con người. Nếu không có bàn tay chăm sóc
+của con người, thì các thành phần của môi trường nhân tạo sẽ bị
+huỷ hoại.
+II- CHỨC NĂNG CỦA MÔI TRƯỜNG. VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI
+SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI
+— Môi trường địa lí có ba chức nắng chính :
++ Là không gian sống của con người.
++ Là nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên.
++ Là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra.
+— Mặc dù môi trường tự nhiên có vai trò rất quan trọng đối với xã hội loài
+người, nhưng nó không có vai trò quyết định đến sự phát triên của xã hội.
+Nếu giải thích tình trạng lạc hậu hay tiên tiến của một quốc gia, một dân
+tộc dựa vào các đặc điềm của môi trường tự nhiên, thì sẽ bị rơi vào guan
+điểm sai lầm là hoàn cảnh địa lí quyết định (còn gọi là duy vật địa lí). Sự
+phát triển của môi trường tự nhiên bao giờ cũng diên ra chậm hơn sự phát
+triền của xã hội loài người. Môi trường tự nhiên có sự thay đổi đáng kê
+phải trải qua thời gian hàng nghìn, hàng vạn năm, thậm chí hàng triệu
+năm. Vì vậy, nó không thê là nguyên nhân quyết định sự phát triển của
+xã hội. Vai trò quyết định sự phát triển của xã hội loài người thuộc về
+phương thức sản xuất, bao gồm cả sức sản xuất và quan hệ sản xuất.
+— Con người có thê làm nâng cao chất lượng môi trường hay làm suy
+thoái chất lượng môi trường. Điều này sẽ có ảnh hướng sâu sắc đến sự
+phát triên của xa hội loài người.
+205
+
+--- Trang 207 ---
+III- TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
+— Tài nguyên thiên nhiên là các thành phần của tự nhiên (các vật thê và
+các lực tự nhiên) mà ở trình độ nhất định của sự phát triển lực lượng sản
+xuất chúng được sử dụng hoặc có thể được sử dụng làm phương tiện sản
+xuất và làm đối tượng tiêu dùng.
+lặ Em hãy tìm ví dụ chứng minh rằng trong lịch sử phát triển của xã hội loài
+người, số lượng các loại tài nguyên được bổ sung không ngừng.
+— Có nhiều cách phân loại tài nguyên :
++ Theo thuộc tính tự nhiên : tài nguyên đất, tài nguyên nước, tài
+nguyên khí hậu, tài nguyên sinh vật, tài nguyên khoáng sản (lại chia
+ra than, dầu, khí...).
++ Theo công dụng kinh tế : tài nguyên nông nghiệp, tài nguyên công
+nghiệp, tài nguyên du lịch...
++ Theo khả năng có thê bị hao kiệt trong quá trình sử dụng của
+con người.
+Tài nguyên thiên nhiên
+.,—'—'—-"'-'__Ồ_’_ n`—`ầ———….ở
+Tài nguyên có thể bị hao kiệt Tài nguyên không bị hao kiệt
+/'._/"”"/~"`— `\`“~
+.JlẢpd.|l ""`\`~~`.
+.II<ItàÌịọJ2ẵl1l(›'l_'Ốìf›riì Tài nguyên
+phục được khôi phục được
+— Loại tài nguyên không khôi phục được bao gồm các loại khoáng sản
+đang được khai thác đề sử dụng trong công nghiệp. Sự hình thành các
+tài nguyên khoáng sản phải mất hàng triệu năm ; vì vậy, các tài nguyên
+này khi hao kiệt thì không phục hồi được. Do đó, đối với tài nguyên
+khoáng sản, phải sử dụng thật tiết kiệm, sử dụng tông hợp, và cần sản
+xuất các loại vật liệu thay thế (ví dụ, sản xuất các chất dẻo tông hợp đề
+thay thế các chi tiết bằng kim loại...).
+lặ Em hãy chứng minh rằng sự tiến bộ của khoa học công nghệ có thể giúp
+con người giải quyết tình trạng bị đe doạ khan hiếm tài nguyên khoáng sản.
+206
+
+--- Trang 208 ---
+— Loại tài nguyên khôi phục
+
+: : được như đất trồng, các loài
+
+⁄ + , động vật và thực vật. Nếu sử
+
+› — -A z i dụng hợp lí, thì độ phì của
+
+J_` ;2 Nếv `" Z⁄224 đất không những được phục
+
+”. hồi mà đất còn có thê màu
+
+_- . mỡ hơn. Tài nguyên sinh vật
+
+¬ cũng có thê được tái tạo và
+phát triên.
+
+.. .. .. lä Em hãy chỉ ra những dấu hiệu
+của sự suy thoái tài nguyên đất
+và tài nguyên sinh vật nếu bị
+
+Hình 56 - Khai thác than đá khai thác không hợp l
+
+— Tài nguyên không bị hao kiệt như năng lượng mặt trời, không khí,
+nước... Không khí và nước có lượng rất lớn đến mức con người không thê
+sử dụng làm cho chúng cạn kiệt được. Tuy nhiên, tài nguyên nước không
+phân bố đều giữa các vùng trên Trái Đất : có nhiều vùng đang phải đối
+mặt với tình trạng thiếu nước ngọt, đặc biệt là thiếu nước an toàn. Không
+khí và nguồn nước đang bị đe doạ ô nhiêễm, thậm chí ô nhiêm nghiêm
+trọng, làm ảnh hướng rất lớn đến sức khoẻ của con người.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+
+1. Môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo khác nhau như thế nào ?
+2. Em hãy lấy ví dụ chứng minh rằng quan điểm hoàn cảnh địa lí quyết
+định là sai lầm.
+3. Môi trường địa lí có những chức năng chủ yếu nào ? Tại sao chúng
+ta phải có biện pháp bảo vệ môi trường ?
+207
+
+--- Trang 209 ---
+l:m MOI TRƯƠNG VA SỰ PHAT TRIEN BEN VỮNG
+I- SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LÀ ĐIỀU KIỆN ĐỂ
+PHÁT TRIỂN
+— Loài người đang đứng trước thử thách lớn : các nguồn tài nguyên trên
+Trái Đất là có hạn. Nhiều tài nguyên đang bị cạn kiệt, trong khi đó yêu
+cầu của sự phát triển lại không ngừng tăng lên, nền sản xuất xã hội
+không ngừng được mở rộng.
+
+Sự hạn chế của các nguồn tài nguyên thê hiện rõ nhất ở tài nguyên
+
+khoáng sản - cơ sở nguyên liệu, nhiên liệu, năng lượng đề phát triên
+công nghiệp. Mặt khác, chính trong thời đại mà loài người có những
+bước tiến nhảy vọt trong kinh tế và khoa học - kĩ thuật, thì cũng là lúc
+môi trường sinh thái bị ô nhiêm và suy thoái nghiêm trọng. Các nhà
+khoa học đã phải báo động về nguy cơ mất cân bằng sinh thái, về khủng
+hoảng môi trường.
+lặ Những báo động về thủng tầng ôdôn, về sự nóng lên của Trái Đất do các
+khí thải làm tăng hiệu ứng nhà kính có phải là những báo động về khủng
+hoảng môi trường không ?
+— Phải bằng mọi cách sử dụng hợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường, đề
+xã hội phát triển, sao cho sự phát triển hôm nay không làm hạn chế sự
+phát triển của ngày mai mà phải tạo nền tảng cho sự phát triển của
+tương lai.
+
+Sự phát triên thực sự phải đảm bảo cho con người có đời sống vật chất,
+tiỉnh thần ngày càng cao, trong môi trường sống lành mạnh. Đó chính là
+mục tiêu của sự phát triển bền vững mà loài người đang hướng tới.
+
+— Việc giải quyết những vấn đề môi trường đòi hỏi phải có những nô lực
+lớn về chính trị, kinh tế và khoa học - kĩ thuật.
+
+Những vấn đề môi trường mà loài người đang phải giải quyết trước
+hết là hậu quả của sự tác động không hợp lí của con người tới môi
+trường. Điều này đòi hỏi phải có sự phối hợp, nỏ lực chung của các quốc
+gia, của mọi tầng lớp trong xã hội. Hội nghị Thượng đíỉnh Trái Đất ở
+Ri-ô đê Gia-nê-rô (tháng 6 năm 1992) thể hiện sự nỗ lực chung đó của
+các quốc gia và toàn thế giới.
+
+Muốn giải quyết vấn đề môi trường, cần phải chấm dứt chạy đua vũ
+trang, chấm dứt chiến tranh, cần giúp các nước đang phát triển thoát
+cảnh đói nghèo, xoá các vùng nghèo trong nước. Phải thực hiện các
+
+208
+
+--- Trang 210 ---
+công ước quốc tế về môi trường, luật môi trường. Phải áp dụng các tiến
+bộ khoa học - kĩ thuật đề kiểm soát tình trạng môi trường, sử dụng hợp
+lí tài nguyên, giảm bớt tác động xấu đến môi trường.
+
+II- VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN
+
+Những vấn đề môi trường ở các nước phát triển chủ yếu gắn với
+những tác động môi trường của sự phát triên công nghiệp và những vấn
+đề của đô thị. Những vấn đề lớn toàn cầu như hiện tượng thủng tầng
+ôdôn, hiệu ứng nhà kính do tăng phát thải các chất khí, hiện tượng mưa
+axit... đều từ các trung tâm phát thải khí lớn của thế giới là các nước
+EU, Nhạật Bản, Hoa KĩI.
+
+Hoa Kì là một trong những nước phát thải lớn nhất các loại khí gây
+hiệu ứng nhà kính, nhưng chính phủ Hoa Kì lại không tham gia kí
+Nghị định thư Ki-Ô-tÔ.
+
+Nhiều nước công nghiệp phát triển đã bảo vệ tốt hơn môi trường của
+nước mình. Tuy nhiên, nhiều công ti tư bản đã chuyên các cơ sở sản
+xuất gây ô nhiềm sang các nước đang phát triển. Điều này làm cho vấn
+đề môi trường ở các nước đang phát triên thêm phức tạp.
+
+III- VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
+1. Các nước đang phát triển là nơi tập trung nhiều vấn đề môi trường và phát triển
+
+Các nước đang phát triển chiếm hơn 1/2 diện tích lục địa. Đây là khu
+vực giàu tài nguyên thiên nhiên, cả về trữ lượng và chủng loại. Đặc biệt,
+các nước đang phát triển rất giàu về tài nguyên khoáng sản (quặng kim
+loại, dầu mỏ, than, khí đốt...), tài nguyên rừng, đất trồng, khí hậu đề
+phát triên nông nghiệp.
+
+Ba phân tư dân số thế giới sống ở các nước đang phát triển. Nhìn chung,
+đây là các nước nghèo, chậm phát triển về kinh tế - xã hội. Tình trạng chậm
+phát triền, thiếu vốn, thiếu công nghệ, thiếu cán bộ khoa học - kĩ thuật,
+gánh nặng nợ nước ngoài, hậu quả của chiến tranh và xung đột triền
+miên, sức ép dân số và sự bùng nô dân số trong nhiều năm, nạn đói...
+đã làm cho môi trường ở các nước đang phát triển bị huỷ hoại nghiêm
+trọng.
+
+Các công ti xuyên quốc gia lại lợi dụng những khó khăn về kinh tế
+của các nước đang phát triên đề bóc lột tài nguyên. Có thê nói, sự chậm
+phát triển - sự huýỷ hoại môi trường - sự bùng nó dân số là những cái
+vòng luân quần mà các nước đang phát triển bị trói buộc, cần phải tháo
+gỡ đề thoát khói đói nghèo.
+
+209
+
+--- Trang 211 ---
+| | — s -
+. - i ” c ể .' s . *
+N - . l G ` — 41""g, ˆ s
+
+'ỹ ' 1 1Ứ.Ợwử `.J.IY" - —
+
+Hình 57 - Bãi rác ở thủ đô Ma-ni-la (Phi-líp-pin)
+2. Khai thác và chế biến khoáng sản ở các nước đang phát triển
+
+Việc khai thác và chế biến khoáng sản có vị trí đặc biệt quan trọng
+trong nền kinh tế ở nhiều nước đang phát triển : đó là nguồn xuất khẩu
+chủ yếu đề thu ngoại tệ Ở các nước Tây A, nhiều nước châu Phi,
+Mĩ La-tinh. Các nước tư bản chủ nghĩa phát triển với nền công nghiệp
+phát triển cao và lâu đời, là các nước nhập khẩu khoáng sản chủ yếu.
+
+Trong thời gian từ giữa thập ki 70 của thế ki XX trở lại đây, giá nhiều
+loại nguyên liệu khoáng sản giảm. Nhiều nước đang phát triển phải xuất
+khẩu khoáng sản đề trả các khoản nợ không lồ so với thu nhập quốc
+dân trong điều kiện bất lợi, thiệt đơn thiệt kép.
+
+IE Các tiến bộ khoa học - kĩ thuật nào đã làm cho giá nguyên liệu có xu
+hướng giảm trong mấy thập kỉ qua ?
+
+Việc khai thác các mỏ lớn mà không chú trọng đến các biện pháp bảo
+vệ môi trường đã làm cho nguồn nước, đất, không khí, sinh vật ở các
+khu vực có mó bị đầu độc bởi các kim loại nặng, các hợp chất chứa lưu
+huỳnh...
+
+3. Việc khai thác tài nguyên nông, làâm nghiệp ở các nước đang phát triển
+
+Ở các nước đang phát triển tài nguyên rừng rất phong phú, đặc biệt là
+các khu rừng mưa nhiệt đới có các loài cây gô quý, chim, thú quý hiếm.
+
+Việc đốn rừng diễn ra ở quy mô lớn (lớn hơn nhiều so với khả năng
+phục hồi rừng và tốc độ trồng rừng) đề lấy gô củi, mở rộng diện tích canh
+
+210
+
+--- Trang 212 ---
+tác và đồng cỏ. Việc xuất khâu gỗ tròn còn phố biến làm cho các nước
+xuất khẩu gỏ bị thua thiệt nhiều. Một tỉ lệ rất lớn gỗ được khai thác đề
+lấy củi : ở châu Phi 88%, châu A 75% và Nam Mĩ là 72%.
+
+Do nền nông nghiệp quảng canh, năng suất thấp, nên ở nhiều nước
+nhiệt đới còn phô biến tình trạng đốt nương làm rây, phá rừng đề lấy đất
+canh tác. Việc theo đuôi mục tiêu tự túc lương thực bằng mọi giá đã làm
+cho hàng triệu ha đất rừng bị mất đi, nhường chỗ cho các đồi núi trọc.
+Việc phát quang rừng làm đồng cỏ và việc chăn thả gia súc quá mức, nhất
+là ở các vùng khí hậu nhiệt đới khô hạn đã thúc đây quá trình hoang
+mạc hoá.
+
+CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
+1. Thế nào là sự phát triển bền vững ?
+2. Tại sao việc giải quyết vấn đề môi trường đòi hỏi sự nỗ lực chung
+của các quốc gia và toàn thể loài người ?
+3. Các nước đang phát triển gặp những khó khăn gì về mặt kinh tế -
+xã hội khi giải quyết vấn đề môi trường ?
+Bài 58 Thực hành
+TIM HIEU MỌT SO VAN ĐE MOI TRƯƠNG CUA
+ĐỊA PHƯƠNG
+I- CHUẨN BỊ
+— Các số liệu, tài liệu về môi trường địa phương.
+— Các hình ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ về môi trường địa phương.
+— Các báo cáo hiện trạng môi trường hằng năm của Sở Khoa học - Công
+nghệ - Môi trường.
+— Máy tính bỏ túi.
+211
+
+--- Trang 213 ---
+II- NỘI DỤNG THỰC HÀNH
+Học sinh lựa chọn một trong những vấn đề tiêu biêu của môi trường
+ở địa phương, chuẩân bị và trình bày theo dàn ý sau :
+1. Đặt vấn đề
+Vai trò của môi trường (đất, nước, không khíi...) đối với sự phát triên
+kinh tế - xã hội hiện nay nói chung và ở địa phương nói riêng.
+2. Nội dung báo cáo (hay bài viết)
+a) Thực trạng của vấn đề ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí...) của
+địa phương
+b) Các nguồn gây ô nhiễm
+c) Nguyên nhân gây ô nhiễm (một số nguyên nhân)
+— Tác động của nền kinh tế thị trường trước hết trong lĩinh vực sản xuất
+công nghiệp.
+— Chạy theo năng suất, sử dụng nhiều phân bón hoá học, thuốc trừ sâu.
+— Quá trình đô thị hoá phát triển không cân xứng với quá trình công
+nghiệp hoá.
+— Chất thải sinh hoạt, đặc biệt chất thải độc hại của bệnh viện.
+— Hệ thống xử lí chất thải không có hoặc không đảm bảo.
+d) Hậu quả của việc ô nhiễm
+— Đối với sức khoẻ.
+— Đối với sản xuất.
+— Đối với môi trường.
+đ) Giải pháp
+— Ban hành luật bảo vệ môi trường.
+— Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục đạo đức, nếp
+sống trong việc sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.
+— Phát triên nền kinh tế thị trường theo hướng phát triên bền vững.
+3. Kết luận
+Nhiệm vụ cụ thể của học sinh.
+212
+
+--- Trang 214 ---
+Mucluc _ _ˆ—¬
+, " Trang
+CHƯƠNG! - BẢNĐỒ 4
+Bài 1. Các phép chiếu hình bản đồ cơ bản. Phân loại bản đồ 4
+Các phép chiếu hình bản đồ cơ bản. Phân loại bản đồ (tiếp theo) 8
+Bài 2. Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ 12
+Bài 3. Sử dụng bản đồ trong học tập và đời sống. Ứng dụng của viễn thám và
+hệ thống thông tin Địa lí 19
+Bài 4. Thực hành : Xác định một số phương pháp biểu hiện các
+đối tượng địa lí trên bản đồ 22
+CHƯƠNG II VŨ TRỤ. CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH CỦA TRÁI ĐẤT
+VÀ CÁC HỆ QUẢ CỦA CHÚNG 23
+Bài 5. Vũ Trụ. Hệ Mặt Trời và Trái Đất 23
+Bài 6. Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất 27
+Bài 7. Thực hành : Hệ quả địa lí chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất. 32
+CHƯƠNG III.CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT. THẠCH QUYỂN 33
+Bài 8. Học thuyết về sự hình thành Trái Đất. Cấu trúc của Trái Đất 33
+Bài 9. Thuyết kiến tạo mảng. Vật liệu cấu tạo Trái Đất 37
+Bài 10. Tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất 40
+Bài 11. Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất 43
+Bài 12. Thực hành : Nhận xét về sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa và
+các vùng núi trẻ trên bản đồ 47
+CHƯƠNG IV. KHÍ QUYỂN 48
+Bài 13. Khí quyển 48
+Bài 14. Sự phân bố của nhiệt độ không khí trên Trái Đất 51
+Bài 15. Sự phân bố khí áp. Một số loại gió chính 54
+Bài 16. Độ ẩm của không khí. Sự ngưng đọng hơi nước trong khí quyển 58
+Bài 17. Các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa. Sự phân bố mưa 60
+Bài 18. Thực hành : Đọc bản đồ các đới khí hậu trên Trái Đất.
+Phân tích biểu đồ của một số đới khí hậu 63
+vA K
+
+--- Trang 215 ---
+CHƯƠNG V . THUỶ QUYỂN 66
+Bài 19. Thuỷ quyển. Tuần hoàn của nước trên Trái Đất. Nước ngầm. Hồ 66
+Bài 20. Một số nhân tố ảnh hưởng tới tốc độ dòng chảy
+
+và chế độ nước sông. Một số sông lớn trên Trái Đất 69
+Bài 21. Nước biển và đại dương 72
+Bài 22. Sóng. Thuỷ triều. Dòng biển 75
+Bài 23. Thực hành : Phân tích chế độ nước sông Hồng 78
+CHƯƠNG VI _ THỔ NHƯỚNG QUYỂN VÀ SINH QUYỂN 79
+Bài 24. Thổ nhưỡng quyển. Các nhân tố hình thành thổ nhưỡng 79
+Bài 25. Sinh quyển. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển
+
+và phân bố của sinh vật 82
+Bài 26. Sự phân bố của sinh vật và đất trên Trái Đất 85
+Bài 27. Thực hành : Phân tích mối quan hệ giữa khí hậu, sinh vật và đất 90
+CHƯƠNG VII. MỘT SỐ QUY LUẬT CỦA LỚP VỎ ĐỊA LÍ 91
+Bài 28. Lớp vỏ địa lí. Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí 91
+Bài Z9. Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới 94
+
+/ ˆ ~ ˆ
+
+llllilllil:ll ĐỊA LÍ KINH Tr - XA HỌI 97
+CHƯƠNG VỊIII. ĐỊA LÍ DÂN CƯ 98
+Bài 30. Dân số và sự gia tăng dân số 98
+Bài 31. Cơ cấu dân số 105
+Bài 32. Thực hành : Vẽ và phân tích tháp tuổi 110
+Bài 33. Các chủng tộc, ngôn ngữ và tôn giáo 111
+Bài 34. Phân bố dân cư. Các loại hình quần cư và đô thị hoá 116
+Bài 35. Thực hành : Phân tích bản đồ phân bố dân cư thế giới 122
+CHƯƠNG IX _ CƠ CẤU NỀN KINH TẾ. MỘT SỐ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ SỰ
+
+PHÁT TRIỂN KINH TẾ 123
+Bài 36. Các nguồn lực phát triển kinh tế 123
+Bài 37. Cơ cấu nền kinh tế 126
+Bài 38. Thực hành : Xây dựng biểu đồ địa lí kinh tế - xã hội 129
+214
+
+--- Trang 216 ---
+CHƯƠNG X - ĐỊA LÍ NÔNG NGHIỆP 130
+Bài 39. Vai trò và đặc điểm của nông nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng tới
+
+phát triển và phân bố nông nghiệp 130
+Bài 40. Địa lí ngành trồng trọt 134
+Bài 41. Địa lí ngành chăn nuôi 140
+Bài 42. Một số hình thức chủ yếu của tổ chức lãnh thổ nông nghiệp 145
+Bài 43. Thực hành : Sử dụng phương pháp Bản đồ - Biểu đồ để thể hiện
+
+sản lượng lương thực và cơ cấu sản lượng lương thực
+
+của một số nước trên thế giới 149
+CHƯƠNG XI . ĐỊA LÍ CÔNG NGHIỆP 151
+Bài 44. Vai trò và đặc điểm của công nghiệp.
+
+Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố công nghiệp 151
+Bài 45. Địa lí các ngành công nghiệp 154
+
+Địa lí các ngành công nghiệp (tiếp theo) 159
+
+Địa lí các ngành công nghiệp (tiếp theo) 163
+Bài 46. Một số hình thức chủ yếu của tổ chức lãnh thổ công nghiệp 166
+Bài 47. Thực hành : Vẽ và phân tích biểu đồ cơ cấu sử dụng năng lượng
+
+của thế giới 170
+CHƯƠNG XII ĐỊA LÍ DỊCH VỤ 171
+Bài 48. Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và đặc điểm phân bố các ngành dịch vụ 171
+Bài 49. Vai trò, đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển và
+
+phân bố ngành giao thông vận tải 175
+Bài 50. Địa lí các ngành giao thông vận tải 179
+
+Địa lí các ngành giao thông vận tải (tiếp theo) 183
+Bài 51. Thực hành : Viết báo cáo ngắn về kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na-ma 187
+Bài 52. Địa lí ngành thông tin liên lạc 191
+Bài 53. Địa lí ngành thương mại 195
+Bài 54. Thị trường thế giới 199
+Bài 55. Thực hành : Vẽ lược đồ và phân tích số liệu về du lịch 202
+CHƯƠNG XIII. MÔI TRƯỜNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 204
+Bài 56. Môi trường và tài nguyên thiên nhiên 204
+Bài 57. Môi trường và sự phát triển bền vững 208
+Bài 58. Thực hành : Tìm hiểu một số vấn đề môi trường của địa phương 211
+
+=I
+
+--- Trang 217 ---
+Chịu trách nhiệm xuất bản - Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiếm Tôổng Giám đốc NGƯT NGÔ TRẦN ÁI
+Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập GS-TS VŨ VĂN HÙNG
+Biên tập lần đầu : TRẦN NGỌC ĐIỆP - NGUYÊN ĐÌNH TÁM
+Biên tập tái bản - BÙI THỊ BÍCH NGỌC
+Ve bản đồ : CÙ ĐÚC NGHĨA
+Trình bày bìa và thiết kế sách - NGỦ YÊN KIM DUNG
+Sửa bản in : BÙI THỊ BÍCH NGỌC
+Chế bản : CÔNG TY CỔ PHẦN MĨ THUẬT VÀ TRUYỀN THÔNG
+Trong sách có sử dụng một số tư liệu dnh của sách giáo khoa nước ngoài.
+ĐỊA LÍ 10 - NÂNG CAO
+Mã số : NH016T4
+In ........... cuốn, khổ 17 x 24 cm.
+In tại Công ti cổ phần in..................
+Số in : .......... Số xuất bản : 01-2014/CXB/578-1062/GD
+In xong và nộp lưu chiểu tháng ... năm 2014.
+216
+
+--- Trang 218 ---
+GD EửT'
+HUÂN CHƯƠNG HỒ CHÍ MINH
+SÁCH GIÁO KHOA LỚP 10
+1. TOÁN HỌC 8. TIN HỌC 10
+sÐĐẠISỐ10sHÌNHHỌC10 9.CÔNG NGHỆ 10
+2. VẬT LÍ 10 10. GIÁO DỤC CÔNG DÂN 10
+3. HOÁ HỌC 10 11. GIÁO DỤC QUÓC PHÒNG - AN NINH 10
+4. SINH HỌC 10 12. NGOẠI NGỮ
+5.NGỮ VĂN 10 (tập một tậpha)  seTIẾNGANH10 e TIẾNG PHÁP 10
+8. LỊCH SỬ 10 sTIẾNGNGA10 s TIẾNG TRUNG QUỐC 10
+7. ĐỊA LÍ 10
+SÁCH GIÁO KHOA LỚP 10 - NÂNG CAO
+Ban Khoa học Tự nhiên : s TOÁN HỌC (ĐẠI SỐ 10, HÌNH HỌC 10)
+s VẬT LÍ 10 s HOÁ HỌC 10 s SINH HỌC 10
+Ban Khoa học Xã hội và Nhân văn: . s NGỮ VĂN 10 (tập một, tập hai)
+s LỊCH SỮ 10 a ĐỊA LÍ 10
+» NGOẠI NGỮ (TIẾNG ANH 10, TIẾNG PHÁP 10,
+TIẾNG NGA 10, TIẾNG TRUNG QUỐC 10)
+- O
+
+--- Trang 1 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+-.
+- ưưn
+.
+- ⁄
+Ểa > m l n
+U NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+
+--- Trang 2 ---
+BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
+LÊ THÔNG (Tồng Chủ biên)
+NGUYÊN VIẾT THỊNH (Chủ biên)
+NGUYÊN KIM CHUƠNG - PHAM XUÂN HẬU
+ĐĂNG DUY LỢI - PHAM THỊ SEN - PHÍ CÔNG VIỆT
+(Tái bản lần thứ mười ba)
+NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM
+Hãy bão quản, giữt gìn sách giáo khoa đề dành tặng cho các em học sừth lớp sau !
+
+--- Trang 3 ---
+Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo.
+01- 2021/CXBIPH/554 - 1559/GD Mã số :CH216T1
+
+--- Trang 4 ---
+I ĐỊA LÍ VIỆT NAM
+
+--- Trang 5 ---
+- .
+> mẽ
+š s
+[=i
+lzi 5>
+s-
+Ẻ S s
+s < Ø „
+ẵi L đ`ẵ Z ẹì3ầ;=z:. Ũ
+: ® = s„ & t
+= Ễ ð = s ä =n C 2 ®
+Ø kJ X.sS.-= _ sS g
+sS r ,C. S " = t = n ˆ
+Ö zxss Sz= ss . ẵỂ9 : b
+EEP.EP.mnHm gsZ . m ss
+S ÊỄ = 5 X
+Z U I Ề - t Ợ
+= 'Ể = ¡ I .N „
+4 .ẫ r.v m ...c e
+# % - 4 1¡ &SEgeø
+ñ a s l I ŒZm R
+sv S :
+ẵ Xm ® e gz \
+Ởx i ầỷ
+=-S ề.
+< , : kRờ ĩ
+Z Iạ m ỜẺ Ề
+Fq l NÐ& Ễ. S
+| ~
+| - q i EỂ,
+<I l lo | Ơ - Ồ ế 1
+N S ủ~ Ề T`t; ũ` F <“
+á I Ì ỉ. SN ỉ`)l Đ. - TỊ Í ', =
+Ễ L S 200 à S ê
+Á Z ]
+LA < Ị . . - ¬ : ¡
+m Ị 7 N ỵp-J~'“ \x` U
+
+--- Trang 6 ---
+®
+- ] U H N
+000 n_ìtổủ `
+rA - H
+.- n t
+` _ #
+§ ấ Š z Ễ
+¬ Ễ a n = "r"`(,'ÀuẺ v … ẽ-Ễ ẵ ấỀ
+c , xzZ#Z— - - W ) 4 : "l̲_" ..
+X - .
+H ĩ M 4 n v C S ,
+› u wR.vh à . n Ô v l
+qố 3⁄.-..sỪ B t,
+g34 ⁄ 1\ zz⁄ = l s i
+›zT NS L\J !' \\ ’ 4 .. à : P= _o
+X ỉ L
+m ỉ T 4`J \ 5 › S
+ị `"`- J \ n vÄ ỹ ì .
+E A `ý ll,Ì
+- Ề\ fAỉ. wl""""' I —
+Dênn Xuấ
+
+--- Trang 7 ---
+6
+
+--- Trang 8 ---
+Việt Nam trên đường đồi mới
+và hội nhập
+Í. Công cuộc Đổi mới là một cuộc cải cách toàn diện về kinh tế -
+Xã hội
+a) Bối cảnh
+Ngày 30 - 4 — 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng. Đất nước
+thống nhất, cả nước tập trung vào hàn gắn các vết thương chiến tranh
+và xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ
+và giàu mạnh.
+Nước ta đi lên từ một nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, lại chiu hậu
+quả nặng nề của chiến tranh. Bối cảnh trong nước và quốc tế vào những
+năm cuối thập kí 70, đầu thập kí 80 của thế ki XX hết sức phức tạp.
+Tất cả những điều này đã đưa nền kinh tế nước ta sau chiến tranh rơi
+vào tình trạng khủng hoảng kéo dài. Lạm phát có thời kì luôn ở mức 3
+con số.
+b) Diễn biến
+Công cuộc Đồi mới được manh nha từ năm 1979. Những đổi mới đầu
+tiên là từ lĩnh vực nông nghiệp với "khoán 100” và "khoán 10”, sau đó
+lan sang các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Đường lối Đôi mới được
+khẳng định từ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VỊ (năm 1986),
+đưa nền kinh tế — xã hội của nước ta phát triển theo ba xu thế :
+— Dân chủ hoá đời sống kinh tế — xã hội ;
+- Phát triên nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã
+hội chủ nghĩa ;
+— Tăng cường giao lưu và hợp tác với các nước trên thế giới.
+c) Công cuộc Đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn
+Tính đến năm 2006, công cuộc Đổi mới của nước ta đã qua chặng
+đường 20 năm.
+- Nước ta đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế — xã hội kéo dài.
+Lạm phát được đầy lùi và kiềm chế ở mức một con số.
+7
+
+--- Trang 9 ---
+%
+500 487,2
+450
+400 382,1
+350
+300 201,5
+250
+200
+150
+1193
+100 798
+50 387
+93178 57 32 TỪ 44 39 32 77 853
+: 6 03
+-50
+s = Năm
+Hình 1.1. Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng các năm 1986 — 2005 (%)
+
+— Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao. Tốc độ tăng GDP từ 0,2% vào giai
+đoạn 1975 — 1980 đã tăng lên 6,0 % vào năm 1988 và 9,5% năm 1995.
+Mặc dù chịu ảnh hướng của cuộc khủng hoáng tài chính khu vực cuối
+năm 1997, tốc độ tăng trưởng GDP vân đạt mức 4,8% (năm 1999) và đã
+tăng lên 8,4% vào năm 2005. Trong 10 nước ASEAN, tính trung bình
+giai đoạn 1987 — 2004, tốc độ tăng trưởng GDP của nước ta là 6,9%,
+chỉ đứng sau Xingapo (7,0%).
+
+— Cơ cấu kinh tế chuyền dịch theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
+Cho tới đầu thập ki 90 của thế kỉ XX, trong cơ cấu GDP, nông nghiệp
+chiếm tỉ trọng cao nhất, công nghiệp và xây dựng chiếm tỉ trọng nhỏ.
+Tùừng bước, tỉ trọng của khu vực nông - lâm — ngư nghiệp giảm, đến
+năm 2005 chỉ còn 21%. Tỉ trọng của công nghiệp và xây dựng tăng
+nhanh nhất, đến năm 2005 đạt 41%, vượt cá tỉ trọng của khu vực dịch
+vụ (38%).
+
+Cơ cấu kinh tế theo lãnh thô cũng chuyền biến rõ nét. Một mặt hình
+thành các vùng kinh tế trọng điềm, phát triên các vùng chuyên canh quy
+mô lớn, các trung tâm công nghiệp và dịch vụ lớn. Mặt khác, những
+vùng sâu, vùng xa, vùng núi và biên giới, hải đảo cũng được ưu tiên
+phát triển.
+
+8
+
+--- Trang 10 ---
+— Cùng với sự chuyên dịch cơ cấu kinh tế, nước ta đã đạt được những
+thành tựu to lớn trong xoá đói giảm nghèo, đời sống vật chất và tinh
+thần của đông đảo nhân dân được cải thiện rõ rệt.
+
+Bảng 1. Tỉ lệ nghèo của cả nước qua các cuộc điều tra mức sống dân cu
+
+(Đơn vị : %)
+
+Tỉ lệ nghèo chung 581 374 289 19,5
+Tỉ lệ nghèo lương thực 24.9 15,0 9,9 6,9
+2. Nước ta trong hội nhập quốc tế và khu vực
+a) Bối cảnh
+Toàn cầu hoá là một xu thế lớn, một mặt cho phép nước ta tranh thủ
+được các nguồn lực bên ngoài (đặc biệt là về vốn, công nghệ và thị
+trường). mặt khác đặt nền kinh tế nước ta vào thế bị cạnh tranh quyết
+liệt bởi các nền kinh tế phát triển hơn trong khu vực và trên thế giới.
+Việt Nam và Hoa Kì bình thường hoá quan hệ từ đầu năm 1995 và
+nước ta là thành viên của ASEAN từ tháng 7 - 1995. ASEAN đã trở
+thành một liên kết kinh tế khu vực gồm 10 nước và là một nhân tố quan
+trọng thúc đây sự hợp tác ngày càng toàn diện giữa các nước trong
+khối, giữa các nước trong khối với các nước ngoài khu vực. Việt Nam
+đã đóng góp quan trọng vào sự củng cố khối ASEAN. Nước ta cũng
+trong lộ trình thực hiện các cam kết của AFTA (Khu vực mậu dịch tự
+do ASEAN), tham gia Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình
+Dương (APEC), đầy mạnh quan hệ song phương và đa phương. Sau 11
+năm chuẩn bị và đàm phán, từ tháng 1 —2007 Việt Nam đã chính thức
+trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới
+(WTO).
+9
+
+--- Trang 11 ---
+b) Công cuộc hội nhập quốc tế và khu vực đã đạt được những thành tựu to lớn
+Nghìn tỉ đồng
+450
+400 —
+350 3382
+300 2736
+250 2213
+200 ˆ. 1057
+160,4
+150 139 1325
+- — x n 0 U u
+100
+à r7 08 B 1115
+S0 S 535 n 206 S...
+0 466 tồl . 13,2 190
+1986 1989 1991 1985 4997 - 2000 2003 2005 Nồm
+—=— Tổng số —- Nhà nước
+Hình 1.2. GDP theo giá so sánh 1994, phân theo thành phần kinh tế
+- Nước ta đã thu hút mạnh các nguồn vốn đầu tư nước ngoài : vốn
+Hỏ trợ phát triển chính thức (ODA,), Đầu tư trực tiếp của nước ngoài
+(FDI). Đầu tư gián tiếp của nước ngoài (FPI) cũng bắt đầu tăng lên
+cùng với việc mở rộng hoạt động của thị trường chứng khoán và
+cải thiện môi trường đầu tư. Các nguồn vốn này đã và đang có tác
+động tích cực đến việc đầy mạnh tăng trướng kinh tế, hiện đại hoá
+đất nước.
+— Hợp tác kinh tế — khoa học ki thuật, khai thác tài nguyên, bảo vệ môi
+trường, an ninh khu vực... được đây mạnh.
+- Ngoại thương được phát triển ở tầm cao mới. Tông giá trị xuất
+nhập khẩu đã tăng từ 3,0 tỉ USD (năm 1986) lên 692 tỉ USD
+(năm 2005), mức tăng trung bình cho cả giai đoạn 1986 — 2005
+là 17,9%/năm. Việt Nam đã trở thành một nước xuất khẩu khá lớn
+về một số mặt hàng (dệt may, thiết bị điện tử, tàu biên, gạo, cà phê,
+điều, hồ tiêu, thuỷ sản các loại....).
+10
+
+--- Trang 12 ---
+4. Một số định hướng chính để đẩy mạnh công cuộc Đổi mới và
+hội nhập
+— Thực hiện chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo.
+— Hoàn thiện và thực hiện đồng bộ thê chế kinh tế thị trường định hướng
+xã hội chủ nghĩa.
+- Đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển nền kinh tế
+tri thức.
+— Đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế đề tăng tiềm lực kinh tế quốc gia.
+— Có các giải pháp hữu hiệu bảo vệ tài nguyên, môi trường và phát triển
+bền vững.
+- Đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế, phát triển nền văn hoá mới, chống
+lại các tệ nạn xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Bối cảnh quốc tế những năm cuối thế kí XX có ảnh hưởng như thế
+nào đến công cuộc Đổi mới ở nước ta ?
+2. Hãy tìm các dẫn chứng về thành tựu của công cuộc Đổi mới ở
+nước ta.
+Ị ! \ J' , J : : ỊI L
+s , ,
+MộtVASEANIGồngLkthuận
+1
+
+--- Trang 13 ---
+. á ^
+ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN
+° b ° 7 ` ° 7 . ˆ ~ ˆ
+Vị trí địa lí và lịch sử phát triển lãnh thổ
+Mũi Cà Mau
+/ "~\ ` 7
+12
+
+--- Trang 14 ---
+I:H Vị trí địa líí phạm vi lãnh thổ
+
+lI.Vị trí địa lí
+Nước Việt Nam nằm ở rìa phía đông của bán đáo Đông Dương, gần
+trung tâm của khu vực Đông Nam A.
+Dựa vào bản đồ Các nước Đông Nam Á và bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam, hãy
+cho biết nuớc ta tiếp giáp với các nước nào trên đất liền và trên biển.
+Phần trên đất liền nằm trong khung của hệ toạ độ địa lí sau : điểm cực
+Bắc ở vĩ độ 23°923'B tại xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang ;
+điểm cực Nam ở vĩ độ 8°934'B tại xã Đất Mùũi, huyện Ngọc Hiền, tỉnh
+Cà Mau ; điểm cực Tây ở kinh độ 102°09'ĐÐ tại xã Sín Thâu, huyện
+Mường Nhé, tỉnh Điện Biên và điềm cực Đông nằm ở kinh độ 109°24'ĐÐ
+tại xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tính Khánh Hoà.
+Trên vùng biền, hệ toạ độ địa lí của nước ta còn kéo dài tới khoảng vĩ độ
+6°950'B và từ khoảng kinh độ 101°Ð đến trên 117°20Đ tại Biền Đông.
+Như vậy, Việt Nam vừa gắn liền với lục địa Á — Âu, vừa tiếp giáp với
+Biển Đông và thông ra Thái Bình Dương rộng lớn. Kinh tuyến 105°9Ð
+chạy qua nước ta nên đại bộ phận lãnh thổ nằm trong khu vực múi giờ
+thứ 7.
+
+2. Phạm vi lãnh thổ
+Dụa vào kiến thúc dã học, hãy cho biết phạm vi lãnh thổ của môi nước thường
+bao gồm nhũng bộ phận nào.
+Lãnh thó Việt Nam là một khối thống nhất và toàn vẹn, bao gồm vùng
+đất, vùng biên và vùng trời.
+
+a) Vùng đất
+Vùng đất Việt Nam gồm toàn bộ phần đất liền và các hải đảo, có tông
+diện tích là 331 212 km? (Niên giám thống kê 2005).
+Nước ta có hơn 4600 km đường biên giới trên đất liền, trong đó đường
+biên giới Việt Nam - Trung Quốc dài hơn 1400 km, đường biên giới
+Việ Nam - Lào dài gần 2100 km và đường biên giới Việt Nam -
+Campuchia dài hơn 1100 km.
+
+13
+
+--- Trang 15 ---
+`MJĩlụ›o A L TRUNG QUỐC ⁄ sẽ
+vgOV , TU H . „
+L J`d N A N, Gg v s- ả x x
+5 . - S -
+n G r: ` n H n n g . — x ffloơlt -$ lỡ. .. I
+
+TÍLỆ: 1: 50 000 000 | - . ztfflm ị
+Hình 2. Các nước Đông Nam Á
+Phần lớn biên giới trên đất liền nước ta nằm ở khu vực miền núi.
+Đường biên giới. thường được xác định theo các địa hình đặc trưng :
+các đỉnh núi, đường sống núi, các đường chia nước, khe, sông suối.
+Việc thông thương qua lại giữa nước ta với các nước láng giềng được
+tiến hành qua các cửa khẩu.
+Hãy kể tên một số của khẩu quốc tế quan trọng trên đường biên giới của nước
+ta với các nước Trung Quốc, Lào, Campuchia.
+Đường bờ biên nước ta cong như hình chữ S, dài 3260 km, chạy từ
+Móng Cái (Quảng Ninh) đến Hà Tiên (Kiên Giang). Đường bờ biền chạy
+dài theo đất nước đã tạo điều kiện cho 28 trong 63 tính và thành phố
+trực thuộc Trung ương có điều kiện trực tiếp khai thác những tiềm năng
+to lớn của Biên Đông.
+Nước ta có hơn 4000 hòn đảo lớn nhỏ, phần lớn là các đảo ven
+bờ và có hai quần đảo ở ngoài khơi xa trên Biên Đông là quần đảo
+Hoàng Sa (thuộc thành phố Đà Năng) và quần đảo Trường Sa (thuộc
+tính Khánh Hoà).
+
+14
+
+--- Trang 16 ---
+b) Vùng biển
+Vùng biền Việt Nam tiếp giáp với vùng. biền của các nước : Trung Quốc,
+Campuchia, Philippin, Malaixia, Brunây, Inđônêxia, Thái Lan.
+Vùng biền của nước ta bao gồm : nội thuý, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh
+hải, vùng đặc quyền về kinh tế và thềm lục địa.
+
+- Nội thuy là vùng nước tiếp giáp với đất liền, ở phía trong đường cơ sởỞ.
+Ngày 12 — 11— 1982, Chính phủ nước ta đã ra tuyên bố quy định đường
+cơ sở ven bờ biên đề tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam. Vùng nội thuỷ
+cũng được xem như bộ phận lãnh thô trên đất liền.
+
+— Lãnh hải là vùng biên thuộc chủ quyền quốc gia trên biên. Lãnh hải Việt
+Nam có chiều rộng 12 hải lí (1 hái í= 1852m). Ranh giới của lành hải
+(được xác định bởi các đường song song cách đều đường cơ sở về phía
+biên và đường phân định trên các vịnh với các nước hữu quan) chính là
+đường biên giới quốc gia trên biên.
+
+— Vùng tiếp giáp lãnh hải là vùng biên được quy định nhằm đảm bảo cho
+việc thực hiện chủ quyền của nước ven biền. Vùng tiếp giáp lãnh hải của
+nước ta rộng 12 hải lí. Trong vùng này, Nhà nước ta có quyền thực hiện
+các biện pháp đề bảo vệ an ninh quốc phòng, kiểm soát thuế quan, các
+quy định về y tế, môi trường, nhập cu...
+
+— Vùng đặc quyền về kinh tế là vùng tiếp liền với lanh hải và hợp với lãnh
+hải thành một vùng biên rộng 200 hải lí tính từ đường cơ sở. Ơ vùng
+này, Nhà nước ta có chủ quyền hoàn toàn về kinh tế nhưng các nước
+khác được đặt ống dân dầu, dây cáp ngầm và tàu thuyền, máy bay nước
+ngoài được tự do về hoạt động hàng hải và hàng không theo Công ước
+của Liên hợp quốc về Luật Biên năm 1982.
+
+- Thêm lục địa là phần ngầm dưới biên và lòng đất dưới đáy biển thuộc
+phần lục địa kéo dài, mở rộng ra ngoài lãnh hải cho đến bờ ngoài của
+ra lục địa, có độ sâu khoảng 200m hoặc hơn nữa. Nhà nước ta có chủ
+quyền hoàn toàn về mặt thăm dò, khai thác, bảo vệ và quản lí các tài
+nguyên thiên nhiên ở thềm lục địa Việt Nam.
+
+Như vậy, theo quan niệm mới về chủ quyền quốc gia thì vùng biên Việt Nam
+có diện tích khoảng 1 triệu km” ở Biển Đông.
+c) Vùng trời
+Vùng trời Việt Nam là khoảng không gian bao trùm lên trên lành thổ
+nước ta ; trên đất liền được xác định bằng các đường biên giới, trên biền
+là ranh giới bên ngoài của lãnh hái và không gian của các đảo.
+15
+
+--- Trang 17 ---
+4. Ý nghĩa của vị trí địa lí Việt Nam
+a) Ý nghĩa tự nhiên
+- Vịitrí địa lí đã quy định đặc điểm cơ bản của thiên nhiên nước ta là mang
+tính chất nhiệt đới ầm gió mùa.
+Nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nhiệt đới ở bán cầu Bắc nên có nền
+nhiệt độ cao, chan hoà ánh nắng, lại nằm trong khu vực thường xuyên
+chịu ảnh hướng của gió Mậu dịch (Tín phong) và gió mùa châu A,
+khu vực gió mùa điền hình nhất trên thế giới, nên khí hậu có hai mùa
+rÖ rệt.
+Tác động của các khối khí di chuyền qua biên kết hợp với vai trò của
+Biền Đông — nguồn dự trữ dồi dào về nhiệt và ầm, đã làm cho thiên nhiên
+nước ta chịu ảnh hướng sâu sắc của biên. Vì thế, thảm thực vật ở nước
+ta bốn mùa xanh tốt, rất giàu sức sống, khác hàn với thiên nhiên một số
+nước có cùng vĩ độ ở Tây Nam A và Bắc Phi.
+Vì sao nước ta không có khí hậu nhiệt đới khô hạn nhu một số nước có cùng
+vị độ ?
+- Nước ta nằm ở vị trí tiếp giáp giữa lục địa và đại dương, liền kề với
+vành đai sinh khoáng Thái Bình Dương và vành đai sinh khoáng Địa
+Trung Hải, trên đường di lưu và di cư của nhiều loài động, thực vật nên
+có tài nguyên khoáng sản và tài nguyên sinh vật vô cùng phong phú.
+— Vị trí và hình thê nước ta đã tạo nên sự phân hoá đa dạng của tự nhiên
+giữa miền Bắc với miền Nam, giữa miền núi với đồng bằng, ven biên,
+hải đảo, hình thành các vùng tự nhiên khác nhau.
+- Nước ta nằm trong vùng có nhiều thiên tai : bao, lũ lụt, hạn hán thường xảy
+ra hằng năm nên cần có các biện pháp phòng chống tích cực và chủ động.
+b) Ý nghĩa kinh tế, văn hoá - xã hội và quốc phòng
+Việt Nam có mối quan hệ qua lại thuận lợi với các nước láng giềng,
+các nước trong khu vực và với các nước khác trên thế giới nhờ có vị trí
+địa lí khá đặc biệt.
+— Về kinh tế, Việt Nam nằm trên ngã tư đường hàng hái và hàng không
+quốc tế quan trọng với nhiều cảng biên như : Cái Lân, Hải Phòng,
+Đà Năẵng, Sài Gòn... và các sân bay quốc tế : Nội Bài, Đà Năng,
+Tân Sơn Nhất.. cùng với các tuyến đường bộ, đường sắt xuyên A,
+đường biển, đường hàng không nối liền nước ta với các quốc gia
+trong khu vực Đông Nam A và thế giới, tạo điều kiện cho nước
+16
+
+--- Trang 18 ---
+ta giao lưu thuận lợi với các nước. Hơn thế nữa, nước ta còn là
+cửa ngõ mở lối ra biển thuận tiện cho nước Lào, các khu vực
+Đông Bắc Thái Lan và Campuchia, Tây Nam Trung Quốc.
+
+Vị trí địa lí thuận lợi của nước ta có ý nghĩa rất quan trọng trong việc
+phát triển các ngành kinh tế, các vùng lãnh thô, tạo điều kiện thực hiện
+chính sách mở cửa, hội nhập với các nước trên thế giới, thu hút vốn đầu
+tư của nước ngoài.
+
+— Về văn hoá - xã hội, vị trí liền kề cùng với nhiều nét tương đồng về lịch
+sử, văn hoá - xã hội và mối giao lưu lâu đời đã tạo điều kiện thuận lợi
+cho nước ta chung sống hoà bình, hợp tác hữu nghị và cùng phát triển
+với các nước láng giềng và các nước trong khu vực Đông Nam A.
+
+- Theo quan điểm địa lí chính trị và địa lí quân sự, nước ta có vị trí đặc
+biệt quan trọng ở vùng Đông Nam A, một khu vực kinh tế rất năng động
+và nhạy cảm với những biến động chính trị trên thế giới. Đặc biệt, Biên
+Đông đối với nước ta là một hướng chiến lược quan trọng trong công
+cuộc xây dựng, phát triển kinh tế và bảo vệ đất nước.
+
+Câu hỏi và bài tập
+1. Hãy xác định vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ nước ta trên bản đồ
+Các nước Đông Nam A.
+2. Nêu ý nghĩa của vị trí địa lí Việt Nam.
+17
+
+--- Trang 19 ---
+lHE' Thực hành : Vẽ lược đồ Việt Nam
+Í. Nội dung
+a) Vẽ lược đồ Việt Nam với đường biên giới, đường bờ biển, một số sông
+lớn và một số đảo, quần đảo.
+b) Điền vào lược đồ một số địa danh quan trọng.
+2. Yêu cầu
+a) Vẽ lược đồ Việt Nam một cách tương đối chính xác. Tuỳ theo khó
+giấy, có thể vẽ lược đồ Việt Nam với các kích thước khác nhau dựa
+trên lưới ô vuông đã xác định.
+b) Xác định đúng trên lược đồ một số địa danh quan trọong như Hà Nội,
+Đà Năng, Thành phố Hồ Chí Minh, vinh Bắc Bộ, vịnh Thái Lan, đảo
+Phú Quốc, quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa.
+4. Hướng dẫn cách vẽ
+Có nhiều cách vẽ lược đồ Việt Nam. Dưới đây giới thiệu một trong
+những cách vẽ đó.
+— Vẽ một lưới ô vuông gồm 40 ô (5 x 8) như trong hình 3. Môi chiều của
+Ô vuông ứng với 2° kinh tuyến và 2° vĩ tuyến. Lưới ô vuông này thể hiện
+lưới kinh — vĩ tuyến từ 102°Ð đến 112°Ð và từ 8°B đến 24°B mà phần
+lớn lãnh thô nước ta nằm trong đó.
+Trên cơ sở một lược đồ Việt Nam ứng với lưới ô vuông như hình 3,
+giáo viên gợi ý cho học sinh lựa chọn một số điểm chuẩn để học
+sinh sáng tạo các cách vẽ đường bờ biên và đường biên giới đất liền
+tương đối chính xác. Ví dụ : Móng Cái nằm trên kinh tuyến 108°Ð,
+Đèo Ngang có vĩ độ khoảng 18°B, thành phố Đà Năẵng có vĩ độ khoảng
+16°B, thành phố Lào Cai và đảo Phú Quốc năm trên kinh tuyến 104°Ð...
+Sau đó, học sinh sẽ tự vẽ các sông lớn, đảo lớn, quần đảo Hoàng Sa và
+quần đảo Trường Sa.
+- Điền một số địa danh quan trọng lên lược đồ như Thủ đô Hà Nội (nằm
+ở hai bên bờ sông Hồng và khoảng vĩ độ 21°B), thành phố Đà Năẵng,
+Thành phố Hồ Chí Minh, vịnh Bắc Bộ, vinh Thái Lan, đảo Phú Quốc,
+quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
+18
+
+--- Trang 20 ---
+= 24°B H
+= = l . = =
+. 21J P.- 8<:› 8o S
+lez L>z] . .. l>z) l-z,
+14| . !
