Основи на бугарскиот литературен јазик, вежба 1, одговор

МОЈАТА МОЛИТВА
О, мој боже, правиј боже!
Не ти, што си в небесата,
а ти, што си в мене, боже -
мен в срцето и в душата...
Не ти, комуто се клањат
калугери и попове
и комуто свешти паљат
православните скотове;
не ти, којто си направил
от кал м'ж'т и жената,
а човек'т си оставил
роб да б'де на земјата;
не ти, којто си помазал*
царе, папи, патриарси,
а в невоља си зарјазал
мојте братја сиромаси;
не ти, којто учиш роб'т
да трпи* и да се моли
и храниш го дор до гроб'т
само с'с надежди голи;
не ти, боже на л'жците,
на бесчесните тирани,
не ти, идол на глупците,
на човешките душмани!
А ти, боже, на разум'т,
заштитниче на робите,
на когото штат празнуват
дењ'т* скоро народите!* Македонското "о" во членот се претварува во бугарскиот полуглас, иако се пише со а или јотовано а.
Ако не можете да се вратите иначе, натиснете Враќање

Бугарски јазик


JFLAP

JFLAP, програма (графичка алатка) за тестирање на задачи и проблеми од теоријата на формални јазици и автомати.
1 Вовед
JFLAP е графичка програма (visual framework), која е креирана за решавање на проблеми со конечни автомати. Тука спаѓаат Тјуринговите машини, конечните (детерминистички и недетерминистички) автомати, pushdown автоматите, регуларните јазици и граматики. Програмот освен што може да се користи за тестирање (внесување на одредена машина и преку одредени примери тестирање на нејзината работа), може да се користи и при извршување на некои специфични проблеми како што се:
* детминизрање на НКА
* минимизирање на ДКА
* претварање на ДКА во регуларен израз, граматика
* претварање на регуларен израз во КА
* претварање на ПДА во граматика
* претварање на граматика во ПДА
* и други проблеми
Програмата е многу лесна за користење и може да биде од голема помош при решавањето на проблеми од ваков тип. Не е единствена ваква програма, но се издвојува со модуларност и целосност, а моментално е најпознтата во самата област.
Програмата е бесплатана (кодот не е отворен) и може да се превземе од интернет страната на креаторите.
2 Инсталација и покренување
Инсталацијата е наједноставниот дел. Програмата е креирана во Јава, така што за нејзино покренување треба на некоја од јава-подржаните платформи да има веќе инсталирано јава виртуелна машина (Java Runtime Envivorment). Подетално за JRE-то може да се видат надворешните линкови. Се дистрибуира како извршива Jar датотека. Доколку на системот е извршено поврзување на Jar екстензијата со виртуелната машина тогаш програмат се покренува со двоен клик. Во спротивен случај од командна линија во директориумот каде се наожа Jar датотеката се извршува командата:
java -jar JFLAP.jar
Треба да се внимава доколку се превзема последната верзија од JFLAP, да се има и некоја од последните верзии на Јава