+- `;, s N 77ón — u l 2222
+A3 == -S 7Ex -
+168 x `ẫẵẳ
+u ¬v Õ| ¡
+: m . n n N n G NI n I
+S xvv IN DRPIOYVeYEPOESCSESYYESCDOSSSCYI. H í TƯS
+T Ỉ\Ẹ_I.rl-zỉlvtflílkỵfụ:
+A5 %. . . E
+' m n u
+, : v 1
+tt . c. ngnei — ộäỰVVổ..GNXÃỆNXNXMIÃ]ï11đ2:W C ÃXKMIỐÃÃXNKNKðẪðÃÄÃả i.MMNMNỂNỂNÖ ổốỔọẠẠoẠạẠạĐbãêỗïHHuấ .êö]jKNậ«+gm bư.i
+Ởuuen: ......2........ :-cezs u xin:: —l"'AƠuI|l['J|.`lI'.r'-
+| n r-rr-rrlL.L==LÙT-TUEE-TTRWV—NWYTTTEEEEE-T-F-T--EF-I-rTTTT““-““X““OÐÏKX=z»Ô“L .NHƠOHH.HDOH)
+Hình 3. Lưới ô vuông để vẽ lược đồ Việt Nam
+19
+
+--- Trang 21 ---
+: Lịch sử hình thành
+Bài 4 N , m &
+và phát triển lãnh thổ
+
+Lịch sử hình thành và phát triên lãnh thô nước ta gắn liền với lịch sử hình
+thành và phát triển Trái Đất. Đó là một quá trình rất lâu dài và phức tạp.
+Có thề chia làm 3 giai đoạn chính :
+— Giai đoạn Tiền Cambri.
+— Giai đoạn C kiến tạo.
+— Giai đoạn Tân kiến tạo.
+Môi giai đoạn đều đánh dấu bước phát triển mới của lãnh thó nước ta.
+
+Í. Giai đoạn Tiền Cambri
+Căn cú vào bảng Niên biểu địa chất, hãy cho biết trước đại Cổ sinh là các đại
+nào. Chúng kéo dài và cách đây khoảng bao nhiêu năm ?
+Các nghiên cứu địa chất mới nhất đã xác định Trái Đất được hình thành
+từ cách đây khoảng 4,6 tỉ năm. Phần lớn thời gian của lịch sử Trái Đất
+thuộc hai đại : Thái cổ (Ackêôzôi) kết thúc cách đây khoảng 2,5 tỉ năm
+và tiếp theo là Nguyên sinh (PrôtêrôZôi) kết thúc cách đây 542 triệu
+năm. Ơ giai đoạn này, lớp vỏ Trái Đất chưa được định hình rõ ràng và
+có rất nhiều biến động. Những dấu vết của nó hiện nay lộ ra trên mặt
+đất không nhiều mà phần lớn chìm ngập dưới các lớp đất đá nên còn ít
+được nghiên cứu. Giai đoạn sơ khai này của lịch sử Trái Đất còn được
+gọi là giai đoạn Tiền Cambri.
+Ở Việt Nam, giai đoạn Tiền Cambri được xem là giai đoạn hình thành
+nền móng ban đầu của lãnh thổ với những đặc điểm sau :
+
+a) Là giai đoạn cổ nhất và kéo dài nhất trong lịch sử phát triển lãnh thổ Việt Nam
+Các đá biến chất có nhất ở nước ta được phát hiện ở Kon Tum, Hoàng
+Liên Sơn có tuổi cách đây khoảng 2,5 tỉ năm ; như vậy, giai đoạn Tiền
+Cambri diên ra ở nước ta trong suốt thời gian khoảng 2 tỉ năm và kết
+thúc cách đây 542 triệu năm.
+
+b) Chỉ diễn ra trong một phạm vi hẹp trên phần lãnh thổ nước ta hiện nay
+Giai đoạn này diễn ra chủ yếu ở một số nơi, tập trung ở khu vực núi cao
+Hoàng Liên Sơn và Trung Trung Bộ.
+
+20
+
+--- Trang 22 ---
+c) Các điều kiện cổ địa lí còn rất sơ khai và đơn điệu
+
+Cùng với sự xuất hiện thạch quyền, lớp khí quyền ban đầu còn rất
+mỏóng gồm chủ yếu là các chất khí amônliac, điôxit cacbon, nitơ, hiđrô
+và về sau là ôxi. Khi nhiệt độ không khí thấp dần, thuỷ quyền mới xuất
+hiện với sự tích tụ của lớp nước trên bề mặt Trái Đất. Từ đó, sự sống
+xuất hiện. Tuy vậy, các sinh vật trong giai đoạn này còn ở dạng sơ khai
+nguyên thuỷ như tảo, động vật thân mềm.
+Khi nghiên cứu địa chất hoặc lịch sử phát triển lãnh thổ tự nhiên
+của môi quốc gia, môi khu vực trên thế giới, rất cần thiết phải có
+sự thống nhất về quan niệm và thước đo thời gian.
+Đảng Niên biểu địa chất là bảng xác định các đơn vị thời gian và đơn
+vị địa tÔng trong lịch sử phát triển của Trái Đất, đã được các nhà địa
+chất trên thế giới thừa nhận và thống nhất sử dụng rộng rai.
+Bảng Niên biểu địa chất gồm các cột dọc trình bày các đơn vị thời
+gian (Đại, Ki, Thế), các đơn vị địa tầng (Giới, Hệ, Thống), thời gian
+các đơn vị ấy xảy ra cách đây và số thời gian thực tế đã diễn ra ;
+các hàng ngang trình bày thời gian của các Đại ứng với các Giới,
+các Ki ứng với các Hệ, các Thế ứng với các Thống cùng các tên gọi
+và kí hiệu cụ thể.
+Đa số các Ki (Hệ) mang tên địa phương nơi mà lần đầu tiên trầm
+tích được phát hiện và mô tả. Tên các Kĩ (Hệ) thuộc đại Tân sinh
+phản ánh sự tiến hoá của thế giới hữu cơ, trong đó có thống
+Hôlôxen với sự xuất hiện của loài người.
+Riêng trong đại Tân sinh, hai kỉ Palêôgen và Nêôgen còn có tên chung
+là ki Đệ tam.
+Sử dụng bảng Niên biểu địa chất sẽ giúp cho việc tìm hiểu lịch sử
+hình thành và phát triển lãnh thổồ nước ta được cụ thể và thuận
+lợi hơn.
+
+21
+
+--- Trang 23 ---
+Bảng Niên biểu địa chất
+— Hôlôxen Q,
+Đệtú - Plêixtôxen muộn (trên) Q;
+(Q — Plêixtôxen giữa Q;
+Tân sinh — Plêixtôxen sớm (duới) Q, 18
+(KainôZô)  Nêôgen - Pliôxen N
+KZ (N) — Miôxen N 23 21,2
+- — Ôligôxen Pg.
+%ễịogỉen — Êôxen Pg,
+9 — Palêôxen Pg 65 42
+Krêta - - Krêta muộn (trên) K
+(K) — Krêta sớm (duới) K 145 80
+Trungsnh - ra — 907a muộn (trên) 02
+(Mêzôzôi) m — Jura giữa 02 55
+MZ — Jura sớm (dưới) , 200
+Tủat ~ Triat muộn (trên) l
+() — Triat giữa lỰ
+— Triat sớm (dưới) E 250 50
+Pecmi - Pecmi muộn (trên) P.
+(P) — Pecmi sớm (dưới) B 300 50
+— Cacbon muộn (trên) C
+Cacbon à 3
+Gổ sinh Ở Cacbon giữa G;
+(Pal6ôzôj — Cacbon sớm (duới) C, 360 60
+P7 Đêvôn - Đêvôn muộn (trên) D;
+(D) - Đêvôn giữa D,
+— Đêvôn sớm (duới) D, 416 56
+Slua - Silua muộn (trên) 9
+(8) - Silua sớm (duới) S 444 28
+22
+
+--- Trang 24 ---
+0o9 ( AC muôn LU80) Ö
+0 - Ocdôvic giữa O;
+— Ocdôvic sớm (dưới) Oÿ 488 44
+Canbi - Cambimuon(hê) 6
+@ - Cambri giữa .
+— Cambri sớm (dưới) . 542 54
+Ềẳễfẵẵẩ' Khoảng  Khoảng
+2500 2000
+PR
+( Ẹlì<aè'ôịễi) Khoảng  Khoảng
+3500 1500
+AR
+Câu hỏi và bài tập
+1. Lịch sử hình thành và phát triển của Trái Đất đã trải qua bao nhiêu
+giai đoạn ? Đó là những giai đoạn nào ?
+2. Vì sao nói giai đoạn Tiền Cambri là giai đoạn hình thành nền móng
+ban đầu của lãnh thổ Việt Nam ?
+3. Giai đoạn Tiền Cambri ở nước ta có những đặc điểm gì ?
+Vùng núi cao Tây Bắc
+à
+
+--- Trang 25 ---
+Lịch sử hình thành và phát triền
+lãnh thỔổ (tiếp theo)
+
+2. Giai đoạn Cổ kiến tạo
+Giai đoạn Cõ kiến tạo là giai đoạn tiếp nối sau giai đoạn Tiền Cambri.
+Đây là giai đoạn có tính chất quyết định đến lịch sử phát triển của tự
+nhiên nước ta với những đặc điểm sau :
+
+a) Diên ra trong thời gian khá dài, tới 477 triệu năm
+Giai đoạn Cồ kiến tạo bắt đầu từ ki Cambri, cách đây 542 triệu năm,
+trải qua cả hai đại Cô sinh và Trung sinh, chấm dứt vào kí Krêta, cách
+đây 65 triệu năm.
+
+b) Là giai đoạn có nhiều biến động mạnh mẽ nhất trong lịch sử phát triển tự nhiên
+
+nước ta
+
+Trong giai đoạn này, tại lãnh thô nước ta có nhiều khu vực chìm ngập
+dưới biền trong các pha trầm tích và được nâng lên trong các pha uốn
+nếp của các kì vận động tạo núi Calêđôni và Hecxini thuộc đại Cổ sinh,
+các kì vận động tạo núi Inđôxini và Kimêri thuộc đại Trung sinh.
+Đất đá của giai đoạn này rất cô, có cả các loại trầm tích (trầm tích biên
+và trầm tích lục địa), macma và biến chất.
+Các đá trầm tích biền phân bố rộng khắp trên lãnh thô, đặc biệt là đá vôi
+tuổi Đêvôn và Cacbon — Pecmi có nhiều ở miền Bắc. Tại một số vùng
+trung sụt lún trên đất liền được bồi lấp bởi các trầm tích lục địa vào đại
+Trung sinh và hình thành nên các mó than ở Quảng Ninh, Quảng Nam ;
+các đá cát kết, cuội kết màu đỏ sâm ở khu vực Đông Bắc.
+Các hoạt động uốn nếp và nâng lên diễn ra ở nhiều nơi : trong đại Cõ
+sinh là các địa khối Thượng nguồn sông Chảy, khối nâng Việt Bắc, địa
+khối Kon Tum ; trong đại Trung sinh là các dãy núi có hướng tây bắc —
+đông nam ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, các dãy núi có hướng vòng cung
+ở Đông Bắc và khu vực núi cao ở Nam Trung Bộ.
+Kèm theo các hoạt động uốn nếp tạo núi và sụt võng là các đứt gãy,
+động đất với các loại đá macma xâm nhập và macma phun trào như
+granit, riÔlit, anđêZit cùng các khoáng sản quý như : đồng, sắt, thiếc,
+vàng, bạc, đá quý.
+
+24
+
+--- Trang 26 ---
+c) Là giai đoạn lớp vỏ cảnh quan địa lí nhiệt đới ở nước ta đã rất phát triển
+Các điều kiện cô địa lí của vùng nhiệt đới ẩm ở nước ta vào giai đoạn
+này đã được hình thành và phát triển thuận lợi mà dấu vết đề lại là các
+hoá đá san hô tuôi Có sinh, các hoá đá than tuổi Trung sinh cùng nhiều
+hoá đá cô khác.
+
+Có thê nói, về cơ bản đại bộ phận lãnh thô Việt Nam hiện nay đã được
+định hình từ khi kết thúc giai đoạn CỔ kiến tạo.
+
+3. Giai đoạn Tân kiến tạo
+Giai đoạn Tân kiến tạo là giai đoạn cuối cùng trong lịch sử hình thành và
+phát triên của tự nhiên nước ta, còn được kéo dài cho đến ngày nay.
+Giai đoạn Tân kiến tạo ở nước ta có những đặc điểm sau :
+
+a) Là giai đoạn diễn ra ngắn nhất trong lịch sử hình thành và phát triển của tự nhiên
+
+nước ta
+Giai đoạn này chỉ mới bắt đầu từ cách đây 65 triệu năm và vẫn tiếp diễn
+cho đến ngày nay.
+
+b) Chịu sự tác động mạnh mẽ của kì vận động tạo núi Anpơ - Himalaya và
+
+những biến đổi khí hậu có quy mô toàn cầu
+
+Sau khi kết thúc giai đoạn C kiến tạo, lãnh thô nước ta trải qua một
+thời kì tương đối ôn định và tiếp tục được hoàn thiện dưới chế độ lục
+địa, chủ yếu chịu sự tác động của các quá trình ngoại lực.
+Hãy cho biết kết quả tác động của các quá trình ngoại lục lên địa hình.
+Vận động tạo núi Anpơ — Himalaya tác động đến lãnh thô nước ta bắt
+đầu từ kỉ Nêôgen, cách đây khoảng 23 triệu năm, cho đến ngày nay.
+Do chiu tác động của vận động tạo núi Anpơ - Himalaya, trên lành
+thô nước ta đã xảy ra các hoạt động như : uốn nếp, đứt gãy, phun trào
+macma, nâng cao và hạ thấp địa hình, bồi lấp các bồn trũng lục đia.
+Cũng vào giai đoạn này, đặc biệt trong kỉ Đệ tứ, khí hậu Trái Đất có
+những biến đôi lớn với những thời kì băng hà gây nên tình trạng dao
+động lớn của mực nước biêền. Đã có nhiều lần biền tiến và biền lùi trên
+phần lãnh thô nước ta mà dấu vết đề lại là các thêm biên, cồn cát, các
+ngấn nước trên vách đá ở vùng ven biền và các đảo ven bờ...
+
+25
+
+--- Trang 27 ---
+x"\`Ê—ũ—Ế ủì.A——— __ì______`›_\_`_\_\_.` _———__—_—_—I_'Ỉ4I4j_—\—'—`â"’ổ`íỀ`>—1 n E E N T ư 220/Ạ
+Ệ \ — TRUNG QUỐC \
+f_v'/j ñ T ` . '. ỳ
+hếi N = Ầ{/ảẩ Ð.BạLzgV' .Ù -
+J | Wm, . ˆ - (Trung Quốc) .
+\'\. Ol_ N`\ỵ
+"ịx._\ ..
+CHÚ GIẢI Vj . csn
+I|  oa biến chế Tiến Carbs ' S | _ ứúẵp
+[E1 2 rắm tơh, meơme, . 7 zĐà Nấng C a ế
+biến chất tuổi Cổ sình . . sO to Chăm quản = QỈỊ A
+II . kiểm tíh, macra Trng u /J _,.J'f lz ỉ S
+I c&pekmTansni X í›" ] l"lỤỄ'_J'_` S
+[ ] TámG&nĐạu - . L Hin
+— đác đứt gây chính J - `ỉ n9 Nhm
+—-. EIIfflWỤ'! xf\—'-—..ư—.lll_f' x _ ở
+0 œ 180 270km lở LG \ s $
+N ' i
+w AMPUCHIA. „ NGouờne: _
+Ĩ_._ VW' ` — . Za v.".g ỉ` ø
+kA 1 ¬ : . ì : °
+à _ ”ỆỀbx\* 55 .. Ặ\\ qặ n
+cn'lpJ'9|; /_Ể.(í“<ỳ`ỡ . `Q - u
+Hình 5. Cấu trúc địa chất
+26
+
+--- Trang 28 ---
+c) Là giai đoạn tiếp tục hoàn thiện các điều kiện tự nhiên làm cho đất nước ta có
+diện mạo và đặc điểm tự nhiên như hiện nay
+Ảnh hướng của hoạt động Tân kiến tạo ở nước ta đã làm cho một số
+vùng núi (điền hình là dãy Hoàng Liên Sơn) được nâng lên, địa hình
+trẻ lại, các quá trình địa mạo như hoạt động xâm thực, bồi tụ được đây
+mạnh ; hệ thống sông suối đã bồi đắp nên những đồng bằng châu thổ
+rộng lớn, mà điền hình nhất là đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ ;
+các khoáng sản có nguồn gốc ngoại sinh được hình thành như dầu mỏ,
+khí tự nhiên, than nâu, bôxit...
+Các điều kiện thiên nhiên nhiệt đới ầm đã được thể hiện rõ nét trong
+các quá trình tự nhiên như quá trình phong hoá và hình thành đất, trong
+nguồn nhiệt ầm dồi dào của khí hậu, lượng nước phong phú của mạng
+lưới sông ngòi và nước ngầm, sự phong phú và đa dạng của thô nhưỡng
+và giới sinh vật đã tạo nên diện mạo và sắc thái của thiên nhiên nước
+ta ngày nay.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nêu đặc điểm của giai đoạn Cổ kiến tạo trong lịch sử hình thành và
+phát triển lãnh thổ nước ta.
+2. Nêu đặc điểm của giai đoạn Tân kiến tạo trong lịch sử hình thành và
+phát triển lãnh thổ nước ta.
+3. Tìm các dẫn chứng để khẳng định giai đoạn Tân kiến tạo vẫn còn
+đang tiếp diễn ở nước ta cho đến tận ngày nay.
+27
+
+--- Trang 29 ---
+w . x L . ˆ
+Đặc điểm chung của tự nhiên
+
+Đất nước nhiều đồi núi
+Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển
+Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa
+Thiên nhiên phân hoá đa dạng
+
+Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới
+
+- Á a
+28
+
+--- Trang 30 ---
+Ban sẽ Đất nước nhiều đồi núi
+Í. Đặc điểm chung của địa hình
+
+Dụa vào kiến thúc đã học và hình 6, hãy nhận xét về đặc điểm dịa hình Việt Nam.
+a) Địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp
+
+- Đôi núi chiếm tới 3/4 diện tích làãnh thó, đồng bằng chíỉ chiếm 1/4
+diện tích.
+
+— Tính trên phạm vi cả nước, địa hình đồng bằng và đồi núi thấp (dưới
+1000m) chiếm tới 85% diện tích. Địa hình núi cao (trên 2000m) chiỉ
+chiếm 1% diện tích cả nước.
+
+b) Cấu trúc địa hình nước ta khá đa dạng
+
+- Địa hình nước ta có cấu trúc cổ được vận động Tân kiến tạo làm trẻ
+lại, tạo nên sự phân bậc rõ rệt theo độ cao, thấp dân từ tây bắc xuống
+đông nam và phân hoá đa dạng.
+
+— Cấu trúc địa hình gồm 2 hướng chính :
+
++ Hướng tây bắc — đông nam thê hiện rõ rệt từ hữu ngạn sông Hồng
+đến dây Bạch Mã.
++ Hướng vòng cung thể hiện ở vùng núi Đông Bắc và khu vực Nam
+Trung Bộ (Trường Sơn Nam).
+c) Địa hình của vùng nhiệt đới ẩm gió mùa
+Hãy nêu nhũng biểu hiện của địa hình nhiệt đới ẩm gió mùa.
+d) Địa hình chịu tác động mạnh mẽ của con người
+Hãy lấy ví dụ để chúng minh tác động của con người tới dịa hình nước ta.
+29
+
+--- Trang 31 ---
+2. Các khu vực địa hình
+a) Khu vực đồi núi
+- Địa hình núi chia thành 4 vùng là : Đông Bác, Tây Bắc, Trường Sơn Báắc
+và Trường Son Nam.
+
++ Vùng núi Đông Bắc nằm ở phía đông của thung lũng sông Hồng
+với 4 cánh cung núi lớn, chụm lại ở Tam Đảo, mở ra về phía bắc
+và phía đông. Đó là các cánh cung : Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn,
+Đông Triều. Địa hình núi thấp chiếm phần lớn diện tích của vùng.
+Theo hướng các dây núi là hướng vòng cung của các thung lùng
+sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam....
+
+Quan sát hình 6, xác định các cánh cung núi và nêu nhận xét về độ cao địa hình
+
+của vùng.
+
+Địa hình Đông Bắc cũng thấp dần từ phía tây bắc xuống đông nam.
+
+Những đỉnh cao trên 2000m nằm trên vùng Thượng nguồn sông Chảy.
+
+Giáp biên giới Việt — Trung là các khối núi đá vôi đồ sộ ở Hà Giang,
+
+Cao Bằng, còn ở trung tâm là vùng đôi núi thấp có độ cao trung bình
+
+500 - 600m.
+
++ Vùng núi Tây Bắc nằm giữa sông Hồng và sông Cả, cao nhất nước
+ta với 3 dải địa hình chạy cùng hướng tây bắc — đông nam.
+
+Hãy xác dịnh trên hình 6 các dãy núi lớn của vùng núi Tây Bắc.
+
+Phía đông là dãy núi cao đồ sộ Hoàng Liên Sơn giới hạn từ biên giới
+
+Việt - Trung tới khuýu sông Đà, có đỉnh Phanxipăäng (3143m) : phía tây
+
+là địa hình núi trung bình của các dãy núi chạy dọc biên giới Việt — Lào từ
+
+Khoan La San đến sông Cáả ; ở giữa thấp hơn là các dãy núi, các sơn
+
+nguyên và cao nguyên đá vôi từ Phong Thô đến Mộc Châu tiếp nối
+
+những đồi núi đá vôi ở Ninh Bình — Thanh Hoá. Xen giữa các dây núi là
+các thung lũng sông cùng hướng : sông Đà, sông Maã, sông Chu.
+
++ Vùng núi Trường Sơn Bắc (thuộc Bắc Trung Bộ) giới hạn từ phía
+nam sông Cả tới dây Bạch Mã, gồm các dãy núi song song và so le
+nhau theo hướng tây bắc — đông nam. Trường Sơn Bắc thấp và hẹp
+ngang, được nâng cao ở hai đầu : phía bắc là vùng núi Tây Nghệ An
+và phía nam là vùng núi Tây Thừa Thiên — Huế, ở giữa thấp trũng là
+vùng đá vôi Quảng Bình và vùng đồi núi thấp Quảng Trị. Mạch núi
+cuối cùng (dãy Bạch Mã) đâm ngang ra biên là ranh giới với vùng
+núi Trường Sơn Nam.
+
+Dụa vào hình 6, nhận xét sự khác nhau về độ cao và hướng các dãy núi của
+
+Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam.
+
+30
+
+--- Trang 32 ---
+.FZIm&n TC : - -
+~ \ Gá =
+» À ¬ N
+` N H RUNG QUỐC |
+N NN Ỗ
+Ể` Ổ”’a\ Vm. ` (Trung Quốc) ⁄
+_ .Ð. Gốn Gỗ
+CHỦ GIẢI ¬ %
+- NúiI cao trên 1500m —~ ẺS
+D” ] - Nụi có độ oøo từ S00 đến 1500 m 2 ỨẨỂ S
+I] \ Sơn nguyên, oao nguyên đã vớ gâ” Nuduam quên u n
+IN caonguyênnsim - X s _ N
+I=| Bán bừnh nguyên xen đổi Gẹ`Ơr’uị'ứ-Ệ`4\`Ề'Ĩ. Q
+[“] ` nống bằng trấp v "ẳ
+Ồ fỈ'ẮÌ”"s W;
+l SN —. A\ L
+N. Các dây núi chính L - JỸ/x«“ỊỀỆ : S
+*  möø L l
+G B0 180 ZT0 km l Ề.ảẫ_ Ệìl“".T“'ìỵ'ĩr'4ibĩ
+— SX XK x
+— 2 đ .
+ˆ . 5 N Gángduug :
+ˆ Ụụ ố ;- hảo Hồ ỉỈ Ầ fỂ `Ỏ.
+- v s
+ˆ QĐÐ, Côn Sơ: : 'h:l|uu r'ị.ỉể:.
+» rs ! N _4
+Hình 6. Địa hình
+Cải
+
+--- Trang 33 ---
++ Vùng núi Trường Sơn Nam gồm các khối núi và cao nguyên. Khối núi
+Kon Tum và khối núi cực Nam Trung Bộ được nâng cao, đồ sộ. Địa
+hình núi với những đỉnh cao trên 2000m nghiêng dần về phía đông,
+sườn dốc dựng chênh vênh bên dải đồng bằng hẹp ven biên. Tương
+phản với địa hình núi ở phía đông là các bề mặt cao nguyên badan
+Plây Ku, Đắk Lắk, Mơ Nông, Di Linh tương đối bằng phăng, có các
+bậc độ cao khoáng 500 — 800 — 1000m và các bán bình nguyên
+xen đồi ở phía tây, tạo nên sự bất đối xứng röõ rệt giữa hai sườn
+Đông — Tây của vùng Trường Sơn Nam.
+
+- Địa hình bán bình nguyên và đồi trung du
+
+Năằm chuyền tiếp giữa miền núi và đồng bằng nước ta là các bề mặt bán
+
+bình nguyên hoặc các đồi trung du. Bán bình nguyên thể hiện rõ nhất ở
+
+Đông Nam Bộ với bậc thềm phù sa cô ở độ cao khoảng 100m và bề mặt
+
+phủ badan ở độ cao khoảng 200m. Địa hình đồi trung du phần nhiều là
+
+các thềm phù sa có bị chia cắt do tác động của dòng chảy. Dải đổi trung
+du rộng nhất nằm ở rìa phía bắc và phía tây đồng bằng sông Hồng, thu
+hẹp ở rìa đồng bằng ven biển miền Trung.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Nêu các đặc điểm chung của địa hình Việt Nam.
+
+2. Hãy nêu những điểm khác nhau về địa hình giữa hai vùng núi
+Đông Bắc và Tây Bắc.
+
+3. Địa hình vùng núi Trường Sơn Bắc và vùng núi Trường Sơn Nam
+kh��c nhau như thế nào ?
+
+32
+
+--- Trang 34 ---
+lffl Đất nước nhiều đồi núi (tiếp theo)
+b) Khu vực đồng bằng
+
+Đông bằng nước ta chiếm khoảng 1/4 diện tích lãnh thổ, được chia thành
+
+2 loại : đồng bằng châu thô sông và đồng bằng ven biền.
+
+- Đông bằng châu thổ sông : gồm đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông
+Cửu Long. Hai đồng bằng này đều được thành tạo và phát triển do phù
+sa sông bồi tụ dần trên vịnh biển nông, thềm lục địa mở rộng.
+
+Dụa vào kiến thức đã học và quan sát hình 6, hãy nhận xét về địa hình của hai
+
+đồng bằng này.
+
++ Đỏóng bằng sông Hồng là đồng bằng châu thổ, được bồi tụ phù sa
+của hệ thống sông Hỏng và hệ thống sông Thái Bình, đã được
+con người khai phá từ lâu đời và làm biến đôi mạnh. Đồng bằng
+rộng khoảng 15 nghìn km”, địa hình cao ở rìa phía tây và tây bắc,
+thấp dần ra biển. Bề mặt đồng bằng bị chia cắt thành nhiều ô.
+Do có đê ven sông ngăn lũ nên vùng trong đê không còn được bồi tụ
+phù sa, gồm các khu ruộng cao bạc màu và các ô trũng ngập nước ;
+vùng ngoài đê được bồi phù sa hằng năm.
+
++ Đồng bằng sông Cửu Long (Tây Nam Bộ) là đồng bằng châu
+thổ được bồi tụ phù sa hằng năm của hệ thống sông Mê Công.
+Khác với đồng băng sông Hỏng, đồng bằăng sông Cửu Long
+rộng hơn, diện tích khoảng 40 nghìn km”, địa hình thấp và
+bằng phảng hơn. Trên bề mặt đồng bằng không có đê nhưng
+có mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt ; về mùa lũ,
+nước ngập trên diện rộng, còn về mùa cạn, nước triều lấn
+mạnh. Gần 2/3 diện tích đồng bằng là đất mặn, đất phèn.
+Đồng bằng có các vùng trũng lớn như Đồng Tháp Mười, Tứ giác
+Long Xuyên.... là những nơi chưa được bồi lấp xong.
+
+- Đông bằng ven biên :
+
+Dụa vào hình 6, nêu nhận xét về đặc điểm của đồng bằng ven biển miền Trung.
+
+Dải đồng bằng ven biển miền Trung có tổng diện tích khoảng 15 nghìn km.
+
+Biển đóng vai trò chủ yếu trong sự hình thành dải đồng bằng này
+
+nên đất ở đây thường nghèo, nhiều cát, ít phù sa sông. Đồng bằng
+
+phần nhiều hẹp ngang và bị chia cắt thành nhiều đóng bằng nhỏ.
+33
+
+--- Trang 35 ---
+Chỉ một số đồng bằng được mở rộng ở các cửa sông lớn như đồng bằng
+
+Thanh Hoá của hệ thống sông Mã, sông Chu, đồng bằng Nghệ An (sông
+
+Cá), đồng bằng Quảng Nam (sông Thu Bồn) và đồng băng Tuy Hoà (sông
+
+Đà Răng). Ơ nhiều đồng bằng thường có sự phân chia làm ba dải : giáp
+
+biên là côn cát, đầm phá ; giữa là vùng thấp trùng ; dải trong cùng đã
+
+được bồi tụ thành đồng bằăng.
+3. Thế mạnh và hạn chế về tự nhiên của các khu vực đồi núi
+và đồng bằng đối với phát triển kinh tế - xã hội
+a) Khu vực đồi núi
+— Các thế mạnh :
+
+Hãy nêu các thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên của khu vục đồi núi.
+
++ Khoáng sản : Khu vực đồi núi tập trung nhiều loại khoáng sản có
+nguồn gỐc nội sinh như đồng, chì, thiếc, sắt, pyrit, niken, crôm, vàng,
+vonfram... và các khoáng sản có nguồn gốc ngoại sinh như bôxit,
+apatit, đá vôi, than đá, vật liệu xây dựng. Đó là nguyên liệu, nhiên
+liệu cho nhiều ngành công nghiệp.
+
++ Rừng và đất trồng : Tạo cơ sở phát triển nền lâm — nông nghiệp nhiệt
+đới. Rừng giàu có về thành phần loài động, thực vật ; trong đó nhiều
+loài quý hiếm tiêu biểu cho sinh vật rừng nhiệt đới.
+
+Miền núi nước ta còn có các cao nguyên và các thung lũng, tạo thuận lợi
+
+cho việc hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả,
+
+phát triển chăn nuôi đại gia súc. Ngoài các cây trồng, vật nuôi nhiệt đới,
+
+Ở vùng cao còn có thề nuôi trồng được các loài động, thực vật cận nhiệt
+
+và ôn đới. Đất đai vùng bán bình nguyên và đồi trung du thích hợp đề
+
+trồng các cây công nghiệp, cây ăn quả và cả cây lương thực.
+
++ Nguồn thuý năng : Các con sông ở miền núi nước ta có tiềm năng
+thuyỷ điện lớn.
+
++ Tiềm năng du lịch : Có nhiều điều kiện đề phát triển các loại hình du
+lịch tham quan, nghỉ dưỡng... nhất là du lịch sinh thái.
+
+— Các mặt hạn chế :
+
+Ở nhiều vùng núi, địa hình bị chia cắt mạnh, lắm sông suối, hẻm vực,
+
+sườn dốc, gây trở ngại cho giao thông, cho việc khai thác tài nguyên và
+
+giao lưu kinh tế giữa các vùng. Do mưa nhiều, độ dốc lớn, miền núi còn
+34
+
+--- Trang 36 ---
+là nơi dẻ xảy ra các thiên tai như lũ nguồn, lũ quét, xói mòn, trượt lở
+đất. Tại các đứt gây sâu còn có nguy cơ phát sinh động đất. Các thiên
+tai khác như lốc, mưa đá, sương muối, rét hại... thường gây tác hại lớn
+cho sản xuất và đời sống dân cư.
+Việc khai thác, sử dụng đất và rùng không hợp lí ở miền đồi núi đã gây nên
+những hậu quả gì cho môi trường sinh thái nước ta ?
+b) Khu vực đồng bằng
+— Các thế mạnh :
++ Là cơ sở đề phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới, đa dạng các loại
+nông sản, mà nông sản chính là lúa gạo.
++ Cung cấp các nguồn lợi thiên nhiên khác như thuỷ sản, khoáng sản và
+lâm sản.
++ Là nơi có điều kiện đề tập trung các thành phố, các khu công nghiệp
+và các trung tâm thương mại.
++ Phát triển giao thông vận tải đường bộ, đường sông.
+— Hạn chế :
+Các thiên tai như bảo, lụt, hạn hán... thường xảy ra, gây thiệt hại lớn về
+người và tài sản.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long có những
+điểm gì giống nhau và khác nhau về điều kiện hình thành, đặc điểm
+địa hình và đất ?
+2. Nêu đặc điểm của dải đồng bằng ven biển miền Trung.
+3. Nêu những thế mạnh và hạn chế của thiên nhiên khu vực đổồi núi và
+khu vực đồng bằng đối với phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta.
+3
+
+--- Trang 37 ---
+Bài 8 Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sác
+của biền
+Í. Khái quát về Biển Đông
+- Biển Đông là một biển rộng, có diện tích 3,447 triệu km”.
+- Là biền tương đối kín, phía bắc và phía tây là lục địa, phía đông và đông
+nam được bao bọc bởi các vòng cung đảo.
+- Biển Đông nằm trong vùng nhiệt đới âm gió mùa.
+Tính chất nhiệt đới ầm gió mùa và tính chất khép kín của Biển Đông
+được thể hiện qua các yếu tố hải văn (nhiệt độ, độ muối của nước biên,
+sóng, thuý triều, hải lưu) và sinh vật biên.
+Các đặc điểm trên của Biển Đông ảnh hướng mạnh mẽ đến thiên nhiên
+phần đất liền và làm cho thiên nhiên nước ta có sự thống nhất giữa phần
+đất liền và vùng biêền.
+2. Anh hưởng của Biển Đông đến thiên nhiên Việt Nam
+Hãy nêu ảnh hưởng của Biến Đông dến thiên nhiên nước ta.
+a) Khí hậu
+Biền Đông rộng, nhiệt độ nước biền cao và biến động theo mùa đã làm
+tăng độ ầm của các khối khí qua biền, mang lại cho nước ta luợng mưa
+và độ ầẩm lớn, đồng thời làm giảm tính chất khắc nghiệt của thời tiết
+lạnh khô trong mùa đông và làm dịu bớt thời tiết nóng bức trong mùa
+hạ. Nhờ có Biên Đông, khí hậu nước ta mang nhiều đặc tính của khí hậu
+hải dương nên điều hoà hơn.
+b) Địa hình và các hệ sinh thái vùng ven biển
+— Các dạng địa hình ven biên nước ta rất đa dạng. ÐĐó là các vịnh cửa sông,
+các bờ biển mài mòn, các tam giác châu có bãi triều rộng, các bãi cát
+phẳng, cồn cát, các đầm phá, các vũng vịnh nước sâu, các đảo ven bờ
+và những rạn san hô...
+Xác định trên bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam (bản đồ treo tuờng hoặc trong
+Atlat) vị trí các vịnh biển : Hạ Long, Đà Nẵng, Xuân Đài, Vân Phong, Cam Ranh.
+Các vịnh biển này thuộc các tỉnh, thành phố nào ?
+36
+
+--- Trang 38 ---
+¬ 7 L xS — O"T'ỉỢr;1t`_'— 1089 .. ø: I. t i › Ị
+x N n n L Ý d I N H
+: Nv ụ_;—ịn.s.:_*l )2..— x 40 G v$i “ Í | TênZ80Om 2500 19600 600 200 0
+_ ˆ S N. S ki U N . „^Ò> :-Ew? .. .. Èi W
+- IÀ T 4 u ng C4 rm .Ậ | 0 SU 100 290 1000 2000 DướZnDOm
+= : ) ¬~.. m H N H à à Đầu = S 4 7
+.. ¬ A- A-.  cuấn assdas.,Ao ê ., ˆ — ..
+c x n i { ¬@ 7 T -. ê
+G , ï — x l r S ì Nam - . ; #
+`Ỉ Ỏ .`~`Ỉ'Ỉ^Ắ,-l r Ñ jr~ "`ỉY ".J a ~ Xuốc)Y - |í"x —f'›ll 6 I 'ũ mủl' H'Í
+ï x Ề~_ẫ;.ì xẮL S f" 2 A Vm ul.—a j_."" ợ |
+n f , C . . ơn. 0 120 240 360km
+' - ã | : b s t - / = „ e l
+Kưở - xvền. 3êm l mN ⁄ tđ . Hoàng 9= A N _
+e cui . TÀ , . ng _.2PANS# ²_’,;;____-ửul…* Ri-—*ự-ủề ˆ A
+h . ` ij Jẫỵ Ạ ụff'ẩ Nộ* . lj ì Ị
+fj „ X PHh T c -T  t. i L
+IN T A 00 U E I S v :
+1'ỈJ’Ể; t —+s sẽ 9. ĩ*ỉí“;-ằ—ậể Jlí_'ầỹ Z1: ;†*_Il ìl›'—Ị__»k
+đ .i.... . : .- sUT#". n S v
+n ỵ› H v HÌ 1." Ẹ_ ”;.4.ỉi—'-'x.ẻ›.ĩg` ì Z> ^ ( = ‹ ⁄Á .
+- b NG C H n n n u _ ÑntgNge . - Ð. Be Bin . .. ….pol__Ở
+5 Ð,.Fhú A . 1 Q . A : đãLơn? . |
+¬ x ( a .. 15 - a G /
+Z<⁄ cam_ffl : s C vău n n Iu aa .. > #ư
+. I ) Ổ Ô k4nseNgựên ( A Ving y n SU A0N) S N7
+a II — I - U ] [ _;›_J_,.flv.zgụiũ~'
+m - f'-,_ l*l JJỂ ZN ;" Qf"' `Lx ¿ r "ỵ m : E ) _í - Ấ… :S
+N J ( ] Ø v .“Ø A i ìi s
+- S Z ; . i T $ t 7 5 —<
+. > \ = / z . @~ ` u I 4 Ø :
+l x m x_ỷ \ [ n = ;' s —⁄ L ể2— 5 ~7__ z _f'""J lỉ $; JA :
+` ` .. .. .. ˆ
+Hình 8.1. Vùng biên Việt Nam trong Biến Đông
+
+--- Trang 39 ---
+— Các hệ sinh thái vùng ven biền rất đa dạng và giàu có.
+
+Hệ sinh thái rừng ngập mặn ở nước ta vốn có diện tích tới 450 nghìn ha,
+riêng Nam Bộ là 300 nghìn ha, lớn thứ hai trên thế giới sau rừng ngập
+mặn Amadôn ở Nam Mi. Tuy vậy, hiện nay rừng ngập mặn đã bị thu
+hẹp rất nhiều do chuyên đôi thành diện tích nuôi tôm, cá và do cháy
+rùng... Hệ sinh thái rừng ngập mặn cho năng suất sinh học cao, đặc biệt
+là sinh vật nước lợ. Các hệ sinh thái trên đất phèn và hệ sinh thái rừng
+trên các đảo cũng rất đa dạng và phong phú.
+c) Tài nguyên thiên nhiên vùng biển
+
+Vùng biền Việt Nam giàu tài nguyên khoáng sản và hải sản.
+
+— Tài nguyên khoáng sản : Khoáng sản có trữ lượng lớn và giá trị nhất
+là dâu khí. Hai bề dầu lớn nhất hiện đang được khai thác là Nam Côn
+Sơn và Cửu Long ; các bề dầu khí Thỏ Chu — Mã Lai và Sông Hồng tuy
+diện tích nhỏ hơn nhưng cũng có trữ lượng đáng kể ; ngoài ra còn nhiều
+vùng có thê chứa dầu, khí đang được thăm dò. Các bãi cát ven biên có
+trữ lượng lớn titan là nguồn nguyên liệu quý cho ngành công nghiệp.
+Vùng ven biền nước ta còn thuận lợi cho nghề làm muối, nhất là ven
+biên Nam Trung Bộ, nơi có nhiệt độ cao, nhiều nắng, lại chỉ có một số
+sông nhỏ đồ ra biền.
+
+— Tài nguyên hải sản : Sinh vật Biển Đông tiêu biểu cho hệ sinh vật vùng
+biên nhiệt đới giàu thành phần loài và có năng suất sinh học cao, nhất
+là ở vùng ven bờ. Trong Biển Đông có trên 2000 loài cá, hơn 100 loài
+tôm, khoảng vài chục loài mực, hàng nghìn loài sinh vật phù du và sinh
+vật đáy khác. Ven các đảo, nhất là tại hai quần đảo lớn Hoàng Sa và
+Trường Sa có nguồn tài nguyên quý giá là các rạn san hô cùng đông đảo
+các loài sinh vật khác.
+
+Với nguồn tài nguyên thiên nhiên và những điều kiện tự nhiên thuận lợi,
+Biên Đông thật sự đóng vai trò quan trọng trong sự phát triên kinh tế
+của nước ta hiện nay.
+
+d) Thiên tai
+
+- Bảo : Môi năm trung bình có 9 — 10 cơn bão xuất hiện ở Biên Đông,
+trong đó có 3 — 4 cơn bão trực tiếp đô vào nước ta.
+
+Bảo kèm theo sóng lừng, mưa lớn, nước dâng gây lũ lụt là loại thiên tai
+bất thường, khó phòng tránh vân thường xuyên xảy ra hằng năm làm
+thiệt hại nặng nề về người và tài sản, nhất là với cư dân sống ở vùng
+ven biên nước ta.
+
+38
+
+--- Trang 40 ---
+ê . , liJ- r ! - " ` »
+"“¬ SN Và >
+vợ x ! HH | pì .À.
+( *v u Ể c J TgÓ ; Z .’Ể'.l` ?
+(Mot/conlpaoisaptOolpovacXVietiNamHanLevoitinh) n *~%
+
+— Sạt lở bờ biền : Hiện tượng sạt lở bờ biển đã và đang đe doạ nhiều đoạn
+bờ biên nước ta, nhất là dải bờ biền Trung Bộ.
+
+— Ở vùng ven biển miền Trung còn chịu tác hại của hiện tượng cát bay, cát
+chảy lấn chiếm ruộng vườn, làng mạc và làm hoang mạc hoá đất đai.
+Sử dụng hợp lí nguồn lợi thiên nhiên biên, phòng chống ô nhiềm môi
+trường biền, thực hiện những biện pháp phòng tránh thiên tai là những
+vấn đề hệ trọng trong chiến lược khai thác tổng hợp, phát triên kinh tế
+biền của nước ta.
+
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nêu khái quát về Biến Đông.
+2. Hãy nêu ảnh hưởng của Biển Đông đến khí hậu, địa hình và các hệ
+sinh thái vùng ven biến nước ta.
+3. Hãy nêu các nguồn tài nguyên thiên nhiên và thiên tai ở vùng biển
+nước ta.
+39
+
+--- Trang 41 ---
+Bai S Thiên nhiên nhiệt đớói ầm gió mùa
+
+Í. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa
+Dụa vào nhũng kiến thúc đã h��c, hãy cho biết vì sao nước ta có khí hậu nhiệt
+đới ẩm gió mùa.
+
+a) Tính chất nhiệt đới
+Tính chất nhiệt đới của khí hậu được quy định bởi vị trí nước ta nằm
+trong vùng nội chí tuyến. Hằng năm, lãnh thô nước ta nhận được lượng
+bức xạ mặt trời lớn do có góc nhập xạ lớn và ở mọi nơi trong năm
+đều có hai lần Mặt Trời qua thiên đinh.
+Tông bức xạ lớn, cân bằng bức xạ dương quanh năm khiến cho nhiệt
+độ trung bình năm cao, vượt tiêu chuẩn khí hậu nhiệt đới. Nhiệt độ
+trung bình năm trên toàn quốc đều lớn hơn 20°C (trừ vùng núi cao),
+nhiều nắng, tông số giờ nắng tuỳ nơi từ 1400 đến 3000 giờ/năm.
+
+b) Lượng mưa, độ ẩm lớn
+Các khối khí di chuyên qua biên (trong đó có Biên Đông) đã mang lại
+cho nước ta lượng mưa lớn, trung bình năm từ 1500 đến 2000mm. Ø
+những sườn núi đón gió biên và các khối núi cao, lượng mưa trung bình
+năm có thề lên đến 3500 — 4000mm. Độ âm không khí cao, trên 80%,
+cân bằng âm luôn luôn dương.
+
+c) Gió mùa
+Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc, nên có Tín phong
+bán cầu Bắc hoạt động quanh năm. Mặt khác, khí hậu Việt Nam còn
+chiu ảnh hướng mạnh mẽ của các khối khí hoạt động theo mùa với hai
+mùa gió chính : gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ. Gió mùa đã lấn
+át Tín phong, vì thế Tín phong hoạt động xen kẽ gió mùa và chỉ mạnh
+lên rõ rệt vào các thời kì chuyên tiếp giữa hai mùa gió.
+
+— Gió mùa mùa đông : Từ tháng XI đến tháng IV năm sau, miền Bắc nước
+ta chịu tác động của khối khí lạnh phương Bắc di chuyền theo hướng
+đông bắc, nên thường gọi là gió mùa Đông Bắác.
+
+40
+
+--- Trang 42 ---
+rn Ả 00000000000000927,. n n ~
+- ¬x -A⁄⁄- —z1020.--- 1080 DA 1 A /AO9P ,
+.. 4 5 . 30202002820202 2202023020 0 C . N e . a 0919 C ợg Gự e. 0 ne
+—41020—— Đườngđẳngáp E9 N X7 2
+L [ a _Ý 2 B
+Tên v | vềc H m , J\\ẩ EE
+;Ư Vungepop | XHP Ôầ C n v n N
+Hình 9.1. Gió mùa mùa đông ở khu vục Đông Nam Á
+Dựa vào kiến thúc đã học, hãy cho biết trung tâm xuất phát gió mùa
+Đông Bắc và tính chất của gió này ở Việt Nam.
+Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc : nửa
+đầu mùa đông thời tiết lạnh khô, còn nửa sau mùa đông thời tiết
+lạnh ầm, có mưa phùn ở vùng ven biển và các đồng bằng Bắc Bộ,
+Bắc Trung Bộ.
+Khi di chuyền xuống phía nam, gió mùa Đông Bắc suy yếu dần, bớt lạnh
+hơn và hầu như bị chặn lại ở dây Bạch Mã. Từ Đà Năng trở vào, Tín
+phong bán cầu Bắc cũng thỏi theo hướng đông bắc chiếm ưu thế, gây
+mưa cho vùng ven biên Trung Bộ và là nguyên nhân chính tạo nên mùa
+khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên.
+— Gió mùa mùa hạ : Vào mùa hạ (từ tháng V đến tháng X) có hai luồng
+gió cùng hướng tây nam thổi vào Việt Nam.
+Dựa vào hình 9.2, hãy cho biết các trung tâm áp cao hình thành gió mùa mùa
+hạ ở Việt Nam ; hướng di chuyển và tính chất của gió này.
+Vào đầu mùa hạ, khối khí nhiệt đới ẩm từ Bắc Ấn Độ Dương di chuyền
+theo hướng tây nam xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn cho đồng bằng
+Nam Bộ và Tây Nguyên. Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy
+dọc biên giới Việt — Lào, tràn xuống vùng đồng bằăng ven biên Trung Bộ
+4I
+
+--- Trang 43 ---
+ữ — .ụ
+
+7z2ss - Vùng ép thấp . ,.~.-²;L.’;_Ễ“ì*Ạ;~ạ4_Ĩ'.z.°,~;-…**~*J*ì~~*^x n ản S E đ b b b ợ đ ,
+
+— Tungiêmepthấp F e S ~ |
+Hình 9.2. Gió mùa mùa hạ ở Đông Nam Á
+và phần nam của khu vực Tây Bắc, khối khí này trở nên khô nóng (gió
+phơn Tây Nam hay còn gọi là gió Tây hoặc gió Lào).
+Vào giữa và cuối mùa hạ, gió mùa Tây Nam (xuất phát từ áp cao cận
+chí tuyến bán cầu Nam) hoạt động mạnh. Khi vượt qua vùng biên xích
+đạo, khối khí này trở nên nóng ẩm hơn, thường gây mưa lớn và kéo dài
+cho các vùng đón gió ở Nam Bộ và Tây Nguyên. Hoạt động của gió Tây
+Nam cùng với dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân chủ yếu gây mưa vào
+mùa hạ cho cả hai miền Nam, Bắc và mưa vào tháng IX cho Trung Bộ.
+Do áp thấp Bắc Bộ, khối khí này di chuyền theo hướng đông nam vào
+Bắc Bộ tạo nên "øió mùa Đông Nam" vào mùa hạ ở miền Bắc nước ta.
+Hoạt động của gió mùa dã dân tới s�� phân chia mùa khí hậu khác nhau giữa
+các khu vục như thế nào ?
+Trong chế độ khí hậu, ở miền Bắc có sự phân chia thành mùa đông lạnh,
+ít mưa và mùa hạ nóng ầm, mưa nhiều. Còn ở miền Nam có hai mùa :
+mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biên
+Trung Trung Bộ có sự đối lập về mùa mưa và mùa khô.
+
+42
+
+--- Trang 44 ---
+c à Ể\ fì RUNG QUỐC x
+=Á 7 N C #
+L _.. II - n Á
+ỉ` I ũ. , Š
+O l 5
+21 |nffl _ c
+CHÚ GIẢI \1 Ð. Căn Dì
+Cỉk3HlỂỈll0'll'W.l tỊ Š g r ké - 5Ổ
+lIl Miền Bắc lIl Miền Nam ¬ N wấ
+ffl'.\JI—>6II'Ệl'l'I0\rẦl.In!|<3IIƠ.|A ²— " _i_f-. = -
+= ìa( : ỉ
+E = “&
+cNhaTrmang  Tên trạm khí hượng C `
+L 5 CHẾ ĐỘ GIÓ ~ắ Ñ
+(Hướng gió, tắn suất) . Ắ
+-ỵ<alot:1tiư…ll1 „ Glô mùa mùa hạ ; N È “éemx
+— Gió mùa mùa đông ầ ẹẽ' Š
+N E n GÓ i să \ ( Ể /
+BẢO (Hướng đi chuyển và tẩn suất) / s -
+/-VTũl'D.Bdũ'n1t:tl'l|:ùaltIuâng N -
+Từ 1 đến 1,3 cơn bão / thắng lrl Ế' 5
+ẩ'Ỉ"I`l'lg3Ổn 1,7 cơn bão ; tháng /' . ___,ấ"«ì Trang . T
+- l. J/ 5 Ậ°“ề '
+— u T I ⁄. á
+Ể : n @ .
+c 0Đ…á_4Ị:lFavJaa: A Ổ.’ :Ị"
+Hình 9.3. Khí hậu
+43
+
+--- Trang 45 ---
+Câu hỏi và bài tập
+1. Tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta được biểu hiện như thế nào ?
+2. Dựa vào bảng số liệu sau :
+Nhiệt độ trung bình tại một số địa điểm
+Lạng Sơn 133 270 212
+Hà Nội 164 289 2935
+Huế 19,7 294 25,1
+Đà Nẵng 21,3 291 u 4
+Quy Nhơn 230 297 26,8
+TP. Hồ Chí Minh 25,8 271 271
+Hãy nhận xét về sự thay đối nhiệt độ từ Bắc vào Nam. Giải thích nguyên nhân.
+3. Dựa vào bảng số liệu sau :
+Lượng mua, lượng bốc hơi và cân bằng ẩm của một số địa điểm
+Hà Nội 1667 989 +687
+Huế 2868 1000 + 1868
+TP. Hồ Chí Minh 1931 1686 +245
+Hãy so sánh, nhận xét về lượng mua, lượng bốc hơi và cân bằng ẩm của ba
+địa điểm trên. Giải thích.
+4. Hãy trình bày hoạt động của gió mùa ở nước ta và hệ quả của nó
+đối với sự phân chia mùa khác nhau giữa các khu vực.
+44
+
+--- Trang 46 ---
+Bài IO Thiên nhiên nhiệt đói ầm gió mùa
+(tiếp theo)
+2. Các thành phần tự nhiên khác
+a) Địa hình
+— Xâm thực mạnh ở miền đồi núi.
+Vì sao địa hình đồi núi nước ta bị xâm thục mạnh ?
+Trên các sườn dốc mất lớp phủ thực vật, bề mặt địa hình bị cắt xẻ, đất bị
+xói mòn, rửa trôi, nhiều nơi trơ sỏi đá. Biều hiện gìa địa hình xâm thực
+mạnh còn là những hiện tượng đất trượt, đá lở. Ø vùng núi đá vôi hình
+thành địa hình cacxtơ với các hang động, suối cạn, thung khô. Các vùng
+thềm phù sa cổ bị chia cắt thành các đồi thấp xen thung lũng rộng.
+— Bỏi tụ nhanh ở đồng bằng hạ lưu sông.
+Hệ quả của quá trình xâm thực, bào mòn mạnh bề mặt địa hình ở
+miền đồi núi là sự bồi tụ mở mang nhanh chóng các đồng băng hạ
+lưu sông. Rìa phía đông nam đồng bằng châu thô sông Hồng và phía
+tây nam đồng bằng châu thô sông Cửu Long hằng năm lấn ra biên từ vài
+chục đến gần trăm mét.
+Có thê nói, quá trình xâm thực ~ bồi tụ là quá trình chính trong sự hình
+thành và biến đối địa hình Việt Nam hiện tại.
+Hãy nêu ảnh hưởng của địa hình xâm thục, bồi tụ mạnh đến việc sử dụng đất
+ở nước ta.
+b) Sông ngòi
+- Mạng lưới sông ngòi dày đặc.
+Chỉ tính những con sông có chiều dài trên 10 km thì nước ta đã có tới
+2360 sông. Dọc bờ biền, trung bình cứ 20 km lại gặp một cửa sông.
+Sông ngòi nước ta nhiều, nhưng phần lớn là sông nhỏ.
+— Sông ngòi nhiều nước, giàu phù sa.
+Sông ngòi nước ta có lượng nước lớn, tổng lượng nước là 839 tỉ mŠ/năm
+(trong đó 60% lượng nước là từ phần lưu vực nằm ngoài lãnh thö).
+Tông lượng phù sa hằng năm của sông ngòi trên lãnh thô nước ta là
+khoảng 200 triệu tấn.
+45
+
+--- Trang 47 ---
+— Chế độ nước theo mùa
+
+Nhip điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát nhịp điệu mưa. Mùa
+lũ tương ứng với mùa mưa, mùa cạn tương ứng với mùa khô. Chế độ
+mưa thất thường làm cho chế độ dòng chảy sông ngòi cũng diển biến
+thất thường.
+Vì sao sông ngòi nước ta có đặc điểm nêu trên ?
+
+c) Đất
+Quá trình feralit là quá trình hình thành đất đặc trưng cho vùng khí hậu
+nhiệt đ���i âm. Trong điều kiện nhiệt âm cao, quá trình phong hoá diên
+ra với cường độ mạnh, tạo nên một lớp đất dày. Mưa nhiều rửa trôi các
+chất badơ dễ tan (Ca”*, Mgg2“`, K” làm đất chua, đồng thời có sự tích tụ
+Ôxit sắt (Fe›O,) và ôxit nhôm (AlO,) tạo ra màu đó vàng. Vì thế, loại
+đất này được pgọi là đất feralit (Fe - Al) đỏ vàng. Quá trình feralit diên
+ra mạnh ở vùng đồi núi thấp trên đá mẹ axít, do đó đất feralit là loại đất
+chính ở vùng đồi núi nước ta.
+Đất feralit có đặc tính gì và ảnh hưởng nhu thế nào đến việc sử dụng đất trong
+trồng trọt ?
+
+d) Sinh vật
+Ở Việt Nam, hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc trưng cho khí hậu nóng
+âm là rừng rậm nhiệt đới âm lá rộng thường xanh. Hiện nay, rừng
+nguyên sinh còn lại rất ít, phó biến là rừng thứ sinh với các hệ sinh thái
+rừng nhiệt đới gió mùa biến dạng khác nhau, từ rừng gió mùa thường
+xanh, rừng gió mùa nửa rụng lá, rừng thưa khô rụng lá tới xa van, bụi
+gai hạn nhiệt đới.
+Trong giới sinh vật, thành phần các loài nhiệt đới chiếm ưu thế. Thực
+vật phố biến là các loài thuộc các họ cây nhiệt đới như họ Đậu, Vang,
+Dâu tằm, Dâu. Động vật trong rừng là các loài chim thú nhiệt đới, nhiều
+nhất là công, tri, gà lôi, vẹt, khi, vượn, nai, hoảng... Ngoài ra, các loài
+bò sát, ếch nhái, côn trùng cũng rất phong phú.
+Hệ sinh thái rừng nhiệt đới âm gió mùa phát triển trên đất feralit là cảnh
+quan tiêu biêu cho thiên nhiên nhiệt đới ầm gió mùa ở nước ta.
+
+3. Anh hưởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đến hoạt động
+
+sản xuất và đời sống
+
+Thiên nhiên nhiệt đới ầm gió mùa ảnh hưởng đến nhiều mặt hoạt động
+sản xuất và đời sống, trực tiếp nhất và rõ rệt nhất là hoạt động sản xuất
+nông nghiệp.
+
+46
+
+--- Trang 48 ---
+a) Ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp
+
+— Nền nhiệt ầm cao, khí hậu phân mùa tạo điều kiện cho chúng ta phát
+triển nền nông nghiệp lúa nước, tăng vụ, đa dạng hoá cây trồng, vật
+nuôi. Cần tận dụng mặt thuận lợi này đề không ngừng nâng cao năng
+suất cây trồng và nhanh chóng phục hồi lớp phủ thực vật trên đất trống
+bằng mô hình nông - lâm kết hợp.
+
+— Tính thất thường của các yếu tố thời tiết và khí hậu gây khó khăn cho
+hoạt động canh tác, cơ cấu cây trồng, kế hoạch thời vụ, phòng chống
+thiên tai, phòng trừ dịch bệnh... trong sản xuất nông nghiệp.
+
+b) Ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống
+
+- Thiên nhiên nhiệt đới âm gió mùa tạo thuận lợi cho nước ta phát triển
+các ngành kinh tế như lâm nghiệp, thuy sản, giao thông vận tải, du lịch...
+và đây mạnh hoạt động khai thác, xây dựng... nhất là vào mùa khô.
+
+— Tuynhiên, các khó khăn, trở ngại cũng không ít :
+
++ Các hoạt động giao thông vận tải, du lịch, công nghiệp khai thác...
+chịu ảnh hướng trực tiếp của sự phân mùa khí hậu, chế độ nước của
+sông ngòi.
+
++ Độâm cao gây khó khăn cho việc bảo quản máy móc, thiết bị, nông sản.
+
++ Các thiên tai như mưa bão, lũ lụt, hạn hán hằng năm gây tôn thất rất
+lớn cho mọi ngành sản xuất, thiệt hại về người và tài sản.
+
++ Các hiện tượng thời tiết bất thường như dông, lốc, mưa đá, sương
+muối, rét hại, khô nóng... cũng gây ảnh hướng lớn đến sản xuất và
+đời sống.
+
++ Môi trường thiên nhiên dê bị suy thoái.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Hãy nêu biểu hiện của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa qua các
+thành phần địa hình, sông ngòi ở nước ta.
+
+2. Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa biểu hiện qua các thành phần đất,
+sinh vật và cảnh quan thiên nhiên như thế nào ?
+
+3. Hãy nêu ảnh hưởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đến hoạt
+động sản xuất và đời sống.
+
+47
+
+--- Trang 49 ---
+IEII Thiên nhiên phản hoá đa dạng
+
+Í. Thiên nhiên phân hoá theo Bắc - Nam
+Nguyên nhân chủ yếu nào làm cho thiên nhiên nước ta phân hoá theo chiều
+Bắc - Nam ?
+
+a) Phần lãnh thổ phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra)
+Thiên nhiên ở đây đặc trưng cho vùng khí hậu nhiệt đới ầm gió mùa có
+mùa đông lạnh.
+
+— Nêẻn khí hậu nhiệt đới thể hiện ở nhiệt độ trung bình năm trên 20°C. Do
+ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc nên khí hậu trong năm có mùa đông
+lạnh với 2 — 3 tháng nhiệt độ trung bình < 18°C, thê hiện rõ nhất ở trung
+du miền núi Bắc Bộ và đồng bằng Bắc Bộ. Biên độ nhiệt độ trung bình
+năm lớn.
+
+— Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu là đới rừng nhiệt đới gió mùa. Sự phân
+mùa nóng, lạnh làm thay đối cảnh sắc thiên nhiên : mùa đông bầu trời
+nhiều mây, tiết trời lạnh, mưa ít, nhiều loài cây rụng lá ; mùa hạ trời nắng
+nóng, mưa nhiều, cây cối xanh tốt. Trong rừng, thành phần loài nhiệt
+đới chiếm ưu thế, ngoài ra còn có các loài cây cận nhiệt đới như dẻ, re,
+các loài cây ôn đới như sa mu, pơ mu ; các loài thú có lông dày như gấu,
+chồn... Ơ vùng đồng bằng, vào mùa đông trồng được cả rau ôn đới.
+
+b) Phần lãnh thổ phía Nam (từ dãy Bạch Mã trở vào)
+Thiên nhiên mang sắc thái của vùng khí hậu cận xích đạo gió mùa.
+
+— Nềẻn nhiệt độ thiên về khí hậu xích đạo, quanh năm nóng, nhiệt độ trung
+bình năm trên 25°C và không có tháng nào dưới 20°C. Biên độ nhiệt độ
+trung bình năm nhỏ. Khí hậu gió mùa thê hiện ở sự phân chia thành hai
+mùa mưa và khô, đặc biệt rõ từ vì độ 14° B trở vào.
+
+— Cảnh quan thiên nhiên tiêu biêu là đới rừng cận xích đạo gió mùa. Thành
+phần thực vật, động vật phần lớn thuộc vùng xích đạo và nhiệt đới từ
+phương Nam (nguồn gốc Maã Lai - Inđônêxia) đi lên hoặc từ phía tây
+(Ấn Độ — Mianma) di cư sang. Trong rừng xuất hiện nhiều loài cây chịu
+hạn, rụng lá vào mùa khô như các loài cây thuộc họ Dầu. Có nơi hình
+thành loại rừng thưa nhiệt đới khô, nhiều nhất ở Tây Nguyên. Động vật
+tiêu biểu là các loài thú lớn vùng nhiệt đới và xích đạo như voi, hồ, báo,
+bò rừng... Vùng đầm lầy có trăn, rắn, cá sấu...
+
+48
+
+--- Trang 50 ---
+2. Thiên nhiên phân hoá theo Đông - Tây
+Quan sát trên bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), nhận
+xét về sự thay đổi thiên nhiên tù Đông sang Tây.
+Từ Đông sang Tây, từ biển vào đất liền, thiên nhiên nước ta có sự
+phân hoá thành 3 dải rõ rệt :
+
+a) Vùng biển và thềm lục địa
+Vùng biên nước ta lớn gần gấp 3 lần diện tích đất liền. Độ nông ~ sâu,
+rộng — hẹp của thềm lục địa có quan hệ chặt chẽ với vùng đồng bằng,
+vùng đồi núi kề bên và có sự thay đôi theo từng đoạn bờ biên.
+Hãy quan sát bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam, nêu dân chúng về mối quan hệ dó.
+Thiên nhiên vùng biên nước ta đa dạng và giàu có, tiêu biều cho thiên
+nhiên vùng biên nhiệt đới gió mùa.
+
+b) Vùng đồng bằng ven biển
+Thiên nhiên vùng đồng bằng nước ta thay đôi tuỳ nơi, thê hiện mối quan
+hệ chặt chẽ với dải đồi núi phía tây và vùng biến phía đông.
+Đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ mở rộng với các bãi triều thấp
+phảng, thềm lục địa rộng, nông ; phong cảnh thiên nhiên trù phú, xanh
+tươi, thay đối theo mùa.
+Dải đồng bằng ven biến Trung Bộ hẹp ngang và bị chia cắt thành những
+đồng bằng nhỏ, đường bờ biền khúc khuýu với thềm lục địa thu hẹp, tiếp
+giáp vùng biền sâu ; các dạng địa hình bồi tụ, mài mòn xen kẽ nhau, các
+cồn cát, đầm phá khá phô biến ; thiên nhiên khắc nghiệt, đất đai kém
+màu mỡ nhưng giàu tiềm năng du lịch và thuận lợi cho phát triển các
+ngành kinh tế biền.
+
+c) Vùng đồi núi
+Sự phân hoá thiên nhiên theo Đông — Tây ở vùng đồi núi rất phức tạp,
+chủ yếu do tác động của gió mùa với hướng của các dây núi.
+Hãy nêu ảnh hưởng kết hợp của gió mùa với hướng các dãy núi đến sụ khác
+biệt về thiên nhiên giữa hai vùng núi Đông Bắc và Tây Bắc, giữa Đông Trường
+Sơn và Tây Nguyên.
+Trong khi thiên nhiên vùng núi Đông Bắc mang sắc thái cận nhiệt đới
+gió mùa thì ở vùng núi thấp phía nam Tây Bắc lại có cảnh quan thiên
+nhiên nhiệt đới gió mùa và ở vùng núi cao Tây Bắc, cảnh quan thiên
+nhiên giống như vùng ôn đới.
+
+49
+
+--- Trang 51 ---
+Khi sườn Đông Trường Sơn đón nhận các luồng gió từ biển thôi vào
+tạo nên một mùa mưa vào thu đông, thì ở vùng Tây Nguyên lại là mùa
+khô, nhiều nơi khô hạn gay gắt, xuất hiện cảnh quan rừng thưa. Còn khi
+
+Tây Nguyên vào mùa mưa thì bên sườn Đông Trường Sơn nhiều nơi lại
+
+chịu tác động của gió Tây khô nóng.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Qua bảng số liệu, biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Hà Nội và
+TP. Hồ Chí Minh, nhận xét và so sánh chế độ nhiệt, chế độ mưa
+của 2 địa điểm trên.
+
+Một số chỉ số về nhiệt độ của Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh (°C)
+
+Hà Nội 16,4 289
+21%01B) 235 (tháng]) (hágVI) 125 27 428 40,1
+TP. Hồ Chí Minh 57 289
+(109478) 1 (téngXI) (háng 1V) 32 13,8 40,0 26,2
+mm % mm %
+%® 360 -
+” sơ s
+s ê s
+] 28
+- - :
+1 - 160 =
+1 18 400 18
+18 18
+14 50 14
+12 12
+10 0 10
+lIIlllU’VUI!il\IllIDtIn!lII"|'|ìgu |l|.uVuu|uuxmffl~ll|ứlg
+
+Biểu đồ nhiệt độ và lượng mua ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh
+
+2. Nêu đặc điểm thiên nhiên nổi bật của phần lãnh thổ phía Bắc và
+phần lãnh thổ phía Nam nước ta.
+
+3. Nêu khái quát sự phân hoá thiên nhiên theo Đông - Tây. Dẫn chứng
+về mối liên hệ chặt chẽ giữa đặc điểm thiên nhiên của vùng thầềm
+lục địa, vùng đồng bằng ven biển và vùng đổồi núi kề bên.
+
+50
+
+--- Trang 52 ---
+Thiên nhiên phân hoá đa dạng
+(tiếp theo)
+4. Thiên nhiên phân hoá theo độ cao
+
+Nguyên nhân nào tạo nên sụ phân hoá thiên nhiên theo độ cao ? Sự phân hoá
+
+theo độ cao ở nước ta biểu hiện rõ ở các thành phần tụ nhiên nào ?
+
+Thiên nhiên nước ta có 3 đai cao :
+
+a) Đai nhiệt đới gió mùa
+- Ở miền Bắc, đai nhiệt đới gió mùa có độ cao trung bình dưới 600 -
+700m, ở miền Nam lên đến độ cao 900 — 1000m.
+-— Khí hậu nhiệt đới biều hiện rõ rệt, mùa hạ nóng (nhiệt độ trung bình tháng
+trên 25°C). Độ ẩm thay đổi tuỳ nơi : từ khô đến ẩm ướt.
+-— Đất trong đai bao gồm :
+
++ Đất đồng bằng chiếm gần 24% diện tích đất tự nhiên của cả nước,
+với các nhóm : đất phù sa, đất phèn, đất mặn, đất cát... Trong đó có
+diện tích lớn nhất và tốt nhất là đất phù sa.
+
++ Đất vùng đồi núi thấp chiếm hơn 60% diện tích đất tự nhiên cả nước,
+chủ yếu là nhóm đất feralít. Trong đố tốt nhất là đất feralit nâu đỏ
+phát triển trên đá mẹ badan và đá vôi.
+
+— Sinh vật gồm các hệ sinh thái nhiệt đới :
+
++ Hệ sinh thái rừng nhiệt đới ầm lá rộng thường xanh hình thành ở
+những vùng núi thấp mưa nhiều, khí hậu ầm ướt, mùa khô không
+rõ. Rừng có cấu trúc nhiều tầng với 3 tầng cây gÔ, có cây cao tới
+30 — 40m, phần lớn là các loài cây nhiệt đới xanh quanh năm. Giới
+động vật nhiệt đới trong rừng đa dạng và phong phú.
+
++ Các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa : rừng thường xanh, rừng nửa
+rụng lá và rừng thưa nhiệt đới khô. Trên các loại thô nhưỡng đặc biệt
+có : các hệ sinh thái rừng thường xanh trên đá vôi ; rừng ngập mặn trên
+đất mặn ven biên ; rừng tràm trên đất phèn ; hệ sinh thái xa van, cây
+bụi gai nhiệt đới khô trên đất cát, đất thoái hoá vùng khô hạn.
+
+b) Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi
+- Ở miền Bắc, đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi có độ cao từ 600 — 700m
+lên đến 2600m, ở miền Nam từ 900 — 1000m lên đến 2600m.
+51
+
+--- Trang 53 ---
+— Khí hậu mát mẻ, không có tháng nào nhiệt độ trên 25°C, mưa nhiều hơn,
+độ ầm tăng.
+
++ Ở độ cao từ 600 - 700m đến 1600 — 1700m, khí hậu mát mẻ và độ
+âm tăng, tạo điều kiện hình thành các hệ sinh thái rừng cận nhiệt đới
+lá rộng và lá kim phát triền trên đất feralit có mùn. Trong rừng xuất
+hiện các loài chim, thú cận nhiệt đới phương Bắc. Các loài thú có lông
+dày như gấu, sóc, cầy, cáo.
+
++ Ở độ cao trên 1600 — 1700m hình thành đất mùn. Rùng phát triển
+kém, đơn giản về thành phần loài ; rêu, địa y phủ kín thân, cành cây.
+Trong rùừng, đã xuất hiện các loài cây ôn đới và các loài chim di cư
+thuộc khu hệ Himalaya.
+
+c) Đai ôn đới gió mùa trên núi
+
+— Đai ôn đới gió mùa trên núi có độ cao từ 2600m trở lên (chi có ở Hoàng
+Liên Sơn).
+
+— Khíhậu có tính chất khí hậu ôn đới, quanh năm nhiệt độ dưới 15°C, mùa
+đông xuống dưới 5°C ; có các loài thực vật ôn đới như đỏ quyên, lanh
+sam, thiết sam. Đất ở đây chủ yếu là đất mùn thô.
+
+4. Các miền địa lí tự nhiên
+Dụa vào hình 12 và các kiến thúc đã học, hãy xác định phạm vi 3 miền địa lí
+tụ nhiên và đặc trung cơ bản của môi miền về địa hình, khí hậu.
+
+a) Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ
+
+Ranh giới phía tây — tây nam của miền dọc theo hữu ngạn sông Hồng
+
+và rìa phía tây, tây nam đồng bằăng Bắc Bộ.
+
+Các đặc điểm cơ bản của miền là : đồi núi thấp chiếm ưu thế ; hướng
+
+vòng cung của các dãy núi ; các thung lũng sông lớn với đồng bằng mở
+
+rộng. Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh tạo nên một mùa đông lạnh
+làm hạ thấp đai cao cận nhiệt đới với nhiều loài thực vật phương Bắc
+và sự thay đôi cảnh quan thiên nhiên theo mùa.
+
+Địa hình bờ biền đa dạng : nơi thấp phẳng, nơi nhiều vịnh, đảo, quần
+
+đảo. Vùng biển có đáy nông, tuy nhiên vân có vịnh nước sâu thuận lợi
+
+cho phát triên kinh tế biên.
+
+Tài nguyên khoáng sản giàu than, đá vôi, thiếc, chì, kẽm... Vùng thềm
+
+vịinh Bắc Bộ có bề dầu khí Sông Hồng.
+
+52
+
+--- Trang 54 ---
+1 E Jr“ L{'ĩ’ = .. x - N. 9 E i -á . . ..
+E Ị 105 "ỀỄ——__ăg"`Ĩ`_1t“J\'i3'bụaũ—Ổ—'ỂIw__""Ạụ_ 1_1_ỵì28…_
+ˆ . Ú “LŨ _ n c ø I"-.ỵ ,-`_J"j 24 kự ẨY_IJ`›—Ĩ" Ạ
+À : : a 2 s L X< W
+n NS C. 7 và .3 TRUNG GUỐC N l
+/ XÔ N N Ố T U ,? Ớ
+.Il x 'g —Ể 5 A Ẻ` fÊẺỆ-—. —~ Ẻ':_n 2 | o’ hì ỔJỊỀĨĨ'-' G| aa :
+
+ẮỀ .. HC. Y_.„ ) ` ..
+x s VẾ xNZ= .. " A , . 2] Ổ—w"-"ấ,ị øZ Ỷ - 52 Gg
+A N N. w —
+
+Ẻỏề' —W Š
+Tên2500m 2500 1500 500 200 0 Ụk'>ậ. ổ"f ˆ s x ”ịJ"Ắ;__ .. ấc
+Phên tổng độ sâu ị'Ị' 2 E000him L a
+W  S7 400 200 1000 Dưới{000m : ` ủ}ẸẺÍIỀ ÊĩỂềl;w Đ.lt&:: J"A Ệ1441 Ỉ_I
+<`v Sông, hồ ¡ .„ đqqat: L x C |JìGI Í
+: . U T TRUNG CO9NG .
+=s=-¬-¬- . Biện giớ quốc gia Ể sỬ b u L ` Ả
+
+0 u 180 2708n , = m
+k _ L n Ạ t d N I S ữ kh
+mzỊ_ầ__c_Ẩ 1P ỀI CHIA K ⁄ ỀgẾ s Ể:~'Lỵ _) . 4gz
+
+. r. -. X.
+- : †ỉ x . A N ,A HU :
+=S t Á“ Ề ẾỀ . _ x fỷ -
+s1 .N Js7 x m äe—
+. x ứlca…g..zf „ @ 27 ., CN :
+1049 .. . .
+Hình 12. Các miền địa lí tụ nhiên
+Ó
+
+--- Trang 55 ---
+Sự thất thường của nhịp điệu mùa khí hậu, của dòng chảy sông ngòi và
+tính không ồn định của thời tiết là những trở ngại lớn trong quá trình sử
+dụng tự nhiên của miền.
+
+b) Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ
+Giới hạn của miền từ hữu ngạn sông Hồng tới dãy núi Bạch Ma.
+Các đặc điểm cơ bản của miền là : địa hình cao, các dãy núi xen kẽ các
+thung lũng sông theo hướng tây bắc — đông nam với dải đồng bằng thu
+hẹp ; ảnh hướng của gió mùa Đông Bắc giảm sút làm cho tính chất nhiệt
+đới tăng dần (so với miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ), với sự có mặt của
+thành phần thực vật phương Nam.
+Đây là miền duy nhất có địa hình núi cao ở Việt Nam với đủ ba đai
+cao. Địa hình núi ưu thế, trong vùng núi có nhiều bề mặt sơn nguyên,
+cao nguyên, nhiều lòng chảo,... thuận lợi cho phát triển chăn nuôi đại
+gia súc, trồng cây công nghiệp, phát triển nông — lâm kết hợp.
+Rừng còn tương đối nhiều ở vùng núi Nghệ An, Hà Tình (chỉ sau Tây
+Nguyên). Khoáng sản có sắt, crôm, titan, thiếc, apatít, vật liệu xây dựng.
+Vùng ven biền có nhiều cồn cát, đầm phá, nhiều bãi tắm đẹp ; nhiều nơi
+có thê xây dựng cảng biên.
+Báo lũ, trượt lở đất, hạn hán là những thiên tai thường xảy ra trong miền.
+
+c) Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ
+Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có giới hạn từ dãy núi Bạch Mã trở
+vào Nam.
+Miền này có cấu trúc địa chất — địa hình khá phức tạp, gồm các khối
+núi cổ, các sơn nguyên bóc mòn và các cao nguyên badan, đồng bằng
+châu thổ sông lớn ở Nam Bộ và đồng bằng nhỏ hẹp ven biền Nam Trung Bộ.
+Sự tương phản về địa hình, khí hậu, thuỷ văn giữa hai sườn Đông — Tây
+của Trường Sơn Nam biêu hiện rõ rệt. Bờ biên khúc khuýu, có nhiều vịnh
+biên sâu được che chắn bởi các đảo ven bờ.
+Đặc điểm cơ bản của miền là có khí hậu cận xích đạo gió mùa, được
+thê hiện ở nền nhiệt cao, biên độ nhiệt độ năm nhỏ và sự phân chia hai
+mùa mưa, khô rõ rệt.
+
+54
+
+--- Trang 56 ---
+Khí hậu cận xích đạo gió mùa thuận lợi cho sự phát triển rừng cây
+họ Dầu và các loài thú lớn như voi, hỗ, bò rừng, trâu rùng... Ven biên,
+rừng ngập mặn phát triển, trong rừng có các loài trăn, rắn, cá sấu đầm
+lầy, các loài chim tiêu biểu của vùng ven biên nhiệt đới, xích đạo âm ;
+dưới nước nhiều cá, tôm.
+Vùng thêm lục địa tập trung các mỏ dầu khí có trữ lượng lớn ; Tây Nguyên
+có nhiều bôxit.
+Xói mòn, rửa trôi đất ở vùng đồi núi, ngập lụt trên diện rộng ở đồng
+băng Nam Bộ và ở hạ lưu các sông lớn trong mùa mưa, thiếu nước
+nghiêm trọng vào mùa khô là những khó khăn lớn nhất trong sử dụng
+đất đai của miền.
+Hãy lập bảng nêu các thế mạnh về tài nguyên và hạn chế đối với phát triển
+kinh tế — xã hội của môi miền.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Điền nội dung thích hợp vào bảng theo mẫu sau :
+2. Hãy nêu đặc điểm của mỗi miền địa lí tự nhiên. Những thuận lợi và
+khó khăn trong việc sử dụng tự nhiên mỗi miền.
+5
+
+--- Trang 57 ---
+Thực hành : Đọc bản đồ địa hình,
+điền vào lược đồ trống một số dãu núi
+và đỉnh núi
+I.Bài tập Í
+Xác định vị trí của các dãy núi, địỉnh núi và dòng sông trên bản đồ Địa lí
+tự nhiên Việt Nam (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam).
+a) Các dãy núi, cao nguyên
+— Các dãy núi Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc, Trường Sơn Nam,
+Hoành Sơn, Bạch Mã ; các cánh cung : Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn,
+Đông Triều.
+— Các cao nguyên đá vôi : Tà Phình, Sín Chải, Sơn La, Mộc Châu.
+— Các cao nguyên ba dan : Đăk Lắk, Plây Ku, Mơ Nông, Di Linh.
+b) Các đỉnh núi
+Phanxipăäng : 3143m, Khoan La San : 1853m, Pu Hoạt : 2452m,
+Tây Côn Lĩnh : 2419m ; Ngọc Linh : 2598m ; Pu xai lai leng :
+2711m ; Rào Cỏ : 2235m ; Hoành Sơn : 1046m ; Bạch Mã : 1444m ;
+Chư Yang Sim : 2405m ; Lang Biang : 2167m.
+c) Các dòng sông
+Sông Hồng, sông Chảy, sông Lô, sông Đà, sông Thái Bình, sông Maã,
+sông Cả, sông Hương, sông Thu Bồn, sông Trà Khúc, sông Đà Răằng,
+sông Đồng Nai, sông Tiền, sông Hậu.
+2. Bài tập 2
+Điền vào lược đồ trống :
+— Các cánh cung : Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều.
+— Các dãy núi : Hoàng Liên Sơn, Trường Sơn Bắc, Trường Sơn Nam,
+Hoành Sơn, Bạch Mã.
+— Các đỉnh núi : Tây Côn Linh, Phanxipăng, Ngọc Linh, Chư Yang Sin.
+4. Gợi ý cách làm
+Bài tập l:
+Xác định vị trí và đọc tên các dãy núi, đính núi, các dòng sông (theo yêu
+cầu của bài) dựa trên bản đồ Địa lí tự nhiên (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam).
+Bài tập 2:
+— Học sinh tự vẽ lược đồ trống Việt Nam.
+- Điền các nội dung theo yêu cầu vào lược đồ.
+56
+
+--- Trang 58 ---
+Vấn đề sử d à bảo vệ tự nhiên l
+ấn đề sử dụng và  {U
+ˆ ˆ k4 ` “. z M
+Ruộng bậc thang ởớ vùng núi phía Bắc
+. .. 2 i “ . Ặ ; — ¬ v b _ -À C -
+Ể` <; `h Ắ'r'LI' l'xlằ lòo .. . Ầ." `." b _p'I' ^` ’lJ ~^. ^# 'ì› : "`.ạ—"' "Ẹ" x u
+-. -. — m ¡ ; L_›hì›s.j',Ủ_ . > x Ì. . x Kó ạ "j1_' , ẵ ( Ef' ~ . '_I ..
+— ủ',L.Ợ. v n Vvề "*Ị'v›ì` TY Y A A T v U i U L v S 5
+- 4 %XLlẺ.J- c «ỉcqg . x v ¬ s a "i & 'L’.
+( X = ¬= N N n 7 G Ô E x — H
+x „ __ . — . n : N ,
+; C t `__`_".`__ gả !" ủ . » E
+ĩ x ¡ - „ ~ # "¬X .. , —
+_'.f-` 5 f . - YC {.Jn' ` z ¬ ¬ N, ~__ ~
+2 ả_~_'_`__`,__a EC Q .. ¬ ỊỀỏCƯ\ỄỄ:` - x 7~\ 229 ~== , __ .
+- -. ớ. - . - ~ .. N f Ì., . w . u ~
+¬_ ~ . ~ ẨỂV. ¬C, x ế . . / > = n
+H A ^Y „ .. N. . _ _ H i
+_ / z 2 ư . ~'—ìỊ` .. ~ ý ⁄ vx7 Ể1`
+. 7 JJ 4` Aí'Ì" ss.a ⁄ L .U 4 - s ¬#
+- .. , N 14 _ Y . .... s vi4" \ . v y
+_.. ả ~ 5 . — ., 4 .
+ñ ! Ị,",`f '.' - X n À ~ sx I"'J ""-`F.... `4'Iĩ'I -JI
+ợ .N . “`~ ^Nê n N A 9220 4 .. = : 114_, ”
+¬5 ñ . Y — . x ¡ : : .
+N đ fẵử 92059692/00222862097 7 K ấ S LL zở-y
+.. . ấ ư~` 3 9 1 N 4 È- " _. n Y 2 v
+M ¬ -EP:k U- VWYS .. .. - ñ x.v. C N m N
+ˆ. A C K O Y A 4 2 E T A N E m '
+xeà, 'r~fỂ'I<J a u vỔỂÌt'..Ị~_~ỉỉ_.ìấ,.£ỉs`\."`c_.` ˆ Ị›.` ã xg Í
+o,lẵ . S '-"`Ể'. + =. . íỆầ"c.,__›jct-:`__(tl~_t. . Ề`ỸJỂẨb"ẨẦ"`VỂỦ"—.’ ¿ Ả í
+2 S 2 TN N .",~-Ế’-“’~PLCỸÌ'…ZF’—'Ơ,xP\ K J h n ng v ị
+; N T ư ấ NI n E A O EE m -
+A 2 Q v Ê L x K v N N S 12 v N v\Cr.> ` `
+ư n N y 2 L E L E L 14v C K N đ b .
+s —C i ỉ°Ỹ - C, .f ửu…ề"u "';"ảắ"c'ỵ'n,g"scằvjrl ° . _
+¬ n T C A 122000 : K E Á 4 C N A 4 Á " ˆ .
+Ú ⁄ A . 2 c~ G K Y t H I U st u ,C
+
+--- Trang 59 ---
+. Sử dụng và bảo vệ
+Bài 4 E :
+tài nguuên thiên nhiên
+Í. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật
+a) Tài nguyên rừng
+— Suy giảm tài nguyên rừng và hiện trạng rừng :
+Bảng 14.1. Sụ biến động diện tích rùng qua một số năm
+1943 143 143 0 43.0
+1983 72 68 04 22.0
+2005 127 102 25 38,0
+Nhận xét về biến động diện tích rùng qua các giai đoạn 1943 — 1983 và
+1983 — 2005. Vì sao có sự biến động đó ?
+Mặc dù tổng diện tích rừng đang tăng dần lên, nhưng tài nguyên rừng
+vân bị suy thoái vì chất lượng rừng chưa thê phục hồi.
+Năm 1943, loại rừng giàu của cả nước có gần 10 triệu ha (chiếm 70%
+diện tích rừng). Đến nay, tuy đã có gần 40% diện tích đất có rừng
+che phủ nhưng phần lớn là rừng non mới phục hồi và rừng trồng chưa
+khai thác được. Vì thế, 70% diện tích rừng là rừng nghèo và rừng mới
+phục hồi.
+- Biện pháp bảo vệ tài nguyên rùng :
+Ngoài ý nghĩa kinh tế, rừng còn giữ vai trò cân bằng sinh thái môi
+trường. Đề đảm bảo vai trò của rừng đối với việc bảo vệ môi trường,
+theo quy hoạch thì chúng ta phải nâng độ che phủ của cả nước hiện tại
+từ gần 40% lên đến 45 — 50%, vùng núi dốc phải đạt độ che phủ khoảng
+70 — 80%.
+Sự quản lí của Nhà nước về quy hoạch, bảo vệ và phát triển rừng được
+thể hiện qua những quy định về nguyên tắc quản lí, sử dụng và phát triển
+đối với 3 loại rừng : rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất.
+58
+
+--- Trang 60 ---
++ Đối với rừng phòng hộ : có kế hoạch, biện pháp bảo vệ, nuôi dưỡng
+rừng hiện có, trồng rừng trên đất trống, đồi núi trọc.
+
++ Đối với rừng đặc dụng : bảo vệ cảnh quan, đa dạng về sinh vật của
+các vườn quốc gia và các khu bảo tồn thiên nhiên.
+
++ Đối với rừng sản xuất : đảm bảo duy trì phát triển diện tích và chất
+lượng rừng, duy trì và phát triển hoàn cảnh rừng, độ phì và chất lượng
+đất rừng.
+
+Triền khai Luật bảo vệ và phát triển rừng, Nhà nước đã tiến hành giao
+
+quyền sử dụng đất và báo vệ rừng cho người dân.
+
+Nhiệm vụ trước mắt là thực hiện chiến lược trồng 5 triệu ha rùng đến
+
+năm 2010 nhằm đáp ứng yêu cầu phủ xanh được 43% diện tích và phục
+
+hồi lại sự cân bằng môi trường sinh thái ở Việt Nam.
+b) Đa dạng sinh học
+— Suy giảm đa dạng sinh học :
+
+Sinh vật tự nhiên ở nước ta có tính đa dạng cao (thể hiện ở số lượng
+
+thành phần loài, các kiều hệ sinh thái và nguồn gen quý hiếm) nhưng
+
+đang bị suy giảm.
+
+Sự suy giảm tính đa dạng sinh học của nước ta biểu hiện ở những mặt nào ?
+
+Bảng 14.2. Sụ đa dạng thành phần loài và sự suy giảm số lượng loài
+
+thục vật, động vật
+
+Số lượng loài đã biết 14500 300 630 400 550 2000
+Số lượng loài bị mất dần 500 96 57 62 90
+Tfong đó, số ựmg [oau 100 62 29 _ _
+
+có nguy cơ tuyệt chủng
+
+Nguyên nhân nào đã làm suy giảm số lượng loài động, thục vật tụ nhiên ?
+
+Tác động của con người làm thu hẹp diện tích rừng tự nhiên, đồng thời
+
+còn làm nghèo tính đa dạng của sinh vật.
+
+59
+
+--- Trang 61 ---
+Nguồn tài nguyên sinh vật dưới nước, đặc biệt nguồn hải sản của nước
+
+ta cũng bị giảm sút rõ rệt. Đó là hậu quả của sự khai thác tài nguyên
+
+quá mức và tình trạng ô nhiểm môi trường nước, nhất là vùng cửa sông,
+ven biền.
+— Các biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học :
+
+Nhà nước đã thục hiện những biện pháp gì để bảo vệ đa dạng sinh học của nước ta ?
+
++ Xây dựng và mớ rộng hệ thống vườn quốc gia và các khu báo tồn
+thiên nhiên. Năm 1986, nước ta có 87 khu với 7 vườn quốc gia, đến
+năm 2007 đã có 30 vườn quốc gia, 65 khu dự trữ thiên nhiên, bảo
+tồn loài — sinh cảnh, trong đó có 6 khu được UNESCO công nhận là
+khu dự trữ sinh quyền của thế giới.
+
++ Ban hành Sách đó Việt Nam. Đề bảo vệ nguồn gen động, thực vật quý
+hiếm khỏói nguy cơ tuyệt chủng, đã có 360 loài thực vật và 350 loài
+động vật thuộc loại quý hiếm được đưa vào Sách đó Việt Nam.
+
++ Quy định việc khai thác. Đề đảm bảo sử dụng lâu dài các nguồn lợi
+sinh vật của đất nước, Nhà nước đã ban hành các quy định trong khai
+thác như : cấm khai thác gỗ quý, khai thác gỗ trong rừng non ; cấm
+gây cháy rừng ; cấm săn bắt động vật trái phép ; cấm dùng chất nõ
+đánh bắt cá và các dụng cụ đánh bắt cá con, cá bột ; cấm gây độc hại
+cho môi trường nước.
+
+2. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất
+a) Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất
+
+Theo số liệu thống kê năm 2005, nước ta có khoảng 12,7 triệu ha đất
+
+có rừng, 9.4 triệu ha đất sử dụng trong nông nghiệp (chiếm hơn 28,4 %
+
+tổng diện tích đất tự nhiên), trung bình trên đầu người là hơn 0,1 ha.
+
+Trong số 5,35 triệu ha đất chưa sử dụng thì đất bằng chỉ có khoảng 350
+
+nghìn ha, còn lại 5 triệu ha là đất đồi núi đang bị thoái hoá. Do vậy,
+
+khả năng mở rộng đất nông nghiệp ở đồng bằng không nhiều, việc khai
+hoang đất đồi núi làm nông nghiệp cần phải hết sức thận trọng.
+
+Những năm gần đây, do chủ trương toàn dân đầy mạnh bảo vệ rừng và
+
+trồng rừng nên diện tích đất trống, đồi trọc giảm mạnh. Tuy nhiên diện tích
+
+đất đai bị suy thoái vân còn rất lớn. Hiện cả nước có khoảng 9.3 triệu ha
+đất bị đe doạ hoang mạc hoá (chiếm khoảng 28% diện tích đất đai).
+
+Hãy nêu các biểu hiện suy thoái tài nguyên đất ở nước ta.
+
+Nêu các biện pháp bảo vệ đất đồi núi và cải tạo đất đồng bằng.
+
+60
+
+--- Trang 62 ---
+b) Các biện pháp bảo vệ tài nguyên đất
+Đối với vùng đồi núi, đề hạn chế xói mòn trên đất dốc phải áp dụng tông
+thê các biện pháp thuý lợi, canh tác như làm ruộng bậc thang, đào hố
+vẩy cá, trồng cây theo băng. Cải tạo đất hoang, đồi núi trọc bằng các
+biện pháp nông - làâm kết hợp. Bảo vệ rừng và đất rừng, tô chức định
+canh, định cư cho dân cư miền núi.
+Đất nông nghiệp vốn đã ít, nên chúng ta cần có biện pháp quản lí chặt
+chẽ và có kế hoạch mở rộng diện tích đất nông nghiệp. Đồng thời với
+thâm canh, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần canh tác hợp lí, chống
+bạc màu, giây, nhiêm mặn, nhiềm phèn ; bón phân cải tạo đất thích hợp ;
+chống ô nhiêm đất do chất độc hoá học, thuốc trừ sâu, nước thải công
+nghiệp chứa chất độc hại, chất bần chứa nhiều vi khuân gây bệnh hại
+cây trồng.
+3. Sử dụng và bảo vệ các tài nguyên khác
+— Tài nguyên nước : Tình trạng ngập lụt vào mùa mưa, thiếu nước vào
+mùa khô và ô nhiềm môi trường nước là hai vấn đề quan trọng nhất
+trong việc sử dụng tài nguyên nước hiện nay. Do vậy, cần sử dụng hiệu
+quả, tiết kiệm tài nguyên nước, đảm bảo cân bằng nước và phòng chống
+Ô nhiêm nước.
+Hãy nêu các biện pháp nhằm bảo đảm cân bằng nước và phòng chống ô nhiễm nước.
+— Tài nguyên khoáng sản : Quản lí chặt chẽ việc khai thác khoáng sản.
+Tránh lãng phí tài nguyên và làm ô nhiêm môi trường (từ khâu khai thác,
+vận chuyền tới chế biến).
+— Tài nguyên du lịch : Cần bảo tồn, tôn tạo giá trị tài nguyên du lịch và
+bảo vệ cảnh quan du lịch khỏi bị ô nhiêm, phát triển du lịch sinh thái.
+— Khai thác, sử dụng hợp lí và bền vững các nguồn tài nguyên khác như
+tài nguyên khí hậu, tài nguyên biền...
+Hãy cho biết giá trị sử dụng và yêu cầu bảo vệ đối với các loại tài nguyên này ?
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nêu tình trạng suy giảm tài nguyên rừng và suy giảm đa dạng sinh học
+ở nước ta. Các biện pháp bảo vệ rừng và bảo vệ đa dạng sinh học.
+2. Hãy nêu tình trạng suy thoái tài nguyên đất và các biện pháp bảo vệ
+đất ở vùng đồi núi và vùng đồng bằng.
+3. Nêu các loại tài nguyên khác cần được sử dụng hợp lí và bảo vệ.
+61
+
+--- Trang 63 ---
+Bảo vệ môi trường và phòng chống
+thiên tai
+Í. Bảo vệ môi trường
+Có 2 vấn đề quan trọng nhất trong bảo vệ môi trường ở nước ta là :
+
+— Tình trạng mất cân bằng sinh thái môi trường : biêu hiện ở sự gia tăng các
+thiên tai bãảo lụt, hạn hán và sự biến đối bất thường về thời tiết, khí hậu.
+Hãy nêu nguyên nhân gây mất cân bằng sinh thái môi trường và các biểu hiện
+của tình trạng này ở n��ớc ta.
+
+— Tình trạng ô nhiềm môi trường : nước, không khí và đất đã trở thành vấn
+đề nghiêm trọng ở các thành phố lớn, các khu công nghiệp, các khu đông
+dân cư và một số vùng cửa sông ven biên. Ơ nhiều nơi, nồng độ các chất
+gây Ô nhiêm vượt tiêu chuân cho phép nhiều lần.
+
+Hãy nêu nguyên nhân gây ô nhiễm ở môi trường dô thị và nông thôn.
+Bảo vệ tài nguyên và môi trường bao gồm việc sử dụng tài nguyên hợp lí,
+lâu bền và đảm bảo chất lượng môi trường sống cho con người.
+
+2. Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống
+
+a) Bão
+
+— Hoạt động của bảo ở Việt Nam :
+
+Nhìn chung, trên toàn quốc, mùa bão bắt đầu từ tháng VI và kết thúc
+vào tháng XI, đôi khi có bảo sớm vào tháng V và muộn sang tháng
+XII nhưng cường độ yếu. Bảo tập trung nhiều nhất vào tháng IX, sau
+đó đến các tháng X và tháng VIII. Tổng số cơn bão của ba tháng này
+chiếm tới 70% số cơn bão trong toàn mùa. Mùa bảo ở Việt Nam chậm
+dần từ Bắc vào Nam.
+Dụa vào hình 9.3, hãy nhận xét về hướng di chuyển và tần suất của bão vào
+Việt Nam. Cho biết vùng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất của bão.
+Trung bình môi năm có 3 — 4 cơn bão đồ bộ vào vùng bờ biền nước ta,
+năm nhiều có 8 — 10 cơn, năm ít có 1 — 2 cơn. Nếu tính số cơn bảo có
+ảnh hưởng đến thời tiết nước ta thì còn nhiều hơn nữa, trung bình trong
+45 năm gần đây, mỗi năm có gần 8,8 cơn bão.
+
+62
+
+--- Trang 64 ---
+— Hậạu quả của bảo ở Việt Nam và biện pháp phòng chống :
+Bảo thường có gió mạnh và mưa lớn. Lượng mưa trong một trận bảo
+thường đạt 300 — 400mm, có khi tới trên 500 — 600mm. Trên biền, bảo
+gây sóng to dâng cao 9 — 10m, có thê lật úp tàu thuyền. Gió bão làm
+mực nước biên dâng cao tới 1,5 — 2m, gây ngập mặn vùng ven biên.
+Nước dâng tràn đê kết hợp nước lũ do mưa lớn trên nguồn dồn về làm
+ngập lụt trên diện rộng. Bảo lớn, gió giật mạnh tàn phá cả những công
+trình vững chắc như nhà cửa, công sở, cầu cống, cột điện cao thế... Bão
+là một thiên tai gây tác hại rất lớn cho sản xuất và đời sống nhân dân,
+nhất là ở vùng ven biền.
+Ngày nay, nhờ vào các thiết bị vệ tinh khí tượng, chúng ta cũng đã dự
+báo được khá chính xác về quá trình hình thành và hướng di chuyên của
+bão. Việc phòng chống bão là hết sức quan trọng. Đề tránh thiệt hại, khi
+có bão các tàu thuyền trên biền phải gấp rút trở về đất liền hoặc tìm nơi
+trú ần. Vùng ven biên cần củng cố công trình đê biên. Nếu có bảo mạnh
+cần khân trương sơ tán dân. Chống bão phải luôn kết hợp với chống lụt,
+úng ở đồng bằng và chống lũ, chống xói mòn ở miền núi.
+b) Ngập lụt
+Vùng đồng bằng nào ở nước ta hay bị ngập lụt ? Vì sao ?
+Hiện nay, vùng chịu lụt úng nghiêm trọng nhất là vùng châu thô sông
+Hồng do diện mưa bảo rộng, lũ tập trung trong các hệ thống sông lớn,
+mặt đất thấp, xung quanh lại có đê sông, đê biên bao bọc. Mật độ xây
+dựng cao cũng làm cho mức độ ngập lụt nghiêm trọng hơn. Ngạp lụt ở
+đồng băng sông Cửu Long không chỉ do mưa lớn gây ra mà còn do triều
+cường ; vì vậy, khi tiến hành tiêu nước chống ngập lụt cần tính đến làm
+các công trình thoát lũ và ngăn thuy triều. Ngập lụt gây hậu quả nghiêm
+trọng cho vụ hè thu ở hai đồng băng trên. Còn tại Trung Bộ, nhiều vùng
+trũng ở Bắc Trung Bộ và đồng bằng hạ lưu các sông lớn ở Nam Trung
+Bộ cũng bị ngập lụt mạnh vào các tháng IX — X do mưa bảo lớn, nước
+biển dâng và lũ nguồn về.
+c) Lũ quét
+
+Lũ quét xảy ra ở những lưu vực sông suối miền núi có địa hình chia cắt
+mạnh, độ dốc lớn, mất lớp phủ thực vật, bề mặt đất dê bị bóc mòn khi có
+mưa lớn đồ xuống. Mưa gây ra lũ quét có cường độ rất lớn, lượng mưa
+tới 100 — 200mm trong vài giờ. Lũ quét là thiên tai bất thường và gây hậu
+quả rất nghiêm trọng. Kết quả nghiên cứu của Viện Khí tượng — Thuy văn
+cho thấy, từ năm 1950 trở lại đây, ở nước ta năm nào cũng có lũ quét
+mà xu hướng ngày càng tăng.
+
+63
+
+--- Trang 65 ---
+Ở nước ta, lũ quét thường xảy ra ở những vùng nào và vào thời gian nào
+trong năm ?
+Ở miền Bắc, lũ quét thường xảy ra vào các tháng VỊ - X, tập trung Ở
+vùng núi phía Bắc. Suốt dải miền Trung, vào các tháng X - XII lũ quét
+cũng đã xảy ra ở nhiều nơi.
+Đề giảm thiệt hại do lũ quét gây ra, cần quy hoạch các điểm dân cư
+tránh các vùng có thể xảy ra lũ quét nguy hiềm, quản lí sử dụng đất đai
+hợp lí ; đồng thời, thực hiện các biện pháp kĩ thuật thuy lợi, trồng rừng,
+ki thuật nông nghiệp trên đất dốc nhằm hạn chế dòng chảy mặt và chống
+xói mòn đất.
+
+d) Hạn hán
+Khô Ề1ạn kéo dài và tình trạng hạn hán trong mùa khô diên ra ởớ nhiều
+nơi. Ø miền Bắc, tại các thung lũng khuất gió như Yên Châu, Sông Mã
+(Sơn La), Lục Ngạn (Bắc Giang) mùa khô kéo dài 3 — 4 tháng. Còn ở
+miền Nam, mùa khô khắc nghiệt hơn : thời kì khô hạn kéo dài đến 4 - 5
+tháng ở đồng bằng Nam Bộ và vùng thấp Tây Nguyên, 6 — 7 tháng ở
+vùng ven biên cực Nam Trung Bộ.
+Vì sao lượng nuớc thiếu hụt vào mùa khô ở miền Bắc không nhiều như ở
+miền Nam ?
+Hằng năm, hạn hán và cháy rừng gây thiệt hại cho hàng vạn ha cây trồng
+và thiêu huỷ hàng nghìn ha rừng, ảnh hướng lớn đến sinh hoạt và đời
+sống nhân dân. Nếu tổ chức phòng chống tốt có thêể hạn chế bớt thiệt
+hại do hạn hán gây ra. Đề phòng chống khô hạn lâu dài phải giải quyết
+bằng xây dựng những công trình thuy lợi hợp lí.
+
+đ) Các thiên tai khác
+Ở nước ta, Tây Bắc là khu vực có hoạt động động đất mạnh nhất, rồi
+đến khu vực Đông Bắc. Khu vực miền Trung ít động đất hơn, còn ở
+Nam Bộ động đất biểu hiện rất yếu. Tại vùng biên, động đất tập trung
+Ở ven biền Nam Trung Bộ.
+Việc dự báo trước thời gian xảy ra động đất rất khó. Cho đến nay, động
+đất vân là thiên tai bất thường, bởi vậy rất khó phòng tránh.
+Các loại thiên tai khác như lốc, mưa đá, sương muối tuy mang tính cục bộ
+địa phương, nhưng xảy ra thường xuyên ở nước ta và cũng gây tác hại
+lớn đến sản xuất và đời sống nhân dân.
+
+64
+
+--- Trang 66 ---
+4. Chiến lược quốc gia về bảo vệ tài nguyên và môi trường
+
+Chiến lược quốc gia về báo vệ tài nguyên và môi trường ở Việt Nam dựa
+
+trên những nguyên tắc chung của Chiến lược bảo vệ toàn cầu (WSC) do
+
+Liên hiệp quốc tế bảo vệ thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên (TUCN) đề
+
+xuất. Chiến lược đảm bảo sự bảo vệ đi đôi với phát triển bền vững.
+
+Các nhiệm vụ mà chiến lược đề ra là :
+
+- Duytrì các hệ sinh thái và các quá trình sinh thái chủ yếu có ý nghĩa
+quyết định đến đời sống con người.
+
+— Đảm bảo sự giàu có của đất nước về vốn gen các loài nuôi trồng cũng
+như các loài hoang dại, có liên quan đến lợi ích lâu dài của nhân dân
+Việt Nam và của cả nhân loại.
+
+- Đảm báo việc sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên thiên nhiên, điều
+khiên việc sử dụng trong giới hạn có thê hồi phục được.
+
+- Đảm bảo chất lượng môi trường phù hợp với yêu cầu về đời sống
+con người.
+
+-— Phấn đấu đạt tới trạng thái ôn định dân số ở mức cân bằng với khả
+năng sử dụng hợp lí các tài nguyên tự nhiên.
+
+— Ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, kiểm soát và cải tạo môi trường.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Vấn đề chủ yếu về bảo vệ môi trường ở nước ta là gì ? Vì sao ?
+
+2. Hãy cho biết thời gian hoạt động và hậu quả của bão ở Việt Nam
+cùng biện pháp phòng chống.
+
+3. Nêu các vùng hay xảy ra ngập lụt, lũ quét, hạn hán ở nước ta. Cần
+làm gì để giảm nhẹ tác hại của các loại thiên tai này ? Ở nước ta
+động đất hay xảy ra ở những vùng nào ?
+
+4. Hãy nêu các nhiệm vụ chủ yếu của Chiến lược quốc gia về bảo vệ
+tài nguyên và môi trường.
+
+65
+
+--- Trang 67 ---
+ˆ ˆ H H u ^ . H
+Một khu đô thị mới ở Thành phố Hồ Chí Minh
+"k.i..X  ' r: — K : Frm;m.: E- TN II
+TÉ U. . — — ¬-S . B 7777 H:I NH NHỆ: DŨT N 2 1204
+. a I hè> t ủììn . n ¬ . 7.Ệ t - la s à Ĩị'—Ả-g› - m R
+nC N N T u — X. . T . „ T
+j A EÀ = :ml- m mr 'ỀỀ L L -
+. s - - : l.Ịl›l
+⁄Z⁄<e” |
+X . !
+
+--- Trang 68 ---
+Bài l6 Đặc điềm dân số và phâản bố dân cứư Ở
+nước ta
+Í. Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc
+Theo số liệu thống kê, số dân nước ta là 84 156 nghìn người (năm 2006).
+Về số dân, nước ta đứng thứ ba khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia
+và Philippin) và đứng thứ 13 trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh
+thổ trên thế giới.
+Dân số là nguồn lực quan trọng đề phát triển kinh tế đất nước. Với số
+dân đông, nước ta có nguồn lao động dồi dào, đồng thời cũng là thị
+trường tiêu thụ rộng lớn. Song trong điều kiện của nước ta hiện nay, số
+dân đông lại là một trở ngại lớn cho việc phát triên kinh tế, nâng cao đời
+sống vật chất và tỉnh thần cho người dân.
+Nước ta có 54 dân tộc sống ở khắp các vùng lãnh thổ của đất nước,
+nhiều nhất là dân tộc Việt (Kinh), chiếm 86,2% dân số, các dân tộc khác
+chỉ chiếm 13,8% dân số cả nước.
+Trong lịch sử, các dân tộc luôn đoàn kết bên nhau, phát huy truyền
+thống sản xuất, văn hoá, phong tục tập quán, tạo nên sức mạnh phát
+triển kinh tế, xây dựng đất nước. Tuy nhiên, hiện nay sự phát triển kinh
+tế — xã hội giữa các vùng còn có sự chênh lệch đáng kê, mức sống của
+một bộ phận dân tộc ít người còn thấp. Vì vậy, phải chú trọng đầu tư hơn
+nữa đối với việc phát triển kinh tế — xã hội ở các vùng này.
+Ngoài ra, còn có khoảng 3,2 triệu người Việt đang sinh sống ở nước
+ngoài, tập trung nhiều nhất ở Hoa Kì, Ô›ctre'1yliz1, một số nước châu
+Âu... Tuyệt đại bộ phận người Việt ở nước ngoài đều hướng về Tổ quốc
+và đang đóng góp công sức cho xây dựng, phát triên kinh tế — xã hội ở
+quê hương.
+2. Dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ
+
+Dân số nước ta tăng nhanh, đặc biệt là vào nửa cuối thế ki XX, đã dân
+đến hiện tượng bùng nó dân sõ. Tuy nhiên, sự bùng nồ dân số diên ra
+giữa các giai đoạn, các vùng lãnh thô, các thành phân dân tộc với tốc
+độ và quy mô khác nhau.
+
+67
+
+--- Trang 69 ---
+%
+4 3.83
+3 3.06 293 : 30
+218 24
+2 17
+1
+.l 38 109 - 152 1,32
+0,69 08
+0
+N i L ~>I
+S s 5 3 3 š š 8 § ã E 5 8 š ð 8 Nm
+S $ z è $ $ m _= :
+8158543551I1484558E88đT
+Hình 16.1. Tỉ lệ gia tăng dân số trung bình năm qua các giai đoạn
+Tù hình 16.1. hãy nhận xét tỉ lệ gia tăng dân số qua các giai đoạn.
+Do kết quả của việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia
+đình nên thời gian qua mức gia tăng dân số có giảm nhưng còn chậm,
+môi năm dân số nước ta vân tăng thêm trung bình hơn 1 triệu người.
+Gia tăng dân số nhanh đã tạo nên sức ép rất lớn đối với phát triển
+kinh tế — xã hội của đất nước, với việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên,
+môi trường và việc nâng cao chất lượng cuộc sống của từng thành viên
+trong xa hội.
+Dân số nước ta thuộc loại trẻ, đang có sự biến đối nhanh chóng về cơ
+cấu dân số theo nhóm tuổi.
+Bảng 16.1. Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi ở nước ta năm 1999 và năm
+2005
+(Đơn vị : %)
+Từ 0 đến 14 tuổi 335 270
+Từ 15 đến 59 tuổi 584 64,0
+Từ 60 tuổi trở lên 81 90
+68
+
+--- Trang 70 ---
+4. Phân bố dân cư chưa hợp lí
+Mạật độ dân số trung bình ở nước ta là 254 người/km^ (năm 2006),
+nhưng phân bố chưa hợp lí giữa các vùng.
+a) Giữa đồng bằng với trung du, miền núi
+Ở đồng bằng tập trung khoảng 75% dân số, mật độ dân số cao. Ở vùng
+trung du, miền núi mật độ dân số thấp hơn nhiều so với đồng băằng,
+trong khi vùng này tập trung nhiều tài nguyên thiên nhiên quan trọng
+của đất nước.
+Bảng 16.2. Mật độ dân số một số vùng nước ta, năm 2006
+(Đơn vị : người/km®)
+Đồng bằng sông Hồng 1225
+Trung du Đông Bắc 148
+và miền núi
+Bắc Bộ Tây Bắc 69
+Bắc Trung Bộ 207
+Duyên hải Nam Trung Bộ 200
+Tây Nguyên 69
+Đông Nam Bộ 511
+Đồng bằng sông Củu Long 429
+Từ bảng 16.2, hãy so sánh và nhân xét về mật độ dân số giữa các vùng.
+69
+
+--- Trang 71 ---
+-. Ch 5 BÁ S Š S Ũ -
+\\ --1 —ầ`_`_ f~-------\-\J CHÚ GIẢI
+aỂ{ d ng ỀỈỳ _ - Txan —kuảm
+ỀĨ'ỔẮc ri L /8&ekm ) — Q1 [ Ï rưøp-im I] Tr5m- 1000
+\A l N N Á TU ghê ! Ùˆ ] rưi0t-200 I] ren :ooo
+ỉ\_ . . ểử CT XÔ T 62 Gang — „ ...2 - Nóng Cái N G N
+mv i ~ _| m Trên1.000000 ® Từ 100.000 - 200.000
+Í = HỒNBh ÁL HHỒNG b | mTửS00001-1.000.000 o Dưới100.000
+⁄ N N- N $ n Từ200.001- 500.000
+\ ính EJr# :
+~ — 7 ưh -. Bạnh Long : —- Plagólinh ........ Biên giới quốc a
+.. “Thanh Hoá $ : 0 90 t80 - 270kEmn
+Ứ E-—XHi.-= í. Gđ
+C`J 4 s ỳ Ạ
+ˆ. = , .x\ Ð.HãNam .
+¡ (Trng Quốc) -
+› Nyvxv
+- ˆ zĐồng Hới
+— HH ˆ
+O :" Đêng Hà gềÙẩA
+ởlh\ ỀSĨ mÿ ¬ L
+= ¬ N ›`r`rI`W"( `Iq'I\"u E \Ổ* e t"ìí S
+` — Ầ Š 1Ệ' —_Ị'ỂƠ NĂNG & : ' . IN ch
+Ề . om qui,
+THÁI LAN ˆ ẵ Ệĩ\' - m Kỹ = >
+ˆ ĩ À * „Ð. l'.fmÍ
+- jJ I g 9
+~ . .. ỀF
+ï N \ S ; i ‡
+` % j ¬u s Tuy Hoà s
+— ~' kuôn Ma Thunt Ù %
+SN C n mmm I
+N C n lả 4 N ø
+w ` .
+Hình 16.2. Phân bố dân cu
+70
+
+--- Trang 72 ---
+b) Giữa thành thị với nông thôn
+Bảng 16.3. Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn
+(Đơn vị : %)
+1990 195 80,5
+1995 20,8 792
+2000 242 75,8
+2003 258 742
+2005 26,9 731
+Tù bảng 16.3, hãy so sánh và cho nhận xét về sự thay đổi tỉ trọng dân số
+thành thị, nông thôn.
+Sự phân bố dân cư chưa hợp lí làm ảnh hướng rất lớn đến việc sử dụng
+lao động, khai thác tài nguyên. Vì vậy, việc phân bố lại dân cư và lao
+động trên phạm vi cả nước là rất cần thiết.
+Hãy nêu hậu quả của phân bố dân cu chua hợp lí.
+4. Chiến lược phát triển dân số hợp lí và sử dụng có hiệu quả
+nguồn lao động của nước ta
+- Tiếp tục thực hiện các giải pháp kiềm chế tốc độ tăng dân số, đẩy
+mạnh tuyên truyền các chủ trương chính sách, pháp luật về dân số và
+kế hoạch hoá gia đình.
+- Xây dụng chính sách chuyền cư phù hợp đề thúc đầy sự phân bố dân
+cư, lao động giữa các vùng.
+- Xây dựng quy hoạch và chính sách thích hợp nhằm đáp ứng xu thế
+chuyên dịch cơ cấu dân số nông thôn và thành thị.
+71
+
+--- Trang 73 ---
+- Đưa xuất khâu lao động thành một chương trình lớn, có giải pháp
+mạnh và chính sách cụ thê đề mở rộng thị trường xuất khẩu lao động.
+Đôi mới mạnh mẽ phương thức đào tạo người lao động xuất khẩu có
+tay nghề cao, có tác phong công nghiệp.
+
+- Đầẩy mạnh đầu tư phát triển công nghiệp ở trung du, miền núi. Phát
+triển công nghiệp ở nông thôn đề khai thác tài nguyên và sử dụng tối
+đa nguồn lao động của đất nước.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Phân tích tác động của đặc điểm dân số nước ta đối với sự phát triển
+kinh tế - xã hội và môi trường.
+
+2. Tại sao ở nước ta hiện nay, tÍ lệ gia tăng dân số có xu hướng giảm,
+nhưng quy mô dân số vẫn tiếp tục tăng ? Nêu ví dụ minh hoạ.
+
+3. Vì sao nước ta phải thực hiện phân bố lại dân cư cho hợp lí ? Nêu
+một số phương hướng và biện pháp đã thực hiện trong thời gian
+vừa qua.
+
+“uái
+°ỵ = à
+luá
+MộtIkhufdânTcurở/Đồnglbằngfsông ỢJu mng
+72
+
+--- Trang 74 ---
+IE Lao động và việc làm
+Í. Nguồn lao động
+Năm 2005, dân số hoạt động kinh tế của nước ta là 42,53 triệu người,
+chiếm 51,2% tông số dân. Với mức tăng nguồn lao động như hiện nay,
+môi năm nước ta có thêm hơn 1 triệu lao động.
+Người lao động nước ta cần cù, sáng tạo, có kinh nghiệm sản xuất
+phong phú gắn với truyền thống của dân tộc (đặc biệt là trong sản xuất
+nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiều thủ công nghiệp...) được tích
+luỹ qua nhiều thế hệ.
+Chất lượng lao động ngày càng được nâng lên nhờ những thành tựu
+trong phát triển văn hoá, giáo dục và v tế. Tuy nhiên, so với yêu cầu hiện
+nay, lực lượng lao động có trình độ cao vân còn ít, đặc biệt là đội ngũ
+cán bộ quản lí, công nhân kĩ thuật lành nghề còn thiếu nhiều.
+Bảng 17.1. Cơ cấu lao động có việc làm phân theo trình độ chuyên môn
+kĩ thuật, năm 1996 và năm 2005
+(Đơn vị : %)
+Đã qua đào tạo : 123 25,0
+Trong đó :
+— Có chúng chỉ nghề sơ cấp 6,2 15,5
+— Trung học chuyên nghiệp 38 42
+— Cao đẳng, đại học và trên đại học 23 53
+Chua qua đào tạo 877 75,0
+Từ bảng 17.1, hãy so sánh và rút ra nhận xét về sụ thay đổi cơ cấu lao động có
+việc làm phân theo trình độ chuyên môn kĩ thuật ở nước ta.
+73
+
+--- Trang 75 ---
+2. Cơ cấu lao động
+a) Cơ cấu lao động theo các ngành kinh tế
+Cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật và quá trình đổi mới đang làm
+thay đổi mạnh m��� cơ cấu sử dụng lao động xã hội ở nước ta, nhưng sự
+phân công lao động xã hội theo ngành còn chậm chuyền biến.
+Bảng 17.2. Cơ cấu lao động có việc làm phân theo khu vục kinh tế,
+giai đoạn 2000 — 2005
+(Đơn vị : %)
+Nông—-lâm—-ngunghiệp  65,1 05 0093 566 b79
+Côngnghiệp —-xâydụng  13,1 154 16,5 17,3 182
+Dịch vụ 218 27 2 Đ00/+k À(2ẩIP
+Tổng số 1000 100,0- 1000 1000 100,0
+Từ bảng 17.2, hãy so sánh và nhận xét sự thay đổi cơ cấu lao động theo khu
+vục kinh tế ở nước ta, giai đoạn 2000 — 2005.
+b) Cơ cấu lao động theo thành phần kinh tế
+Bảng 17.3. Cơ cấu lao động theo thành phần kinh tế, giai đoạn 2000 — 2005
+(Đơn vị : %)
+Nhà nước 93 95 99 99 95
+Ngoài Nhà nước 90,1 8994 888 886 6889
+Có vốn đầu tư nước ngoài 0,6 11 13 TL5 1,6
+74
+
+--- Trang 76 ---
+Tù bảng 17.3, hãy so sánh và nhận xét sự thay đổi cơ cấu lao động theo
+thành phần kinh tế ở nước ta, giai đoạn 2000 — 2005.
+c) Cơ cấu lao động theo thành thị và nông thôn
+
+Bảng 17.4. Cơ cấu lao động phân theo thành thị, nông thôn năm 1996
+và năm 2005
+
+(Đơn vị : %)
+
+1996 100 79,9 20,1
+2005 100 75,0 25,0
+Từ bảng 17.4, nhận xét sụ thay đổi cơ cấu lao động phân theo nông thôn và
+thành thị nước ta.
+Nhìn chung, năng suất lao động xã hội ngày càng tăng, song vân còn
+thấp so với thế giới. Phần lớn lao động có thu nhập thấp, làm cho quá trình
+phân công lao động xã hội chậm chuyên biến. Mặt khác, quỹ thời gian
+lao động trong nông nghiệp nông thôn và nhiều xí nghiệp quốc doanh
+chưa được sử dụng triệt đề.
+3. Vấn đề việc làm và hướng giải quyết việc làm
+Việc làm là một vấn đề kinh tế — xã hội lớn ở nước ta hiện nay. Sự đa
+dạng hoá các thành phần kinh tế, các ngành sản xuất, dịch vụ đã tạo
+ra môi năm gần 1 triệu việc làm mới. Tuy nhiên, tình trạng thất nghiệp,
+thiếu việc làm vân còn gay gắt. Năm 2005, tính trung bình cả nước, tỉ
+lệ thất nghiệp là 2,1%, tí lệ thiếu việc làm là 8,1%. Ở khu vực thành thị
+tí lệ thất nghiệp là 5,3%, ở nông thôn là 1,1% ; tỉ lệ thiếu việc làm ở
+thành thị là 4,5%, ở nông thôn là 9,3%.
+Những năm qua, nước ta đã tập trung giải quyết việc làm cho người lao
+động theo các hướng :
+— Phân bố lại dân cư và nguồn lao động.
+— Thực hiện tốt chính sách dân số, sức khoẻ sinh sản.
+75
+
+--- Trang 77 ---
+— Thực hiện đa dạng hoá các hoạt động sản xuất (nghề truyền thống,
+thủ công nghiệp, tiều thủ công nghiệp...), chú ý thích đáng đến
+hoạt động của các ngành dịch vụ.
+
+- Tăng cường hợp tác liên kết đề thu hút vốn đầu tư nước ngoài,
+mở rộng sản xuất hàng xuất khâu.
+
+- Mở rộng, đa dạng các loại hình đào tạo các cấp, các ngành nghề,
+nâng cao chất lượng đội ngũ lao động đề họ có thể tự tạo những công
+việc hoặc tham gia vào các đơn vị sản xuất dễ dàng, thuận lợi hơn.
+
+- Đây mạnh xuất khẩu lao động.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Phân tích những thế mạnh và mặt hạn chế của nguồn lao động
+nước ta.
+
+2. Hãy nêu một số chuyển biến về cơ cấu lao động trong các ngành
+kinh tế quốc dân ở nước ta hiện nay.
+
+3. Trình bày các phương hướng giải quyết việc làm, nhằm sử dụng hợp
+lí lao động ở nước ta nói chung và ở địa phương em nói riêng.
+
+Ẩ , 4 .»
+TW ¬ 7 . . | Ẫ
+/ K —T ! = |
+Á Ềl N ỵ-gì `g"Lr’I - í"ỀÍ' i Ả. v. =I ~»._ N ,o
+lDayjnghề,. J m ử»Ổ^ ^ — .% ‹ @Ÿ
+76
+
+--- Trang 78 ---
+Bai lsAẽ Đô thị hoá
+
+Í. Đặc điểm
+Dụa vào kiến thúc đã học, hãy nêu khái niệm đô thị hoá.
+
+a) Quá trình đô thị hoá ở nước ta diên ra chậm, trình độ đô thị hoá thấp
+Từ thế kỉ III trước Công nguyên, thành Cõ Loa, kinh đô của nhà nước
+Âu Lạc, được coi là đô thị đầu tiên ở nước ta. Vào thời phong kiến, một
+số đô thị Việt Nam được hình thành ở những nơi có vị trí địa lí thuận lợi,
+với các chức năng chính là hành chính, thương mại, quân sự. Thế k¡ XI
+xuất hiện thành Thăng Long, rồi sau đó là các đô thị : Phú Xuan, Hội An,
+Đà Năng, Phố Hiến ở thế ki XVI - XV]II.
+Thời Pháp thuộc, công nghiệp chưa phát triển, hệ thống đô thị không có
+cơ sở đề mở rộng, các tỉnh, huyện thường được chia với quy mô nhỏ,
+chức năng chủ yếu là hành chính, quân sự. Đến những năm 30 của thế
+ki XX mới có một số đô thị lớn được hình thành như Hà Nội, Hải Phòng,
+Nam Định...
+Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1954, quá trình đô
+thị hoá diễn ra chậm, các đô thị không có sự thay đối nhiều.
+Từ năm 1954 đến năm 1975 đô thị phát triển theo hai xu hướng khác
+nhau : Ở miền Nam, Chính quyền Sài Gòn đã dùng "đô thị hoá” như một
+biện pháp để dồn dân phục vụ chiến tranh. Ở miền Bắc, đô thị hoá gắn
+liền với quá trình công nghiệp hoá trên cơ sở mạng lưới đô thị đã có. Từ
+năm 1965 đến năm 1972, các đô thị bị chiến tranh phá hoại, quá trình
+đô thị hoá chững lại.
+Từ năm 1975 đến nay, quá trình đô thị hoá có chuyên biến khá tích cực.
+Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng của các đô thị (hệ thống giao thông, điện, nước,
+các công trình phúc lợi xã hội) vân còn ở mức độ thấp so với các nước
+trong khu vực và thế giới.
+
+77
+
+--- Trang 79 ---
+b) Tỉ lệ dân thành thị tăng
+Bảng 18.1. Số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị trong dân số cả nước,
+giai đoạn 1990 — 2005
+1990 12,9 19,5
+1995 14,9 208
+2000 18,8 242
+2005 223 269
+Dụa vào bảng 18.1, nhận xét về sự thay đổi số dân thành thị và tỉ lệ dân thành
+thị trong dân số cả nước, giai đoạn 1990 — 2005.
+Ti lệ dân thành thị của nước ta còn thấp so với các nước trong khu vực.
+Năm 2005, số dân thành thị mới chiếm 26,9% số dân cả nước.
+c) Phân bố đô thị không đều giữa các vùng
+Bảng 18.2. Phân bố đô thị và số dân đô thị giữa các vùng, năm 2006
+C T0n06 I
+— Ố 37 n x s S,
+Cả nước 689 38 54 597 22824
+Trung du và miền núi Bắc Bộ 167 9 13 145 2151
+Đồng bằng sông Hồng 118 7 8 103 4547
+Bắc Trung Bộ 98 4 7 87 1463
+Duyên hải Nam Trung Bộ 69 7 4 58 2769
+Tây Nguyên 54 3 á 47 1368
+Đông Nam Bộ 50 3 5 42 6928
+Đồng bằng sông Củu Long 133 5 13 115 3598
+Dựa vào bảng 18.2, nhận xét về sụ phân bố đô thị và số dân đô thị giữa
+các vùng trong nước.
+78
+
+--- Trang 80 ---
+2. Mạng lưới đô thị
+Dựa vào các tiêu chí chủ yếu như : số dân, chức năng, mật độ dân số,
+tỉ lệ dân phi nông nghiệp.... mạng lưới đô thị ở nước ta được phân thành
+6 loại (loại đặc biệt, loại 1,2,3.4.5). Hai đó thị loại đặc biệt là Hà Nội
+và TP. Hồ Chí Minh. Nếu căn cứ vào cấp quản lí, nước ta có các đô thị
+trực thuộc Trung ương và các đô thị trực thuộc tỉnh. Năm đô thị trực
+thuộc Trung ương của nước ta là : Hà Nội, Hải Phòng, Đà Năng, TP. Hồ
+Chí Minh và Cần Thơ.
+
+3. Anh hưởng của đô thị hoá đến phát triển kinh tế - xã hội
+
+— Đô thị hoá có tác động mạnh tới quá trình chuyên dịch cơ cấu kinh tế
+của nước ta.
+
+— Các đô thị có ảnh hướng rất lớn đến sự phát triển kinh tế — xã hội của
+các địa phương, các vùng trong nước. Năm 2005, khu vực đô thị đóng
+gÓp 70,4% GDP cả nước, 84% GDP công nghiệp — xây dựng, 87% GDP
+dịch vụ và 80% ngân sách Nhà nước.
+
+— Các thành phố, thị xã là các thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hoá lớn
+và đa dạng, là nơi sử dụng đông đảo lực lượng lao động có trình độ
+chuyên môn k1 thuật ; có cơ sở vật chất kĩ thuật hiện đại, có sức hút đối
+với đầu tư trong nước và ngoài nước, tạo ra động lực cho sự tăng trưởng
+và phát triền kinh tế.
+
+— Các đô thị có khả năng tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động.
+Tuy nhiên, quá trình đô thị hoá cũng nảy sinh những hậu quả như : vấn
+đề ô nhiêm môi trường, an ninh trật tự xã hội... cần phải có kế hoạch
+khắc phục.
+
+Nêu ví dụ minh hoạ điển hình về những hậu quả của quá trình đô thị hoá
+
+đối với phát triển kinh tế — xã hội và môi trường ở nước ta hiện nay.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Trình bày đặc điểm đô thị hoá ở nước ta.
+
+2. Phân tích những ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá ở nước ta đối
+với phát triển kinh tế - xã hội.
+
+3. Võ biểu đồ (Kết hợp cột và đường) thể hiện quá trình đô thị hoá ở
+nước ta theo số liệu ở bảng 18.1.
+
+79
+
+--- Trang 81 ---
+Thực hành : Vẽ biều đồ và phaân tích
+:E]R SÄ sụ phâản hoá về thu nhập bình quảân
+theo đầu người giữa các vùnc
+Cho bảng số liệu sau :
+Bảng 19. Thu nhập bình quân đầu người / tháng theo các vùng
+(Đơn vị : nghìn đồng)
+Cả nước 2950 356,1 4844
+Đông Bắc 268.8 3799
+Trung du 2100
+và miền núi Bắc Bộ : '
+Tây Bắc 197,0 2657
+Đồng bằng sông Hồng 2803 353,1 4882
+Bắc Trung Bộ 2124 2354 3171
+Duyên hải
+Nam Trím Bộ 2528 305.,8 4149
+Tây Nguyên 344,7 244.0 390,2
+Đông Nam Bộ 5278 619,7 6330
+hăng bong gâm 3213713 -. 4714
+Củu Long
+1. Võ biểu đồ thể hiện thu nhập bình quân đầu người/tháng giữa các
+vùng nước ta, năm 2004.
+2. So sánh và nhận xét mức thu nhập bình quân đầu người/tháng giữa
+các vùng qua các năm.
+80
+
+--- Trang 82 ---
+d Z^
+ĐỊA LIKINH E l
+Nhà máy xi măng Hải Phòng
+_"F rf Ậ H Ẹ
+. : s I I . J"`ứ.T—..q.ú' 41
+-. ',đ 4 à
+81
+
+--- Trang 83 ---
+Bal ~9š Chuuền dịch cơ cấu kinh tế
+Một nền kinh tế tăng trưởng bền vững không chỉ đòi hỏi nhịp độ phát
+triển cao mà quan trọng hơn là phải có cơ cấu hợp lí giữa các ngành,
+các thành phần kinh tế và các vùng lãnh thô.
+Xác định cơ cấu kinh tế hợp lí và thúc đầy sự chuyền dịch cơ cấu kinh tế
+là vấn đề có ý nghĩa chiến lược quan trọng trong quá trình công nghiệp
+hoá, hiện đại hoá đất nước.
+Í. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
+Cơ cấu ngành kinh tế trong GDP ở nước ta đang có sự chuyền dịch theo
+hướng : tăng tỉ trọng của khu vực II (công nghiệp và xây dựng) giảm tỉ
+trọng của khu vực I (nông — lâm — ngư nghiệp), khu vực IJI (dịch vụ) có
+ti trọng khá cao nhưng chưa ồn định.
+%
+100
+80
+ạ Năm
+19901991 1995 1997 1998 2002 2005
+[ ] Nông-dam-ngưnghiệp [ |Côngnghiệp-xâydựng  [MHÃ Dịch vụ
+Hình 20.1. Cơ cấu GDP phân theo khu vục kinh tế ở nước ta, giai đoạn 1990 — 2005 (%)
+Quan sát hình 20.1, phân tích sụ chuyển dịch cơ cấu GDP phân theo khu vục
+kinh tế ở nước ta, giai đoạn 1990 — 2005.
+Xu hướng chuyền dịch như trên là phù hợp với yêu cầu chuyên dịch cơ
+cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện
+82
+
+--- Trang 84 ---
+nước ta hiện nay. Tuy nhiên, tốc độ chuyền dịch còn chậm, chưa đáp
+ứng được yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
+Trong nội bộ từng ngành, sự chuyền dịch cơ cấu kinh tế cũng thê hiện
+khá rõ. Ở khu vực I, xu hướng là giảm tỉ trọng ngành nông nghiệp,
+tăng tỉ trọng ngành thuýỷ sản. Năm 1990, tỉ trọng ngành nông nghiệp
+là 83,4%,. đến năm 2005 chỉ còn 71,5%. Cũng những năm đÓ, tỉ trọng
+ngành thuỷ sản tăng từ 8,7% lên 24,8%. Nếu xét riêng nông nghiệp
+(theo nghĩa hẹp) thì tỉ trọng của ngành trồng trọt giảm, còn tỉ trọng của
+ngành chăn nuôi tăng.
+Bảng 20.1. Cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp
+(Đơn vị : %)
+Trồng trọt 793 781 782 795
+Chăn nuôi 179 189 193 247
+Dịch vụ nông nghiệp 28 3,0 25 1,8
+Ở khu vục II, công nghiệp đang có xu hướng chuyền dịch cơ cấu ngành
+sản xuất và đa dạng hoá sản phẩm đề phù hợp hơn với yêu cầu của thị
+trường và tăng hiệu quả đầu tư. Ngành công nghiệp chế biến tăng tỉ
+trọng, trong khi đó công nghiệp khai thác có tíỉ trọng giảm. Trong từng
+ngành công nghiệp, cơ cấu sản phâm cũng chuyền đối theo hướng tăng
+tỉ trọng của các sản phâẩm cao cấp, có chất lượng và cạnh tranh được về
+giá cả, giảm các loại sản phẩm chất lượng thấp và trung bình không phù
+hợp với yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khâu.
+Khu vực III đã có những bước tăng trưởng ở một số mặt, nhất là trong linh
+vực liên quan đến kết cấu hạ tầng kinh tế và phát triên đô thị. Nhiều loại
+hình dịch vụ mới ra đời như viên thông, tư vấn đầu tư, chuyên giao công
+nghệ.... đã góp phần không nhỏ vào sự tăng trướng kinh tế đất nước.
+83
+
+--- Trang 85 ---
+2. Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế
+Bảng 20.2. Cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế (giá thục tế)
+(Đơn vị : %)
+Kinh tế Nhà nước 40,2 38.5 3584
+Kinh tế ngoài Nhà nước 595 48,2 456
+Trong đó :
+— Kinh tế tập thể 10,1 86 6,8
+— Kinh tế tu nhân 74 73 89
+- Kinh tế cá thể 36,0 32,3 299
+Kinh tế có vốn đầu tu nước ngoài 63 13,3 16,0
+Phân tích bảng 20.2. để thấy sụ chuyển dịch cơ cấu GDP giữa các thành phần
+kinh tế. Sụ chuyển dịch đó có ý nghĩa gì ?
+Cơ cấu thành phần kinh tế cũng có những chuyên biến tích cực, phù
+hợp với đường lối phát triển kinh tế nhiều thành phần trong thời kì
+Đồi mới.
+Kinh tế Nhà nước tuy có giảm về ti trọng nhưng vân giữ vai trò chủ
+đạo trong nền kinh tế. Các ngành và lĩnh vực kinh tế then chốt vẫn do
+Nhà nước quản lí.
+Tỉ trọng của kinh tế tư nhân có xu hướng tăng. Đặc biệt, từ sau khi
+Việt Nam gia nhập WTO, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
+tăng nhanh cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của khu vực kinh tế
+này trong giai đoạn mới của đất nước.
+84
+
+--- Trang 86 ---
+” ¡ m _.Ị
+.
+Sản xuất hàng|thủlCông)Xuất khẩu. ị,' . ⁄
+3. Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế
+Ở nước ta đã hình thành các vùng động lực phát triển kinh tế, vùng chuyên
+canh và các khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất có quy mô lớn.
+Việc phát huy thế mạnh của từng vùng nhằm đây mạnh phát triển kinh
+tế và tăng cường hội nhập với thế giới đã dân tới sự chuyền dịch cơ
+cấu kinh tế và phân hoá sản xuất giữa các vùng trong nước. Ví dụ :
+Đông Nam Bộ là vùng phát triển công nghiệp mạnh nhất, với giá trị
+sản xuất công nghiệp chiếm tới 55,6% cả nước (năm 2005). Trong khi
+đó Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm sản xuất lương thực,
+thực phẩm ; giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản chiếm 40,7%
+cả nước.
+Trên phạm vi cả nước đã hình thành 3 vùng kinh tế trọng điểm : Vùng
+kinh tế trọng điềm phía Bắc, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và
+Vùng kinh tế trọng điêm phía Nam.
+85
+
+--- Trang 87 ---
+Câu hỏi và bài tập
+1. Điền các nội dung thích hợp vào bảng theo mẫu sau :
+Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế
+Ngành kinh tế
+Thành phần kinh tế
+Lãnh thổ kinh tế
+2. Cho bảng số liệu sau :
+Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản của nước ta (giá
+thục tế)
+(Đơn vị : tỉ đồng)
+Nông nghiệp 129140,5 183342,4
+Lâm nghiệp 76739 9496,2
+Thuỷ sản 26498,9 63549,2
+Tổng số 1633133 256387,8
+a) Tính tỉ trọng của từng ngành trong tổng giá trị sản xuất nông,
+lâm nghiệp và thuỷ sản qua các năm.
+b) Nhận xét về sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông, lâm nghiệp
+và thuỷ sản.
+86
+
+--- Trang 88 ---
+Địa lí các ngành kinh tế
+la II CaC I19S4hh KIInh Lề
+Một sô vấn đề phát triển
+` ^ˆ A ^ . ^
+và phân b nông nghiệp
+Cánh đồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long
+> n E C :
+ợ A _.. . Ệ .< .. cửm
+i . x G U i . A T l Gg G
+%. v . s à x Ố VNG t : : n ˆ =
+. -i i _"_ `°I.Ì`_` ¬ : F z GIũ—_. .< —
+4 \ - . Ẩ'ĩv*-…Ị'"Ề~úử… n L…’r~
+190222 /A4/9 d n ư n t n y đ N H v H TN N v A u dN C, s Ố vgc / v N 1
+87
+
+--- Trang 89 ---
+IEI Đặc điểềm nền nông nghiệp nước ta
+
+Í. Nền nông nghiệp nhiệt đới
+
+a) Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên cho phép nước ta phát triển
+
+một nền nông nghiệp nhiệt đới
+
+Khí hậu nhiệt đới âm gió mùa có sự phân hoá rất rõ rệt theo chiều
+Bắc — Nam và theo chiều cao của địa hình, nên có ảnh hưởng rất căn
+bản đến cơ cấu mùa vụ và cơ cấu sản phẩm nông nghiệp.
+Hãy lấy các ví dụ để chúng mỉinh sự phân hoá mùa vụ là do sụ phân hoá
+khí hậu của nước ta.
+Sự phân hoá của các điều kiện địa hình, đất trồng cho phép và đồng thời
+đòi hỏi phải áp dụng các hệ thống canh tác khác nhau giữa các vùng.
+Ơ trung du và miền núi, thế mạnh là các cây lâu năm và chăn nuôi gia
+súc lớn. Ø đồng bằng, thế mạnh là các cây trồng ngắn ngày, thâm canh,
+tăng vụ và nuôi trồng thuy sản.
+Việc sử dụng đất trong điều kiện nông nghiệp nhiệt đới cần chú ý những
+điều gì ?
+Tính chất nhiệt đới âm gió mùa của thiên nhiên nước ta làm tăng thêm tính
+bấp bênh vốn có của nông nghiệp. Việc phòng chống thiên tai, sâu bệnh
+hại cây trồng, dịch bệnh đối với vật nuôi luôn là nhiệm vụ quan trọng.
+
+b) Nước ta đang khai thác ngày càng có hiệu quả nền nông nghiệp nhiệt đới
+
+— Các tập đoàn cây, con được phân bố phù hợp hơn với các vùng sinh thái
+nông nghiệp.
+
+— Cơ cấu mùa vụ có những thay đối quan trọng, với các giống cây ngắn
+ngày, chiu được sâu bệnh và có thê thu hoạch trước mùa bão, lụt hay
+hạn hán.
+
+— Tính mùa vụ được khai thác tốt hơn nhờ đây mạnh hoạt động vận tải,
+áp dụng rộng rãi công nghiệp chế biến và bảo quản nông sản. Việc trao
+đôi nông sản giữa các vùng, nhất là giữa các tỉnh phía bắc và các tỉnh
+phía nam nhờ thế mà ngày càng mở rộng và có hiệu quả.
+
+- Đây mạnh sản xuất nông sản xuất khâu (gạo, cà phê, cao su, hoa quả...)
+là phương hướng quan trọng đề phát huy thế mạnh của nông nghiệp
+nhiệt đới.
+
+88
+
+--- Trang 90 ---
+2. Phát triển nền nông nghiệp hiện đại sản xuất hàng hoá góp phần
+nâng cao hiệu quả của nông nghiệp nhiệt đới
+
+Một đặc điểm khá rõ của nền nông nghiệp nước ta hiện nay là sự tồn
+tại song song nền nông nghiệp tự cấp tự túc, sản xuất theo lối cổ
+truyền và nền nông nghiệp hàng hoá, áp dụng tiến bộ kĩ thuật hiện đại,
+đồng thời là chuyên nền nông nghiệp tự cấp tự túc sang nền nông
+nghiệp hàng hoá.
+
+a) Nền nông nghiệp cổ truyền
+Nền nông nghiệp cổ truyền được đặc trưng bởi sản xuất nhỏ, công cụ
+thủ công, sử dụng nhiều sức người, năng suất lao động thấp. Trong nền
+nông nghiệp cô truyền, mỗi cơ sở sản xuất, môi địa phương đều sản
+xuất nhiều loại sản phâm, và phần lớn sản phẩm là đề tiêu dùng tại chô.
+Đó là nền nông nghiệp tiều nông mang tính tự cấp, tự túc.
+Nền nông nghiệp cổ truyền còn rất phô biến trên nhiều vùng lãnh thô ở
+nước ta.
+
+b) Nền nông nghiệp hàng hoá
+Nền nông nghiệp hàng hoá đặc trưng ở chô người nông dân quan tâm
+nhiều hơn đến thị trường tiêu thụ sản phâm do họ sản xuất ra. Mục đích
+sản xuất không chỉ là tạo ra nhiều nông sản, mà quan trọng hơn là tạo
+ra nhiều lợi nhuận. Sản xuất theo hướng nông nghiệp hàng hoá là đây
+mạnh thâm canh, chuyên môn hoá, sử dụng ngày càng nhiều máy móc,
+vật tư nông nghiệp, công nghệ mới (trước thu hoạch và sau thu hoạch),
+nông nghiệp gắn liền với công nghiệp chế biến và dịch vụ nông nghiệp.
+Nông nghiệp hàng hoá đang ngày càng phát triển, cả trong sản xuất
+lương thực, thực phẩm, cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn nuôi và nuôi
+trồng thuý sản. Nông nghiệp hàng hoá có điều kiện thuận lợi đề phát
+triển ở những vùng có truyền thống sản xuất hàng hoá, các vùng gần các
+trục giao thông và các thành phố lớn.
+
+4. Kinh tế nông thôn nước ta đang chuyển dịch rõ nét
+
+a) Hoạt động nông nghiệp là bộ phận chủ yếu của kinh tế nông thôn
+Khu vực kinh tế nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm nông nghiệp,
+lâm nghiệp và thuý sản. Kinh tế nông thôn dựa chủ yếu vào nông — lâm -
+ngư nghiệp, nhưng xu hướng chung là các hoạt động phi nông nghiệp
+(công nghiệp — xây dựng, dịch vụ) ngày càng chiếm tỉ trọng lớn hơn.
+
+89
+
+--- Trang 91 ---
+= „ u __________/3ó__ i n 7027077207
+S à i RUNG QUỐC Ầ
+. I_ — . Bạch Lạng Vĩ GI
+: — ' % v
+ì ˆ B
+7 „ ˆ (TrungQuốc) -
+.
+CHÚ GIẢI .
+TỈ lệ hộ nông thôn có thu nhập S b „
+chủ yếu từ nông, lâm, thủy sản (%) . Tl"4 xư Ì0a~í a Ồ
+Từ85,1 đến 94,3 4 ~v BÃ XẮNG - 4à0 ÀY e
+Ù ]  Trươøotđếns60 ` qu”., qw s
+[] - Tử70.1 đến 80 ŒÁN(XAM ., s Dtý Sm KẠ
+[ Ì - Tưø01đ6n70 à quaảm 9
+[ | Từ19,1đến50 3 xowt h :j
+— ĐÌaglớttỉnh B . tu%
+B ¬ - s c ử A\ ĩỵ è
+=—¬:¬'-¬ Biên gớới quốc mØ h BỈALAI t
+° 90 180 Z0km |› ư - `
+lol {\.l.\/`C à L `___Ẻ_l`Ễ ` hĨ`Ỉ  `rĩ};vfÍỂ v 4 C~Ắ*Ĩ"rln
+r Đq C NH n n T HN N , Gg a N Ñ ⁄
+v LTIÊM (UANG : TNH. _¬ ĩ à *
+c' Iậ x ỀJ\ =E , O ng xẦ\` Ợỹ íÒ.
+shàn Khoai N _J
+Hình 21. Tỉ lệ hộ nông thôn có thu nhập chủ yếu từ nông, lâm, thuỷ sản năm 2006
+90
+
+--- Trang 92 ---
+Bảng 21. Cơ cấu hộ nông thôn theo ngành sản xuất chính
+(Đơn vị : %)
+2001 60,9 58 10,6 27
+2006 71,0 10,0 14,8 42
+Quan sát bảng 21, nêu nhận xét về cơ cấu hoạt động kinh tế nông thôn ở nước ta.
+b) Kinh tế nông thôn bao gồm nhiều thành phần kinh tế
+Cơ cấu kinh tế nông thôn ở nước ta hiện nay gồm :
+— Các doanh nghiệp nông — lâm nghiệp và thuỷ sản.
+— Các hợp tác xã nông — làm nghiệp và thuy sản.
+-— Kinh tế hộ gia đình.
+— Kinh tế trang trại.
+c) Cơ cấu kinh tế nông thôn đang từng bước chuyển dịch theo hướng sản xuất
+hàng hoá và đa dạng hoá
+Sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp thể hiện rõ nét ở sự đầy mạnh
+chuyên môn hoá nông nghiệp, hình thành các vùng nông nghiệp chuyên
+môn hoá, kết hợp nông nghiệp với công nghiệp chế biến, hướng mạnh
+ra xuất khẩu.
+Đọc hình 21, nhận xét về sự phân hoá không gian của cơ cấu kinh tế
+nông thôn.
+Sự chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông thôn không chỉ thể hiện ở sự thay
+đối tỉ trọng của các thành phần tạo nên cơ cấu, mà còn thề hiện rõ rệt ở
+các sản phẩm chính trong nông — lâm ~ thuỷ sản và các sản phâm phi
+nông nghiệp khác.
+91
+
+--- Trang 93 ---
+Câu hỏi và bài tập
+1. Nồn nông nghiệp nhiệt đới có những thuận lợi và khó khăn gì ?
+Hãy cho ví dụ chứng minh rằng nước ta đang phát triển ngày càng
+có hiệu quả nền nông nghiệp nhiệt đới.
+2. Hãy phân biệt một số nét khác nhau cơ bản giữa nông nghiệp
+cổ truyền và nông nghiệp hàng hoá.
+3. Cho bảng số liệu sau :
+Số lượng các loại trang trại của cả nước, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông
+Củu Long, năm 2006
+Tổng số 113730 14054 54425
+b à n G 3261111509 24425
+hàng năm
+i à b v 18206 * 8188 175
+công nghiệp lâu năm
+Trang trại chăn nuôi 16708 3003 1937
+n a n 34202 747 25147
+thuỷ sản
+— 12003 607 2741
+thuộc các loại khác
+Ghi chú : Trang trại thuộc các loại khác bao gồm trang trại trồng cây ăn quả,
+trang trại lâm nghiệp và trang trại sản xuất kinh doanh tổng hợp.
+Hãy phân tích bảng số liệu để thấy rõ đặc điểm cơ cấu trang trại của
+cả nước và hai vùng kể trên. Nhận xét và giải thích về sụ phát triển của
+một số loại trang trại tiêu biểu ở Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Củu Long,
+năm 2008.
+92
+
+--- Trang 94 ---
+I:Ề Vấn đề phát triền nông nghiệp
+Í. Ngành trồng trọt
+Ngành trồng trợt hiện nay vân chiếm gần 75% giá trị sản xuất nông nghiệp.
+15
+~4 Cây lương thực
+<-) Gây rau øậu
+<C-) Gây công nghiệp
+4 Caây ăn quả
+4 Cây khác
+Năm 1990 Năm 2005
+Hình 22. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt (%)
+Dựa vào hình 22, hãy nhận xét về cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt và
+xu hướng chuyển dịch cơ cấu của ngành này.
+a) Sản xuất lương thực
+Ở nước ta, việc đầy mạnh sản xuất lương thực có tầm quan trọng đặc
+biệt, nhằm bảo đảm lương thực cho trên 80 triệu dân, cung cấp thức
+ăn cho chăn nuôi và nguồn hàng cho xuất khẩu. Việc bảo đảm an ninh
+lương thực còn là cơ sở đề đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp.
+Điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất, nước, khí hậu của nước ta cho phép
+phát triển sản xuất lương thực phù hợp với các vùng sinh thái nông nghiệp.
+Tuy nhiên, thiên tai (bão lụt, hạn hán...) và sâu bệnh vẫn thường xuyên
+đe doạ sản xuất lương thực ; có năm thiên tai diên ra trên diện rộng.
+- Hãy xác định trên bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam (hoặc Atlat Địa l
+Việt Nam) hai đồng bằng lớn của nước ta và các đồng bằng nhỏ hẹp ở Duyên
+hải miền Trung.
+— Dụựa vào kiến thúc đã học, hãy kể tên một số cánh đồng lúa nổi tiếng ở miền núi,
+trung du Bắc Bộ và Tây Nguyên.
+93
+
+--- Trang 95 ---
+Tình hình sản xuất lương thực ở nước ta trong những năm qua là :
+
+— Diện tích gieo trồng lúa đã tăng mạnh, từ 5,6 triệu ha (năm 1980) len
+6,04 triệu ha (năm 1990), 7,5 triệu ha (năm 2002), sau đó giảm nhẹ,
+còn hơn 7.3 triệu ha (năm 2005).
+
+- Doáp dụng rộng rãi các biện pháp thâm canh nông nghiệp, đưa vào
+sử dụng đại trà các giống mới, nên năng suất lúa tăng mạnh, nhất là
+vụ lúa đông xuân. Hiện nay, năng suất lúa đã đạt 49 tạ/ha/năm (năm
+1980 mới đạt 21 tạ/ha/năm, năm 1990 là 31,8 tạ/ha/năm).
+
+— Sản lượng lúa cũng tăng mạnh từ 1 1,6 triệu tấn năm 1980, lên 19,2
+triệu tấn năm 1990 và hiện nay đạt trên dưới 36 triệu tấn.
+
+— Từ chô sản xuất không đảm bảo đủ nhu cầu lương thực trong nước,
+Việt Nam đã trở thành một nước xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế
+giới. Hiện nay bình quân lương thực có hạt trên đầu người là hơn
+470kg/năm. Lượng gạo xuất khâẩu ở mức 3 - 4 triệu tấn/năm.
+
+- Đồóng băng sông Cửu Long là vùng sản xuất lương thực lớn nhất,
+chiếm trên 50% diện tích và trên 50% sản lượng lúa cả nước, bình
+quân sản lượng lương thực trên đầu người nhiều năm nay là trên
+1000 kg/năm. Đồng bằăng sông Hồng là vùng sản xuất lương thực lớn
+thứ hai và là vùng có năng suất lúa cao nhất cả nước.
+
+b) Sản xuất cây thực phẩm
+
+Rau đậu được trồng ở khắp các địa phương, tập trung hơn cả là ở những
+
+vùng ven các thành phố lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng...).
+
+Diện tích trồng rau cả nước là trên 500 nghìn ha, nhiều nhất là ở
+
+Đồng băng sông Hỏồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Diện tích
+
+đậu các loại là trên 200 nghìn ha, nhiều nhất là ở Đông Nam Bộ và
+
+Tây Nguyên.
+
+c) Sản xuất cây công nghiệp và cây ăn quả
+
+Nước ta có nhiều điều kiện thuận lợi đề đây mạnh sản xuất cây công
+
+nghiệp : khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, lại có nhiều loại đất thích hợp với
+
+nhiều loại cây công nghiệp, có thể phát triển các vùng cây công nghiệp
+tập trung ; nguồn lao động dồi dào ; đã có mạng lưới các cơ sở chế biến
+nguyên liệu cây công nghiệp. Tuy nhiên, khó khăn là thị trường thế giới
+có nhiều biến động, sản phâm cây công nghiệp của nước ta chưa đáp
+ứng được yêu cầu của thị trường khó tính.
+
+94
+
+--- Trang 96 ---
+Cây công nghiệp ở nước ta chủ yếu là cây công nghiệp nhiệt đới, ngoài
+ra còn có một số cây có nguồn gốc cận nhiệt. Tổng diện tích gieo trồng
+cây công nghiệp năm 2005 là khoảng 2,5 triệu ha, trong đó diện tích cây
+công nghiệp lâu năm là hơn 1,6 triệu ha (chiếm hơn 65%).
+Tại sao các cây công nghiệp lâu năm ở nước ta lại đóng vai trò quan trọng nhất
+trong cơ cấu sản xuất cây công nghiệp ?
+Các cây công nghiệp lâu năm ở nước ta chủ yếu là cà phê, cao su, hồ
+tiêu, điều, dừa, chè. Sự phát triển mạnh sản xuất các cây công nghiệp
+chủ lực đã đưa Việt Nam lên vị trí hàng đầu trên thế giới về xuất khẩu
+cà phê, điều và hồ tiêu. Cà phê được trồng chủ yếu trên đất badan ở
+Tây Nguyên, ngoài ra còn trồng ở Đông Nam Bộ và rải rác ở Bắc Trung
+Bộ. Cà phê chè mới được trồng nhiều ở Tây Bắc. Cao su được trồng
+chủ yếu trên đất badan và đất xám bạc màu trên phù sa có ở Đông
+Nam Bộ, ngoài ra còn được trồng ở Tây Nguyên, một số tỉnh Duyên hải
+miền Trung. Hồ tiêu được trồng chủ yếu trên đất badan ở Tây Nguyên,
+Đông Nam Bộ và Duyên hải miền Trung. Điều được trồng nhiều nhất ở
+Đông Nam Bộ. Dừa được trồng nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long.
+Chè được trồng nhiều ở Trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên
+(nhiều nhất là tính Lâm Đồng).
+Các cây công nghiệp hàng năm ở nước ta chủ yếu là mía, lạc,
+đậu tương, bông, đay, cói, dâu tằm, thuốc lá. Các vùng chuyên canh
+mía đường được phát triển ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đóng Nam Bộ
+và Duyên hải miền Trung. Lạc được trồng nhiều trên các đồng bằng
+Thanh — Nghệ — Tĩnh, trên đất xám bạc màu ở Đóng Nam Bộ và ở Đắk Lắk.
+Đậu tương được trồng nhiều ở Trung du và miền núi Bắc Bộ, những năm
+gần đây được phát triển mạnh ở Đắk Lắk, Đồng Tháp. Vùng trồng đay
+truyền thống là ở Đồng bằng sông Hồng, còn vùng trồng cói lớn nhất là
+ven biên Ninh Bình, Thanh Hoá.
+Cây ăn quả được phát triển khá mạnh trong một số năm gần đây. Vùng
+cây ăn quả lớn nhất là Đồng bằăng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ. Ỡ
+trung du Bắc Bộ thì đáng kề nhất là tính Bắc Giang. Những cây ăn quả
+được trồng tập trung nhất là chuối, cam, xoài, nhãn, vải thiều, chôm
+chôm và dứa.
+
+%
+
+--- Trang 97 ---
+2. Ngành chăn nuôi
+Tỉ trọng của ngành chăn nuôi trong giá trị sản xuất nông nghiệp của
+nước ta từng bước tăng khá vững chắc. Xu hướng nổi bật là ngành chăn
+nuôi đang tiến mạnh lên sản xuất hàng hoá, chăn nuôi trang trại theo
+hình thức công nghiệp. Các sản phầẩm không qua giết thịt (trứng, sữa)
+chiếm tỉ trọng ngày càng cao trong giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi.
+Những ��iều kiện thúc đây chăn nuôi phát triển là : cơ sở thức ăn cho
+chăn nuôi được đảm bảo tốt hơn nhiều, từ hoa màu lương thực, đồng co,
+phụ phâm của ngành thuỷ sản, thức ăn chế biến công nghiệp ; các dịch
+vụ về giống, thú y đã có nhiều tiến bộ và phát triển rộng khắp.
+Hãy phân tích các nguồn thúc ăn cho chăn nuôi ở nước ta.
+Tuy nhiên, giống gia súc, gia cầm cho năng suất cao vân còn ít, chất
+lượng chưa cao (nhất là cho yêu cầu xuất khẩu). Dịch bệnh hại gia súc,
+gia cầm vân đe doạ lan tràn trên diện rộng. Hiệu quá chăn nuôi chưa
+thật cao và chưa ồn định.
+
+a) Chăn nuôi lợn và gia cầm
+Lợn và gia cầm là hai nguồn cung cấp thịit chủ yếu. Đàn lợn hơn
+27 triệu con (năm 2005), cung cấp trên 3/4 sản lượng thịt các loại.
+Chăn nuôi gia cầm tăng mạnh, với tông đàn trên 250 triệu con (năm
+2003), nhưng do dịch bệnh nên năm 2005 tổng đàn gia cầm còn khoảng
+220 triệu con. Chăn nuôi gà công nghiệp đã phát triển mạnh ở các tỉnh
+giáp các thành phố lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh) và ở các địa phương
+CÓ Các cơ sở công nghiệp chế biến thịt. Theo quy luật, chăn nuôi lợn và
+gia cầm tập trung nhiều nhất ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng
+sông Cửu Long.
+
+b) Chăn nuôi gia súc ăn cỏ
+Chăn nuôi gia súc ăn có chủ yếu dựa vào các đồng cỏ tự nhiên. Đàn trâu
+ồn định ở mức 2,9 triệu con, trong khi đàn bò từ chô chỉ bằng 2/3 đàn
+trâu (đầu thập kï 80 của thế ki XX), đến năm 2005 đã là 5,5 triệu con
+và có xu hướng tăng mạnh. Trâu được nuôi nhiều nhất ở Trung du và
+miền núi Bắc Bộ (hơn 1/2 đàn trâu cả nước) và Bắc Trung Bộ. Bò được
+nuôi nhiều ở Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
+Chăn nuôi bò sữa đã phát triển khá mạnh ởớ ven TP. Hô Chí Minh,
+Hà Nội... với tổng đàn khoảng 50 nghìn con. Chăn nuôi dê, cừu cũng
+tăng mạnh trong những năm gần đây (540 nghìn con, năm 2000 ; tăng
+lên 1314 nghìn con, năm 2005).
+
+96
+
+--- Trang 98 ---
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Tại sao nói việc đảm bảo an toàn lương thực là cơ sở để đa dạng
+hoá nông nghiệp ?
+
+2. Chứng minh rằng việc đẩy mạnh sản xuất cây công nghiệp và cây
+ăn quả góp phần phát huy thế mạnh của nông nghiệp nhiệt đới ở
+nước ta.
+
+3. Cho bảng số liệu sau :
+
+Sản lượng cà phê (nhân) và khối lượng cà phê xuất khẩu qua một số năm
+
+(Đơn vị : nghìn tấn)
+Sản lượng
+cà phê (nhân) 84 123 92 218 0055 / TĐ
+n 40 92 896 2481 7339 9127
+xuất khâu
+
+Hãy phân tíchsu phát triển sản lượng cà phê (nhân), và khối lượng xuất khẩu cà phê
+
+từ năm 1980 đến năm 2005.
+
+4. Cho bảng số liệu sau :
+
+Sản lượng thịt các loại
+
+(Đơn vị : nghìn tấn)
+1996 1412,3 49.3 70,1 1080,0 212,9
+2000 1853,2 48,4 93.8 14181 292,9
+2005 2812,2 59,8 142,2 22883 321,9
+
+Hãy phân tích sự phát triển của ngành chăn nuôi và sự thay đổi trong cơ cấu sản
+
+lượng thịt các loại qua các năm 1996, 2000 và 2005.
+
+97
+
+--- Trang 99 ---
+Thực hành : Phân tích sự chuuền dịch
+cơ cấu ngành trồng trọt
+Bài tập Í.
+
+Cho bảng số liệu :
+
+Bảng 23.1. Giá trị sản xuất ngành trồng trọt (theo giá so sánh 1994)
+
+(Đơn vị : tỉ đồng)
+1990.ê>.496040 332896 34770 66923 50285 11166
+1995 661834 42110,4 4 983.6 12 149,4 55776 13624
+2000908582 55 163,1 63324 21 782,0 61059 14748
+2005 1078976 638525 89282 255685,7 79427 15885
+
+a) Hãy tính tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo
+từng nhóm cây trồng (lấy năm 1990 = 100%).
+
+b) Dựa trên số liệu vừa tính, hãy vẽ trên cùng hệ trục toạ độ các
+đường biểu diễn tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của các nhóm
+cây trồng.
+
+c) Nhận xét về mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và sự thay đổi cơ
+cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt. Sự thay đổi trên phản ánh điều
+gì trong sản xuất lương thực, thực phẩm và trong việc phát huy thế
+mạnh của nông nghiệp nhiệt đới ?
+
+9
+
+--- Trang 100 ---
+Bài tập 2.
+
+Cho bảng số liệu :
+
+Bảng 23.2. Diện tích gieo trồng cây công nghiệp hàng năm và cây công
+
+nghiệp lâu năm
+
+(Đơn vị : nghìn ha)
+1975 210,1 172,8
+1980 371,7 256,0
+1985 600,7 470.3
+1990 542,0 6573
+1995 7167 902,3
+2000 7781 14513
+2005 861,5 1633,6
+
+a) Phân tích xu hướng biến động diện tích gieo trồng cây công nghiệp
+hàng năm và cây công nghiệp lâu năm trong khoảng thời gian từ
+1975 đến 2005.
+
+b) Sự thay đổi trong cơ cấu diện tích cây công nghiệp (phân theo cây
+công nghiệp hàng năm và cây công nghiệp lâu năm) có liên quan
+như thế nào đến sự thay đổi trong phân bố sản xuất cây công nghiệp ?
+
+99
+
+--- Trang 101 ---
+I Vấn đề phát triển
+ngành thuủ sản và lâm nghiệp
+
+Í. Ngành thuỷ sản
+
+a) Những điều kiện thuận lợi và khó khăn để phát triển ngành thuỷ sản
+Nước ta có bờ biền dài 3260 km và vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn.
+Vùng biên nước ta có nguồn lợi hải sản khá phong phú. Tông trữ lượng
+hải sản khoảng 3,9 — 4,0 triệu tấn, cho phép khai thác hàằng năm khoảng
+1,9 triệu tấn. Biên nước ta có hơn 2000 loài cá, trong đó khoảng 100
+loài có giá trị kinh tế ; 1647 loài giáp xác, trong đó có hơn 100 loài tôm,
+nhiều loài có giá trị xuất khẩu cao ; nhuyên thể có hơn 2500 loài, rong
+biển hơn 600 loài. Ngoài ra còn nhiều loại đặc sản như hải sâm, bào
+ngư, sò, điệp ...
+Nước ta có nhiều ngư trường, trong đó 4 ngư trường trọng điểm đã được
+xác định là : ngư trường Cà Mau — Kiên Giang (ngư trường vịnh Thái Lan),
+ngư trường Ninh Thuận - Bình Thuận — Bà Rịa - Vũng Tàu, ngư trường
+Hải Phòng — Quảng Ninh (ngư trường vịnh Bắc Bộ) và ngư trường
+quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa.
+Dọc bờ biền nước ta có những bãi triều, đầm phá, các cánh rừng ngập
+mặn. Đó là những khu vực thuận lợi cho nuôi trồng thuỷ sản nước lợ. Ở
+một số hải đảo có các rạn đá, là nơi tập trung nhiều loài hải sản có giá
+trị kinh tế. Ven bờ có nhiều đảo và vụng, vịnh tạo điều kiện hình thành
+các bãi cho cá đẻ.
+Nước ta có nhiều sông suối, kênh rạch, ao hồ, các ô trũng ở vùng đồng
+bằng có thề nuôi thả cá, tôm nước ngọt. Cả nước đã sử dụng hơn 850
+nghìn ha diện tích mặt nước đề nuôi trồng thuỷ sản, trong đó 45% thuộc
+các tỉính Cà Mau và Bạc Liêu.
+Nhân dân có kinh nghiệm, truyền thống đánh bắt và nuôi trồng thuýỷ sản.
+Các phương tiện tàu thuyền, ngư cụ được trang bị ngày càng tốt hơn.
+Hoạt động khai thác và nuôi trồng được thuận lợi hơn nhờ phát triển các
+dịch vụ thuý sản và mở rộng chế biến thuy sản.
+
+100
+
+--- Trang 102 ---
+Cùng với sự gia tăng dân số thế giới và trong nước, nhu cầu về các
+mặt hàng thuỷ sản tăng nhiều trong những năm gần đây. Các mặt hàng
+thuỷ sản của nước ta cũng đã thâm nhập được vào thị trường châu Âu,
+Nhật Bán, Hoa Kĩn...
+Những đồi mới trong chính sách của Nhà nước đã và đang có tác động
+tích cực tới sự phát triển ngành thuỷ sản : nghề cá ngày càng được chú
+trọng ; khai thác gắn với bảo vệ nguồn lợi và giữ vững chủ quyền vùng
+biền, hải đảo.
+Tuy nhiên, việc phát triển ngành thuỷ sản ở nước ta gặp không ít
+khó khăn.
+Hằng năm, có tới 9 — 10 cơn bão xuất hiện ở Biền Đông và khoảng 30 — 35
+đợt gió mùa Đông Bắc, nhiều khi gây thiệt hại về người và tài sản của
+ngư dân, hạn chế số ngày ra khơi.
+Tàu thuyền và các phương tiện đánh bắt nói chung còn chậm được
+đổi mới, do vậy năng suất lao động còn thấp. Hệ thống các cảng cá
+còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Việc chế biến thuỷ sản, nâng cao
+chất lượng thương phâm cũng còn nhiều hạn chế. Ø một số vùng ven
+biên, môi trường bị suy thoái và nguồn lợi thuỷ sản suy giảm.
+b) Sự phát triển và phân bố ngành thuỷ sản
+Trong những năm gần đây, ngành thuỷ sản đã có bước phát triển đột
+phá. Sản lượng thuỷ sản năm 2005 là hơn 3,4 triệu tấn, lớn hơn sản
+lượng thịt cộng lại từ chăn nuôi gia súc, gia cầm. Sản lượng thuỷ sản
+bình quân trên đầu người hiện nay khoảng 42 kg/năm. Nuôi trồng thuỷ
+sản chiếm tỉ trọng ngày càng cao trong cơ cấu sản xuất và giá trị sản
+lượng thuý sản.
+— Khai thác thuỷ sản :
+Sản lượng khai thác hải sản năm 2005 đạt 1791 nghìn tấn, gấp 2,7
+lần năm 1990, trong đó riêng cá biên là 1367 nghìn tấn. Sản lượng
+khai thác thủy sản nội địa đạt khoảng 200 nghìn tấn. Tất cả các tính
+giáp biển đều đây mạnh đánh bắt hải sản, nhưng nghề cá ở các tỉnh
+Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ cóvai trò lớn hơn. Các tỉnh dân đầu
+về sản lượng đánh bắt là Kiên Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Thuận
+101
+
+--- Trang 103 ---
+và Cà Mau. Riêng 4 tính này chiếm 38% sản lượng thuý sản khai thác
+của cả nước.
+Bảng 24.1. Sản lượng và giá trị sản xuất thuỷ sản qua một số năm
+Sản lượng (nghìn tấn) 890,6 15844 22505 3465,9
+— Khai thác 7285 11953 1660,9 19879
+— Nuôi trồng 162,1 389,1 589,6 1478,0
+Giá trị sản xuất
+(tỉ đồng, giá so sánh 8 135 13524 s ư 38726,9
+1994)
+— Khai thác 5559 9214 13901 15822,0
+— Nuôi trồng 25760 4310 7876 22904,9
+— Nuôi trồng thuỷ sản :
+Hiện nay, nhiều loại thuỷ sản đã trở thành đối tượng nuôi trồng, nhưng
+quan trọng hơn cả là tôm. Nghề nuôi tôm phát triển mạnh. Kĩ thuật nuôi
+tôm đi từ quảng canh sang quảng canh cải tiến, bán thâm canh và thâm
+canh công nghiệp. Đồng băng sông Cửu Long là vùng nuôi tôm lớn nhất,
+nồi bật là các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Bến Tre, Trà Vinh và
+Kiên Giang.
+102
+
+--- Trang 104 ---
+Bảng 24.2. Sản lượng tôm nuôi, cá nuôi năm 1995 và 2005 phân theo vùng
+Cả nước 55316..327194 209142 971179
+Trung du và miền núi Bắc Bộ 548 5350 12011 41728
+Đồng bằng sông Hồng 1331 8283 48240 167517
+Bắc Trung Bộ 888 1250511720 44885
+Duyên hải Nam Trung Bộ 4778 20806 2758 7446
+Tây Nguyên > 63 4413 11093
+Đông Nam Bộ 650 14426 10525 46248
+Đồng bằng sông Củu Long 47121 265761 119475 652262
+
+Nhờ các điều kiện thuận lợi nào mà Đồng bằng sông Củu Long trở thành vùng
+
+nuôi cá và nuôi tôm lớn nhất nước ta ?
+
+Nghề nuôi cá nước ngọt cũng phát triển, đặc biệt là ở Đồng bằng sông
+
+Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng. Tỉnh An Giang nồi tiếng về nuôi
+
+cá tra, cá ba sa trong lồng bè trên sông Tiền, sông Hậu, với sản lượng
+
+cá nuôi là 179 nghìn tấn (năm 2005).
+
+103
+
+--- Trang 105 ---
+2. Lâm nghiệp
+
+a) Lâm nghiệp ở nước ta có vai trò quan trọng về mặt kinh tế và sinh thái
+Nước ta có 3/4 diện tích là đồi núi, lại có vùng rừng ngập mặn ven biêền.
+Do vậy, lâm nghiệp có vị trí đặc biệt trong cơ cấu kinh tế của hầu hết
+các vùng lãnh thöổ.
+Hãy tìm các ví dụ để làm sáng tỏ ý nghĩa kinh tế và sinh thái to lớn của rùng và
+vai trò của lâm nghiệp.
+
+b) Tài nguyên rừng của nước ta vốn giàu có, nhưng đã bị suy thoái nhiều
+Dụa vào bài 14, hãy nêu các con số chúng minh tài nguyên rùng nước ta bị suy
+giảm nhiều và đã được phục hồi một phần.
+Hãy nêu những nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm tài nguyên rừng của nước ta.
+Rừng được chia thành 3 loại : rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng
+sản xuất.
+Rừng phòng hộ (gần 7 triệu ha), có ý nghĩa rất quan trọng đối với môi
+sinh. Dọc theo các lưu vực sông lớn là các khu rừng đầu nguồn, có tác
+dụng rất lớn đối với việc điều hoà nước sông, chống lũ, chống xói mòn.
+Dọc theo dải ven biển miền Trung là các cánh rừng chắn cát bay, còn
+ven biển Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long có các dải
+rừng chắn sóng.
+Nước ta còn có một hệ thống rừng đặc dụng. Đó là các vườn quốc gia :
+Cúc Phương, Ba Vì, Ba Bề, Bạch Mã, Cát Tiên.... các khu bảo tồn
+thiên nhiên, các khu dự trữ sinh quyền, các khu bảo tồn văn hoá -
+lịch sử — môi trường.
+Cäả nước có khoảng 5,4 triệu ha rừng sản xuất, đại bộ phận trong số đó
+(4,5 triệu ha) đã được giao và cho thuê.
+
+c) Sự phát triển và phân bố lâm nghiệp
+Các hoạt động làm nghiệp bao gồm : lâm sinh (trồng rừng, khoanh nuôi
+và bảo vệ rừng), khai thác, chế biến gỏ và làâm sản.
+Về trồng rừng : Cả nước có khoảng 2,5 triệu ha rừng trồng tập trung,
+trong đó chủ yếu là rừng làm nguyên liệu giấy (mỡ, bồ đề, nứa...), rừng
+gÔ trụ mỏ, rừng thông nhựa ..., rừng phòng hộ. Hằng năm, cả nước
+trồng trên dưới 200 nghìn ha rừng tập trung. Tuy nhiên, môi năm vân có
+hàng nghìn ha rừng bị chặt phá và bị cháy, đặc biệt là ở Tây Nguyên.
+
+104
+
+--- Trang 106 ---
+Về khai thác, chế biến gô và lâm sản : Môi năm, nước ta khai thác
+khoảng 2,5 triệu m  gỏ, khoảng 120 triệu cây tre luồng và gần 100 triệu
+cây nứa.
+
+Các sản phâẩm gỗ quan trọng nhất là : gô tròn, gô xé, ván sàn, đồ gÔ, gÔ
+
+lạng và gô dán. Cả nước có hơn 400 nhà máy cưa xẻ và vài nghìn xướởng
+
+xẻ gÔ thủ công. Công nghiệp bột giấy và giấy đang được phát triển.
+
+Các cơ sở lớn nhất là nhà máy giấy Bài Bằng (tỉính Phú Thọ) và Liên hiệp
+
+giấy Tân Mai (tính Đóng Nai).
+
+Rùng còn được khai thác đề cung cấp nguồn gỗ củi và than củi.
+
+Câu hỏi và bài tập
+1. Hãy lập bảng tóm tắt những điều kiện thuận lợi, khó khăn đối với sự
+phát triển của hoạt động khai thác thuỷ sản ở nước ta theo mẫu dưới đây :
+Nguồn lợi và điều kiện
+dánh bắt
+Dân cu và nguồn lao động
+Cơ sở vật chất kĩ thuật
+Đường lối chính sách
+Thị trường
+Tương tự như trên, tóm tắt cho hoạt động nuôi trồng thuỷ sản.
+
+2. Dựa vào bảng số liệu 24.2 và tìm thêm tài liệu tham khảo, để so
+sánh nghề nuôi tôm, nuôi cá ở Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng
+bằng sông Hồng.
+
+3. Hãy nêu hiện trạng phát triển trồng rừng và các vấn đề phát triển
+vốn rừng ở nước ta hiện nay.
+
+105
+
+--- Trang 107 ---
+I:a Tổ chức lãnh thồ nông nghiệp
+
+Í. Các nhân tố tác động tới tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở nước ta
+Sự phân hoá lãnh thô nông nghiệp chịu tác động của nhiều nhân tố tự
+nhiên, kinh tế - xã hội, kĩ thuật, lịch sử... Chính sự tác động tổng hợp,
+đồng thời của các nhân tố này lên các hoạt động nông nghiệp trên các
+vùng lãnh thổ khác nhau của nước ta đã là cơ sở cho tổ chức lãnh thó
+nông nghiệp.
+Sự phân hoá các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên tạo ra nền
+chung cho sự phân hoá lãnh thô nông nghiệp, chẳng hạn như ở trung du,
+miền núi có điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các mô hình nông -
+lâm nghiệp, trồng các cây lâu năm, chăn nuôi gia súc lớn. Còn vùng
+đồng bằng có thế mạnh trồng các cây lương thực, thực phẩm, nói chung
+là các cây ngắn ngày, nuôi gia cầm, gia súc nhỏ (lợn), nuôi trồng thuỷ
+sản. Trên nền chung ấy, các nhân tố kinh tế — xã hội, kĩ thuật, lịch sử...
+có tác động khác nhau. Trong điều kiện của nền kinh tế tự cấp, tự túc,
+sản xuất nhỏ thì sự phân hoá lãnh thô nông nghiệp bị chi phối chủ yếu
+bởi các điều kiện tự nhiên. Nhưng khi đã trở thành nền nông nghiệp hàng
+hoá, thì các nhân tố kinh tế — xã hội tác động rất mạnh, làm cho tổ chức
+lãnh thô nông nghiệp chuyên biến.
+
+2. Các vùng nông nghiệp ở nước ta
+Ở nước ta hiện nay, tổ chức lãnh thổ nông nghiệp được xác định
+theo 7 vùng nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Chúng ta có thể
+so sánh những nét khái quát các vùng này về điều kiện sinh thái nông
+nghiệp, điều kiện kinh tế — xa hội, trình độ thâm canh, sự chuyên môn hoá
+sản xuất.
+Dụa vào bảng tóm tắt dưới đây, đối chiếu với bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam,
+bản đồ Nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy
+trình bày các đặc điểm chủ yếu của một vùng nông nghiệp (ví dụ vùng Đồng
+bằng sông Hồng).
+
+106
+
+--- Trang 108 ---
+Bảng 25.1. Tóm tắt một số đặc điểm nổi bật của 7 vùng nông nghiệp
+— Mật độ dân số tương U m .
+đối thấp. Dân có kinh — Cây oông @|ẹphc_ọt
+iêm sản xuất lê uồn gốc cận nhiệ
+— Núi, cao nguyên, wh_n_ẹm - nfat Ễlm — Nhìn chung trình độ ..
+Trung đổitháp. nghiể Ể thâm canh thấp; sản sở, hồi...).
+duvà —Đấtleaitdoving dát a W
+Ể : ¿ : — Ơ vùng trung du có canh, đầu tu ít lao ậu tương, lạc, thuöc
+miền phù sa cổ bạc màu. n n v ến Ù đân và vni l n l.
+đ u s | (0 9 10/ | iêg i nường
+nui Ễ © —Khí hậu cậnnhiệtđới,  chế biến. Điều kiện nghiệp. Ở vùng trung. . — Cây ăn quả, cây dược
+Bộ ôn đới trên núi, có giao thông tương đối dutìnhđộthâmcanh  tiu,
+mùa đông lạnh. thuận lợi. đang được nâng cao. `
+s R nC : Ea : — Trâu, bò lấy thịt và
+khó khăn.
+n nC — Lúa cao sản, lúa có
+, s — Cây thục phẩm, đặc
+— Dân có kinh nghiệm Ợ T T T — -
+áng  ĐứnmbìngchtunÓ  gangmhlianoe — nhd9Đảnonh - Hệtikotebgimu,
+ĐỒng  có nhiều ô trũng. ' khácao,đ��utunhiểu  cao cấp. Cây ăn quả.
+bằn s —Mạng lưới đô thị dày lao động. - ự
+: Ủg — Đất phù sa sông Hồng . đặc ; các thành phố Á — Đay, cói.
+ng và sông Thái Bình. lớn tập trung công ~ i 0áng GC gòng — Lợn, bò sữa (ven
+Hồng A ) mới, cao sản, công t ủ hố lớn). gi
+— Có mùa đông lạnh. nghiệp chẽ biến. nghệ tiến bộ. lành phố ffl' gia
+T N N H - - cầm, nuôi thuỷ sản
+m Ẹ)u : mnziẵo Ẹ«'zhẵẳ s nước ngọt (ở các ô
+<1Ể ẵgẳ P l d trũng), thuỷ sản nước
+a : mặn, nước lợ.
+Ả n — Cây công nghiệp hàng
+-Đồngbằnghẹp,vùng - Dân có kinh nghiệm năm (lạc, mía, thuốc
+đồi trước núi. trong dấu tranh chỉnh l..).
+hục tụ nhiên. — Trình đô thả
+Bắc -páiphùs,dấtfeah . MxI Trìnhdộthêmcanh c _ Cảo công nghiệp lâu
+Trung (có cả đất badan). — Có một số đô thị vừa Gà A n i năm (cà phê, cao su).
+- và nhỏ, chủ yếu ở dải nghiệp sử dụng nhiều Q
+BỘ _ — Thường xảy ra thiên tai - vẹn biển. Có một số lao động. — Trâu, bò lấy thịt ; nuôi
+gió Lào. biến. nước lợ.
+107
+
+--- Trang 109 ---
+_ — Cây công nghiệp hàng
+— Đồng bằng hẹp, khá năm (mía, thuốc lá).
+Duyên  màumõ. — Có nhiều thành phố Cây oông nghiêp lâ
+ù I n — Cây công nghiệp lâu
+hải cónhéuvụgbển - ixãdecddiven - Tinhdộthâmoam - à a ,
+N thuận lợi cho nuôi biển. v v '
+i n n : nhiềulaođộng và vật . — Lúa.
+Trung - trống thuỷ sản. — Điều kiện giao thông tư nông nghiệp. m
+Bộ  -Dểbihạnhánvềmùa  Vâậntải thuận lợi. ' H HẠM Ê
+khô. — Đánh bắt và nuôi trồng
+thuỷ sản.
+— Có nhiều dân tộc ít
+— Các cao nguyên nôngnghiệpkểucổ ¬Ơ ìắhu "'-J_f,²t"f""Ểl
+badan rộng lớn, ở các ên. nghiệp có truyền, ế :
+. YẠ ) — Có các nông trường. g các nông trường, dâu tắm, hồ tiêu.
+Quyền — Khí hậu phân ra hai mùa : E n n ác nông hô. trình đô n
+e n m —Côngnghiệpchếbiến  cácnông hộ,tìnhđộ — Bò thịt và bò sữa.
+m d S I u vốu thâm canh đang được
+nước về mùa khô. nâng lên.
+— Điều kiện giao thông
+chua thuận lợi.
+ậ ủt. xám E›hùềsa cô - Co các mànp mìộ k'm,ị lâu năm (cao su, cà
+Ệ`ẵÌ'°“' n Lgác u Ệ'lg ỄỂÌg ầ'nh ê _ Trình độ thâm canh phê, điều).
+
+â . rọng diểm phía Nam. n
+Động c TƯởUÄUẼÄ Tố 9 T? Ứ ạo, Sản xuấthàng - — Cay công nghiệp ngắn
+Nam - Qac wngtnang có Ẻha - Tẹp ưunq phleuúoo_ SỞ ụa, gdụng meg ngày (đậu tương, mía).
+
+Bô năng nuôi trồng thuỷ công nghiệp chê biên. máy móc, vật tư nông n .
+
+ĩ sản. s T : nghiệp. — Nuôi trồng thuỷ sản.
+— Điều kiện giao thông : — : :
+— Thiếu nước về mùa vận tải thuận lợi. — Bò sữa (ven thành phố
+khô. lớn), gia cầm.
+— Lúa, lúa có chất lượng
+-—Cácdảiphùsa ngọ — Có thị trường rộng lớn cao.
+
+. các vùng đất phèn, là vùng Đông Nam Bộ. . ợ
+ự›ng đất w'zẵ. Ể „ ng F _.. — Trình độ thâm canh l qu i nghiệp .
+bằng : — Điều kiện giao thông cou. ấ điẾt hàng ngày (mía, đay, cói).
+
+ù — Vịnh biển nông, ngư vận tải thuận lợi. d n s - n
+song trường rộng hoá, sử dụng nhiều — Cây ăn quả nhiệt đới.
+
+Củu ê — Có mạng lưới dô thị máy móc, vật tư nông _ Tn u sản (đặc biệt là
+Long “Cácvùngrùngngập  vừavànhỏ cócáccơ  nghiệp. ư.)ẵ ~
+g mặn có tiềm năng để sở công nghiệp chế :
+nuôi trồng thuỷ sản. biến. — Gia cầm (dặc biệt là
+vịt đàn).
+108
+
+--- Trang 110 ---
+3. Những thay đổi trong tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở nước ta
+a) Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp của nước ta trong những năm qua thay đổi
+theo hai hướng chính
+
+— Tăng cường chuyên môn hoá sản xuất, phát triển các vùng chuyên canh quy
+mô lớn đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu. Điều này xảy ra đặc biệt
+mạnh ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là những
+vùng có nhiều tiềm năng đề sản xuất nông nghiệp hàng hoá.
+
+- Đây mạnh đa dạng hoá nông nghiệp, đa dạng hoá kinh tế nông thôn. Việc
+đầy mạnh đa dạng hoá nông nghiệp cho phép khai thác hợp lí hơn các sự đa
+dạng, phong phú của điều kiện tự nhiên, sử dụng tốt hơn nguồn lao động,
+tạo thêm việc làm và nông sản hàng hoá, mặt khác cũng giảm thiều rủi ro
+nếu thị trường nông sản có biến động bất lợi. Cũng chính quá trình này đã
+tăng cường thêm sự phân hoá lãnh thô nông nghiệp.
+
+Bảng 25.2. Xu hướng thay đổi trong cơ cấu sản phẩm nông nghiệp theo vùng
+Lúa gạo + ++ + + — = +++^
+Trâu, bò x n - ++ m - - =
+Lợn ++2 +t+7 + v - Ễ + 2
+Gia cầm +++^ +++^
+Thuỷ sản +2 1472 _2 n
+nước ngọt
+Chè búp +++ - - +72
+Cà phê B ++1 +4^
+Cao su + - +#H72. ++Z2
+Dùa = ++2 +2 +++7
+Đay +++ àl ++7
+
+109
+
+--- Trang 111 ---
+Cói +t+72 ++Z + 2
+Đậu tuơng m ++^ ++4 +t+ à +
+Mía - - + + - + ++
+Điều B =n
+Chú thích : Mức độ tập trung sản xuất theo vùng lãnh thổ :
+rất cao +++ cao ++
+trung bình + không đáng kể —
+Xu hướng biến động :
+tăng 7 giảm I
+tăng mạnh * giảm mạnh +
+Đọc bảng 25.2, theo hàng ngang, hãy nêu đặc điểm phân bố sản xuất lúa gạo và
+thuỷ sản nước ngọt ; theo cột, hãy trình bày các sản phẩm nông nghiệp chuyên
+môn hoá của Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Củu Long ; xu hướng
+biến đổi trong sản xuất các sản phẩm này.
+b) Kinh tế trang trại có bước phát triển mới, thúc đẩy sản xuất nông -
+lâm nghiệp và thuỷ sản theo hướng sản xuất hàng hoá
+Kinh tế trang trại ở nước ta phát triển từ kinh tế hộ gia đình, nhưng
+từng bước đã đưa nông nghiệp thoát khỏi tình trạng tự cấp, tự túc lên
+sản xuất hàng hoá. Số lượng trang trại cả nước phân theo loại hình sản
+xuất như sau :
+Bảng 25.3. Số lượng và cơ cấu trang trại phân theo loại hình sản xuất
+Tổng số 61017 - 1000 113730 1000
+Trồng cây hàng năm 21754 357 32611 287
+Trồng cây lâu năm 16578 272 22918 20,1
+Chăn nuôi 1761 29 16708 147
+Lâm nghiệp 1668 cẠ 2661 23
+Nuôi trồng thuỷ sản 17016 27,8 34202 30,1
+Sảnxuấtkinhdoanhiổnghợp 2240 c 4630 41
+110
+
+--- Trang 112 ---
+Số lượng trang trại
+60000
+58582
+
+50000
+
+40000
+
+30000
+
+20000
+
+15864
+9637 10082
+100001 - n - 9623
+0
+Trungdu Đống bằng Bắc Duyên hải Tây Nguyễn r Đông = Đống bằng
+miển núi sôngHồng Trung Bộ Nam Nam Bộ sống
+Bắc Bộ Trung Bộ Cửu Long
+IE”]| Trước năm 1995 [ElTrừ1996đến1999 |[ - ] Từ2000 đến 2005
+
+Hình 25. Số lượng trang trại phân theo năm thành lập trang trại và phân theo vùng
+
+Quan sát hình 25 và dụa vào kiến thúc đã học, hãy giải thích tại sao kinh tế trang
+
+trại lại rất phát triển ở Đồng bằng sông Củu Long ?
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Hãy lấy ví dụ chứng minh rằng các điều kiện tự nhiên tạo ra nền
+chung của sự phân hoá lãnh thổ nông nghiệp, còn các nhân tố
+kinh tế - xã hội làm phong phú thêm và làm biến đổi sự phân
+hoá đó.
+
+2. Hãy tìm sự khác nhau trong chuyên môn hoá nông nghiệp giữa :
+
+- Trung du và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên.
+- Đồng bằng sông Hồng với Đồng bằng sông Cửu Long.
+Thử tìm cách giải thích nguyên nhân của sự khác nhau đó.
+
+3. Tại sao việc phát triển các vùng chuyên canh nông nghiệp kết hợp
+công nghiệp chế biến lại có ý nghĩa rất quan trọng đối với tổ chức
+lãnh thổ nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn ?
+
+l1I
+
+--- Trang 113 ---
+l Một sô vấn đề phát triển
+và phân bô công nghiệp
+Hạ thủy tàu 5,3 vạn tấn tại nhà máy đóng tàu Hạ Long (Quảng Ninh)
+. ÁSA/e,
+"
+i N E E \YNN
+TIP
+
+--- Trang 114 ---
+Bai =~s§ Cơ cấu ngành công nghiệp
+Í. Cơ cấu công nghiệp theo ngành
+
+— Cơ cấu công nghiệp theo ngành được thê hiện ở tỉ trọng giá trị sản xuất
+của từng ngành (nhóm ngành) trong toàn bộ hệ thống các ngành công
+nghiệp. Nó được hình thành phù hợp với các điều kiện cụ thề ở trong và
+ngoài nước trong mỏôi giai đoạn nhất định.
+Cơ cấu ngành của công nghiệp nước ta tương đối đa dạng :
+Theo cách phân loại hiện hành, nước ta có 3 nhớm với 29 ngành công nghiệp.
+Đó là nhóm công nghiệp khai thác (4 ngành), nhóm công nghiệp chế biến
+(23 ngành) và nhớm sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước (2 ngành).
+Trong cơ cấu ngành công nghiệp hiện nay đang nói lên mớt số ngành
+trọng điểm, đó là các ngành có thế mạnh lâu dài, mang lại hiệu quả cao về
+kinh tế — xã hội và có tác động mạnh mẽ đến việc phát triên các ngành kinh
+tế khác, như : công nghiệp năng lượng, công nghiệp chế biến lương thực —
+thực phẩm, công nghiệp dệt - may, công nghiệp hoá chất — phân bón -
+cao su, công nghiệp vật liệu xây dựng, công nghiệp cơ khí - điện tử...
+Cơ cấu ngành của công nghiệp nước ta đang có sự chuyền dịch rõ rệt
+nhằm thích nghi với tình hình mới đề có thể hội nhập vào thị trường khu
+vực và thế giới.
+
+Năm 1986 Năm 2005
+[ ] Công nghiệp chế biến Công nghiệp khai thác
+[~ ] Công nghiệp sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước
+Hình 26.1. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo giá thục tế phân theo 3 nhóm
+ngành (%)
+113
+
+--- Trang 115 ---
+Quan sát biểu đồ, hãy nhận xét về sụ chuyển dịch cơ cấu công nghiệp
+
+theo ngành của nước ta.
+
+— Đê ngành công nghiệp nước ta đáp ứng được những nhu cầu mới của đất
+nước, vấn đề đặt ra là tiếp tục hoàn thiện cơ cấu ngành theo các hướng
+chủ yếu sau đây :
+
++ Xây dựng một cơ cấu ngành công nghiệp tương đối linh hoạt, thích
+nghi với cơ chế thị trường, phù hợp với tình hình phát triên thực tế
+của đất nước cũng như xu thế chung của khu vực và thế giới.
+
++ Đây mạnh các ngành công nghiệp chế biến nông — lâm - thuý sản,
+công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng ; tập trung phát triển công
+nghiệp khai thác và chế biến dầu khí ; đưa công nghiệp điện lực đi
+trước một bước. Các ngành khác có thể điều chính theo nhu cầu của
+thị trường trong và ngoài nước.
+
++ Đâu tư theo chiều sâu, đôi mới trang thiết bị và công nghệ nhằm nâng
+cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm.
+
+2. Cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ
+
+— Hoạt động công nghiệp tập trung chủ yếu ở một số khu vực.
+
+Ở Bắc Bộ, Đồng bằng sông Hồng và vùng phụ cận là khu vực có mức
+
+độ tập trung công nghiệp vào loại cao nhất trong cả nước. Từ Hà Nội,
+
+hoạt động công nghiệp với chuyên môn hoá khác nhau lan toả theo nhiều
+hướng dọc các tuyến giao thông huyết mạch. Đó là hướng Hải Phòng -
+
+Hạ Long — Cẩm Phả (cơ khí, khai thác than, vật liệu xây dựng), Đáp
+
+Cầu - Bắc Giang (vật liệu xây dựng, phân hoá học), Đông Anh - Thái
+
+Nguyên (cơ khí, luyện kim), Việt Trì — Lâm Thao (hoá chất, giấy),
+
+Hoà Bình - Sơn La (thuy điện), Nam Định — Ninh Bình - Thanh Hoá
+
+(dệt — may, điện, vật liệu xây dựng).
+
+Ở Nam Bộ hình thành một dải công nghiệp, trong đó nồi lên các trung
+
+tâm công nghiệp hàng đầu của nước ta như Thành phố Hồ Chí Minh
+
+(lớn nhất cả nước về giá trị sản xuất công nghiệp), Biên Hoà, Vũng Tàu
+
+và Thủ Dầu Một. Hướng chuyên môn hoá ở đây rất đa dạng, trong đó có
+
+một vài ngành công nghiệp tương đối non trẻ, nhưng lại phát triển mạnh
+như khai thác dầu khí, sản xuất điện, phân đạm từ khí.
+114
+
+--- Trang 116 ---
+M N G n N N N | CHÚ GIẢI
+ơ-'J s `
+ìa_ . 3 ""'Ịn T KHAI THÁC KHOÁNG BẢN
+Ì VỆ Ể ; ỡễl . X H ồg cN 222 S @ đ (7) Than, dầu, khí ® ® @ Sẩt, đồng, npetit
+A ”1 = J^,ì«Qẫ —< ể DÁC NGÀNH OÔNG NGHIỆP
+\Ủ SÁ EN ) x n ffl'ỳ _ | X# Nhộtđệm,tuỷđiện Ê @ Dật may tực phẩm
+N *Ơ;'4'f’~,ữ’fĩí..".f’”Ễ²ẵ` Š Õ Luyệnkimđen.màu ⁄  Khaithác và
+: - 7 6ảỤìỵ'ỪẸl.Ễ“Ổ›-'›ì`~"' # %) Cơ khí, đện tử dmlbhúhmuh
+„ z | E 2ZFuwin =25: LỤạ
+i- ¬-A A $ đ ii y ang. —....GỘ Biêngisuố i
+ˆ _/ m iỄ 0 L 160 - Z7Dkm
+-
+# A
+„ .. 1 \,_\
+N ì % S ,
+. «f"ẵ N Z^ 7 wk'g.,` quản
+. _ TamK A Ù
+— — \__t -Đ.tÿ 9
+N Af LnsNe Ề
+THÁI LAN l —Z x Ầ S
+H e x Ù Ken Tum. `
+` > \ 'l'ul-Iz:I
+.
+NhmẤ&n x
+S % ï Ểhì Ể" ỊỉJ' PO~J' .
+, aa
+DỮ Cả Mao. l S „ @ ` ’ L . ..
+Hình 26.2. Công nghiệp chung
+115
+
+--- Trang 117 ---
+Dọc theo Duyên hải miền Trung, ngoài Đà Nẵng là trung tâm công
+nghiệp quan trọng nhất còn có một số trung tâm khác (Vinh, Quy Nhơn,
+Nha Trang...).
+
+Ở những khu vực còn lại, nhất là vùng núi, công nghiệp phát triển chậm,
+phân bố phân tán, rời rạc.
+
+Dụa vào hình 26.2 hoặc Atlat Địa lí Việt Nam, hãy trình bày sự phân hoá lãnh
+thổ công nghiệp của nước ta.
+
+— Sự phân hoá lành thổ công nghiệp ở nước ta là kết quả tác động của
+hàng loạt nhân tố. Những khu vực tập trung công nghiệp thường gắn liền
+với sự có mặt của tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động có tay nghề,
+thị trường, kết cấu hạ tầng và vị trí địa lí thuận lợi. Ngược lại, ở trung
+du và miền núi còn gặp nhiều hạn chế trong phát triển công nghiệp là do
+sự thiếu đồng bộ của các nhân tố trên, đặc biệt là giao thông vận tải.
+Hiện nay, do việc khai thác hiệu quả các thế mạnh vốn có, Đông
+Nam Bộ đã trở thành vùng dân đầu với tỉ trọng chiếm hơn 1/2 tổng giá
+trị sản xuất công nghiệp của cả nước ; tiếp theo là vùng Đồng bằng sông
+Hồng và Đồng bằng sông Cửứu Long, nhưng tỉ trọng thấp hơn nhiều. Chiỉ
+riêng 3 vùng này đã chiếm khoảng 80% giá trị sản xuất công nghiệp của
+cả nước. Các vùng còn lại có tỉ trọng hầu như không đáng kêề.
+
+3. Cơ cấu công nghiệp theo thành phần kinh tế
+Nhờ kết quả của công cuộc Đồi mới, cơ cấu công nghiệp theo thành
+phần kinh tế đã có những thay đôi sâu sắc.
+: Khu vực có vốn đầu tư
+usss u s
+Hình 26.3. Cơ cấu công nghiệp theo thành phần kinh tế
+116
+
+--- Trang 118 ---
+Trong những năm gần đây, các thành phần kinh tế tham gia hoạt động
+công nghiệp đã được mớ rộng nhằm phát huy mọi tiềm năng cho việc
+phát triên sản xuất. Xu hướng chung là giảm mạnh tí trọng của khu vực
+Nhà nước, tăng tỉ trọng của khu vực ngoài Nhà nước, đặc biệt là khu
+vực có vốn đầu tư nước ngoài. Năm 20035, tỉ trọng trong giá trị sản xuất
+công nghiệp ở nước ta của các khu vực tương ứng là 25,1%, 31,2%
+và 43,7%.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Chứng minh rằng cơ cấu ngành của công nghiệp nước ta tương đối
+đa dạng.
+2. Tại sao nước ta có sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành ?
+3. Chứng minh rằng cơ cấu công nghiệp của nước ta có sự phân hoá
+về mặt lãnh thổ. Tại sao lại có sự phân hoá đó ?
+4. Hãy nêu nhận xét về cơ cấu công nghiệp theo thành phần kinh tế
+của nước ta.
+T
+` MộtŸgócÌkhuïcông(nghiệp/NhơngTrạch"(Đồng!Nai)
+117
+
+--- Trang 119 ---
+Vấn đê phát triền
+một số ngành công nghiệp trọng điểềm
+Í. Công nghiệp năng lượng
+Công nghiệp năng lượng bao gồm 2 phân ngành : khai thác nguyên,
+nhiên liệu (than, dầu khí, kim loại phóng xạ) và sản xuất điện.
+Dẩukhí |( Cácloại ì( Thuỷ điện | Nhiệtđiện || (Cấc loại
+khác khác
+Hình 27.1. Sơ đồ cơ cấu ngành công nghiệp năng lượng
+a) Công nghiệp khai thác nguyên, nhiên liệu
+— Công nghiệp khai thác than
+Dụa vào bản đồ Địa chất — Khoáng sản Việt Nam (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam)
+và kiến thúc đã học, hãy trình bày về tài nguyên than của nước ta (các loại, trũ
+luợng, phân bố).
++ Than antraxit tập trung ở khu vực Quảng Ninh với trữ lượng hơn
+3 tí tấn, cho nhiệt lượng 7000 — 8000 calo/kg.
+Than nâu phân bố ở Đồng băng sông Hồng, có trữ lượng hàng chục tỉ tấn
+tính đến độ sâu 300 — 1000m, nhưng điều kiện khai thác khó khăn.
+Than bùn có ở nhiều nơi, song tập trung nhiều ở Đồng bằng sông Cửu
+Long, đặc biệt là khu vực U Minh.
++ Trong những năm gần đây, sản lượng than khai thác liên tục tăng và
+đạt hơn 34 triệu tấn (năm 20035).
+118
+
+--- Trang 120 ---
+— Công nghiệp khai thác dầu khí
+
++ Dâầu khí của nước ta tập trung ở các bề trầm tích chứa dầu ngoài thềm
+lục địa với trữ lượng vài tỉ tấn dầu và hàng trăm tỉ m khí. Hai bể trầm
+tích có triển vọng nhất về trữ lượng và khả năng khai thác là bê Cửu
+Long và bê Nam Côn Sơn.
+
++ Nước ta mới bắt đầu khai thác dầu mỏ từ năm 1986. Sản lượng
+tăng liên tục và đạt 18,5 triệu tấn năm 2005. Ngoài việc khai
+thác, ngành công nghiệp lọc — hoá dầu ra đời với nhà máy lọc dầu
+Dung Quất (Quảng Ngãi), công suất 6,5 triệu tấn/näm. Khí tự nhiên
+cũng đang được khai thác, đặc biệt là dự án Nam Côn Sơn đưa khí từ mỏ
+Lan Đỏó, Lan Tây về cho các tuốc bin khí của nhà máy điện Phú Mỹ và
+Cà Mau. Ngoài ra, khí còn là nguyên liệu đề sản xuất phân đạm (Phú Mỹ,
+Cà Mau).
+
+Triệu tấn m i
+35 60
+3%I
+521
+30 50
+25
+40
+20
+267 30
+15
+20
+10 147 18
+84
+Bmi: _ 10
+48
+0 0
+1990 1995 2000 2005 Năm
+ElDẩumỏ HH Than —8— Điện
+Hình 27.2. Sản lượng than, dầu mỏ và điện của nước ta
+119
+
+--- Trang 121 ---
+-Ĩ~_ũ_`_______`_ — i E _.. __—…, Cl'll'J(ẵlẨl
+\\\ s FFẦỂItẦ TRƯUNG QUỐC NHÀ MÁY ĐI���N HỆ THỐNG TRAM VÀ
+— a ĐƯỜNG DÂY TẢI ĐIỆN
+u n \ c>xc . ;| 1000MW 1000 MW
+Ĩ\_ . Ễ11T""' g.ỳưf\J Ử bai Nhiệtđiện — Đường dây 500kV
+R) ỵ`ì. - ẩ` : ) — V—.._k * W Thuýđiện {——— Đưỡng dây 220kV
+\ ạ 2smia S‹ W Phú Lương U N a I Nhà máy thuỷ điện ©  Trạm 500kV
+— V e MÀ PHS L uang b 22 ' đangxâydf0 - „ Trom/ZguV
+j b Ể_" : —“" K E Mð than địa phương (dUuØi 1 triệu tấn / năm)
+v \ Wẵủ` `Ìjỉg,LịÌ ] Vùng than Quảng Ninh (trên 10 triệu tấn / năm)
+l —.'- OT*ì`_"'Y*ủơ . C Cọng vì : ® Dấu ® Kh
+r~ v EX7 Gmang/ l n ợ ởc' ¬s=== - Biện gới quốc øa
+S e `. quảng jl" Ở L 90 180 270km
+À k.-—b===cii===Ỉil e==ii=iioerel
+\""'~. N \ mh A" r
+ÙÍ N '
+\` À %
+c S &»mxre
+v Ù — XẬ nee [
+K O / i .
+\1`\ . a v N . < ẠỞỈ
+s- m _ ~Ð. Lý Sơn
+T .C.t 9
+n= — n -. v / đ m â ì
+ư : Ẻ\AỤỂ …_.z_ề'ấ\*;a›wgaỷ Ử"4“'r1_"'lI"II
+ầi J cJ__` “"\J\ ,' 's°"`Ể, Hănh `
+QQÐ. Thể Ch A Ban Liêu * b N n .ỷ
+Ỹ 5 ¬ S .. èý .
+c * r ư
+Hình 27.3. Công nghiệp năng lượng
+120
+
+--- Trang 122 ---
+b) Công nghiệp điện lực
+Hãy phân tích nhũng thế mạnh về tụ nhiên đối với việc phát triển công nghiệp
+điện lục của nước ta.
+
+- Nước ta có nhiều tiềm năng đề phát triển công nghiệp điện lực. Sản
+lượng điện tăng rất nhanh, từ 5,2 tỉ kWh năm 1985 lên gần 52,1 tikWh
+năm 2005. Về cơ cấu sản lượng điện phân theo nguồn, trong giai đoạn
+1991 — 1996 thuỷ điện luôn chiếm hơn 70%. Đến năm 2005, ưu thế
+lại nghiêng về sản xuất điện từ than và khí với khoảng 70% sản lượng,
+trong đó tỉ trọng cao nhất thuộc về điêzen - tua bin khí (45,6%). Về
+mạng lưới tải điện, đáng chú ý nhất là đường dây siêu cao áp 500 kV
+từ Hoà Bình đến Phú Lâm (TP. Hồ Chí Minh) dài 1488km.
+
+— Tiềm năng về thuý điện của nước ta rất lớn. Về lí thuyết, công suất có
+
+thế đạt khoảng 30 triệu kW với sản lượng 260 - 270 tỉ kWh. Tiềm năng
+này tập trung chủ yếu ở hệ thống sông Hồng (37%) và hệ thống sông
+Đồng Nai (19%).
+Hàng loạt nhà máy thuỷ điện có công suất lớn đang hoạt động
+như Hoà Bình (trên sông Đà, 1920 MW), Yaly (trên hệ thống
+sông Xê Xan, 720 MW), Trị An (trên sông Đồng Nai, 400 MV),
+Hàm Thuận — Đa Mi (trên sông La Ngà ; Hàm Thuận 300 MW,
+Đa Mi 175 MW), Đa Nhim (trên sông Đa Nhim, 160 MW), Thác Bà
+(trên sông Chảy, 110 MVW)... Hiện nay, Nhà nước đang triển khai
+xây dựng nhiều nhà máy thuỷ điện khác như : Sơn La (trên sông Đà,
+2400 MW), Tuyên Quang (trên sông Gâm, 342 MVV....
+
+— (Cơ sở nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện ở miền Bắc là than, chủ
+yếu từ các mỏ tại Quảng Ninh. Còn ở miền Trung và miền Nam lại
+dựa vào nguồn dầu nhập nội. Từ sau năm 1995, có thêm khí tự nhiên
+phục vụ cho các nhà máy điện chạy bằng tuốc bin khí ở Bà Rịa, Phú
+Mỹ và Cà Mau.
+
+Các nhà máy nhiệt điện lớn của nước ta ở miền Bắc có Phả Lại I và 2
+(chạy bằng than, công suất tương ứng là 440 MW và 600 MW),
+Uông Bí và Uông Bí mở rộng (than, 150 MW và 300 MW), Na Dương
+
+121
+
+--- Trang 123 ---
+(than, 110 MW), Ninh Bình (than, 100 MW) ; ở miền Nam có Phú Mỹ
+1,2,3, 4 (khí, 4164 MW), Bà Rịa (khí, 411 MW) thuộc Bà Rịa - Vũng
+Tàu, Hiệp Phước (dầu, 375 MW), Thủ Đức (dầu, 165 MW) thuộc
+TP. Hồ Chí Minh, Cà Mau 1 và 2 (khí, 1500 MVW)...
+2. Công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm
+Công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm là một trong những
+ngành công nghiệp trọng điểm với cơ cấu ngành đa dạng nhờ nguồn
+nguyên liệu tại chỗ phong phú và thị trường tiêu thụ rộng lớn ở trong và
+ngoài nước.
+Chế biến sản phẩm Chế biến sản phẩm Chế biến thuỷ,
+Chè, ||Rượu Sửa và | Thịt và
+Xay elcà phê,| bia, | Sản || các sán| các sản || Nước Tôm, Sản
+xát thuốc | nước | phẩm | phẩm | phẩm || mắm cá Í phả
+lá ngọt || khác || từ sữa | từ thịt khác
+Hình 27.4. Cơ cấu ngành công nghiệp chế biến lương thục, thực phẩm
+Hãy giải thích vì sao công nghiệp chế biến lương thục, thực phẩm là ngành công
+nghiệp trọng điểm của nước ta hiện nay.
+122
+
+--- Trang 124 ---
+Bảng 27. Cơ sở nguyên liệu, tình hình sản xuất và phân bố một số
+phân ngành của công nghiệp chế biến lương thục, thực phẩm ở nước ta
+1. Chế biến sản phẩm trồng trọt
+Hà Nội, TP. Hồ Chí
+: n a E u Minh, các tỉnh thuộc
+Xayxát - Vừngdống bằng, - Khoảng 9 tiệU n png bằng sống Cửu
+ữ gạo, ng Long, Đồng bằng sông
+Hồng
+Đồng bằng sông Củu
+á ã H N Long, Đông Nam Bộ,
+Đườngmía  28-30vạn ha mía ửoang - Bắc Trung Bộ
+dường/năm : n
+và Duyên hải
+Nam Trung Bộ
+Trung du và miền núi
+Chè 10-12vanhachè  12vạn tấn (búp khô) Bắc Bộ,
+Tây Nguyên
+a Ẩ — n G SI Tây Nguyên,
+Cà phê Gần 50vạnhacàphê  80vạan tân cà phê nhân Đông Nam Bộ
+Rượu,bia  Mộtphần nguyên liệu 160 — 220 triệu lít rượu, ã Ổ N
+nước ngọt nhập 1,3-1,4T lít bia n 0 u
+2. Chế biến sản phẩm chăn nuôi
+n - T Các dô thị lớn và các
+aỄa về Sâ) c Các gợ sở chăn nuôi —. Mp m địa phương chăn nuôi
+phẩm tù sũa bơ, pho mát bò
+Thịt và sản Eáo cø eỗ chấn n Thịt hộp, lạp xường, Hà Nội
+phẩm tù thịt xúc xích... và TP. Hồ Chí Minh
+123
+
+--- Trang 125 ---
+3. Chế biến thuỷ, hải sản
+Nước mám Cá biển 1902000604 | CS TÀ Đhạn H
+Phú Quốc
+_ Đánh bắt và nuôi Đóng hộp n O S SH
+Tôm, cá " : Long và một số vùng
+trồng Đông lạnh ¿
+khác
+Dụa vào bảng 27, hãy nêu các nơi phân bố chủ yếu của từng phân ngành và
+giải thích.
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Tại sao công nghiệp năng lượng lại là ngành công nghiệp trọng điểm
+của nước ta ?
+
+2. Hãy xác định các nhà máy thuỷ điện lớn nhất của nước ta trên bản
+đồ (lược đồ) và giải thích sự phân bố của chúng.
+
+3. Phân tích cơ cấu ngành công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm
+(cơ sở nguyên liệu, tình hình sản xuất và phân bố).
+
+~—_.
+x 4R-. k=
+z m#ÝC | l Ñ - c
+"Nhàmáy-điện-Phú|My Ke s ee ế đ E u s E N H-
+124
+
+--- Trang 126 ---
+Bai =si Vấn đề tồ chức lãnh thồ công nghiệp
+l. Khái niệm
+Tô chức lãnh thô công nghiệp là sự sắp xếp, phối hợp giữa các quá trình
+và cơ sở sản xuất công nghiệp trên một lãnh thô nhất định đề sử dụng
+hợp lí các nguồn lực sản có nhằm đạt hiệu quả cao về các mặt kinh tế,
+xã hội và môi trường.
+Tổ chức lãnh thô công nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá
+trình đối mới kinh tế — xã hội của nước ta. Đây là một trong những công
+cụ hữu hiệu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
+2. Gác nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới tổ chức lãnh thổ công nghiệp
+W
+thiên nhiên kinh tế — xã hội
+Khoáng l Nguồn Tài Dâncu \£ Trungtâm ìƒ Điều kiện Vốn ` Công l Tổ chức
+sản nước nguyên và lao kinh tế và khác nghệ | quản lí
+khác động mạng lưới (vốn,
+N nguyên
+liệu...)
+Hình 28.1. Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới tổ chức lãnh thổ công nghiệp
+Dụa vào sơ đồ trên, hãy phân tích các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới tổ chúc
+lãnh thổ công nghiệp.
+125
+
+--- Trang 127 ---
+5. Các hình thức chủ yếu về tổ chức lãnh thổ công nghiệp
+Căn cú vào kiến thức đã học ở lớp 10, hãy nêu các hình thúc tổ chúc lãnh thổ
+công nghiệp.
+a) Điểm công nghiệp
+Dụa vào kiến thức đã học ở lớp 10, hãy nêu những đặc điểm chính của điểm
+công nghiệp.
+Ở nước ta có nhiều điểm công nghiệp. Các điểm công nghiệp đơn lẻ
+thường hình thành ở các tỉnh miền núi của Tây Bắc, Tây Nguyên.
+Hãy xác định một số điểm công nghiệp trên hình 26.2 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam).
+b) Khu công nghiệp
+
+- Khu công nghiệp (được hiều là khu công nghiệp tập trung) là hình thức
+tổ chức lãnh thôổ công nghiệp mới được hình thành ở nước ta từ những
+năm 90 của thế ki XX cho đến nay. Đây là khu công nghiệp do Chính
+phủ (hoặc cơ quan chức năng được Chính phủ uy nhiệm) quyết định
+thành lập, có ranh giới địa lí xác định, chuyên sản xuất công nghiệp
+và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp, không có dân cư
+sinh sống.
+
+Ở nước ta, ngoài khu công nghiệp tập trung còn có khu chế xuất (chế
+biến đề xuất khẩu) và khu công nghệ cao.
+Hãy kể tên một vài khu công nghiệp tập trung ở địa phương (nếu có).
+
+— Tính đến tháng 8 — 2007 cả nước đã hình thành 150 khu công nghiệp tập
+trung, khu chế xuất, khu công nghệ cao (với tông diện tích đất tự nhiên
+là hơn 32.3 nghìn ha). Trong số này có 90 khu đã đi vào hoạt động (gần
+19,8 nghìn ha) và 60 khu đang trong giai đoạn giải phóng mặt bằng,
+xây dựng cơ bản.
+
+Các khu công nghiệp tập trung phân bố không đồng đều theo lãnh thó.
+Tập trung nhất là ở Đông Nam Bộ (chủ yếu là Thành phố Hồ Chí Minh,
+Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu), sau đó đến Đồng bằng sóng
+Hồng (phần lớn ở Hà Nội, Hải Phòng) và Duyên hải miền Trung. Ơ các
+vùng khác, việc hình thành các khu công nghiệp tập trung còn hạn chế.
+Tại sao các khu công nghiệp tập trung lại phân bố chủ yếu ở Đông Nam Bộ,
+Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải miền Trung ?
+
+126
+
+--- Trang 128 ---
+c) Trung tâm công nghiệp
+Hãy trình bày nhũng đặc điểm chính của trung tâm công nghiệp.
+Trong quá trình công nghiệp hoá ở nước ta, nhiều trung tâm công nghiệp
+đã được hình thành. Dựa vào vai trò của trung tâm công nghiệp trong sự
+phân công lao động theo lành thô, có thê phân thành các nhóm sau đây :
+— Các trung tâm có ý nghĩa quốc gia gồm có Thành phố Hồ Chí Minh
+và Hà Nội.
+— Các trung tâm có ý nghĩa vùng như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Tho...
+— Các trung tâm có ý nghĩa địa phương như Việt Trì, Thái Nguyên,
+Vinh, Nha Tranp...
+Còn căn cứ vào giá trị sản xuất công nghiệp, có thê chia các trung tâm
+công nghiệp thành các trung tâm rất lớn (Thành phố Hồ Chí Minh), các
+trung tâm lớn (Hà Nội, Hải Phòng, Biên Hoà, Thủ Dầu Một, Vũng Tàu),
+các trung tâm trung bình (Việt Trì, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần Tho...)...
+Quan sát hình 28.2 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy xác định các trung tâm công
+nghiệp rất lớn và lớn, nêu cơ cấu ngành của môi trung tâm.
+d) Vùng công nghiệp
+Trình bày nhũng dặc điểm chính của vùng công nghiệp.
+Theo quy hoạch của Bộ Công nghiệp (năm 2001), cả nước được phân
+thành 6 vùng công nghiệp :
+— Vùng 1 : Các tính thuộc Trung du và miền núi Bắc Bộ (trừ Quảng Ninh).
+— Vùng 2 : Các tính thuộc Đồng bằng sông Hỏóng và Quảng Ninh,
+Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tìĩnh.
+- Vùng3 : Các tỉnh từ Quảng Bình đến Ninh Thuận.
+— Vùng 4 : Các tỉnh thuộc Tây Nguyên (trừ Lâm Đồng).
+— Vùng 5 : Các tỉính Đông Nam Bộ, Bình Thuận, Lâm Đồng.
+— Vùng 6 : Các tính thuộc Đồng bằng sông Cửu Long.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Thế nào là tổ chức lãnh thổ công nghiệp ?
+2. So sánh các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở nước ta.
+3. Căn cứ vào kiến thức đã có, bản đồ Công nghiệp chung (hoặc Atlat
+Địa lí Việt Nam), hãy giải thích tại sao Thành phố Hồ Chí Minh và
+Hà Nội là 2 trung tâm công nghiệp lớn nhất nước ta.
+127
+
+--- Trang 129 ---
+: Thực hành : Vẽ biều đồ, nhận xét và giải
+Bài 29 "
+thích sự chuuền dịch cơ cấu công nghiệp
+Í. Cho bảng số liệu :
+Bảng 29.1. Giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế
+(giá thục tế)
+(Đơn vị : tỉ đồng)
+Nhà nước 74 161 249 085
+Ngoài Nhà nước (tập thể, tu nhân, cá thể) 35682 308854
+Khu vục có vốn đdầu tư nước ngoài 39589 433110
+Vẽ biêu đồ thích hợp nhất thê hiện cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp
+phân theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1996 và năm 2005. Nêu
+nhận xét.
+2. Cho bảng số liệu :
+Bảng 29.2. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo vùng lãnh thổ
+(Đơn vị : %)
+Đồng bằng sông Hồng 171 197
+Trung du và miền núi Bắc Bộ 69 46
+Bắc Trung Bộ 32 24
+128
+
+--- Trang 130 ---
+Duyên hải Nam Trung Bộ 53 47
+Tây Nguyên 13 07
+Đông Nam Bộ 49.6 55,6
+Đồng bằng sông Củu Long 112 8,8
+Không xác định 54 35
+Hãy nhận xét về sụ chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo vùng
+lãnh thổ của nước ta năm 1996 và năm 2005.
+
+4. Dựa vào hình 26.2 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam) và kiến thức đã học, hãy giải
+thích tại sao Đông Nam Bộ là vùng có tí trọng giá trị sản xuất công nghiệp
+lớn nhất cả nước ?
+
+pá .
+Nhà:!máÿđiệnfCàïMấu —- + >
+129
+
+--- Trang 131 ---
+jv ˆ A fẵ’i\ Ỉ-ỉ- ^ ỵ7l'a ]`l1- 7.. ;ỉq
+Mộột số vân đề phát triển
+À nhân 1j^'f~' nơành l'*' VỊI
+› và phân bô các ngành dịch vụ
+Cầu Bãi Cháy (Quảng Ninh)
+: n
+: 1
+_ : _.. » 5 ~ 1_-J'T , 'f. - Tỉ Ẹĩ`~.u".-._'Ị_t-'I'f n I 4 -
+130
+
+--- Trang 132 ---
+Bài 30 Vấn đề phát triển ngành giao thông
+vận tàải và thông tin liên lạc
+
+Í. Giao thông vận tải
+Mạng lưới giao thông vận tải của nước ta phát triển khá toàn diện, gồm
+nhiều loại hình vận tải khác nhau.
+
+a) Đường bộ (đường ô tô)
+Trong những năm gần đây, nhờ huy động các nguồn vốn và tập trung
+đầu tư nên mạng lưới đường bộ đã được mớở rộng và hiện đại hoá.
+Về cơ bản, mạng lưới đường ô tô đã phủ kín các vùng.
+Các tuyến đường chính :
+Hai trục đường bộ xuyên quốc gia là quốc lộ 1 và đường Hồ Chí Minh
+(đang xây dựng). Quốc lộ 1 chạy suốt từ cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn)
+đến Năm Căn (Cà Mau) dài 2300 km, là tuyến đường xương sống của
+cả hệ thống đường bộ nước ta, nối các vùng kinh tế (trừ Tây Nguyên) và
+hâu hết các trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Đường Hồ Chí Minh là
+trục đường bộ xuyên quốc gia thứ hai, có ý nghĩa thúc đây sự phát triển
+kinh tế — xã hội của dải đất phía tây đất nước.
+Dựụa vào hình 30 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam) hãy kể tên một số tuyến đường bộ
+quan trọng theo hướng đông ~ tây.
+Trong quá trình hội nhập quốc tế, hệ thống đường bộ Việt Nam cũng
+đang hội nhập vào hệ thống đường bộ trong khu vực với các tuyến thuộc
+mạng đường bộ xuyên Á trên lãnh thỏ Việt Nam.
+
+b) Đường sắt
+Tông chiều dài đường sắt nước ta là 3143 km.
+Đường sắt Thống Nhất (Hà Nội — TP. Hồ Chí Minh) dài 1726 km, chạy
+theo chiều dài đất nước, gần như song song với quốc lộ 1, tạo nên một
+trục giao thông quan trọng theo hướng bắc - nam.
+
+131
+
+--- Trang 133 ---
+Các tuyến đường khác là : Hà Nội — Hải Phòng, Hà Nội — Lào Cai,
+Hà Nội — Thái Nguyên, Hà Nội - Đồng Đăng, Lưu Xá— Kép — Uong Bí-
+Bài Cháy.
+Các tuyến đường thuộc mạng đường sắt xuyên Á trên lãnh thổ Việt Nam
+đang được xây dựng, nâng cấp đề đạt tiêu chuẩần đường sắt ASEAN.
+c) Đường sông
+Nước ta có nhiều sông ngòi nhưng mới chỉ sử dụng khoảng 11 000 km
+vào mục đích giao thông.
+Vận tải đường sông chủ yếu tập trung trong một số hệ thống sông chính :
+— Hệ thống sông Hóng - Thái Bình.
+- Hệ thống sông Mê Công - Đồng Nai.
+- Một số sông lớn ở miền Trung.
+d) Ngành vận tải đường biển
+Đường bờ biên dài 3260 km, nhiều vũng, vịnh rộng, kín gió và nhiều
+đảáo, quần đảo ven bờ, nằm trên đường hàng hải quốc tế... là những điều
+kiện thuận lợi đề nước ta phát triển giao thông đường biên.
+Các tuyến đường biên ven bờ chủ yếu là theo hướng bắc — nam. Quan
+trọng nhất là tuyến Hải Phòng — Thành phố Hồ Chí Minh, dài 1500 km.
+Các cảng biến và cụm cảng quan trọng là : Hải Phòng, Cái Lân, Đà Nẵng —
+Liên Chiêu = Chân Mây, Dung Quất, Nha Trang, Sài Gòn — Vũng Tàu -
+Thị Vải.
+Dựa vào hình 30, hãy kể tên một số đường biển của nuớc ta.
+e) Đường hàng không
+Hàng không là ngành non trẻ nhưng có bước tiến rất nhanh nhờ có chiến
+lược phát triên táo bạo, nhanh chóng hiện đại hoá cơ sở vật chất.
+Cả nước có 22 sân bay, trong đó có 5 sân bay quốc tế.
+132
+
+--- Trang 134 ---
+u n 70077972 ugggc: CHÚ GIẢI
+_ a n l T | C/ấ — Đườn sốt
+, — I . N — 1 — Đường ðĐô, số đườn
+ồ“\~."'*-e"Ik ) ( esmya, ~ - 2Essuvi t›ml-l6<J|:l|lll:ulull
+- N Hề Ng à - | Ố -——--—— Đường biển
+ˆ dhevSEnều _ đđ . g + ốc tế
+¡ s gexBEnt ả_Ầ› Ị' n Sân bay qu
+- s i "` ` 'y ỀẦỘ J"aỹs.pfỉĩ’ œ a ffl Cửa khẩu quốc tế
+, / ' li’liÌ` ý ỂcỌ` hì Š x<-=¬ ¬¬ Biến giới quốc ga
+: - . h` u u ã s 241 . ®— 180 270km
+c E : “"ĩig Í ¬ LongVi ° `.______, _—. .. 1 ..
+c m m ê : ' ¡
+lỉII_,1fiỂ_ỊnẨ C ỵjl ỳ : : Ể 2
+S = ⁄ /" \.ẹ \ Đ.THãi Nam c
+""-. \.lJ.Ị ˆ S (ue n “ //clK
+= = fỊ.] `ịf` ""\G ì`\ - // !
+,, n m \\ - X r : ~ /
+N rN& GI Ố Ù - Š z l
+c ` . ìầ`x\ e J
+: \\ "_\ . t
+Chls -—ềãÐøm . u ;
+N, 8 GánG A e _ * = Jl
+ầk T N m .. /
+A N II ` xGa e l 5
+`r`\u`ầ B ""Ắ'ìả—.ì“' l.'ă`\ì"Ể`.Q`Q` ỂJỀ uìỂ" JI l®
+z ¬ Ñ 1ịJ T4] ` & N N gu fd 4 /
+THÁI LAN L S H r Š
+— ˆ t A N U
+"} - C gaoi i T %
+E ì Bờ Y ¬ Ầ — —
+. R I NH u Ư ,Ạ'I - u Ầ Ẩ
+I_fo u\_. \\ ủả-._,,. 'Ắ ÍIầ s _ |Ì SẢỉb #
+ỉf . E Jw; v LẠ Il L ề Ộ/
+a Q 4 nà Ểl mmtỉ b ở `Iẹ/
+\ ( - S lš Ữ s Ỉx"Í
+- - . Ý nUỔ - và c. c.
+i ¬ /Ä H `[J' C ñ Ã j'Ộ [14J BÚ s I P =
+. ầ /j x : E u “*Ì `› s f'Ắ" P / 5
+\ " Ì_L.f*ĩ.p ẨểL T s
+, Ô NH - ỀỆvwả'â"r'ũìẳv Đ.Cf - S 4
+T ĐPumœeŒ - i fẹ—ư . n S .X
+. RAC3GIÁ T U N N &N<—¬<=|]~ Š ] - *
+ỳl_ X v N E À t N% : ¬ Ÿ
+G ,|/ s J J S N. ; j» - s
+T n n cồi s : t ạ ..
+N m J;/ I Ủ C s “đa c 1' A cần
+26 ag, c gp MLcJ'"HE"à' / :
+4 — Q S shònKhoai - f | / N .Ị
+Hình 30. Giao thông
+133
+
+--- Trang 135 ---
+Các tuyến bay trong nước được khai thác trên cơ sở 3 đầu mối chủ yếu
+là : Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Ngoài ra, chúng ta đã mở các
+đường bay đến nhiều nước trong khu vực và trên thế giới.
+
+g) Đường ống
+Vận chuyên bằng đường ống ngày càng phát triển, gắn với sự phát triển
+của ngành dầu khí. Ngoài tuyến đường ống vận chuyền sản phâm xăng
+dầu B12 (Bải Cháy — Hạ Long) tới các tỉnh Đồng bằng sông Hồng, các
+đường ống dân khí từ nơi khai thác dầu khí ngoài thềm lục địa vào đất
+liền đã được xây dựng và đi vào hoạt động.
+
+2. Ngành thông tin liên lạc
+Thông tin liên lạc gồm 2 hoạt động chính là bưu chính và viên thông.
+
+a) Bưu chính
+Đặc điềểm nồi bật của ngành bưu chính là có tính phục vụ cao, mạng
+lưới rộng khắp. Toàn bộ mạng lưới Bưu chính Việt Nam có hơn 300 bưu
+cục với bán kính phục vụ là 5,85 km/bưu cục, khoảng 18 nghìn điềm
+phục vụ với mật độ bình quân 2,3 km/điểm và hơn 8 nghìn điểm bưu
+điện — văn hoá xã.
+Hãy kể tên một số loại hình dịch vụ của ngành buu chíh nuớc ta.
+Tuy vậy, hoạt động bưu chính vẫn còn những hạn chế : mạng lưới phân
+bố chưa hợp lí, công nghệ nhìn chung còn lạc hậu, quy trình nghiệp vụ
+ở hầu hết các địa phương vân mang tính thủ công, chưa tương xứng với
+chuần quốc tế, thiếu lao động có trình độ cao...
+Trong giai đoạn tới, ngành bưu chính sẽ phát triển theo hướng cơ giới
+hoá, tự động hoá, tin học hoá nhằm đạt trình độ hiện đại ngang tầm các
+nước tiên tiến trong khu vực ; bên cạnh các hoạt động công ích sẽ đây
+mạnh các hoạt động kinh doanh đề đưa Bưu chính trở thành ngành kinh
+doanh hiệu quả.
+
+b) Viên thông
+Ngành viên thông ở nước ta có đặc điểm nồi bật là tốc độ phát triển
+nhanh vượt bậc và đón đầu được các thành tựu kĩ thuật hiện đại.
+
+134
+
+--- Trang 136 ---
+— Trước thời kì Đôi mới, mạng lưới và thiết bị viên thông cũ kĩ lạc hậu ;
+
+các dịch vụ viên thông nghèo nàn, chỉ dừng ở mức phục vụ cho các cơ
+quan, các doanh nghiệp nhà nước và một số cơ sở sản xuất.
+Những năm gần đây, Viên thông Việt Nam tăng trưởng với tốc độ cao,
+đạt mức trung bình 30%/năm, đến năm 2005 Việt Nam đã có trên
+15,8 triệu thuê bao điện thoại, đạt 19 thuê bao/100 dân. Điện thoại đã
+đến được hầu hết các xã trong toàn quốc.
+Công tác nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học - kĩ thuật, công
+nghệ mới, hiện đại đang được chú trọng đầu tư. Mạng viên thông với kĩ
+thuật analog lạc hậu được thay bằng mạng kĩ thuật số, tự động hoá cao
+và đa dịch vụ. Các tuyến truyền dân liên tỉính viba và cáp quang đã đạt
+tiêu chuần vào loại cao nhất hiện nay. Việt Nam có trên 5000 kênh đi
+quốc tế qua các hệ thống thông tin vệ tinh và cáp biền hiện đại.
+
+- Mạng lưới viên thông ở nước ta tương đối đa dạng và không ngừng
+phát triển.
+
++ Mạng điện thoại : bao gồm mạng nội hạt và mạng đường dài, mạng
+cố định và mạng di động.
+
+Nhìn chung, mạng điện thoại và số máy điện thoại tăng với tốc độ rất
+
+nhanh ; trong vòng 15 năm, từ năm 1990 đến năm 2005, số thuê bao
+
+điện thoại đã tăng 112 lần ; về kĩ thuật, công nghệ đã được số hoá hoàn
+toàn. Tuy vậy, vân có sự phân bố rất không đều giữa các vùng và các
+địa phương trong từng vùng.
+
++ Mạng phi thoại : đang được mở rộng và phát triển với nhiều loại hình
+dịch vụ mới, kĩ thuật tiên tiến bao gôm : mạng Fax, mạng truyền
+trang báo trên kênh thông tin.
+
++ Mạng truyền dân : được sử dụng với rất nhiều phương thức khác
+nhau như : mạng dây tr��n, mạng truyền dân Viba, mạng truyền dân
+cáp sợi quang, mạng viên thông quốc tế...
+
+Mạng lưới viên thông quốc tế ngày càng phát triển mạnh, hội nhập với
+
+thế giới qua thông tin vệ tinh và cáp biên. Năm 2005, Việt Nam có hơn
+
+7,5 triệu người sử dụng Internet, chiếm 9,0% dân số, thuộc hạng cao ở
+
+châu Á.
+
+135
+
+--- Trang 137 ---
+Câu hỏi và bài tập
+1. Hãy nêu vai trò của giao thông vận tải và thông tin liên lạc trong sự
+phát triển kinh tế - xã hội.
+2. Cho bảng số liệu :
+Cơ cấu vận tải năm 2004
+(Đơn vị : %)
+Đường sắt 11 90 30 37
+Đường bộ 844 645 663 141
+Đường sông 139 7,0 20.0 70
+Đường biển 0,1 03 10,6 749
+Đường hàng không 05 192 01 03
+Phân tích bảng số liệu trên, nhận xét về cơ cấu vận tải hành
+khách và cơ cấu vận chuyển hàng hoá phân theo loại hình vận
+tải ở nước ta.
+3. Hãy nêu những đặc điểm nổi bật của ngành bưu chính và ngành
+viễn thông ở nước ta.
+136
+
+--- Trang 138 ---
+I:Ell Vấn đề phát triền thương mại. du lịch
+Í. Thương mại
+a) Nội thương
+Sau khi đất nước bước vào công cuộc Đôi mới, cả nước đã hình thành
+thị trường thống nhất, hàng hoá phong phú, đa dạng đáp ứng nhu cầu
+ngày càng tăng của nhân dân.
+Nội thương đã thu hút sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.
+38
+'. ẽ_› .
+Năm 1995 Năm 2005
+[ ] Khuvực Nhà nước [ ] Khuvựcngoài Nhà nước
+ã Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài
+Hình 31.1. Cơ cấu tổng múc bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ phân theo thành
+phần kinh tế (%)
+Hãy nhận xét cơ cấu tổng múc bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ phân theo
+thành phần kinh tế của nước ta.
+b) Ngoại thương
+Sau Đôi mới, thị trường buôn bán ngày càng được mở rộng theo hướng
+đa dạng hoá, đa phương hoá. Việt Nam đã trở thành thành viên của Tổ
+chức Thương mại thế giới (WTO) và hiện có quan hệ buôn bán với phần
+lớn các nước và vùng làãnh thổ trên thế giới.
+137
+
+--- Trang 139 ---
+%
+100
+80
+60
+20
+0
+1990 1992 1995 1999 2005 Năm
+Hình 31.2. Cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu của nước ta giai đoạn 1990 — 2005 (%)
+Quan sát hình 31.2, hãy nhận xét về sụ thay đổi cơ cấu xuất, nhập khẩu của
+nước ta trong giai đoạn 1990 — 2005.
+Nhờ việc mở rộng và đa dạng hoá thị trường, kim ngạch xuất khâu của
+nước ta liên tục tăng lên.
+TỈUSD
+40
+368
+35
+30 324
+Ả 158
+15
+11 11,6 145
+10
+58 94
+5128 28 s
+E, 41
+1990 1992 1984 1998 1998 2000 2005 Năm
+—9—- Xuấtkhẩu ——a—— Nhập khẩu
+Hình 31.3. Giá trị xuất, nhập khẩu của nước ta, giai đoạn 1990 — 2005
+138
+
+--- Trang 140 ---
+Hãy nhận xét và giải thích tình hình xuất khẩu của nuớc ta giai đoạn
+1990 - 2005.
+Các mặt hàng xuất khẩu của nước ta bao gồm hàng công nghiệp nặng và
+khoáng sản, hàng công nghiệp nhẹ và tiều thủ công nghiệp, hàng nông,
+làâm, thuỷ sản. Tuy nhiên, tỉ trọng hàng chế biến hay tiỉnh chế tương đối
+thấp và tăng chậm. Hàng gia công còn lớn (90 — 95% hàng dệt — may)
+hoặc phải nhập nguyên liệu (60% đối với giày dép).
+Thị trường xuất khẩu lớn nhất hiện nay là Hoa Kì, Nhật Bản và
+Trung Quốc.
+Kim ngạch nhập khẩu của nước ta tăng lên khá nhanh. Điều đó phản
+ánh sự phục hồi và phát triển của sản xuất, nhu cầu tiêu dùng cũng như
+đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
+Quan sát hình 31.3, hãy nhận xét về tình hình nhập khẩu của nước ta.
+Các mặt hàng nhập khâu của nước ta bao gồm chủ yếu là nguyên liệu,
+tư liệu sản xuất và một phần nhỏ là hàng tiêu dùng.
+Các thị trường nhập khẩu chủ yếu của nước ta là khu vực châu Á -
+Thái Bình Dương và châu Âu.
+2. Du lịch
+a) Tài nguyên du lịch
+
+Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách
+mạng, các giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có
+thê được sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản đề hình
+thành các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo ra sự hấp dân du lịch.
+Tài nguyên du lịch bao gồm 2 nhóm : tài nguyên tự nhiên và tài nguyên
+nhân văn.
+Căn cú vào Atlat Địa lí Việt Nam, hình 31.5 và sơ đồ sau, hãy trình bày về tài
+nguyên du lịch của nước ta.
+
+139
+
+--- Trang 141 ---
+khác
+* 4vạn di tích
+* 125 bãi Hơn 30 m ..
+~ š - Ễ s nghìn được | Quanh
+biến Sông, hồ vườn quốc - Š : ˆ
+n Đa . . xếp hạng) năm Làng nghề
+* 2disản Nước gia S . s -
+n n dạng _ s ‹ * 3di sản Tập Văn nghệ
+thiên nhiên : khoáng, Động vật - u N
+n Phân . - văn hoá vật [| trung dân gian
+thế giới : nước hoang dã, mữa _ Ể Ẩ
+hoá : n thể và 2 vào mùa |# Am thực...
+200 hang nóng thuỷ hải n n X
+đnE _ di sản văn xuân
+: hoá phi vật
+thể thế giới
+Hình 31.4. Các loại tài nguyên du lịch của nước ta
+` zbt\ . .` } 3 j lợi .
+i - ì í c - ˆ IẦ
+liháciBán[GiốCH(Gao
+140
+
+--- Trang 142 ---
+w 122 N Gg :
+. x T\\ G CHÚ GIẢI
+: a Ị'~\ Ề/"f—~J,F" _ R ""' O1'l|.|l-u1t-l-lc|lll!lcl.l6t".dll C)Tllll'ultnủ.lH'l'lfl`.l'lu
+z`*“*=›ỉỉ\ | \ầ"\"Ix`.\Q`ị"aỉ`o`*”ÝẨ x "B i ( U Ö TÀI NGUYÊN DU LỊCH TỰ NHIÊN
+, - u . 1rg_(f›²Ề~ễ\Jả"Ệ`ÍểỂ;ẠẢẵiỄĨỉP_zF…'_J__jỉ'IÌ~“~ Ể @ Dị gốn thiện nhiện thế giới © Nước khoáng
+GG ""~—.f.=ạ_'1_ểị_s_Iỉả'._'lr'_'—`›Ỉ` ¡ “"'vqễ v n Iong Ø Hang, đặng Š Thắng cảnh
+Ơ__f_f:"""Ỉlỉ'ỊJ Qhàu i ạ`.ẹf_Ễ"— : ] TÀI NGUYÊN DU LỊCH NHẮN VĂN
+C H / 4
+c ế .. ‹r Ñ @ nDiuảnvanhosmếg - /, Lễ nạ tuyển thống
+, Ẩ"` — \ Ư s Ý' S) Di9ehlchsửcách mạng {BỂÌ Làng nghề cổ truyển
+Z AAÌNKG Cắ: %`ỊÙ'_Ị En :
+u . ẨM [T T J .. Bengdaoe
+_ xPHô 5 Cửs Lò s 0 50 B0O trên SOÔm
+N c 0 % 1800 270km
+- : ỉĩ…ịỹvĩk\s -um
+^% à ng
+— ⁄ a lền z ng
+'P O 3 TN
+G ~ A Lù Ạgỉ’_:.' Ồ s
+THÁI LAN Q L xiugam - 5
+— I , "Đ Lý Gm
+E x`ẸI5,./~"` ( K n ựì Ểgị_.Ảz Mỹ K è
+l L G uản TP . ® H Ñ gợi t
+— Ìn . lềr'Ấ]Ỉ b `
+`²`_ ~ Ỉì E đ‹ Jj" G " Ổ Vinh Ván Phong
+ỳ«¬~ C Á Mỹ U C Ð Ö ) enl, $
+Vĩnh Xương n S _y›.;ÌB'Ị'SỈ I / Y Yà Háo Ñ
+-. Hà Tn à Ô MiE ) I 2 /IP. Hồ CN Mn
+Ộ'Đ'm ế - x x N N G u Ầ B
+- “ Mấẽ Cà Äếau “ấa 2aEm EE E nhn
+wGaMeu || x c:e.t:nluaun|gẸ S
+xhòn Khoai b _J
+Hình 31.5. Du lịch
+141
+
+--- Trang 143 ---
+b) Tình hình phát triển và các trung tâm du lịch chủ yếu
+Triệu lượt khách Nghìn 8 đồng
+18 s
+160
+15 . 30
+„ . 25
+96 20
+9 s l l 17
+IƯ Í 15
+6 55 l
+W .< 10
+3 ⁄ x
+H] A ` Ị
+L 03 |
+1991 1995 1997 1998 2000 2005 Năm
+Khách nộiđịa [-] Kháchquốctế —@—— Doanh thu từ du lịch
+Hình 31.6. Số lượt khách và doanh thu từ du lịch của nước ta
+Ngành du lịch của nước ta đa hình thành từ những năm 60 của thế kiỉ XX.
+Tuy nhiên, du lịch Việt Nam chỉ thật sự phát triển nhanh từ đầu thập ki 90
+cho đến nay nhờ chính sách Đổi mới của Nhà nước.
+Dụa vào hình 31.8, hãy phân tích và giải thích tình hình phát triển du lịch ở nước ta.
+Về phương diện du lịch, nước ta được chia thành ba vùng : vùng du
+lịch Bắc Bộ, vùng du lịch Bắc Trung Bộ, vùng du lịch Nam Trung Bộ và
+Nam Bộ.
+Các trung tâm du lịch lớn nhất của nước ta gồm có Hà Nội (ở phía
+bắc), Thành phố Hồ Chí Minh (ở phía nam), Huế — Đà Năng (ở miền
+Trung).
+Ngoài ra, nước ta còn một số trung tâm du lịch quan trọng khác như
+Hạ Long, Hải Phòng, Nha Trang, Đà Lạt, Cần Tho....
+142
+
+--- Trang 144 ---
+Câu hỏi và bài tập
+1. Dựa vào bảng số liệu :
+Cơ cấu giá trị xuất khẩu hàng hoá phân theo nhóm hàng của nước ta
+ỦDƠfÌ vị : %)
+H e n H à a c 2 | sg | ĐĐi
+khoáng sản
+Hàng công nghiệp nhẹ và
+- I - 285435 . 358 557 | đị0
+tiều thủ công nghiệp
+Hàng nông, lâm, thuỷ sản 462 . 5319 200 264 «í229
+Hãy vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện sự thay đổi cơ cấu giá trị
+xuất khẩu hàng hoá phân theo nhóm hàng và nêu nhận xét.
+
+2. Chứng minh rằng hoạt động xuất, nhập khẩu của nước ta đang có
+những chuyển biến tích cực trong những năm gần đây.
+
+3. Chứng minh rằng tài nguyên du lịch của nước ta tương đối phong
+phú và đa dạng.
+
+4. Dựa vào hình 31.5 và Atlat Địa lí Việt Nam, với tư cách như là một
+hướng dẫn viên du lịch, hãy giới thiệu tuyến du lịch xuyên Việt
+(tài nguyên du lịch, các trung tâm du lịch trên tuyến này).
+
+143
+
+--- Trang 145 ---
+. ⁄ Á ` l Ạ’
+l Địa lí các vùng kinh tế
+Khai thác dầu khí ở thềm lục địa vùng Đông Nam Bộ
+4 _
+~ P
+— l \ N l " 3
+144
+
+--- Trang 146 ---
+Vấn đề khai thác thế mạnh
+Ở Trung du và miền núi Bác Bộ
+Í. Khái quát chung
+
+Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ gồm các tính :
+Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình (thuộc Tây Bắc) ; Lào Cai, Yên
+Bái, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn,
+Thái Nguyên, Bắc Giang và Quảng Ninh (thuộc Đông Bắc).
+Đây là vùng lãnh thổ có diện tích lớn nhất nước ta (trên 101 nghìn km”),
+số dân hơn 12 triệu người (năm 2006) chiếm khoảng 30,5% diện tích và
+14,2% số dân cả nước.
+Trung du và miền núi Bắc Bộ có vị trí địa lí đặc biệt, lại có mạng lưới
+giao thông vận tải đang được đầu tư, nâng cấp, nên ngày càng thuận lợi
+cho việc giao lưu với các vùng khác trong nước và xây dựng nền kinh
+tế mở.
+Hãy chúng minh nhận định trên.
+Trung du và miền núi Bắc Bộ có tài nguyên thiên nhiên đa dạng, có khả
+năng đa dạng hoá cơ cấu kinh tế, gồm những thế mạnh về công nghiệp
+khai thác và chế biến khoáng sản, thuỷ điện, nền nông nghiệp nhiệt đới
+có cả những sản phâm cận nhiệt và ôn đới, phát triển tổng hợp kinh tế
+biển và du lịch.
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng thưa dân. Mật độ dân số ở miền
+núi 50 — 100 người/km®, ở trung du 100 — 300 người/km”. Vì vậy, có
+sự hạn chế về thị trường tại chô và về lao động, nhất là lao động lành
+nghề. Đây là vùng có nhiều dân tộc ít người ; đồng bào có kinh nghiệm
+trong sản xuất và chinh phục tự nhiên. Tuy nhiên, tình trạng lạc hậu và
+nạn du canh du cư... còn ở một số tộc người.
+Đây cũng là vùng căn cứ địa cách mạng, có di tích lịch sử Điện Biên Phủ.
+Cơ sở vật chất kĩ thuật đã có nhiều tiến bộ ; tuy nhiên, ở vùng núi cơ sở
+vật chất kĩ thuật còn nghèo, dẻ bị xuống cấp. Ớ trung du, cơ sở vật chất
+ki thuật được tập trung nhiều hơn.
+
+145
+
+--- Trang 147 ---
+2. Khai thác, chế biến khoáng sản và thuỷ điện
+Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng giàu tài nguyên khoáng sản bậc
+nhất nước ta. Các khoáng sản chính là than, sắt, thiếc, chì - kẽm, đồng,
+apatit, pyrit, đá vôi và sét làm xi măng, gạch ngói, gạch chịu lửa...
+Tuy nhiên, việc khai thác đa số các mỏ đòi hỏi phải có các phương tiện
+hiện đại và chi phí cao.
+Dụa vào bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy kế tên
+các loại khoáng sản chủ yếu và tên các mỏ chính ở Trung du và miền núi Bắc Bộ
+(có thể lập thành bảng).
+Vùng than Quảng Ninh là vùng than lớn bậc nhất và chất lượng
+than tốt nhất Đông Nam Á. Hiện nay, sản lượng khai thác đã vượt
+mức 30 triệu tấn/năm. Nguồn than khai thác được chủ yếu dùng
+làm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện và đề xuất khâu. Trong
+vùng có nhà máy nhiệt điện Uông Bí và Uông Bí mở rộng (Quảng
+Ninh) tông công suất 450 MW, Cao Ngạn (Thái Nguyên) 116 MV,
+Na Dương (Lạng Sơn) 110 MW. Trong kế hoạch sẽ xây dựng nhà máy
+nhiệt điện Cầm Phả (Quảng Ninh) công suất 600 MW.
+Tây Bắc có một số mỏ khá lớn như mỏ quặng đồng - niken
+(Sơn La), đất hiếm (Lai Châu). Đông Bắc có nhiều mỏ kim loại,
+đáng kể hơn cả là mỏ sắt (Yên Bái,, kẽm - chì (Chợ Điển -
+Bắc Kạn), đồng - vàng (Lào Cai), thiếc và bôxit (Cao Bằng). Mỗi năm
+vùng sản xuất khoảng 1000 tấn thiếc.
+Các khoáng sản phi kim loại đáng kề có apatit (Lào Cai). Môi năm khai
+thác khoảng 600 nghìn tấn quặng đề sản xuất phân lân.
+Các sông suối có trữ năng thuy điện khá lớn. Hệ thống sông Hồỏng
+(11 triệu kW) chiếm hơn 1/3 trữ năng thuý điện của cả nước. Riêng sông
+Đà chiếm gần 6 triệu kW. Nguồn thuỷ năng lớn này đã và đang được
+khai thác như nhà máy thuy điện Thác Bà trên sông Chảy (110 MW), nhà
+máy thuý điện Hoà Bình trên sông Đà (1920 MW). Hiện nay, đang triển
+khai xây dựng nhà máy thuy điện Sơn La trên sông Đà (2400 MW), thuỷ
+điện Tuyên Quang trên sông Gâm (342 MW). Nhiều nhà máy thuyỷ điện
+nhỏ đang được xây dựng trên phụ lưu của các sông. Việc phát triển thuý
+điện sẽ tạo ra động lực mới cho sự phát triển của vùng, nhất là việc khai
+thác và chế biến khoáng sản trên cơ sở nguồn điện rẻ và dồi dào. Nhưng
+với những công trình kĩ thuật lớn như thế, cần chú ý đến những thay đối
+không nhỏ của môi trường.
+
+146
+
+--- Trang 148 ---
+: \" đi s : ^N_
+CHÚ GIẢI .< G $
+L s /4— =
+CÔNG NGHIỆP B — .. Š A metepv
+- l.
+Ữ""'ì" NÔNG NGHIỆP CÁC YẾU TỐ KHÁC
+Œ Khastháothan Ø Khaithóc bôni \líìI1lItGtìat=lịnẹÌ1rI.lvl1lltonlc.<=ItIlfur\\Jtìi Cữa khẩu
+Œ Khathácst “@ Khaithácthiếc : a i ® Điểmdulịch
+# Khathócđồng À Khaithácgpett Vũng nông, lâm kết hợp @ Disän thiên nhiên thế gới
+% Nhiệt điện II Thủy điện đang xây dựng (>—“]  vũng rừng giâu và rung bình ——Ь  ường sắt
+# Thöyđện < Chếbiến lãm sản z' Cây ăn quả Ể Hối —[T]——  Đưỡng bộ, số đường
+% Goki Ø Chế biến lượng thực, C Quế ———---- . Ranh giới fnh
+$® Đóng tàu thực phẩm 49 Trêu N Bò c. Ranh giữ vùng
+Ổ Hốachết Š Luyện kimđemn .m=:rm: Biênglới quốc gia
+© Luyện kim màu 0 45 L 135 km
+x . IL. . .. . ..... J
+Hình 32. Khai thác một số thế mạnh chủ yếu của Trung du và miền núi Bắc Bộ
+3. Trồng và chế biến cây công nghiệp, cây dược liệu, rau quả
+cận nhiệt và ôn đới
+Trung du và miền núi Bắc Bộ có phần lớn diện tích là đất feralit trên đá
+phiến, đá vôi và các đá mẹ khác, ngoài ra còn có đất phù sa cô (ở trung
+du), đất phù sa ở dọc các thung lũng sông và các cánh đồng ở miền núi
+như Than Uyên, Nghia Lộ, Điện Biên, Trùng Khánh...
+Khí hậu của vùng mang đặc điểm nhiệt đới ầm gió mùa, có mùa đông
+lạnh, lại chịu ảnh hướng sâu sắc của điều kiện địa hình vùng núi.
+147
+
+--- Trang 149 ---
+Đông Bắc địa hình tuy không cao, nhưng lại là nơi chịiu ảnh hưởng mạnh
+nhất của gió mùa Đông Bắc, nên có mùa đông lạnh nhất nước ta. Tây Bắc
+tuy chiu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc yếu hơn, nhưng do nền địa
+hình cao nên mùa đông vân lạnh. Bởi vậy, Trung du và miền núi Bắc Bộ
+có thế mạnh đặc biệt đề phát triển các cây công nghiệp có nguồn gốc cận
+nhiệt và ôn đới. Đây chính là vùng chè lớn nhất cả nước, với các loại chè
+nôi tiếng ở Phú Thọ, Thái Nguyên, Yên Bái, Hà Giang, Sơn La.
+Ở các vùng núi giáp biên giới của Cao Bằăng, Lạng Sơn, cũng như trên
+vùng núi cao Hoàng Liên Sơn, điều kiện khí hậu rất thuận lợi cho việc
+trồng các cây thuốc quý (tam thất, đương quy, đỏ trọng, hồi, thảo quả...),
+các cây ăn quả như mận, đào, le. Ở Sa Pa có thể trồng rau ôn đới và sản
+xuất hạt giống rau quanh năm, trồng hoa xuất khâu.
+Khả năng mở rộng diện tích và nâng cao năng suất cây công nghiệp, cây
+đặc sản và cây ăn quả của Trung du và miền núi Bắc Bộ còn rất lớn,
+nhưng gặp khó khăn là hiện tượng rét đậm, rét hại, sương muối và tình
+trạng thiếu nước về mùa đông. Mạng lưới các cơ sở công nghiệp chế
+biến nông sản chưa tương xứng với thế mạnh của vùng.
+Việc đầy mạnh sản xuất cây công nghiệp và cây đặc sản sẽ cho phép
+phát triển nền nông nghiệp hàng hoá có hiệu quả cao và có tác dụng hạn
+chế nạn du canh, du cư trong vùng.
+4. Chăn nuôi gia súc
+Trung du và miền núi Bắc Bộ có nhiều đồng có, chủ yếu trên các cao
+nguyên ở độ cao 600 — 700m. Các đồng cỏ tuy không lớn, nhưng ở đây
+có thể phát triển chăn nuôi trâu, bò (lấy thịt và lấy sữa), ngựa, dê. Bò
+sữa được nuôi tập trung ở cao nguyên Mộc Châu (Sơn La). Trâu, bò thịt
+được nuôi rộng rãi, nhất là trâu. Trâu khoẻ hơn, ưa ầm, chịu rét giỏi hơn
+bò, dê thích nghi với điều kiện chăn thả trong rừng. Đàn trâu có 1,7 triệu
+con, chiếm hơn 1/2 đàn trâu cả nước. Đàn bò có 900 nghìn con, chiếm
+16% đàn bò cả nước (năm 20035).
+Hiện nay, những khó khăn trong công tác vận chuyên các sản phẩm
+chăn nuôi tới vùng tiêu thụ (đồng bằng và đô thị) đã hạn chế việc phát
+148
+
+--- Trang 150 ---
+triển chăn nuôi gia súc lớn của vùng. Thêm vào đó, các đồng cỏ cũng
+
+cần được cải tạo, nâng cao nắng suất.
+
+Do giải quyết tốt hơn lương thực cho người, nên hoa màu lương thực dành
+
+nhiều hơn cho chăn nuôi đã giúp tăng nhanh đàn lợn trong vùng ; tổng đàn
+
+lợn có hơn 5.8 triệu con, chiếm 21% đàn lợn cả nước (năm 20035).
+
+5. Kinh tế biển
+Trong điều kiện mở cửa nền kinh tế, thế mạnh này của Trung du và
+miền núi Bắc Bộ sẽ càng được phát huy. Vùng biển Quảng Ninh giàu
+tiềm năng, đang phát triển năng động cùng với sự phát triển của vùng
+kinh tế trọng điểm phía Bắc. Ở đây đang phát triển mạnh đánh bắt hải
+sản, nhất là đánh bắt xa bờ và nuôi trồng thuỷ sản. Du lịch biên — đảo
+đang đóng góp đáng kề vào cơ cấu kinh tế ; quần thể du lịch Hạ Long
+đã được xếp hạng vào danh mục Di sản thiên nhiên thế giới. Cảng Cái
+Lân (một cảng nước sâu) đang được xây dựng và nâng cấp, tạo đà cho
+sự hình thành khu công nghiệp Cái Lân...
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Tại sao nói việc phát huy các thế mạnh của Trung du và miền núi
+Bắc Bộ có ý nghĩa kinh tế lớn và ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc ?
+
+2. Hãy phân tích khả năng và hiện trạng phát triển cây công nghiệp và
+cây đặc sản trong vùng.
+
+3. Hãy phân tích khả năng và hiện trạng phát triển chăn nuôi gia súc
+lớn của vùng.
+
+4. Hãy xác định trên bản đồ các mỏ lớn trong vùng và phân tích những
+thuận lợi và khó khăn trong việc khai thác thế mạnh về tài nguyên
+khoáng sản của vùng.
+
+5. Hãy xác định trên bản đồ các trung tâm công nghiệp quan trọng
+của vùng.
+
+149
+
+--- Trang 151 ---
+Vấn đề chuuền dịch cơ cấu kinh tế
+theo ngành ở Đồng bằng sông Hồng
+Í. Các thế mạnh chủ yếu của vùng
+Vùng đồng bằng sông Hồng bao gồm 10 tỉnh, thành phố với diện tích gần
+15 nghìn km® (chiếm 4,5% diện tích tự nhiên toàn quốc) và số dân 18.2
+triệu người (chiếm 21,6% số dân cả nước) năm 2006(,
+Hãy kể tên các tỉnh, thành phố (tuơng đuơng cấp tỉnh) thuộc Đồng bằng
+sông Hồng.
+mé, | Khoáng | Dener- | Cos | n | mạm
+s |issdong | hatông | zuung, | khác
+* Trong - Đất °Phong j[-Thuỷ || * Đá -Lao |(* Mạng |(*Tương ||° Thị
+vùng nông phú |hảisản |với,sế,| động | lưới || đốitốt || trường
+kinhtế | nghiệp (-Nước -Dulch | cao |d@idào | giao |'Phục | 'Lịch
+ượng | 512% |dướiđất|-Cạng | lanh |- Có || thông || vụsản || sử khai
+điểm || diệntích | -Nước 'Than || kinh |- Điện, | xuất || thác
+-Giáp | đồng bằng | nóng, nâu ||nghiệm || nước đời lãnh
+các vùng || *Trongđói nước -Khí || vàtrình sống thổ
+vàvịnh | 70%là || khoáng tự độ
+Bắc Bộ || đất phù sa nhiên
+mầumỡ
+Hình 33.1. Sơ đồ các thế mạnh chủ yếu của Đồng bằng sông Hồng
+Dựa vào sơ dồ trên, hãy trình bày các thế mạnh của Đồng bằng sông Hồng.
+(1) Từ 1-8-2008, toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) và 4 xã : Đông Xuân, Tiến Xuân,
+Yên Bình, Yên Trung (thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình) đã sáp nhập vào thành phố Hà Nội.
+150
+
+--- Trang 152 ---
+2. Các hạn chế chủ yếu của vùng
+-— Đông bằng sông Hồng là vùng có số dân đông nhất, mật độ dân số của
+vùng lên đến 1 225 nguêJ'1/km², gấp khoảng 4,8 lần mật độ trung bình
+của cả nước (năm 2006).
+Hãy phân tích sức ép về dân số đối với việc phát triển kinh tế — xã hội ở Đồng
+bằng sông Hồng.
+SỐ dân đông, kết cấu dân số trẻ tất yếu dân đến nguồn lao động dồi
+dào. Trong điều kiện nền kinh tế còn chậm phát triển, việc làm, nhất
+là ở khu vực thành thị đã trở thành một trong những vấn đề nan giải Ở
+Đồng bằăng sông Hồng.
+- Nằm trong vùng có khí hậu nhiệt đới ầm gió mùa, Đồng bằng sông Hồng
+chịu ảnh hướng của nhiều thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán...
+Tài nguyên thiên nhiên ở Đồng bằng sông Hồng không thật phong phú,
+nhưng việc sử dụng lại chưa hợp l. Do việc khai thác quá mức dân đến
+một số loại tài nguyên (như đất, nước trên mặt...) bị xuống cấp. Đây là
+vùng thiếu nguyên liệu cho việc phát triên công nghiệp. Phần lớn nguyên
+liệu phải đưa từ vùng khác đến.
+— Việc chuyên dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, chưa phát huy hết thế mạnh
+của vùng.
+Các hạn chế về tụ nhiên đã ảnh hưởng nhu thế nào đến việc phát triển
+kinh tế — xã hội ở Đồng bằng sông Hồng ?
+3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và các định hướng chính
+a) Thực trạng
+%
+100
+1 `
+5U :
+495
+Ũ 46,6 -
+U 24 -
+16,8
+' Năm
+1988 1980 1995 2000 2005
+(-] Nông -lâm - ngư nghiệp I] Công nghiệp -xây dựng [=] Dịch vụ
+Hình 33.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở Đồng bằng sông Hồng
+15I
+
+--- Trang 153 ---
+Dụa vào biểu đồ trên, hãy nhận xét về sụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành
+ở Đồng băng sông Hồng.
+Cùng với cóng cuộc Đổi mới diễn ra trên phạm vi cả nước, cơ cấu kinh
+tế theo ngành của Đồng bằng sông Hồng đã có sự chuyên dịch theo chiều
+hướng tích cực. Tuy nhiên, sự chuyền dịch này còn chậm.
+1069 1079
+(\'Ầ\ t %C j I › Z ….r"' BẮC GIANG …ỹ"f—-' .\
+0 -S ) IK ) 9
+à v ; B\O m (œ:r\ 3 A.SY?
+›`\""'v", ử H `)4'Ẹl`keẮf":ề\-7Ễ4:\Ìg'V›t` x "m, . ạl 5
+\ Ả’ẸạỂ»;Ệ-ỆỄ'fẽ:_"'z,ũălẳ_íị\Ềf\ …Ẩ-p (1BÌNH; Ọ"' : ữẩỔ
+.”/NINH BÌNE <Zà
+. Ễa sội e /
+CHÚ GIẢI
+n'_—.tzw Q “Sản xuất hàng tiều dùng 4 “ân bay quốc tế
+i ® Khlwldí EE;I Nước khoáng `ầ Hải cảng
+wô [E2] wuae ee Gesenoiin
+[_ ] vòng vống cðy công nghệp S 0100:03/030/90/0g
+* Nhiệt đện # cakt lâu năm —  bường sắt
+Š luyệnkmdm 3v Đ8nỨ [ Ï vingnêng, Emkit lợp ————-— Ranh gới ứnh
+4 Sản xuất 000 ® Đứmtàu IE v s . Ranh gới vừng
+r75 Vạtl@uxAydụngt Ổ Hoáchất @ caymnquả Vũng đănh bết hải sắn
+Œi chế biến lương thực, thực phẩm
+Hình 33.3. Kinh tế Đồng bằng sông Hồng
+152
+
+--- Trang 154 ---
+b) Các định hướng chính
+
+— Việc chuyên dịch cơ cấu kinh tế có vai trò quan trọng ở Đồng bằng sông
+Hồng. Xu hướng chung là tiếp tục giảm tỉ trọng của khu vực I (nông -
+làm — ngư nghiệp), tăng nhanh tí trọng của khu vực II (công nghiệp -
+xây dựng) và khu vực II (dịch vụ) trên cơ sở đảm bảo tăng trưởng kinh
+tế với tốc độ nhanh, hiệu quả cao gắn với việc giải quyết các vấn đề xã
+hội và môi trường. Cho đến năm 2010, tí trọng của các khu vực tương
+ứng sẽ là 10%, 42% và 48%.
+
+— Việc chuyên dịch cơ cấu kinh tế trong nội bộ từng ngành có sự khác
+nhau, nhưng trọng tâm là phát triển và hiện đại hoá công nghiệp chế
+biến, các ngành công nghiệp khác và dịch vụ gắn với yêu cầu phát triển
+nền nông nghiệp hàng hoá.
+
++ Đối với khu vực I, giảm tỉ trọng của ngành trồng trọt, tăng tỉ trọng
+của ngành chăn nuôi và thuỷ sản. Riêng trong ngành trồng trọt lại
+giảm tỉ trọng của cây lương thực và tăng dần tí trọng của cây công
+nghiệp, cây thực phâm, cây ăn quả.
+
++ Đối với khu vực II, quá trình chuyên dịch gắn với việc hình thành
+các ngành công nghiệp trọng điểm đề sử dụng có hiệu quả các
+thế mạnh về tự nhiên và con người của vùng. Đó là các ngành
+chế biến lương thực - thực phẩm, ngành dệt may và da giày,
+ngành sản xuất vật liệu xây dựng, ngành cơ khí — kĩ thuật điện —
+điện tử.
+
++ Đối với khu vực III, du lịch là một ngành tiềm năng. Đồng bằng sông
+Hồng có nhiều thế mạnh về du lịch, đặc biệt ở Hà Nội và vùng phụ
+cận cũng như ở Hải Phòng. Trong tương lai, du lịch sẽ có vị trí xứng
+đáng trong nền kinh tế của vùng. Các dịch vụ khác như tài chính,
+ngân hàng, giáo dục - đào tạo... cũng phát triển mạnh nhằm đầy
+nhanh tốc độ chuyên dịch kinh tế.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Tại sao phải có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở
+Đồng bằng sông Hồng ?
+
+2. Phân tích những nguồn lực ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu
+kinh tế ở Đồng bằng sông Hồng.
+
+3. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở Đồng bằng sông Hồng
+diễn ra như thế nào ? Nêu những định hướng chính trong tương lai.
+
+153
+
+--- Trang 155 ---
+Thực hành : Phân tích mối quan hệ
+:PIE=⁄ giữa dân số vớói việc sản xuất
+lương thực ở Đồng bằng sông Hồng
+
+Cho bảng số liệu :
+
+Bảng 34. Số dân, diện tích gieo trồng, sản lượng và bình quân lương thục
+
+có hạt theo đầu nguời của Đồng băng sông Hồng và cả nước năm 1995
+
+và năm 2005
+Số dân (nghìn người) 16137 18028 71996 83106
+Diện tích gieo trồng cây
+lương thục có hạt (nghìn ha) ^AIR T e
+Sân lượng lượng thực có hại 5340 6518 26141 39622
+(nghìn tân)
+
+Bình quân lương thục có hạt 331 362 363 477
+(kg/người)
+
+1. Tính tốc độ tăng trưởng của các chỉ số trong bảng số liệu. So sánh
+tốc độ tăng trưởng của các chỉ số trên giữa Đồng bằng sông Hồng
+với cả nước.
+
+2. Tính tỉ trọng của Đồng bằng sông Hồng so với cả nước theo các chỉ
+số và nhận xét.
+
+3. Trên cơ sở xử lí số liệu đã cho, phân tích và giải thích mối quan hệ
+giữa dân số với việc sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Hồng.
+
+4. Dựa vào kết quả phân tích, hãy thử đề xuất các phương hướng
+giải quyết.
+
+154
+
+--- Trang 156 ---
+Vấn đề phát triền kinh tế - xã hội
+ở Bắc Trung Bộ
+Í. Khái quát chung
+
+Vùng Bắc Trung Bộ gồm các tỉính Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng
+Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế. Dãy núi Bạch Mã được coi là ranh
+giới tự nhiên giữa Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ. Bắc Trung
+Bộ có diện tích tự nhiên 51,5 nghìn km®, số dân 10,6 triệu người (năm
+2006). chiếm 15.6% diện tích và 12,7% số dân của cả nước.
+Hãy xác định trên bản đồ Hành chính Việt Nam vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
+của vùng Bắc Trung Bộ.
+Về mặt tự nhiên, Bắc Trung Bộ thuộc miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
+Ở Thanh Hoá và một phần Nghệ An, khí hậu có tính chất chuyền tiếp
+giữa Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ, vân còn chiu ảnh hướng
+khá mạnh của gió mùa Đông Bắc về mùa đông. Dây núi Trường Sơn
+Bắc, biên giới tự nhiên giữa Việt Nam và Lào với các đèo thấp, làm
+cho về mùa hạ có hiện tượng gió phơn Tây Nam thôi mạnh, nhiều ngày
+thời tiết nóng và khô. Nhưng ngay sau những ngày hạn hán, có thê bảo
+ập đến đem theo mưa lớn và nước lũ, triều cường gây thiệt hại cho sản
+xuất và đời sống.
+Về tài nguyên thiên nhiên, Bắc Trung Bộ có một số tài nguyên khoáng
+sản có giá trị như crômit, thiếc, sắt, đá vôi và sét làm xi măng, đá quý.
+Rừng có diện tích tương đối lớn. Các hệ thống sông Mã, sông Cả có giá
+trị về thuý lợi, giao thông thuỷ (ở hạ lưu) và tiềm năng thuý điện. Tiềm
+năng phát triển nông nghiệp có phần hạn chế, do các đồng bằng nhỏ hẹp,
+chỉ có đồng bằng Thanh — Nghệ - Tìĩnh là lớn hơn cả. Với diện tích vùng
+gò đồi tương đối lớn, Bắc Trung Bộ có khả năng phát triển kinh tế vườn
+rừng, chăn nuôi gia súc lớn. Dọc ven biên có khả năng phát triển đánh
+bắt và nuôi trồng thuỷ sản.
+Bắc Trung Bộ cũng có tài nguyên du lịch đáng kề, trong đó phải kề đến
+các bãi tắm nôi tiếng như : Sầm Sơn, Cửa Lò, Thiên Cầm, Thuận An,
+Lăng Cô ; Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng ; Di sản văn
+hoá thế giới Di tích cố đô Huế, Nhà nhạc cung đình Huế.
+
+155
+
+--- Trang 157 ---
+Về mặt kinh tế — xã hội, mức sống của dân cư còn thấp. Chiến tranh
+tuy đã lùi xa, nhưng hậu quả vân còn đề lại, nhất là ở vùng rừng núi. Cơ
+sở hạ tầng của vùng vân còn nghèo, việc thu hút các dự án đầu tư nước
+ngoài vân còn hạn chế. Với sự tập trung đầu tư cho vùng, nhất là với sự
+hình thành và phát triển của Vùng kinh tế trọng điệm miền Trung, trong
+tương lai gần, kinh tế của Bắc Trung Bộ sẽ có bước phát triển đáng kểề.
+2. Hình thành cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp
+Ở Duyên hải miền Trung nói chung, Bắc Trung Bộ nói riêng, vấn đề hình
+thành cơ cấu nông — lâm — ngư nghiệp có ý nghĩa lớn đối với sự hình
+thành cơ cấu kinh tế chung của vùng, vì nó không chỉ góp phần tạo ra
+cơ cấu ngành, mà còn tạo thế liên hoàn trong phát triển cơ cấu kinh tế
+theo không gian. So với công nghiệp cả nước, tí trọng của Bắc Trung Bộ
+còn nhỏ bé (chiếm khoảng 2,4% giá trị sản xuất công nghiệp của cả nước,
+năm 2005). Việc đầy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong giai
+đoạn hiện nay đòi hỏi phải phát huy các thế mạnh săn có của vùng, trong
+đó có thế mạnh về nông — lâm - ngư nghiệp.
+Rừng đầu nguồn
+RBừng, cây công nghiệp lâu năm
+Chăn nuôi gia súc lớn
+(g:
+Cây hàng năm, chăn nuôi lợn,
+gia cầm
+Bừng mập mặn
+rừng chắn cát, nuôi thuỷ sản
+= ¬==3=
+⁄Ạ
+Hình 35.1. Lát cắt từ Tây sang Đông thể hiện cơ cấu nông — lâm — ngu nghiệp của vùng
+Tại sao có thể nói sự hình thành cơ cấu nông — lâm — ngu nghiệp của vùng góp
+phần tạo thế liên hoàn trong phát triển cơ cấu kinh tế theo không gian ?
+a) Khai thác thế mạnh về lâm nghiệp
+Diện tích rừng của toàn vùng là 2,46 triệu ha, chiếm khoảng 20% diện
+tích rừng cả nước. Độ che ph�� rừng là 47,8% (năm 2006) chỉ đứng sau
+Tây Nguyên. Trong rừng có nhiều loại gỗ quý (táu, lim, sến, kiền kiền,
+156
+
+--- Trang 158 ---
+săng lẻ, lát hoa,...), nhiều lâm sản, chim, thú có giá trị. Hiện nay, rừng
+giàu chỉ còn tập trung chủ yếu ở vùng giáp biên giới Việt — Lào, nhiều
+nhất là ở Nghệ An, Thanh Hoá, Quảng Bình. Đáng chú ý là rừng sản
+xuất chỉ chiếm khoảng 34% diện tích, còn khoảng 50% diện tích là rừng
+phòng hộ và 16% là rừng đặc dụng. Hàng loạt lâm trường hoạt động
+chăm lo việc khai thác đi đôi với tu bồ và bảo vệ rừng.
+Việc bảo vệ và phát triển vốn rừng giúp bảo vệ môi trường sống của
+động vật hoang dã, giữ gìn nguồn gen của các loài động, thực vật quý
+hiếm, rừng còn có tác dụng điều hoà nguồn nước, hạn chế tác hại của
+các cơn lũ đột ngột trên các sông ngắn và dốc. Việc trồng rừng ven biền
+có tác dụng chắn gió, bão và ngăn không cho cát bay, cát chảy, lấn
+ruộng đồng, làng mạc.
+
+b) Khai thác tổng hợp các thế mạnh về nông nghiệp của trung du, đồng bằng và
+
+ven biển
+
+Vùng đồi trước núi có thế mạnh về chăn nuôi đại gia súc. Đàn trâu có
+khoảng 750 nghìn con (chiếm 1/4 đàn trâu cả nước), đàn bò có khoảng
+1,1] triệu con (chiếm hơn 1/5 đàn bò cả nước). Với diện tích đất badan tuy
+không lớn, nhưng khá màu mỡ, Bắc Trung Bộ đã hình thành một số vùng
+chuyên canh cây công nghiệp lâu năm (cà phê ở Tây Nghệ An, Quảng TỊ ;
+cao su, hồ tiêu ở Quảng Bình, Quảng Trị ; chè ở Tây Nghệ An).
+Ở các đồng bằng, phần lớn là đất cát pha, thuận lợi cho việc phát triển
+các cây công nghiệp hàng năm (lạc, mía, thuốc lá...) nhưng không
+thật thuận lợi cho cây lúa. Trong vùng đã hình thành các vùng chuyên
+canh cây công nghiệp hàng năm và các vùng lúa thâm canh. Bình quân
+lương thực theo đầu người vì vậy đã tăng khá (năm 2005 đạt khoảng
+348 kg/người).
+
+c) Đẩy mạnh phát triển ngư nghiệp
+Tuy không có các bãi cá lớn, nồi tiếng, nhưng các tính Bắc Trung Bộ
+đều có khả năng phát triển nghề cá biên. Nghệ An là tỉnh trọng điểm
+nghề cá của Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, do phần lớn tàu thuyền có công
+suất nhỏ, đánh bắt ven bờ là chính, nên ở nhiều nơi nguồn lợi thuý sản
+có nguy cơ suy giảm rõ rệt. Hiện nay, việc nuôi thuỷ sản nước lợ, nước
+mặn được phát triển khá mạnh, đang làm thay đối khá rõ nét cơ cấu
+kinh tế nông thôn ven biền.
+
+157
+
+--- Trang 159 ---
+“ ⁄ " ề`_" :uơo.
+Ì xf»—-?Jừa K ĐỒNG nằNg ¬
+L, n Ị'I` L ;L.Iíf —⁄ ÔMJlIWm
+t NH Ä n
+.N À ..
+"`Ếỉfílử` ` Ê Ạ .À rã
+VUÃN bư\ặ\›« : a. /,l' "f .Ạ
+v u . e
+7 K L ⁄
+CHÚ GIẢI v .. i
+ỪTll.lìutImd'ul1d1Iel›t:'tl'qtllri'l N ỂJTỔ4Ì}`z›ư"ẻ ~ a N
+Trưng tâm công nghiệp nhỗ h~\\ a_' I'ì'*`4`_tJ"£>. T' : * '
+I . Thủy điện đang xây đựng ( Khai thác sất T .ỈlK.“o""ụ
+r= Vật Eệu xây dựng ŒKhaithécmsngan - È” ' —
+# Chế biến lâm sản ( Khai thác tlian t Hãicảng @ n sản thiển nhiên thế giới
+Ø Chếbiếnlươngthực,thựcphẩm © Khaithéc thiếc ÉŠ Cứn khẩu @ Disản văn hoá thế giói
+X 9 IG i E, ® Điểmdulich À Ả Sân bay quốc tế, nội địa
+[ ] 20000 n U l kgP — — Đườgs&# — (g} - Đườngd!ô số đường
+m —-. nRanhglØitnh — — Đường Hồ Chí Manh
+. 43 Trâu m—s:rm: Biên giới quốc gia
+Vũng đánh bất hải sản . e 4 8 120k
+Bồ u 9000 NH LƯNNG [GG 2902
+Hình 35.2. Khai thác một số thế mạnh chủ yếu của vùng Bắc Trung Bộ
+158
+
+--- Trang 160 ---
+4. Hình thành cơ cấu công nghiệp và phát triển cơ sở hạ tầng
+giao thông vận tải
+a) Phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm và các trung tâm công nghiệp
+chuyên môn hoá
+
+Công nghiệp của vùng hiện đang phát triên dựa trên một số tài nguyên
+khoáng sản có trữ lượng lớn, nguồn nguyên liệu của nông, lâm, thuỷ sản
+và nguồn lao động dồi dào, tương đối rẻ. Do những hạn chế về điều kiện
+kĩ thuật, vốn, nên cơ cấu công nghiệp của vùng chưa thật định hình và
+sẽ có nhiều biến đôi trong những thập kỉ tới. Một số tài nguyên khoáng
+sản của vùng vẫn ở dạng tiềm năng hoặc được khai thác không đáng
+kề (crômit, thiếc...). Trong vùng có một số nhà máy xi măng lớn như
+Bim Sơn, Nghi Sơn (Thanh Hoá), Hoàng Mai (Nghệ An). Nhà máy thép
+liên hợp Hà Tĩnh (sử dụng quặng sắt Thạch Khê) đã được kí kết xây
+dựng vào tháng 5 — 2007.
+Vấn đề phát triển cơ sở năng lượng (điện) là một ưu tiên trong phát triên
+công nghiệp của vùng. Do những hạn chế về nguồn nhiên liệu tại chô,
+nên việc giải quyết nhu cầu về điện chủ yếu dựa vào lưới điện quốc gia.
+Một số nhà máy thuý điện đang được xây dựng như Bản Về (320 MW)
+trên sông Cả (Nghệ An), Cửa Đạt (07 MW) trên sông Chu (Thanh Hoá),
+Rào Quán (64 MW) trên sông Rào Quán (Quảng Trïì).
+Các trung tâm công nghiệp của vùng là Thanh Hoá - Bim Son, Vinh,
+Huế với các sản phầẩm chuyên móôn hoá khác nhau. Huế nằm trong
+Vùng kinh tế trọng điệm miền Trung sẽ có lợi thế trong phát triên.
+
+b) Xây dựng cơ sở hạ tầng trước hết là giao thông vận tải
+Việc đây mạnh đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đang tạo ra những thay
+đối lớn trong sự phát triên kinh tế — xã hội của vùng. Cho đến nay, mạng lưới
+giao thông của vùng chủ yếu gồm quốc lộ 1, đường sắt Thống Nhất
+(đường sắt Bắc — Nam) và các tuyến đường ngang là các quốc lộ 7, 8, 9.
+Đường Hồ Chí Minh hoàn thành sẽ thúc đầấy sự phát triên kinh tế của
+các huyện phía tây, phân bố lại dân cư, hình thành mạng lưới đô thị mới.
+Cùng với phát triển giao thông Đông - Tây, hàng loạt cửa khâu được
+mở ra đề tăng cường giao thương với các nước láng giềng, trong đó
+
+159
+
+--- Trang 161 ---
+Lao Bảo là cửa khâu quốc tế quan trọng. Quốc lộ 1 được nâng cấp, hiện
+đại hoá, đặc biệt là việc làm đường hầm ô tô qua Hoành Sơn, Hải Vân
+đã làm tăng đáng kê khả năng vận chuyền Bắc — Nam trên tuyến đường
+huyết mạch này, đồng thời sẽ tạo sức hút lớn cho các luồng vận tải theo
+quốc lộ 9 tới cảng Đà Năẵng. Một số cảng nước sâu đang được đầu tư
+xây dựng và hoàn thiện (Nghi Sơn, Vũng Áng, Chân Mây) gắn liền với
+sự hình thành các khu kinh tế cảng biên. Các sân bay Phú Bài (Huế),
+Vinh (Nghệ An), Đồng Hới (Quảng Bình) được nâng cấp giúp phát triên
+kinh tế, văn hoá và tăng cường thu hút khách du lịch.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Hãy phân tích những thuận lợi và khó khăn trong phát triển kinh tế
+ở Bắc Trung Bộ.
+2. Tại sao nói việc phát triển cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp góp
+phần phát triển bền vững ở Bắc Trung Bộ ?
+3. Hãy xác định các ngành công nghiệp chủ yếu của các trung tâm
+công nghiệp Thanh Hoá, Vinh và Huế.
+4. Tại sao việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải sẽ tạo bước
+ngoặt quan trọng trong hình thành cơ cấu kinh tế của vùng ?
+160
+
+--- Trang 162 ---
+I Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội
+ở Duuên hải Nam Trung Bộ
+Í. Khái quát chung
+
+Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ bao gồm thành phố Đà Nảẵng, các
+tính Quảng Nam, Quảng Ngàãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà,
+Ninh Thuận và Bình Thuận ; có diện tích tự nhiên gần 44,4 nghìn kmˆ,
+số dân gần 8,9 triệu người, chiếm 13,4% diện tích và 10,5% số dân của
+cả nước (năm 2006).
+Thuộc về Duyên hải Nam Trung Bộ còn có các quần đảo xa bờ là Hoàng Sa
+(huyện đảo thuộc thành phố Đà Nẵng) và Trường Sa (huyện đảo thuộc
+tỉính Khánh Hoà).
+Hãy xác định trên bản đồ Hành chính Việt Nam vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
+của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Vị trí địa lí có ảnh hưởng thế nào đến sự
+phát triển kinh tế — xã hội của vùng ?
+Duyên hải Nam Trung Bộ có đặc điểm tự nhiên rất đặc sắc : một dải
+lãnh thô hẹp, mà phần phía tây là sườn Đông của Trường Sơon Nam, ôm
+lấy Tây Nguyên rộng lớn, phía đông là Biên Đông. Phía bắc có dãy núi
+Bạch Mã làm ranh giới tự nhiên với Bắc Trung Bộ, còn phía nam là
+Đông Nam Bộ. Các nhánh núi ăn ngang ra biền đã chia nhỏ phần duyên
+hải thành các đồng bằng nhỏ hẹp, tạo nên hàng loạt các bán đảo, các
+vũng vịnh và nhiều bãi biến đẹp. Tiềm năng phát triển nông nghiệp của
+vùng hạn chế hơn so với Bắc Trung Bộ, nhưng bù lại có tiềm năng to lớn
+về phát triển đánh bắt và nuôi trồng hải sản. Khoáng sản không nhiều,
+chủ yếu là các loại vật liệu xây dựng, đặc biệt là các mỏ cát làm thuyỷ tĩnh
+ở tỉnh Khánh Hoà, vàng ở Bồng Miều (Quảng Nam). Dầu khí đã được
+khai thác trên thềm lục địa ở cực Nam Trung Bộ. Tiềm năng thuýỷ điện
+không lớn nhưng có thê xây dựng các nhà máy thuỷ điện công suất trung
+bình và nhỏ.
+Duyên hải Nam Trung Bộ có đặc điểm khí hậu của Đông Trường Sơn :
+mùa hạ có gió phơn Tây Nam ; về thu — đông mưa địa hình và tác động
+của dải hội tụ nhiệt đới đem lại mưa lớn ở Đà Năng và Quảng Nam
+(nhất là ở thượng nguồn sông Thu Bồn). Tuy nhiên, phía nam Duyên hải
+Nam Trung Bộ thường ít mưa, khô hạn kéo dài, đặc biệt ở Ninh Thuận
+và Bình Thuận.
+Các dòng sông có lù lên nhanh, nhưng về mùa khô lại rất cạn ; vì vậy,
+việc làm các hồ chứa nước là biện pháp thuy lợi rất quan trọng.
+
+161
+
+--- Trang 163 ---
+Rừng ở Duyên hải Nam Trung Bộ liền một khối với rừùng Tây Nguyên,
+có nhiều loại gô, chim và thú quý. Diện tích rừng hơn 1,77 triệu ha, độ
+che phủ rừng là 38,9%, nhưng có tới hơn 97% là rừng gỗ, chỉ 2,4% là
+rùng tre nứa.
+Ở đây chỉ có các đồng bằng nhỏ hẹp ; đất cát pha và đất cát là chính,
+nhưng cũng có những đồng bằng màu mỡ như đồng bằng Tuy Hoà
+(Phú Yên). Các vùng gò đồi thuận lợi cho chăn nuôi bò, dê, cừu.
+Về mặt kinh tế — xã hội, trong thời kì chiến tranh Duyên hải Nam
+Trung Bộ là một vùng chịu nhiều tôn thất về người và của. Đây là vùng có
+nhiều dân tộc ít người (các nhóm dân tộc ở Trường Sơn - Tây Nguyên,
+người Chăm). Trong vùng đã có một chuôi đô thị tương đối lớn như
+Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang, Phan Thiết. Đây cũng là vùng đang
+thu hút được các dự án đầu tư của nước ngoài.
+Duyên hải Nam Trung Bộ còn có các Di sản văn hoá thế giới là Phố cô
+Hội An và Di tích Mỹ Sơn (Quảng Nam). Những di sản này góp phần
+làm phong phú thêm thế mạnh về du lịch của vùng.
+
+2. Phát triển tổng hợp kinh tế biển
+Các tính Duyên hải Nam Trung Bộ đều giáp biền. Có thề nói thiên nhiên
+đã ban tặng vùng này nhiều ưu ái trong phát triển kinh tế biên.
+
+a) Nghề cá
+Biển miền Trung lắm tôm, cá và các hải sản khác. Tỉnh nào cũng
+có bãi tôm, bãi cá, nhưng các bải tôm, bải cá lớn nhất là ở các tỉnh
+cực Nam Trung Bộ và ngư trường Hoàng Sa — Trường Sa. Sản lượng
+thuỷ sản của vùng năm 2005 đã vượt 624 nghìn tấn. Trong đó, riêng sản
+lượng cá biên đã là 420 nghìn tấn với nhiều loài cá quý như cá thu, cá
+ngừ, cá trích, cá nục, cá hồng, cá phèn, nhiều loài tôm, mực... Bờ biền
+có nhiều vụng, đầm phá thuận lợi cho nuôi trồng thuý sản. Việc nuôi
+tôm hùm, tôm sú đang được phát triển ở nhiều tỉnh, nhất là ở Phú Yên,
+Khánh Hoà. Hoạt động chế biến hải sản ngày càng đa dạng, phong phú,
+trong đó nước mắm Phan Thiết ngon nồi tiếng. Trong tương lai, ngành
+thuỷ sản sẽ có vai trò lớn hơn trong việc giải quyết vấn đề thực phẩm của
+vùng và tạo ra nhiều sản phẩm hàng hoá. Tuy nhiên, vấn đề khai thác
+hợp lí và bảo vệ nguồn lợi thuý sản có ý nghĩa rất cấp bách.
+
+162
+
+--- Trang 164 ---
+b) Du lịch biển
+Nam Trung Bộ có nhiều bãi biển nồi tiếng như Mỹ Khê (Đà Năng),
+Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Quy Nhơn (Bình Định), Nha Trang (Khánh Hoa),
+Cà Ná (Ninh Thuận), Mũi Né (Bình Thuận)... Nha Trang đã trở thành
+điểm đến hấp dân đối với du khách trong nước và quốc tế, là trung tâm
+du lịch lớn của nước ta. Đà Năng cũng là một trung tâm du lịch quan
+trọng. Việc phát triển du lịch biên gắn liền với du lịch đảo và hàng loạt
+hoạt động du lịch nghỉ dưỡng, thê thao khác nhau.
+c) Dịch vụ hàng hải
+Không ở đâu trên đất nước ta có nhiều địa điểm thuận lợi đề xây dựng
+cảng nước sâu như Duyên hải Nam Trung Bộ. Hiện tại, ở đây đã có các
+cảng tông hợp lớn do Trung ương quản lí như Đà Năng, Quy Nhơn, Nha
+Trang và đang xây dựng các cảng nước sâu như Dung Quất. Đặc biệt,
+Ở vịnh Vân Phong sẽ hình thành cảng trung chuyên quốc tế lớn nhất
+nước ta.
+d) Khai thác khoáng sản ở thềm lục địa và sản xuất muối
+Vùng thềm lục địa ở Duyên hải Nam Trung Bộ đã được khẳng định là
+có dầu khí. Hiện nay, đã tiến hành khai thác các mỏ dầu khí ở phía
+đông quần đảo Phú Quý (tính Bình Thuận). Việc sản xuất muối cũng rất
+thuận lợi. Các vùng sản xuất muối nồi tiếng là Cà Ná, Sa Huỳnh...
+Việc phát triển tổng hợp kinh tế biển ở Duyên hải Nam Trung Bộ so với
+Bắc Trung Bộ thuận lợi hơn nhu thế nào ?
+3. Phát triển công nghiệp và cơ sở hạ tầng
+= SU Duyên hải Nam Trung Bộ đã hình thành được chuôi các trung tâm
+công nghiệp, lớn nhất là Đà Năng, tiếp đến là Nha Trang, Quy Nhơn,
+Phan Thiết. Công nghiệp chủ yếu là cơ khí, chế biến nông — lâm -
+thuý sản và sản xuất hàng tiêu dùng. Việc thu hút đầu tư của nước ngoài
+đã thúc đây sự hình thành một số khu công nghiệp tập trung và khu chế
+xuất. Nhờ thế, công nghiệp của vùng đang khởi sác.
+Duyên hải Nam Trung Bộ rất hạn chế về tài nguyên nhiên liệu, năng lượng.
+Cơ sở năng lượng (điện) chưa đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp
+163
+
+--- Trang 165 ---
+1069 1109
+I E T X DÁNÌNg
+c - C) ' z , r0 l
+Nhỏ „14⁄4A AAbA N
+( Khai thác tian <Ệ.,'Ễz'ỵ_aỔ:LrĨgì'lzl.,|. 5 ] ~ 3JẠ'ỉ ạk jÝở n
+I Thủy điện đeng xây dựng f QUẢNGNGAT|1I
+# 6ng t Ñ .< W T ¡
+⁄ Chấ biến lãm sân \ - f
+Œ Chế biến lương thực, thực phẩm % "'_ị__.af.r’ĩay.;
+Vũng trồng cây kơng trựt, ⁄v „  wWXA: ư |
+[ ] Vũng rống cây công nghiệp `I ' " 7 Ô NH Và
+Vùng nông, làm kết hợp = ⁄ m 2 i
+l Vùng rừng giàu và trung bình q " Ểẵ, /' HOÃ
+E Hồtêu œ  Điểu V' z Ẩ _ gậ~’*-"~" Q .
+ăn quả .. . Az.gr' ã
+—-ð71 — Đường ð!ð, số đường ĐÔNG }. `ẵI__l . ự ~THÁP CHÀM
+À Sản bay quốc tế, nộ địa f iv / XN Z 7 T 7
+® vế C đ m „ x
+——-—-—-. Ranh gđới ỉnh ⁄ _Ð.Phú Q N ,
+Fsrs Biên giới quốc gia s ` f.z'ý'__/' A r
+0 40 80 120kn | - |IEzzmmmrrsrrssễI22CTITHHI|.ĐII-IIIIIIIIII2200002000000000000020/222220 .
+A SINE / HH H rLỐENG G r 1088 ti0?
+Hình 36. Khai thác các thế mạnh chủ yếu ở Duyên hải Nam Trung Bộ
+164
+
+--- Trang 166 ---
+cũng như các hoạt động kinh tế khác của vùng. Vấn đề này đang
+được giải quyết theo hướng sử dụng điện lưới quốc gia qua đường dây
+500 KV, xây dựng một số nhà máy thuỷ điện quy mô trung bình như
+Sông Hinh (Phú Yên), Vĩnh Sơn (Bình Định), tương đối lớn như Hàm Thuận —
+Đa Mi (Bình Thuận), A Vương (Quảng Nam). Ngoài ra, còn nhà máy
+thuỷ điện Đa Nhim và Đại Ninh sử dụng nguồn nước từ Tây Nguyên đưa
+xuống.
+
+Với việc hình thành vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, đặc biệt là
+xây dựng Khu kinh tế mở Chu Lai, Khu kinh tế Dung Quất và Khu kinh tế
+Nhơn Hội, thì công nghiệp của Duyên hải Nam Trung Bộ sẽ có bước phát
+triển rõ nét trong thập ki tới.
+
+— Việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải tạo ra thế mở cửa hơn
+nữa cho vùng và cho sự phân công lao động mới. Việc nâng cấp quốc lộ 1
+và đường sắt Bắc — Nam không chỉ làm tăng vai trò trung chuyên của
+Duyên hải miền Trung, mà còn giúp đẩy mạnh sự giao lưu giữa các tỉnh
+Duyên hải Nam Trung Bộ với thành phố Đà Năng (một trung tâm phát
+triển ở phía bắc của vùng) và với Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng,
+Đông Nam Bộ nói chung. Hệ thống sân bay của vùng đã được khôi phục,
+hiện đại, gồm sân bay quốc tế Đà Nẵng và các sân bay nội địa như Chu
+Lai, Quy Nhơn, Cam Ranh, Tuy Hoà.
+
+Hãy xác định trên hình 36 các tuyến đường bộ, đường sắt chủ yếu, các cảng và
+sân bay ở Duyên hải Nam Trung Bộ.
+Các dự án phát triển các tuyến đường ngang (như các đường 19,
+26...) nối Tây Nguyên với các cảng nước sâu, giúp mở rộng các vùng
+hậu phương của các cảng này và giúp cho Duyên hải Nam Trung Bộ
+mở cửa hơn nữa. Duyên hải Nam Trung Bộ sẽ có vai trò quan trọng
+hơn trong quan hệ với các tỉnh Tây Nguyên, khu vực Nam Lào và
+Đông Bắc Thái Lan.
+
+165
+
+--- Trang 167 ---
+N m ..
+7 E — »5"
+ế LEIT
+”. :
+! ' 4 lh.==
+- . .. Nhà máy thuỷ điện Đại'Ninh (Bình Thuận)
+phát điện bằng @uồỂfrỉrớc từ-Tây:Nguyên đưa xuống
+
+1. Hãy phân tích những thuận lợi và khó khăn trong phát triển kinh tế
+ở Duyên hải Nam Trung Bộ.
+
+2. Vấn đề lương thực, thực phẩm trong vùng cần được giải quyết bằng
+cách nào ? Khả năng giải quyết vấn đề này.
+
+3. Dựa vào hình 36 (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam), hãy phân tích các
+nguồn tài nguyên để phát triển công nghiệp, hiện trạng phát triển
+và phân bố công nghiệp trong vùng.
+
+4. Tại sao việc tăng cường kết cấu hạ tầng giao thông vận tải có ý nghĩa
+đặc biệt quan trọng trong hình thành cơ cấu kinh tế của vùng ?
+
+166
+
+--- Trang 168 ---
+Váấn đề khai thác thế mạnh
+ở Tâu Nguuên
+Í. Khái quát chung
+
+Vùng Tây Nguyên bao gồm các tỉnh : Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông
+
+và Lâm Đồng ; diện tích tự nhiên gần 54,7 nghìn km?, số dân gần 4,9 triệu
+
+người, chiếm 16,5% diện tích và 5,8% số dân cả nước (năm 2006).
+
+Đây là vùng duy nhất ở nước ta không giáp biên. Khối các cao nguyên
+
+xếp tầng đồ sộ này nằm sát Duyên hải Nam Trung Bộ, liền kề với Đông
+
+Nam Bộ, lại giáp với miền Hạ Lào và Đông Bắc Campuchia. Chính vì
+
+thế, Tây Nguyên có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng và xây dựng
+
+kinh tế.
+
+Đọc bản đồ Hành chính Việt Nam và bản đồ Địa lí tụ nhiên Việt Nam, hãy phân
+
+tích ý nghĩa vị trí địa lí của Tây Nguyên.
+
+Đất đai màu mỡ, cộng với sự đa dạng của tài nguyên khí hậu, rừng,
+
+đem lại cho Tây Nguyên những tiềm năng to lớn về nông nghiệp và
+
+lâm nghiệp.
+
+Tây Nguyên không nhiều tài nguyên khoáng sản, riêng bôxit có trữ
+
+lượng hàng tỉ tấn là đáng kê. Trữ năng thuý điện trên các sông Xê Xan,
+
+Xrê Pok và thượng nguồn sông Đồng Nai tương đối lớn.
+
+Tây Nguyên là vùng thưa dân nhất nước ta. Đây là địa bàn cư trú
+
+của nhiều dân tộc thiểu số (Xéđăng, Bana, Giarai, Êđề, Cơho, Mạ,
+
+Monông...) với truyền thống văn hoá độc đáo.
+
+So với các vùng khác trong cả nước, điều kiện kinh tế — xã hội của
+
+Tây Nguyên còn nhiều khó khăn. Trong vùng còn thiếu lao động lành
+
+nghề, cán bộ khoa học - kĩ thuật. Mức sống của nhân dân còn thấp, tỉ
+
+lệ người chưa biết đọc, biết viết còn cao. Cơ sở hạ tầng còn thiếu thốn
+
+nhiều, trước hết là mạng lưới đường giao thông, các cơ sở dịch vụ y tế,
+
+giáo dục, dịch vụ kĩ thuật. Công nghiệp trong vùng mới ở trong giai đoạn
+
+hình thành, với các trung tâm công nghiệp nhỏ và điềm công nghiệp.
+167
+
+--- Trang 169 ---
+2. Phát triển cây công nghiệp lâu năm
+Tây Nguyên có tiềm năng to lớn về nông nghiệp và làm nghiệp. Đất
+badan và khí hậu cận xích đạo rất phù hợp với việc trồng các cây công
+nghiệp lâu năm.
+Đất badan ở Tây Nguyên có tầng phong hoá sâu, giàu chất dinh dưỡng,
+lại phân bố tập trung với những mặt bằng rộng lớn thuận lợi cho việc
+thành lập các nông trường và vùng chuyên canh quy mô lớn.
+Đọc Atlat Địa lí Việt Nam, hãy xác dịnh các vùng đất badan và đối chiếu với các
+vùng phân bố cây công nghiệp ở Tây Nguyên.
+Khí hậu Tây Nguyên có tính chất cận xích đạo với một mùa mưa và một
+mùa khô kéo dài (có khi 4 — 5 tháng). Về mùa khô, mực nước ngầm hạ
+thấp, vì thế việc làm thuý lợi gặp khó khăn, tốn kém, là trở ngại lớn cho
+sản xuất và sinh hoạt. Sự đắp đối giữa mùa khô kéo dài và mùa mưa trên
+vùng đất badan vụn bở còn đe doa xói mòn đất nếu lớp phủ thực vật bị
+phá hoại. Nhưng mùa khô kéo dài lại là điều kiện thuận lợi đề phơi sấy,
+bảo quản sản phẩm. Do ảnh hướng của độ cao, nên trong khi ở các cao
+nguyên cao 400 — 500m khí hậu khá nóng, thì ở các cao nguyên cao
+trên 1000m khí hậu lại rất mát mẻ. Vì thế, ở Tây Nguyên có thể trồng
+các cây công nghiệp nhiệt đới (cà phê, cao su, hồ tiêu) và cả các cây có
+nguồn gốc cận nhiệt đới (chè....) khá thuận lợi.
+
+— Cà phê là cây công nghiệp quan trọng số một của Tây Nguyên. Diện tích
+cà phê ở Tây Nguyên năm 2006 khoảng 450) nghìn ha, chiếm 4/5 diện
+tích cà phê cả nước. Đăắk Lắk là tỉnh có diện tích cà phê lớn nhất (259
+nghìn ha). Cà phê chè được trồng trên các cao nguyên tương đối cao, khí
+hậu mát hơn, ở Gia Lai, Kon Tum và Lâm Đồng ; còn cà phê vối được
+trồng ở những vùng nóng hơn, chủ yếu ở tỉnh Đắk Lắk. Cà phê Buôn Ma
+Thuột nồi tiếng có chất lượng cao.
+
+— Chè được trồng chủ yếu trên các cao nguyên cao hơn như ở Lâm Đồng
+và một phần ở Gia Lai. Chè búp thu hoạch được đem chế biến tại các
+nhà máy chè Biên Hồ (Gia Lai) và Bảo Lộc (Lâm Đông). Lâm Đồng hiện
+nay là tỉnh có diện tích trồng chè lớn nhất cả nước.
+
+168
+
+--- Trang 170 ---
+108 N Š
+` __ —~Ð. Lý Sơn
+CHÚ GIẢI , ¬ E \ỉ'
+Ạ }
+i n IOẠ NGÃI
+4Ø Chế biến lâm sẵn I Ỉ \`
+Ỉ N QUAT HỊ
+Ø Chế biến lương thực, thực phẩm *²,_111'“', N \\
+m ⁄ s Á ! 2
+.z:_ - Íịl'.ỵ— Ạ r) ư ~'.
+[=] Vùng trồng cây công nghiệp z⁄4zâ\ Ể]ẹỉĩf; ⁄ - và J
+— J Vùng nông - lãm kết hợp A ] 42Ø l Ủ
+x Ẻ~ị'tb'ĩ'l- «7 L u
+l=77| vùng ong gầu vànungbinh IN I 1- m
+Cso @  Càphê : T N @ À
+1 . 70 k . I _\' : ;P .
+Wð» chs Èu  Hồ tiêu ^' \ —`Ể ả†~ 24 A x đà. .¡ W
+—i14|——  Đường bộ, số đường : - v è:x è n1ỦYEN -
+_- h i n 2E Ạ H
+—Ở Đưỡng Hồ Chí Minh à 149 XK Ề_~—__j Hỉ Ýẵ—— ¬ _/“\\
+a x < ể'y Ầ
+__ — Ranhglớltỉnh ⁄ ỂfỄẨ`\ẨEU’ // '/ẵ
+55 = Ranh giớỡ vùng : klQỵ`j'4.'Ểx~,J "'Ịỉ'/Ỉ.ơz_bq4ỀCJ _ 7 .
+E*Õ¬ - Biên giới quốc gia ! n KHÁNH HO À-
+: , . \ -
+J S e . 2. !
+sv _ z'>~ e ffl /…
+Ể’3 5 cñ .'vĩ : '1 .1 0 z \IĩÌ'ì
+n í Y gab (/PÈÈIN RANG -
+l n = / THÁP CHÀM
+ĐÔN J’ — /,j
+z
+` N B
+--Eq H_ 4ĩJlì" r X. ầyv D'.
+| ki
+ỉI . .. ..
+0 Khi 60 B0 km ⁄ n
+Eàð s L ; E i : n
+4 Ð.PhUQuỹ ~ |Ò ả
+Hình 37.1. Khai thác một số thế mạnh chủ yếu về nông, lâm nghiệp ở Tây Nguyên
+169
+
+--- Trang 171 ---
+— Tây Nguyên là vùng trồng cao su lớn thứ hai, sau Đông Nam Bộ. Cao su
+được trồng chủ yếu ở các tính Gia Lai và Đắk Lắk.
+
+— Việc phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm ở
+Tây Nguyên đã thu hút về đây hàng vạn lao động từ các vùng khác nhau
+của đất nước và cũng tạo ra tập quán sản xuất mới cho đồng bào các
+dân tộc Tây Nguyên.
+
+Bên cạnh các nông trường quốc doanh trồng tập trung, ở Tây Nguyên
+
+hiện nay còn phát triển rộng rãi các mô hình kinh tế vườn trồng cà phê,
+
+hồ tiêu...
+
+— Việc nâng cao hiệu quả kinh tế — xã hội của sản xuất cây công nghiệp
+ở Tây Nguyên đòi hỏi nhiều giải pháp, trong đó phải kề đến :
+
++ Hoàn thiện quy hoạch các vùng chuyên canh cây công nghiệp ; mở
+rộng diện tích cây công nghiệp có kế hoạch và có cơ sở khoa học, đi
+đôi với việc bảo vệ rừng và phát triển thuý lợi.
+
++ Đa dạng hoá cơ cấu cây công nghiệp, đề vừa hạn chế những rủi ro
+trong tiêu thụ sản phẩm, vừa sử dụng hợp lí tài nguyên.
+
++ Đây mạnh khâu chế biến các sản phẩm cây công nghiệp và đây mạnh
+xuất khâu.
+
+4. Khai thác và chế biến lâm sản
+
+Lâm nghiệp cũng là một thế mạnh nồi bật của Tây Nguyên. Vào đầu
+thập kí 90 của thế kíỉ XX, trong khi rừng của nhiều vùng nước ta đang
+ở tình trạng cạn kiệt, thì ở Tây Nguyên rừng vân che phủ 60% diện tích
+lãnh thô. Tây Nguyên còn nhiều rừng gỖ quý (câầm lai, gụ mật, nghiến,
+trắc, sến), nhiều chim, thú quý (voi, bò tót, gấu...). Vào thời gian đó,
+rừng Tây Nguyên chiếm tới 36% diện tích đất có rừng và 52% sản lượng
+gÔ có thể khai thác của cả nước. Tây Nguyên thực sự là "kho vàng xanh"
+của nước ta.
+
+Tuy nhiên, sự suy giảm tài nguyên rừng đã khiến sản lượng khai thác gô
+
+hằng năm không ngừng giảm, từ 600 — 700 nghìn m vào cuối thập kỉ 80,
+
+nay chỉ còn khoảng 200 — 300 nghìn mŠ/năm.
+
+170
+
+--- Trang 172 ---
+108” v -
+Ầ Ầ NAM J" - G ng
+Ñ CUẢNG . _
+ị x_"q_ ƒ
+› / ư - T
+— n v N „
+(
+CHÚ GIẢI -
+ÙJIJỸĐIỆN Xrê Pok 4 Khá. J/`Ã
++cÐ.s Dok 3 B
+* Trên 500 MW ỉ" Đrây Hllng \ ___)""
+X* Từ 100 đến 200 MW Ñ > S Ñ
+2"~ẺĨỊGỊ?."Í'.Ắ'.L-ỈÌC'oi KHÁNH HOÀ À „ý.
+# Dưới100MW 2 U Ô guônTusssh . . ˆ_
+THUỲ ĐIỆN ĐANG XÂY DỰNG — " \_Í\ n 41. \ Ệ
+XVY . Từ 200 đến 500 MW v`ỨLFĨẵ,›.…L.x` Nh ..1 ll pỀĩỵ ổl
+] ¬ n ` ¬ ì_` Á
+X Từ 100 đến 200 MW ⁄ `NCLẤN 20
+Ẩ Dưới 100 MW '
+H
+——-.—-  Ranh giới tỉnh : . G
+—- . Ranh giớ vùng iJ›\I— ˆ hé - "gườxÃ
+E E- * BBnulOlcỊ.Ủglu uIAH wH THUẠI K\ S .
+"ế_ Ễv Ợ_~›
+J $+„ .
+hì % Lài B0km .Ạ_ ÿ .
+Ð.PnaQuỹ ì |À z
+Hình 37.2. Các bậc thang thuỷ điện trên Tây Nguyên
+171
+
+--- Trang 173 ---
+Trong những năm gần đây, nạn phá rừng gia tăng, làm giảm sút nhanh
+lớp phủ rừng và giám sút trữ lượng các loại gô quý, đe doạ môi trường
+sống của các loài chim, thú quý, làm hạ mực nước ngầm về mùa khô.
+Phần lớn gô khai thác được đem xuất ra ngoài vùng dưới dạng gô tròn
+chưa qua chế biến. Một phần đáng kêề gỗ cành, ngọn chưa được tận thu.
+Do vậy, vấn đề đặt ra là phải ngăn chặn nạn phá rừng, khai thác rừng
+hợp lí đi đôi với khoanh nuôi, trồng rừng mới. Công tác giao đất giao
+rừng cần được đây mạnh. Cần đầy mạnh hơn nữa việc chế biến gÕ tại
+địa phương và hạn chế xuất khâu gô tròn.
+
+4. Khai thác thuỷ năng kết hợp với thuỷ lợi
+Tài nguyên nước của các hệ thống sông Xeê Xan, Xrê Pok, Đồng Nai...
+đang được sử dụng ngày càng có hiệu quả hơn. Trước đây đã xây dựng
+các nhà máy thuy điện Đa Nhim (160 MW) trên sông Đa Nhim (thượng
+nguồn sông Đồng Nai), Đrây Hling (12 MW) trên sông Xrê Pok. Chỉ từ
+thập kỉ 90 của thế ki XX trớ lại đây, hàng loạt công trình thuỷ điện lớn
+đã và đang được xây dựng. Theo thời gian, các bậc thang thuý điện sẽ
+hình thành trên các hệ thống sông nồi tiếng này của Tây Nguyên.
+
+— Công trình thuý điện Yaly (720 MW) trên sông Xê Xan được khánh
+thành tháng 4 năm 2002. Bốn nhà máy thuỷ điện khác được xây
+dựng ngay những năm sau đó là Xê Xan 3, Xê Xan 3A, Xê Xan 4
+(ở phía hạ lưu của thuỷ điện Yaly) và Plây Krông (ở thượng lưu của
+Yaly). Khi hoàn thành các nhà máy thuỷ điện này, thì hệ thống sông
+Xeê Xan sẽ cho tông công suất khoảng 1500 MW.
+
+— Trên hệ thống sông Xrê Pok, 6 bậc thang thuỷ điện đã được quy hoạch,
+với tổng công suất lắp máy trên 600 MW, trong đó lớn nhất là thuy
+điện Buôn Kuôp (280 MW) khởi công năm 2003 ; thuỷ điện Buôn Tua
+Srah (85 MW), khởi công năm 2004 ; thuý điện Xrê Pok 3 (137 MV),
+thuý điện Xrê Pok 4 (33 MW,), thuỷ điện Đức Xuyên (58 MW). Thuỷ
+điện Đrây H'ling đã được mở rộng lên 28 MW.
+
+— Trên hệ thống sông Đồng Nai, các công trình thuy điện Đại Ninh
+(300 MW), Đồng Nai 3 (180 MW) và Đồng Nai 4 (340 MW) đang được
+xây dựng và sẽ đi vào hoạt động trong khoảng thời gian tới.
+
+172
+
+--- Trang 174 ---
+| : ñ 1
+
+Với việc xây dựng các công trình thuỷ điện, các ngành công nghiệp của vùng
+
+sẽ có điều kiện thuận lợi hơn đề phát triển, trong đó có việc khai thác và chế
+
+biến bột nhôm từ nguồn bôxit rất lớn của Tây Nguyên. Các hồ thuỷ điện còn
+đem lại nguồn nước tưới quan trọng cho Tây Nguyên trong mùa khô có thề
+khai thác cho mục đích du lịch, nuôi trồng thuỷ sản.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội có thuận lợi và khó khăn gì
+đối với sự phát triển kinh tế ở Tây Nguyên ?
+
+2. Hãy trình bày các điều kiện tự nhiên và kinh tế — xã hội đối với sự
+phát triển cây cà phê ở Tây Nguyên. Nêu các khu vực chuyên canh
+cà phê và các biện pháp để có thể phát triển ổn định cây cà phê ở
+vùng này.
+
+3. Tại sao trong khai thác tài nguyên rừng ở Tây Nguyên, cần hết sức
+chú trọng khai thác đi đôi với tu bổ và bảo vệ vốn rừng ?
+
+4. Hãy chứng minh rằng thế mạnh về thuỷ điện của Tây Nguyên đang
+được phát huy và điều này sẽ là động lực cho sự phát triển kinh tế -
+xã hội của vùng.
+
+173
+
+--- Trang 175 ---
+Thực hành : So sánh về câu
+Bài 38 công nghiệp lâu năm và chăn nuôi
+gia súc lón giữa vùng Taâu Nguuên với
+Trung du và miền núi Bác Bộ
+Bài tập Í.
+Cho bảng số liệu :
+Bảng 38.1. Diện tích gieo trồng cây công nghiệp lâu năm, năm 2005
+(Đơn vị : nghìn ha)
+
+Ể'y cang ngợp 16336 910 6343
+âu năm
+Cà phê 497,4 3.3 4454
+Chè 122,5 60,0 270
+Cao su 482,7 = 1094
+Các cây khác 531,0 77 555
+
+a) Hãy vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện diện tích cây công nghiệp lâu
+năm của cả nước, Trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên
+năm 2005.
+
+b) Dựa vào kiến thức đã học, hãy nhận xét và giải thích về những sự
+giống nhau và khác nhau trong sản xuất cây công nghiệp lâu năm
+giữa hai vùng này.
+
+174
+
+--- Trang 176 ---
+Bài tập 2.
+Cho bảng số liệu :
+Bảng 38.2. Số lượng trâu và bò, năm 2005
+(Đơn vị : nghìn con)
+Trâu 2922,2 1679,5 71,9
+Bò 5540,7 899,8 616,9
+
+a) Hãy tính tỉ trọng của trâu, bò trong tổng đàn trâu bò của cả nước,
+Trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên .
+
+b) Dựa vào bản đồ giáo khoa treo tường Nông nghiệp, lâm nghiệp,
+thuỷ sản (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam) và các kiến thức đã học, hãy
+cho biết :
+
+- Tại sao hai vùng trên đều có thế mạnh về chăn nuôi gia súc lớn ?
+
+— Thế mạnh này được thể hiện như thế nào trong tỉ trọng của hai vùng
+so với cả nước ?
+
+— Tại sao ở Trung du và miền núi Bắc Bộ, trâu được nuôi nhiều hơn
+bò, còn ở Tây Nguyên thì ngược lại ?
+
+175
+
+--- Trang 177 ---
+ư I Vấn đề khai thác lãnh thổ
+theo chiều sâu ở Đông Nam Bộ
+Í. Khái quát chung
+
+Vùng Đông Nam Bộ bao gồóm Thành phố Hỏồỏ Chí Minh và các
+tính Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai và Bà Rịa -
+Vuũng Tàu. Đông Nam Bộ có diện tích vào loại nhỏ so với các
+vùng khác (23,6 nghìn km”),„Ð số dân vào loại trung bình
+(12 triệu người, năm 2006), nhưng lại dân đầu cả nước về GDP, giá tri
+sản lượng công nghiệp và giá trị hàng xuất khẩu.
+Bảng 39. Một số chỉ số của Đông Nam Bộ so với cả nước, năm 2005
+
+Diện tích 71
+
+Số dân 143
+
+Tổng sản phẩm trong nước (GDP) 42
+
+Giá trị sản xuất công nghiệp 556
+
+Số dụ án FDI được cấp phép (1988-2006) 61,2
+
+Tổng số vốn đăng kí FDI (1988-2006) 537
+
+Tổng múc bán lẻ hàng hoá Gấp 2,3 lần
+
+và doanh thu dịch vụ tiêu dùng bình quân đầu người . trung bình cả nước
+Đông Nam Bộ là vùng có nền kinh tế hàng hoá sớm phát triển, cơ cấu
+kinh tế công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ phát triển hơn so với các
+vùng khác trong cả nước. Với những ưu thế về vị trí địa lí, về nguồn lao
+động lành nghề, cơ sở vật chất kĩ thuật, lại có những chính sách phát
+triển phù hợp, thu hút được các nguồn đầu tư trong và ngoài nước,
+
+176
+
+--- Trang 178 ---
+Đông Nam Bộ đang sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên, nền kinh tế
+có tốc độ tăng trưởng cao.
+Vấn đề khai thác lãnh thổ theo chiều sâu là vấn đề tiêu biều trong sự
+phát triển của vùng. Khai thác lãnh thổ theo chiều sâu được hiều là việc
+nâng cao hiệu quả khai thác lãnh thô trên cơ sở đây mạnh đầu tư vốn,
+khoa học công nghệ, nhằm khai thác tốt nhất các nguồn lực tự nhiên và
+kinh tế — xã hội, đảm bảo duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, đồng
+thời giải quyết tốt các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường.
+
+2. Các thế mạnh và hạn chế của vùng
+
+a)Vị trí địa lí
+Đông Nam Bộ có vị trí địa lí rất thuận lợi cho sự phát triên kinh tế -
+xã hội của vùng, nhất là trong điều kiện có mạng lưới giao thông vận tải
+phát triên.
+Hãy xác định trên bản đồ Hành chính Việt Nam vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
+của vùng Đông Nam Bộ. Nêu bật nhũng thuận lợi về vị trí địa lí trong phát triển
+nền kinh tế mở của vùng.
+
+b) Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
+Các vùng đất badan khá màu mỡ chiếm tới 40% diện tích đất của vùng.
+Đất xám bạc màu trên phù sa cô chiếm tỉ lệ nhỏ hơn chút ít. Đất phù sa
+cổ tuy nghèo dinh dưỡng hơn đất badan, nhưng thoát nước tốt. Nhờ có
+khí hậu cận xích đạo và điều kiện thuỷ lợi được cải thiện, Đông Nam Bộ
+có tiềm năng to lớn về phát triển các cây công nghiệp lâu năm (cao su,
+cà phê, điều, hồ tiêu), cây ăn quả và cả cây công nghiệp ngắn ngày (đậu
+tương, mía, thuốc lá...) trên quy mô lớn.
+Đông Nam Bộ gần các ngư trường lớn là ngư trường Ninh Thuận -
+Bình Thuận — Bà Rịa — Vũng Tàu và ngư trường Cà Mau — Kiên Giang.
+Hơn nữa, ở đây có điều kiện lí tướng đề xây dựng các cảng cá, thuận lợi
+đề nuôi trồng thuỷ sản nước lợ.
+Tài nguyên rừng của vùng không thật lớn, nhưng đó là nguồn cung cấp
+gỖ dân dụng và gỗ củi, nguồn nguyên liệu giấy. Ø đây có một số vườn
+quốc gia, trong đó có Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai) nồi tiếng còn
+bảo tồn được nhiều loài cây, thú quý và Khu dự trữ sinh quyền Cần Giờ
+(TP. Hồ Chí Minh).
+
+177
+
+--- Trang 179 ---
+Tài nguyên khoáng sản của vùng nồi bật là dầu khí trên vùng thềm lục
+địa. Ngoài ra phải kề đến sét cho công nghiệp vật liệu xây dựng và cao
+lanh cho công nghiệp gốm, sứ.
+Hệ thống sông Đồng Nai có tiềm năng thuy điện lớn.
+Khó khăn lớn của vùng là do mùa khô kéo dài, tới 4 — 5 tháng (từ cuối
+tháng XI đến hết tháng IV), nên thường xảy ra tình trạng thiếu nước
+cho cây trồng, cho sinh hoạt của dân cư và cho công nghiệp (đặc biệt là
+mực nước trong các hồ thuỷ điện hạ xuống rất thấp).
+
+c) Điều kiện kinh tế — xã hội
+Đông Nam Bộ là địa bàn thu hút mạnh lực lượng lao động có chuyên
+môn cao, từ công nhân lành nghề tới các k1 sư, bác sĩ, các nhà khoa học,
+các nhà kinh doanh. Sự phát triển kinh tế năng động của vùng càng tạo
+điều kiện cho vùng có được nguồn tài nguyên chất xám lớn. Thành phố
+Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất cả nước về dân số, đồng thời cũng
+là trung tâm công nghiệp, giao thông vận tải và dịch vụ lớn nhất cả
+nước.
+Đông Nam Bộ là địa bàn có sự tích tụ lớn về vốn và kĩ thuật, lại tiếp tục
+thu hút đầu tư trong nước và quốc tế. Vùng có cơ sở hạ tầng phát triển
+tốt, đặc biệt về giao thông vận tải và thông tin liên lạc.
+Hãy nêu những nhân tố giúp Đông Nam Bộ tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu trong
+phân công lao động giữa các vùng trong nước.
+
+. Khai thác lãnh thổ theo chiều sâu
+
+a) Trong công nghiệp
+Hiện nay, trong cơ cấu công nghiệp của cả nước, vùng Đông Nam Bộ
+chiếm tỉ trọng cao nhất với vị trí nồi bật của các ngành công nghệ cao
+như : luyện kim, điện tử, chế tạo máy, tin học, hoá chất, hoá dược, thực
+phẩm... Việc phát triển công nghiệp của vùng đặt ra nhu cầu rất lớn về
+năng lượng. Cơ sở năng lượng của vùng đã từng bước được giải quyết
+nhờ phát triển nguồn điện và mạng lưới điện.
+Một số nhà máy thuỷý điện được xây dựng trên hệ thống sông
+Đóng Nai như nhà máy thuỷ điện Trị An trên sông Đóng Nai
+(400 MW), thuỷ điện Thác Mơ (150 MW) và nhà máy thuỷ điện
+Cần Đơn trên sông Bé. Dự án thuy điện Thác Mơ mở rộng (75 MW) dự
+kiến hoàn thành vào năm 2010.
+
+178
+
+--- Trang 180 ---
+— — Ä J 2 ~ —*
+Xz
+Í a N :
+; 2 [ZA] _ E l Jm"…" @ 1"`.\` ử `Q.
+- - _ N% đÁ Š - .. Ĩ'.-Ễi—' :
+NÀ LfẫểíM 7 4| W/ì sẠN 7 s
+. —.f_›`À_›r' - ⁄ Ÿ ¿ . 1
+.. À "giưn ` —*x› .Ậ " c L ki
+LẬ T \ | - ⁄ áY — .. l
+'ì— ầì ..E'Ị=Ị=—"'f._.`—___\1'IửfẾỊcỆì.r;l“`*«`ý(› . ụ`c.—_›Ỉlí_Ệ.r c _ỉg—."í'.> 'TRƯUƯNG BỐ ⁄
+\ Nv T. . *m 'Í S
+à 7 Lvì x Ổ7ềỏ l nỊ....,- í G . ›`ĩ'ũ'ỉ'IỈ
+Ñ ’ L .. NT r
+⁄ "^v. .. . NG A xØ ¬
+x Iulu<> TINGDAN \ ⁄ ( _R_Ặ___` >Z Hâng Nc đÒ
+" - b a Hề
+CHÚ GIẢI À songosoee U đì
+Trung tâm công nghiệp s : U Róng 8 Ó
+Rết lớn bỔ
+Nhỗ ` "t
+ID; Ạ'²'²'t²""l"" TỈ LỆ 1 : 8.000.000
+X # Muạt điện, trúy đện CHÚ GIẢI
+Š Ö Luyện kimđen, màu [LI Ềầmẫmmdủ…ũ ^À Sân bay quốc tế, nội địa
+đ # khnai mác dầu, cơ khí G —JT4] — Đường bộ, số đưỡng
+m Š  ản xuất ô00, đóng tàu Vùng trồng cây oông nghiệp lớu năm — — Đườn sắt
+34 Ổ Điện từ, hoá chất Vũng nông, lãm kết hợp t ngoàng
+rE - Vệt liệu xây đựng I vungruuo Cửa khẩu _
+# Chế biến lâm sản  caos, r ÊP Hôuà ®  Cácđiểmdulich
+®  sàn xuất hàng tiêu dùng ®© cCàphê sœ Điểu ——.—— Ranh giới ỉnh
+a — x
+hì 20 40 80 km Trêu Ẻ Bò Es.EF- Biên giới quốc gia
+-. i .eie=<t==s4qi.
+Hình 39. Khai thác lãnh thổ theo chiều sâu ở Đông Nam Bộ
+179
+
+--- Trang 181 ---
+Từ khi đưa được khí đồng hành vào đất liền, các nhà máy điện tuôc bin
+khí được xây dựng và mở rộng, gồm Trung tâm điện tuôc bin khí Phú
+Mỹ (Phú Mỹ 1, 2, 3, 4), nhà máy điện Bà Rịa..., trong đó lớn nhất là
+Trung tâm điện tuôc bin khí Phú Mỹ, với tông công suất thiết kế hơn
+4000 MVW.
+Một số nhà máy nhiệt điện chạy bằng dầu phục vụ cho các khu chế xuất
+cũng được đầu tư xây dựng.
+Đường dây siêu cao áp 500 kV Hoà Bình - Phú Lâm (TP. Hồ Chí Minh)
+được đưa vào vận hành từ giữa năm 1994 đã có vai trò quan trọng trong
+việc đảm bảo nhu cầu năng lượng cho vùng. Các trạm biến áp 500 kV
+và một số mạch 500 kV được tiếp tục xây dựng như tuyến Phú Mỹ -
+Nhà Bè, Nhà Bè — Phú Lâm. Hàng loạt công trình 220 kV, các công
+trình trung thế và hạ thế được xây dựng theo quy hoạch.
+Sự phát triển công nghiệp của vùng không tách rời xu thế mở rộng quan
+hệ đầu tư với nước ngoài (giai đoạn 1988 — 2006, vùng đã thu hút số
+vốn đăng kí 42019,8 triệu USD, chiếm hơn 50% của cả nước). Do vậy,
+những vấn đề về môi trường phải luôn luôn được quan tâm. Sự phát triển
+của công nghiệp cũng cần tránh làm tôn hại đến ngành du lịch mà vùng
+có nhiều tiềm năng.
+Việc thu hút đầu tu nước ngoài có vai trò như thế nào đối với sự phát triển công
+nghiệp theo chiều sâu ?
+
+b) Trong khu vực dịch vụ
+Các ngành dịch vụ chiếm tí trọng ngày càng cao trong cơ cấu kinh tế
+của vùng. Cùng với việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng, các hoạt động dịch vụ
+ngày càng phát triển đa dạng. Đó là các hoạt động dịch vụ thương mại,
+ngân hàng, tín dụng, thông tin, hàng hải, du lịch... Vùng Đông Nam Bộ
+dân đầu cả nước về sự tăng  trưởng nhanh và phát triên có hiệu quả các
+ngành dịch vụ.
+
+c) Trong nông, lâm nghiệp
+Vấn đề thuy lợi có ý nghĩa hàng đầu. Nhiều công trình thuy lợi đã được
+xây dựng. Công trình thuỷ lợi Dầu Tiếng trên thượng lưu sông Sài Gòn
+(tỉính Tây Ninh) là công trình thuỷ lợi lớn nhất của nước ta hiện nay.
+
+180
+
+--- Trang 182 ---
+Dự án thuỷ lợi Phước Hoà (Bình Dương - Bình Phước) được thực thi sẽ
+giúp chia một phần nước của sông Bé cho sông Sài Gòn, cung cấp nước
+sạch cho sinh hoạt và sản xuất. Nhờ giải quyết nước tưới cho các vùng
+khô hạn về mùa khô và tiêu nước cho các vùng thấp dọc sông Đóng Nai
+và sông La Ngà, sẽ làm tăng diện tích đất trồng trọt, tăng hệ số sử dụng
+đất trồng hằng năm và khả năng bảo đảm lương thực, thực phẩm của
+vùng cũng khá hơn.
+Việc thay đôi cơ cấu cây trồng đang nâng cao hơn vị trí của vùng như
+là vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn của cả nước. Những vườn cây
+cao su già cõi, năng suất mủ thấp, được thay thế băng các giống cao su
+cho năng suất cao và ứng dụng công nghệ trồng mới, nhờ thế mà sản
+lượng cao su của vùng không ngừng tăng lên. Đông Nam Bộ cũng đang
+trở thành vùng sản xuất chủ yếu cà phê, hồ tiêu, điều. Cây mía và đậu
+tương vân chiếm vị trí hàng đầu trong các cây công nghiệp ngắn ngày.
+Cần bảo vệ vốn rừng trên vùng thượng lưu của các sông đề tránh mất
+nước ở các hồ chứa, giữ được mực nước ngầm. Cần phục hồi và phát
+triển các vùng rừng ngập mặn. Các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh
+quyền cũng cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
+d) Trong phát triển tổng hợp kinh tế biển
+
+Vùng biền và bờ biên Đông Nam Bộ có nhiều điều kiện thuận lợi đề phát
+triển tông hợp kinh tế biền : khai thác tài nguyên sinh vật biên, khai thác
+khoáng sản vùng thềm lục địa, du lịch biên và giao thông vận tải biên.
+Việc phát hiện dầu khí ở vùng thềm lục địa Nam Biên Đông của nước ta
+và việc khai thác dầu khí (từ năm 1986) với quy mô ngày càng lớn, có
+sự hợp tác đầu tư của nhiều nước, đã tác động mạnh đến sự phát triển
+của vùng, nhất là ở tính Bà Rịa — Vũng Tàu. Vũng Tàu là nơi nghỉ mát
+lí tưởng cho vùng Nam Bộ và cả nước, nay còn là cơ sở dịch vụ lớn về
+khai thác dầu khí. Việc phát triển công nghiệp lọc, hoá dầu và các ngành
+dịch vụ khai thác dầu khí thúc đây sự thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu kinh
+tế và sự phân hoá lãnh thô của vùng Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, cần đặc
+biệt chú ý giải quyết vấn đề Ô nhiễm môi trường trong quá trình khai
+thác, vận chuyên và chế biến dầu mỏ.
+
+l8I
+
+--- Trang 183 ---
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Hãy nêu các thế mạnh của vùng Đông Nam Bộ trong việc phát triển
+tổng hợp nền kinh tế.
+
+2. Hãy trình bày một số phương hướng chính để khai thác lãnh thổ theo
+chiều sâu trong công nghiệp của vùng.
+
+3. Chứng minh rằng việc xây dựng các công trình thuỷ lợi có ý nghĩa
+hàng đầu trong việc sử dụng hợp lí tài nguyên nông nghiệp
+của vùng.
+
+4. Lấy ví dụ chứng minh rằng sự phát triển tổng h���p kinh tế biển có thể
+làm thay đổi mạnh mẽ bộ mặt kinh tế của vùng. Thử nêu một số
+phương hướng khai thác tổng hợp tài nguyên biến và thềm lục địa.
+
+182
+
+--- Trang 184 ---
+. Thực hành : Phân tích tình hình
+Bài 4O : z " ả ả
+phát triểền công nghiệp ở Đông Nam Bộ
+Bài tập Í.
+Cho bảng số liệu :
+Bảng 40.1. Sản lượng dầu thô khai thác qua một số năm
+1986 40
+1988 668
+1990 2700
+1992 5500
+1995 7700
+1998 12500
+2000 16291
+2002 16863
+2005 18519
+Dựa vào bảng số liệu và các tài liệu do học sinh sưu tầm và giáo viên
+cung cấp, hãy viết một báo cáo ngắn về sự phát triển của công nghiệp
+dầu khí ở vùng Đông Nam Bộ theo dàn ý :
+— Tiềm năng dầu khí của vùng.
+— Sự phát triển của công nghiệp khai thác dầu khí.
+— Tác động của công nghiệp khai thác dầu khí đến sự phát triển kinh
+tế ở Đông Nam Bộ.
+183
+
+--- Trang 185 ---
+Bài tập 2.
+Cho bảng số liệu :
+Bảng 40.2. Giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế
+của vùng Đông Nam Bộ (giá so sánh 1994)
+(Đơn vị : t đồng)
+Tổng số 50508 199622
+Nhà nước 19607 48058
+Ngoài Nhà nước 9942 46738
+Khu vục có vốn đầu tu nước ngoài 20959 104826
+Vẽ biều đồ thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần
+kinh tế của Đông Nam Bộ qua các năm trên. Nêu nhận xét.
+@ c.
+'
+N . t J |/4;NE v
+M . löx - c Xgxéövh m )I/
+—Ểạ.;"rc.aỀỂỄ"ị'* - E s TÔN H
+184
+
+--- Trang 186 ---
+! Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo
+Bài 4Il .. 4 nhà h .
+tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long
+
+Í. Các bộ phận hợp thành đồng bằng sông Cửu Long
+Vùng Đồng băng sông Cửu Long bao gồm 13 tỉnh, thành phố (tương
+đương cấp tỉnh) với diện tích hơn 40 nghìn km?, chiếm 12% diện tích
+toàn quốc và số dân là hơn 17.4 triệu người, chiếm 20.7% số dân
+cả nước (năm 2006).
+Hãy kế tên 13 tỉnh, thành phố (tuơng đương cấp tỉnh) ở Đồng bằng sông
+Củu Long.
+Đồng bằng sông Cửu Long là đồng bằng châu thổ lớn nhất nước ta ;
+bao gồm phần đất nằm trong phạm viì tác động trực tiếp của sông Tiền,
+sông Hậu (thượng và hạ châu thô) và phần đất nằm ngoài phạm vi tác
+động đó.
+Phần thượng châu thô là khu vực tương đối cao (2 — 4m so với mực
+nước biền), nhưng vân bị ngập nước vào mùa mưa. Phần lớn bề mặt ở
+đây có nhiều vùng trũng rộng lớn. Vào mùa mưa, các vùng trũng này
+ngập chìm sâu dưới nước, còn về mùa khô chỉ là những vũng nước tù
+đứt đoạn.
+Phần hạ châu thổ thấp hơn, thường xuyên chịu tác động của thuỷ triều
+và sóng biên. Mực nước ở các cửa sông lên xuống rất nhanh và những
+lưỡi mặn đã ngấm dân vào trong đất. Ngoài các giồng đất ở hai bên bờ
+sông và các cồn cát duyên hải, trên bề mặt với độ cao 1 — 2mcòn có các
+vùng trũng ngập nước vào mùa mưa và các bãi bồi bên sông.
+Phần đất còn lại tuy nằm ngoài phạm vi tác động trực tiếp của sông
+Tiền và sông Hậu, nhưng vận được cấu tạo bởi phù sa sông (như đồng
+bằng Cà Mau).
+
+2. Các thế mạnh và hạn chế chủ yếu
+
+a) Thế mạnh
+Đất là tài nguyên quan trọng hàng đầu của Đồng bằăng sông Cửu Long.
+Mặc dù là đất phù sa, nhưng tính chất của nó tương đối phức tạp. Ỡ
+Đồng bằng sông Cửu Long có 3 nhóm đất chính là đất phù sa ngọt, đất
+phèn và đất mặn.
+
+185
+
+--- Trang 187 ---
+Đất phù sa ngọt Đất phèn
+
+* 1,2 triệu ha * 1,6 triệu ha (41%) * 75 vạn ha s Khoảng
+d0ng 0900), s Phân bố thành || t nœ
+tiều TS nhất + Phèn ít và trung bình : : (10%)
+
+s Phân bố thành m \ Biền Đông và Ế.
+dải dọc sông ° Phân bố chủ yếu ở Đồng vịnh Thái Lan G
+Tiền, sông Hậu Tháp Mười, Hà Tiên, vùng `
+
+trũng ở Cà Mau
+Hình 41.1. Sơ đồ các loại đất chính ở Đồng bằng sông Củu Long
+Tài nguyên đất ở Đồng bằng sông Củu Long có thuận lợi và khó khăn như thế
+nào đối với việc phát triển nông nghiệp ?
+, l _ ì\Ỉ-f ` ĐỒNG NAM BỘ
+S %Ạ4e#Ñ — -—
+i "~'3"J".=ịĩ²a.'.…-t* — X X
+N w_u`.ì ì = I] m&pmssngg [ | nátkMe
+NC a tg <|| sacsus ES G n n Iz Đ&pin r — Rehgatvrg
+n 7209 Ề-ị 4 IEM s8mn = - — - Bngli quốc a
+È —] xeme: uei N se«n | # m u
+Hình 41.2. Các loại đất chính ở Đồng bằng sông Cửu Long
+186
+
+--- Trang 188 ---
+Khí hậu của Đồng bằng sông Cửu Long thê hiện rõ rệt tính chất cận xích
+đạo. Tồng số giờ nắng trung bình năm là 2200 — 2700 giờ. Chế độ nhiệt
+cao, ổn định với nhiệt độ trung bình năm 25 — 27%C. Lượng mưa hằng
+năm lớn (1300 — 2000mm,, tập trung vào các tháng mùa mưa (từ tháng
+V đến tháng XI).
+Mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chit, cắt xẻ châu thô thành những
+Ô vuông, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông đường thuyỷ, sản xuất
+và sinh hoạt.
+Tại sao Đồng bằng sông Củu Long là vụa lúa lớn nhất cả nước ?
+Sinh vật cũng là nguồn tài nguyên có giá trị ở Đồng bằng sông Cửu
+Long. Thảm thực vật chủ yếu là rừng ngập mặn (Cà Mau, Bạc Liêu....)
+và rừng tràm (Kiên Giang, Đồng Tháp....). Về động vật, có giá trị hơn
+cả là cá và chim.
+Tài nguyên biên ở đây hết sức phong phú với hàng trăm bãi cá, bãi tôm
+và hơn nửa triệu ha mặt nước nuôi trồng thuy sản.
+Các loại khoáng sản chủ yếu là đá vôi (Hà Tiên, Kiên Lương) và than bùn
+(U Minh, Tứ giác Long Xuyên...). Ngoài ra, còn có dầu khí ở thềm lục
+địa bước đầu đã được khai thác.
+b) Hạn chế
+Ở Đồng bằng sông Cửu Long, mùa khô kéo dài từ tháng XII đến tháng
+IV năm sau. Vì thế, nước mặn xâm nhập vào đất liền, làm tăng độ
+chua và chua mặn trong đất. Ngoài ra, đôi khi có thể xảy ra các thiên
+tai khác .
+Phần lớn diện tích của đồng bằng là đất phèn, đất mặn. Cùng với sự
+thiếu nước trong mùa khô đã làm cho việc sử dụng và cải tạo đất gặp
+nhiều khó khăn. Hơn nữa, một vài loại đất lại thiếu dinh dưỡng, đặc biệt
+là các nguyên tố vi lượng hoặc đất quá chặt, khó thoát nước.
+Tài nguyên khoáng sản hạn chế, gây trở ngại cho việc phát triển kinh tế —
+xã hội của đồng bằng.
+3. Sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long
+
+— So với Đồng bằăng sông Hông, thiên nhiên ởớ Đồng bằng sông Cửu Long
+có nhiều ưu thế hơn và đang được khai thác mạnh mẽ trong những năm
+gần đây.
+
+187
+
+--- Trang 189 ---
+Đồng bằng sông Hồng Đồng bằng sông Cửu Long
+
+<_) Đất sản xuất nông nghiệp -đ Dất lam nghiệp @ Đất chuyên dùng
+
+4 Đấtở 4 Đất chưa sử dụng «4 Đất khác
+Hình 41.3. Cơ cấu sử dụng đất của hai đồng bằng lớn nhất nước ta năm 2005 (%)
+Dụa vào hình 41.3, hãy so sánh cơ cấu sử dụng đất giữa Đồng bằng sông
+Củu Long với Đồng bằng sông Hồng.
+Tuy vậy, việc sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở đây lại trở thành vấn
+đề cấp bách nhằm biến đồng bằăng thành một khu vực kinh tế quan trọng
+của đất nước trên cơ sở phát triển bền vững.
+Nước ngọt là vấn đề quan trọng hàng đầu vào mùa khô ở Đồng bằng
+sông Cửu Long. Một khó khăn đáng kề cho việc sử dụng hợp lí đất là
+việc đất bị nhiểm phèn, nhiêm mặn. Do đó, cần phải có nước đề thau
+chua, rửa mặn trong mùa khô kết hợp với việc tạo ra các giống lúa chịu
+phèn, chiu mặn. Ơ Tứ giác Long Xuyên, biện pháp hàng đầu đề cải
+tạo đất là dùng nước ngọt từ sông Hậu đồ về rửa phèn thông qua kênh
+Vinh Tế....
+
+— Cần phải duy trì và bảo vệ tài nguyên rừng. Trong những năm gần đây,
+diện tích rừng bị giảm sút do nhu cầu tăng diện tích đất nông nghiệp
+thông qua các chương trình di dân khai khân đất hoang hoá, phát triển
+nuôi tôm và cả do cháy rùng. Là nhân tố quan trọng nhất đảm bảo sự
+cân bằng sinh thái, rừng cần được bảo vệ và phát triển trong mọi dự án
+khai thác.
+
+188
+
+--- Trang 190 ---
+— Việc sử dụng và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long không
+tách khỏói hoạt động kinh tế của con người. Điều đó đòi hỏi phải chuyên
+đối cơ cấu kinh tế, đây mạnh trồng cây công nghiệp, cây ăn quả có giá trị
+cao, kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản và phát triên công nghiệp chế biến.
+Đối với vùng biên, hướng chính trong việc khai thác kinh tế là kết hợp mặt
+biên với đảo, quần đảo và đất liền đề tạo nên một thê kinh tế liên hoàn.
+Đối với đời sống của nhân dân, cần chủ động sống chung với lũ bằng
+các biện pháp khác nhau với sự hô trợ của Nhà nước, đồng thời khai
+thác các nguồn lợi về kinh tế do lũ hằng năm đem lại.
+
+Câu hỏi và bài tập
+
+1. Tại sao phải đặt vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng
+bằng sông Cửu Long ?
+
+2. Phân tích các thế mạnh và hạn chế về mặt tự nhiên và ảnh hưởng
+của nó đối với việc phát triển kinh tế - xã hội ở Đồng bằng sông
+Cửu Long.
+
+3. Để sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long,
+cần phải giải quyết những vấn đề chủ yếu nào ? Tại sao ?
+
+'từng|ngập)mặn]©àÌM au g9Z9Sgp N
+189
+
+--- Trang 191 ---
+Bài 42 Vấn đề phát triển kinh tế. an ninh quốc phòng
+ở Biền Đông và các đảo, quản đảo
+Í. Vùng biển và thềm lục địa của nước ta giàu tài nguyên
+a) Nước ta có vùng biển rộng lớn
+Dụa vào kiến thúc đã học, hãy cho biết vùng biển nước ta bao gồm nhũng bộ
+phận nào ? Tại sao kinh tế biến có vai trò ngày càng cao trong nền kinh tế của
+nước ta ?
+b) Nước ta có điều kiện phát triển tổng hợp kinh tế biển
+- Nguôn lợi sinh vật : Biên nước ta có độ sâu trung bình, vịnh Bắc Bộ
+và vịnh Thái Lan là các vùng biên nông. Biển nhiệt đới ấm quanh
+năm, nhiều ánh sáng, giàu ôxi, độ muối trung bình khoảng 30 — 339
+sinh vật biền phong phú, giàu thành phần loài. Nhiều loài có giá trị kinh
+tế cao. Một số loài quý hiếm, cần phải bảo vệ đặc biệt. Ngoài nguồn
+lợi cá, tôm, cua, mực..., biên nước ta còn nhiều đặc sản khác như đồi
+mồi, vích, hải sâm, bào ngư, sò huyết... Đặc biệt là trên các đảo đá ven
+bờ Nam Trung Bộ có nhiều chim yến. Tó yến (yến sào) là mặt hàng
+xuất khẩu giá trị cao.
+w⁄ z x x i . „ v
+- y Y . &ộ 4
+2 v , ư ự u ~` “
+# - Ữ ; - NH G - A
+m So Ỷ . .
+n . ữ` „ v . ¬ ơ - “t 4'
+` — 7ì :
+% Ồ Ề~Ạ`. T ]
+r ~ — |
+_ `t'(7 . \ ~ d ; I'
+Chế mẽnthủy -—”—. ì s u Ẩ\J
+190
+
+--- Trang 192 ---
+Hãy kể tên các ngu trường trọng điểm của nuớc ta và xác định các ngu trường
+này trên bản đồ giáo khoa treo tường Nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản (hoặc
+Atlat Địa lí Việt Nam).
+
+— Tài nguyên khoáng , dầu mó và khí tự nhiên :
+
+Biên nước ta là nguồn muối vô tận. Dọc bờ biển nhiều vùng có điều kiện
+thuận lợi đề sản xuất muối. Hằng năm, các cánh đồng muối cung cấp hơn
+900 nghìn tấn muối.
+
+Vùng biền nước ta nhiều sa khoáng với trữ lượng công nghiệp. Một số
+mỏ sa khoáng ôxit titan có giá trị xuất khâu. Cát trắng ở các đảo thuộc
+Quảng Ninh, Khánh Hoà là nguyên liệu quý đề làm thuý tinh, pha le.
+Vùng thềm lục địa nước ta có các tích tụ dầu, khí, với nhiều mỏ tiếp tục
+được phát hiện, thăm dò và khai thác.
+
+Hãy xác định trên bản dồ Công nghiệp chung (hoặc Atlat Địa lí Việt Nam)
+4 mỏ dầu thuộc vùng trũng Củu Long.
+
+— Về điều kiện phát triển giao thông vận tải biên : do nằm gần các tuyến
+hàng hải quốc tế trên Biên Đông, dọc bờ biên lại có nhiều vụng biên kín
+thuận lợi cho xây dựng các cảng nước sâu, nhiều cửa sông cũng thuận
+lợi cho xây dựng cảng.
+
+— Nước ta có nhiều điều kiện thuận lợi đề phát triển du lịch biên — đảo.
+Suốt từ Bắc vào Nam có nhiều bãi tắm rộng, phong cảnh đẹp, khí hậu
+tốt, thuận lợi cho phát triển du lịch và an dưỡng. Nhiều hoạt động du
+lịch thể thao dưới nước có thê phát triển. Du lịch biển — đảo đang là
+loại hình du lịch thu hút nhiều nhất du khách trong nước và quốc tế.
+
+2. Các đảo và quần đảo có ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh
+
+tế và bảo vệ an ninh vùng biển
+
+a) Thuộc vùng biển nước ta có hơn 4000 hòn đảo lớón nhỏ
+Vùng biển nước ta có những đảo đông dân như Cái Bầu, Cát Bà,
+Lý Sơn, Phú Quý, Phú Quốc. Có những nơi, đảo cụm lại thành quần đảo
+như Vân Đồn, Cô Tô, Cát Bà, quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường
+Sa, quần đảo Côn Đảo (còn gọi là quần đảo Côn Sơn), quần đảo Nam
+Du, quần đảo Thô Chu...
+Hãy xác định trên bản đồ các đảo và quần đảo đã nêu ở trên.
+Các đảo và quần đảo tạo thành hệ thống tiền tiêu bảo vệ đất liền,
+hệ thống căn cứ đề nước ta tiến ra biên và đại dương trong thời đại mới,
+khai thác có hiệu quả các nguồn lợi vùng biên, hải đảo và thềm lục đia.
+
+191
+
+--- Trang 193 ---
+Việc khẳng định chủ quyền của nước ta đối với các đảo và quần đảo có
+ý nghĩa là cơ sở đề khẳng định chủ quyền của nước ta đối với vùng biền
+và thềm lục địa quanh đảo.
+b) Các huyện đảo ở nước ta
+Đến năm 2006, nước ta có các huyện đảo sau :
+-— Huyện đảo Vân Đồn và huyện đảo Cô Tô (tỉính Quáng Ninh).
+- Huyện đảáo Cát Hải và huyện đảo Bạch Long Vĩ (thành phố
+Hải Phòng).
+— Huyện đáo Cồn Có (tỉính Quảng Trị).
+- Huyện đảo Hoàng Sa (thành phố Đà Nẵng).
+— Huyện đáo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi).
+- Huyện đảo Trường Sa (tỉính Khánh Hoà).
+— Huyện đảo Phú Quý (tiính Bình Thuận).
+— Huyện đảo Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa — Vũng Tàu).
+- Huyện đảo Kiên Hải và huyện đảo Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang).
+Hãy xác định trên bản đồ các huyện đảo trên.
+3. Khai thác tổng hợp các tài nguyên vùng biển và hải đảo
+a) Tại sao phải khai thác tổng hợp
+
+- Hoạt động kinh tế biên rất đa dạng : đánh bắt và nuôi trồng hải sản, khai
+thác các đặc sản, khai thác khoáng sản trong nước biên và trong lòng
+đất, du lịch biển và giao thông vận tải biển. Chỉ có khai thác tông hợp
+mới đem lại hiệu quả kinh tế cao và bảo vệ môi trường.
+
+- Môi trường biên là không chia cắt được. Bởi vậy, một vùng biên bị ô
+nhiềm sẽ gây thiệt hại cho cả vùng bờ biền, cho các vùng nước và đảo
+xung quanh.
+
+— Môi trường đảo, do sự biệt lập nhất định của nó, không giống như trên
+đất liền, lại do có diện tích nhỏ, nên rất nhạy cảm trước tác động của
+con người. Chẳng hạn, việc chặt phá rừng và lớp phủ thực vật có thể làm
+mất đi vinh viên nguồn nước ngọt, biến đảo thành nơi con người không
+thê cư trú được.
+
+192
+
+--- Trang 194 ---
+b) Khai thác tài nguyên sinh vật biển và hải đảo
+Trong tình hình phát triển hiện nay của ngành thuỷ sản, cần tránh khai
+thác quá mức nguồn lợi ven bờ, tránh khai thác quá mức các đối tượng
+đánh bắt có giá trị kinh tế cao, cấm sử dụng các phương tiện đánh bắt
+có tính chất huy diệt nguồn lợi.
+Việc phát triển đánh bắt xa bờ không những giúp khai thác tốt hơn
+nguồn lợi hải sản, mà còn giúp bảo vệ vùng trời, vùng biển và vùng thềm
+lục địa của nước ta.
+
+c) Khai thác tài nguyên khoáng sản
+Nghề làm muối là nghề truyền thống, phát triển mạnh ở nhiều địa phương
+của nước ta, nhất là ở Duyên hải Nam Trung Bộ. Hiện nay, việc sản xuất
+muối công nghiệp đã được tiến hành và đem lại năng suất cao.
+Công tác thăm dò và khai thác dầu khí trên vùng thềm lục địa đã được
+đầy mạnh cùng với việc mở rộng các dự án liên doanh với nước ngoài.
+Việc khai thác các mỏ khí thiên nhiên và thu hồi khí đồng hành, đưa vào
+đất liền đã mở ra bước phát triển mới cho công nghiệp làm khí hoá lỏng,
+làm phân bón, sản xuất điện. Trong tương lai, các nhà máy lọc, hoá dầu
+được xây dựng và đi vào hoạt động sẽ nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh
+tế của công nghiệp dầu khí. Một vấn đề đặt ra là phải hết sức tránh đề
+xảy ra các sự cốỐ môi trường trong thăm dò, khai thác, vận chuyên và
+chế biến dầu khí.
+
+d) Phát triển du lịch biển
+Cùng với sự phát triển khá mạnh của ngành du lịch trong những năm
+gần đây, các trung tâm du lịch biền đã được nâng cấp, nhiều vùng biền,
+đảo mới được đưa vào khai thác. Đáng chú ý là các khu du lịch Hạ Long —
+Cát Bà — Đô Sơn (ở Quảng Ninh và Hải Phòng), Nha Trang (Khánh Hoà),
+Vũng Tàu (Bà Rịa — Vũng Tàu)...
+
+e) Giao thông vận tải biển
+Đề tạo thế mở cửa cho các tỉnh duyên hải và cho nền kinh tế cả nước,
+hàng loạt cảng hàng hoá lớn đã được cải tạo, nâng cấp như cụm cáng
+Sài Gòn, cụm cảng Hải Phòng, cụm cảng Quảng Ninh, cụm cáng
+Đà Năng... Một số cảng nước sâu đã được xây dựng như cảng Cái Lân
+
+193
+
+--- Trang 195 ---
+(Quảng Ninh), Nghi Sơn (Thanh Hoá), Vũng Áng (Hà Tĩnh), Dung
+Quất (Quảng Ngãi), Vũng Tàu (Bà Rịa — Vũng Tàu)... Hàng loạt cảng
+nhỏ h��n đã được xây dựng. Hầu hết các tỉnh ven biên đều có cảng.
+Các tuyến vận tải hàng hoá và hành khách thường xuyên đã nối liền các
+đảo với đất liền góp phần quan trọng vào việc phát triên kinh tế — xã hội
+Ở các tuyến đảo.
+Dụa vào kiến thúc đã học, hãy xác định một số tỉnh, thành phố ở nước ta đang
+phát triển mạnh kinh tế biển.
+4. Tăng cường hợp tác với các nước láng giềng trong giải quyết các
+vấn đề về biển và thềm lục địa
+Biền Đông là biển chung giữa Việt Nam và nhiều nước láng giêng. Vì
+vậy, việc tăng cường đối thoại, hợp tác giữa Việt Nam và các nước có
+liên quan sẽ là nhân tố tạo ra sự phát triển n định trong khu vực, bảo vệ
+được lợi ích chính đáng của Nhà nước và nhân dân ta, giữ vững chủ
+quyền, toàn vẹn lãnh thó của nước ta.
+Việt Nam là nước Đông Nam Á lục địa có nhiều lợi ích ở Biển Đông. Vì
+vậy, môi công dân Việt Nam đều có bồn phận bảo vệ vùng biên và hải
+đáo của đất nước, cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau.
+Câu hỏi và bài tập
+1. Tại sao nói : Sự phát triển kinh tế - xã hội ở các huyện đảo có ý
+nghĩa chiến lược hết sức to lớn đối với sự nghiệp phát triển kinh tế -
+xã hội của nước ta hiện tại cũng như trong tương lai ?
+2. Tại sao việc giữ vững chủ quyền của một hòn đảo, dù nhó, lại có ý
+nghĩa rất lớn ?
+3. Hãy chọn và phân tích một khía cạnh của việc khai thác tổng hợp
+các tài nguyên biển mà em cho là tiêu biểu.
+194
+
+--- Trang 196 ---
+Bai „ Các vùng kinh tế trọng điềm
+Í. Đặc điểm
+
+Vùng kinh tế trọng điềm là vùng hội tụ đầy đủ nhất các điều kiện phát
+
+triển và có ý nghĩa quyết định đối với nền kinh tế của cả nước. Nó được
+
+đặc trưng bằng một số đặc điểm chủ yếu sau đây :
+
+- Bao gôm phạm vi của nhiều tỉnh, thành phố và ranh giới có thể thay
+đối theo thời gian tuỳ thuộc vào chiến lược phát triển kinh tế — xã hội
+của đất nước.
+
+— Hội tụ đầy đủ các thế mạnh, tập trung tiềm lực kinh tế và hấp dân
+các nhà đầu tư.
+
+— Cótitrong lớn trong tổng GDP của quốc gia, tạo ra tốc độ phát triển
+nhanh cho cả nước và có thểề hô trợ cho các vùng khác.
+
+— Có khả năng thu hút các ngành mới về công nghiệp và dịch vụ đề từ
+đó nhân rộng ra toàn quốc.
+
+2. Quá trình hình thành và thực trạng phát triển
+a) Quá trình hình thành
+Bảng 43.1. Thời gian hình thành và phạm vi lãnh thổ của các vùng
+kinh tế trọng điểm ở nước ta)
+Hà Nội, Hung Yên : : —
+. . b N N N Thêm 3 tỉnh : Hà Tây,
+Phía Bắc Hải DucJrIg, Hạ Phòng, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh
+Quảng Ninh
+Thừa Thiên — Huế,
+Miền Trung Đà Nẵng, Quảng Nam, Thêm tỉnh Bình Định
+Quảng Ngãi
+Thànhphố Hồ Chí Minhvw Thêm 4 tỉnh : Bình Phước,
+Phía Nam Đồng Nai, Bà Rịa — Tây Ninh, Long An,
+Vũng Tàu, Bình Duơng Tiền Giang.
+© Từ năm 2009, vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long được thành lập theo quyết định 492-QÐ-TTg 16/4/2009
+của Thủ tướng Chính phủ, bao gồm TP. Cần Thơ và các tỉnh Kiên Giang, An Giang và Cà Mau. 195
+
+--- Trang 197 ---
+b) Thực trạng phát triển kinh tế
+Bảng 43.2. Một số chỉ số kinh tế của ba vùng kinh tế trọng điểm ở
+nước ta, năm 2005
+Tốc độ tăng trưởng GDP
+trung bình năm (2001- 2005) (%) U n U n
+% GDP so với cả nước 66,9 189 53 427
+ấ b
+v n g i 1000 1000 1000 1000
+phân theo ngành
+Nông ~ lâm - ngu nghiệp 10,5 126 25,0 78
+Công nghiệp — xây dụng 52,5 422 36,6 590
+Dịch vụ 37,0 452 38,4 %.
+L . ~ 2
+H nh n g hạ¡ 645.270/.22..-353
+so với cả nước
+Căn cú vào số liệu của bảng thống kê, hãy phân tích thục trạng phát triển kinh
+tế của các vùng kinh tế trọng điểm.
+3. Ba vùng kinh tế trọng điểm
+a) Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc
+Vùng này có diện tích gần 15,3 nghìn km” (4,7% diện tích tự nhiên
+cả nước) với số dân hơn 13,7 triệu người, năm 2006 (16,3% số dân
+196
+
+--- Trang 198 ---
+cả nước), bao gồm 8 tính, thành phố trực thuộc Trung ương, chủ yếu thuộc
+Đồng bằng sông Hồng.
+Ở đây hội tụ tương đối đầy đủ các thế mạnh đề phát triển kinh tế — xã hội.
+Hãy phân tích các thế mạnh đối với việc phát triển kinh tế — xã hội của vùng kinh
+tế trọng điểm phía Bắc.
+Trong vùng có Hà Nội là thủ đô, đồng thời cũng là trung tâm chính trị,
+kinh tế, văn hoá thuộc loại lớn nhất của cả nước. Quốc lộ 5 và quốc lộ 18
+là hai tuyến giao thông huyết mạch gắn kết cả Bắc Bộ nói chung với cụm
+cảng Hải Phòng — Cái Lân.
+Một trong những tiềm năng nồi bật của vùng là nguồn lao động với số
+lượng lớn, chất lượng vào loại hàng đầu của cả nước. Ngoài ra, đây còn
+là vùng có lịch sử khai thác lâu đời nhất nước ta với nền văn minh lúa
+nước. Các ngành công nghiệp phát triển rất sớm và nhiều ngành có ý
+nghĩa toàn quốc nhờ các lợi thế về gần nguồn nguyên, nhiên liệu, khoáng
+sản, về nguồn lao động và thị trường tiêu thụ. Các ngành dịch vụ,
+du lịch có nhiều điều kiện đề phát triển dựa trên cơ sở các thế mạnh vốn
+có của vùng.
+Đề vùng kinh tế trọng điêm phía Bắc có vị thế xứng đáng hơn trong
+nền kinh tế của cả nước, cần phải tập trung giải quyết một số vấn đề
+chủ yếu liên quan đến các ngành kinh tế.
+Về công nghiệp, đây mạnh các ngành công nghiệp trọng điềểm, nhanh
+chóng phát triển các ngành có hàm lượng kĩ thuật cao, không gây
+Ô nhiễm môi trường, tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường
+đồng thời với việc phát triển các khu công nghiệp tập trung. Về dịch
+vụ, chú trọng đến thương mại và các hoạt động dịch vụ khác, nhất là
+du lịch. Về nông nghiệp, cần chuyên dịch cơ cấu ngành theo hướng sản
+xuất hàng hoá có chất lượng cao.
+b) Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung
+
+Vùng này trải dài trên diện tích gần 28 nghìn km? (8,5% diện tích tự nhiên
+cả nước) với số dân 6,3 triệu người, năm 2006 (7,4% số dân cả nước) bao
+gồm 5 tính, thành phố trực thuộc Trung ương từ Thừa Thiên - Huế đến
+Bình Định.
+Trong vùng có nhiều thế mạnh đề phát triển kinh tế, mặc dù việc
+khai thác hiện nay chưa tương xứng với tiềm năng.
+
+197
+
+--- Trang 199 ---
+T n&nk ____.`_`__-_'I_`i›`.tì_*›_- = CHÚ GIẢI
+, g…Ể"n`.rav.`} n n [  Ï vùng knhtế trọng điểmphia Bắc
+N N m ^ [ ] Vũng knh t trọng điểm phía Nam
+L -A T ê X. n L Nông - là
+BBÁI ¬ S RGUYỆN L - z . U » & cân ~
+. c x1 ; Ỹểẩ'ỉaf-'ìểrị 2 Ể~Ểx 28>
+i 44’ì›ấ.Ỉ,`—'_'*’J..ị : " l ĨỈùlụủẹ'ẹư — 9ươgôt
+E -." 2k. Èÿ S, TRÁI BÌM; s
+l s s Ị 8 -. — x Thôớô — mgagớith
+e H a VỮNG KIMH TẾ TFK?NG ĐIỂM PHÍA BẮC , : ñ
+M 1 ` =-¬:=-= Biên giới quốc gia
+x ' » 10 0 ø0 180 270km
+4 Ạ
+Ể ¬ <+`u%à : i
+\` 5 2005 2010 Năm - -
+| =
+ủểý`Ị`ìl›. | ) 100999.
+TR.I j I -
+| j" 80 Ị ` ệ
+- “ ỉ Ạ
+\ 40 aỦve
+Ẻff 3 ^ 2005 2010 2020 Ne| )
+\ . [ee.l - s
+P=“SÁY 7 : N. 4
+% Ắ n B
+H r W. N # .
+Ễg_m I n ! g f i C
+— . rsợP:
+| shón Khoai ! Ả _1
+Hình 43. Các vùng kinh tế trọng điểm
+198
+
+--- Trang 200 ---
+Phân tích các thế mạnh để phát triển kinh tế — xã hội của vùng kinh tế trọng
+điểm miền Trung.
+Nằm ở vị trí chuyền tiếp giữa các vùng phía bắc và phía nam, trên quốc
+lộ 1 và tuyến đường sắt Bắc — Nam, có các sân bay Phú Bài, Đà Năẵng,
+Chu Lai và là cửa ngõ quan trọng thông ra biên của các tỉnh Tây Nguyên
+và Nam Lào, vùng kinh tế trọng điềm miền Trung có nhiều thuận lợi đối
+với việc phát triển kinh tế và giao lưu hàng hoá.
+Thế mạnh hàng đầu của vùng là thế mạnh về khai thác tông hợp tài
+nguyên biển, khoáng sản, rừng đề phát triển dịch vụ du lịch, nuôi trồng
+thuý sản, công nghiệp chế biến nông — lâm - thuy sản và một số ngành
+khác nhằm chuyền đôi cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện
+đại hoá.
+Trên lãnh thổ của vùng hiện nay đang triển khai những dự án lớn có
+tâm cỡ quốc gia. Trong tương lai sẽ hình thành các ngành công nghiệp
+trọng điềểm có lợi thế về tài nguyên và thị trường ; phát triển các vùng
+chuyên sản xuất hàng hoá nông nghiệp, thuỷ sản và các ngành thương
+mại, dịch vụ du lịch.
+
+b %
+
+= — E c n A a n n u n T H Ế =
+E ~ . ' — =S s , - —
+'Hầm đường bộ/Hải!Vân// _ . n GNNHHI —=—-t
+199
+
+--- Trang 201 ---
+c) Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
+Vùng này có diện tích gần 30,6 nghìn km® (hơn 9,2% diện tích tự nhiên
+cả nước) với số dân 15,2 triệu người, năm 2006 (18,1% số dân toàn
+quốc), gồm 8 tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương, chủ yếu thuộc
+Đông Nam Bộ.
+
+— Đây là khu vực bản lề giữa Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ với
+
+Đồng bằng sông Cửu Lone, tập trung đầy đủ các thế mạnh về tự nhiên,
+kinh tế — xã hội.
+Hãy trình bày các thế mạnh đối với việc phát triển kinh tế — xã hội của vùng kinh
+tế trọng điểm phía Nam.
+Tài nguyên thiên nhiên nồi trội hàng đầu của vùng là các mỏ dầu khí ở
+thêm lục địa. Dân cư đông, nguồn lao động dồi dào, có chất lượng cũng
+như cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất ki thuật tương đối tốt và đồng bộ.
+Hơn nữa, vùng này tập trung tiềm lực kinh tế mạnh nhất và có trình
+độ phát triên kinh tế cao nhất so với các vùng khác trong cả nước. Về
+cơ bản, các thế mạnh đó đã và đang được khai thác mạnh mẽ và được
+minh chứng thông qua một số chỉ tiêu kinh tế cụ thể của vùng.
+Trong những năm tới, công nghiệp vân sẽ là động lực của vùng với
+các ngành công nghiệp cơ bản, công nghiệp trọng điềểm, công nghệ cao
+và hình thành hàng loạt khu công nghiệp tập trung đề thu hút đầu tư
+Ở trong và ngoài nước. Cùng với công nghiệp, tiếp tục đầy mạnh các
+ngành thương mại, tín dụng, ngân hàng, du lịch.... cho tương xứng với
+vị thế của vùng.
+
+Câu hỏi và bài tập
+1. Tại sao nước ta phải hình thành các vùng kinh tế trọng điểm ?
+2. Trình bày quá trình hình thành và phạm vi lãnh thổ của các vùng
+
+kinh tế trọng điểm.
+3. Hãy so sánh các thế mạnh và thực trạng phát triển kinh tế của 3
+vùng kinh tế trọng điểm.
+200
+
+--- Trang 202 ---
+° °
+Cọn nước
+; . „ 0 vuốn . \ - "
+j `] -. .N Ị , .Z :v
+, ` - > J I
+z %A < . ..
+$ B —Ạ \ Ị
+Vf Á ¡
+: Z~^¬ — Ị _ S%
+/ ˆ
+⁄ / ¡ - =-
+’ . : /JxN Á : : :
+l,` ? ị YỊ ⁄
+("4 :\ l /
+S tộ w
+Ñ s\ \
+Ẩ |
+< @k _¬ Z
+ˆ — S = .
+}’ 1ă ị ,? < ˆ. m R .
+~ - ~ “4sscw v „đ ‹s V. . `
+, . r5 ỗ.`v}'ị\4' ‡
+_ s : lÁI ư là
+” 224 h v
+: —⁄ . . ZA Lạệt 45 *
+Ể m M i \ =
+C E C n 0 : 22 úVạ.°ỉ'—“'—""“f"',°".-*.. 52 G „ . .
+l 5 nv N N n 0 N đ T — - . ) — x S n
+
+--- Trang 203 ---
+Bai HSÀ Tìm hiểu địa lí tỉnh. thành phố
+Chuẩn bị và viết báo cáo về địa lí tỉnh hoặc thành phố
+Í. Phân nhóm nghiên cứu về địa lí tỉnh hoặc thành phố
+— Trong một lớp nên chia thành nhiều nhóm, mỏi nhóm tìm hiều một chủ
+đề sao cho bao quát hết các nội dung cần nghiên cứu về địa lí tỉnh hoặc
+thành phố.
+— Gợi ý về các chủ đề nghiên cứu về địa lí tỉnh hoặc thành phố.
++ Chủ đề 1 : Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ và sự phân chia hành chính.
++ Chủ đề 2 : Đặc điêm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của tỉnh hoặc
+thành phố.
++ Chủ đề 3 : Đặc điềm dân cư và lao động của tỉnh hoặc thành phố.
++ Chủ đề 4 : Đặc điêm kinh tế — xã hội của tỉnh hoặc thành phố.
++ Chủ đề 5 : Địa lí một số ngành kinh tế chính.
+2. Thu thập, xử lí tài liệu
+a) Thu thập tài liệu
+— Phác thảo đề cương.
+— Xác định các nguồn thu thập tài liệu :
++ Sách, báo, tạp chí, tranh ảnh... trong đó quan trọng nhất là tài liệu
+địa lí địa phương.
++ Niên giám thống kê của tính hoặc thành phố.
++ Các kết quả điều tra về tự nhiên, dân cu, kinh tế.
++ Các báo cáo về tự nhiên, dân cư, kinh tế và phương hướng phát triển
+kinh tế của các cơ quan có thâm quyền.
+— Phân công trách nhiệm cho các cá nhân hoặc nhóm chuẩn bị tài liệu.
+b) Xử lí tài liệu
+- Đối chiếu, so sánh, xử lí các tài liệu thu thập được từ các nguồn đề chọn
+ra điềm chung mang tính thống nhất về đối tượng nghiên cứu.
+— Tỉính toán các số liệu thống kê, lập sơ đồ, biêu bảng...
+202
+
+--- Trang 204 ---
+4. Viết báo cáo
+a) Các bước tiến hành
+— Xây dựng đề cương chỉ tiết.
+— Viết báo cáo theo đề cương, chú ý làm rõ các vấn đề chính của chủ đề
+được phân công.
+— Trong báo cáo, ngoài phần bài viết, nên có thêm các tranh ảnh, sơ đồ, biêu
+đồ, bảng thống kê, lược đồ đề minh hoạ cho các nhận định của mình.
+b) Gợi ý nội dung
+Chủ ��ề 1 : Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thồ và sự phân chia hành chính.
+- Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ : Ở vùng nào ? Giáp những đâu ? Diện
+tích của tính hoặc thành phố thuộc loại lớn hay nhỏ ?
+— Ý nghĩa của vị trí địa lí lãnh thồ đối với phát triển kinh tế — xã hội.
+— Giồm các huyện hoặc quận nào ? Vị trí, giới hạn của các quận hoặc huyện.
+Chủ đề 2 : Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của tỉnh hoặc thành phố.
+— Các đặc điểm nôi bật nhất về tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
+-— Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên
+nhiên đối với đời sống và sản xuất.
+Chủ đề 3 : Đặc điểm dân cư và lao động của tình hoạặc thành phố.
+- Đặc điêm chính về dân cư và lao động.
+-— Những thuận lợi và khó khăn của dân cư và lao động đối với phát triển
+kinh tế — xã hội.
+— Hướng giải quyết các vấn đề về dân cư và lao động.
+Chủ đề 4 : Đặc điểm kinh tế — xa hội của tỉnh hoặc thành phố.
+- Những đặc điểm nôi bật về kinh tế — xã hội :
++ Sơ lược quá trình phát triển kinh tế, trình độ phát triển kinh tế.
++ Vị trí về kinh tế của tỉnh hoặc thành phố so với cả nước.
++ Cơ cấu kinh tế
+— Thế mạnh về kinh tế
+- Hướng phát triển kinh tế — xã hội của tỉnh hoặc thành phố
+Chủ đề 5 : Địa lí một số ngành kinh tế chính.
+-— Điều kiện phát triển.
+— Tình hình phát triển và phân bố của một số ngành kinh tế chính.
++ Các ngành của trung ương đóng tại tỉnh hoặc thành phố.
++ Các ngành của địa phương.
+203
+
+--- Trang 205 ---
+Tìm hiều địa lí tinh. thành phố
+Bài 45 — P
+(tiếp theo)
+Xây dựng bản tổng hợp về địa lí tỉnh hoặc thành phố
+Í. Nội dung bản tổng hợp về địa lí tỉnh hoặc thành phố
+Bản tổng hợp cần có các nội dung sau -
+a) Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ và phân chia hành chính.
+b) Đặc điềm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
+c) Đặc điềm dân cư và lao động.
+d) Đặc điềm kinh tế - xã hội.
+e) Địa lí một số ngành kinh tế chính.
+2. Cách tiến hành
+a) Môi nhóm cử một học sinh lên trình bày về vấn đề đã lựa chọn.
+b) Cả lớp thảo luận đề xây dựng thành một bản tổng hợp về địa lí tỉnh
+hoặc thành phố.
+c) Tổng kết, đánh giá về phương pháp tiến hành, nội dung và kết quả
+của các vấn đề đã được nghiên cứu và trình bày của từng nhóm.
+` ` é. kỆ Tam Cốc. (Ninh Bình)
+x
+P : . ..
+204
+
+--- Trang 206 ---
+MỤC LỤC
+Địa lí Việt Nam 3
+Bài1. Việt Nam trên đường đổi mới và hội nhập 7
+Địa lí tự nhiên
+Vị trí địa lí và lịch sử phát triển lãnh thồ TØ
+Bài2. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ 13
+Bài 3.. Thực hành : Vẽ lược đồ Việt Nam 18
+Bài 4.. Lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ 20
+Bài 5.. Lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ (tiếp theo) 24
+Đặc điềm chung của tự nhiên 28
+Bài6.. Đất nước nhiều đồi núi 29
+Bài 7.. Đất nước nhiều đồi núi (tiếp theo) 33
+Bài 8. Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển 36
+Bài 9. Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa 40
+Bài 10. Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa (tiếp theo) 45
+Bài 11. Thiên nhiên phân hoá đa dạng 48
+Bài 12. Thiên nhiên phân hoá đa dạng (tiếp theo) 51
+Bài 13. Thực hành : Đọc bản đồ địa hình, điền vào lược đồ trống một số 56
+dãy núi và đỉnh núi
+Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên 57
+Bài 14. Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên 58
+Bài 15. Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai 62
+Địa lí dân cư 66
+Bài 16. Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta 67
+Bài 17. Lao động và việc làm 73
+205
+
+--- Trang 207 ---
+Bài 18. Đô thị hoá 77
+Bài 19. Thực hành : Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hoá về thu nhập -
+bình quân theo đầu người. giữa các vùng
+Địa lí kinh tế 81
+Bài 20. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 82
+Địa lí các ngành kinh tế
+Một số ván đề phát triển và phản bố nóng nghiệp 87
+Bài 21. Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta 88
+Bài 22. Vấn đề phát triển nông nghiệp 93
+Bài 23. Thực hành : Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu ngành trồng trọt 98
+Bài 24. Vấn đề phát triển ngành thuỷ sản và lâm nghiệp 100
+Bài 25. Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp 106
+Mọột số ván đề phát triển và phản bố công nghiệp T
+Bài 26. Cơ cấu ngành công nghiệp 113
+Bài 27. Vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm 118
+Bài 28. Vấn đề tổ chức lãnh thổ công nghiệp 125
+Bài 29. Thực hành : Vẽ mểuzđồ, nhận xét ..
+và giải thích sự chuyến dịch cơ cấu công nghiệp
+Một số ván đề phát triển và phản bố các ngành dịch vụ 130
+Bài 30. Vấn đề phát triển ngành giao thông vận tải và thông tin liên lạc 131
+Bài 31. Vấn đề phát triển thương mại, du lịch 137
+Địa lí các vùng kinh tế 144
+Bài 32. Vấn đề khai thác thế mạnh ở Trung du và miền núi Bắc Bộ 145
+Bài 33. Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở Đồng bằngsông Hồng.. 150
+Bài 34. Thực hành : Phân tích mối quan hệ giữa dân số 454
+với việc sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Hồng
+Bài 35. Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội ở Bắc Trung Bộ 155
+Bài 36. Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội ở Duyên hải Nam Trung Bộ 161
+Bài 37. Vấn đề khai thác thế mạnh ở Tây Nguyên 167
+206
+
+--- Trang 208 ---
+Bài 38. Thực hành : So sánh về cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc 174
+lớn giữa vùng Tây Nguyên với Trung du và miền núi Bắc Bộ
+
+Bài 39. Vấn đề khai thác lãnh thổ theo chiều sâu ở Đông Nam Bộ 176
+
+Bài 40. Thực hành : Phân tích tình hình phát triển công nghiệp ở Đông Nam Bộ 183
+
+Bài 41. Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng sông CửuLong . 185
+
+Bài 42. Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở Biển Đông 460
+và các đảo, quần đảo
+
+Bài 43. Các vùng kinh tế trọng điểm 195
+
+Địa lí địa phương 201
+
+Bài 44. Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố 202
+
+Bài 45. Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố (tiếp theo) 204
+
+207
+
+--- Trang 209 ---
+Chịu trách nhiệm xuất bản : Chủ tịch Hòội đồng Thành viên NGUYÊN ĐỨC THÁI
+Tổng Giám đốc HOÀNG LÊ BÁCH
+Chịu trách nhiệm nội dung - Tông biên tập PHAN XUÂN THÀNH
+Biên tập lần đầu : TRẦN NGỌC ĐIỆP - BÙI THỊ BÍCH NGỌC
+Biên tập tái bản - TRƯƠNG THỊ THU HIN
+Trình bày bìa : NGUYÊN KIM DUNG
+Thiết kế sách : TRẤN NGHĨA DŨNG
+Biên tập mĩ thuật - LƯƠNG QUỐC HIỆP
+Biên vẽ bản đồ - CÔNG TY CỔ PHẦN BẢN ĐỒ VÀ TRANH ẢNH GIÁO DỤC
+Sửa bản ín - BÙI THỊ BÍCH NGỌC - TẠ THỊ HƯỜNG
+Chế bản : CTCP MĨ THUẬT & TRUYỀN THÔNG
+Một số thông tin, số liệu kinh tế, xã hội trong SGK này đã được cập nhật trong "Tài liệu
+cập nhật một số thông tin, số liệu trong sách giáo khoa môn Địa l” và được cung cấp
+miễn phí tại địa chỉ internet htp://www.nxbgd.vn.
+Trong sách có sử dụng một số tư liệu ảnh của TTX Việt Nam
+ĐỊA LI 12
+Mã số :CH216T1
+In .... bản (QĐ....), khổ 17x24 cm
+TONI VỊ Y _-c=xszexsrveesxgxerexuetpeesgssasexe&ss#tremessm
+IN ( T 5 -e0-EESEEERSXEEEEEEOUGEGSKEEICOEEEEIUIEGIEEEBIKEEGIEHEEEGX
+O EN G esssessssesersesrexerccotssutoirzstrnescooescrossres
+Sô ĐK xuất bản : 01-2021/CXBIPH/554-1559/GD
+Sô QĐXB : ...../QĐ-GD ngày ....tháng .... năm 2021
+In xong và nộp lưu chiêu tháng .... năm 2021.
+Mã ISBN: 978-604-0-23800-9
+208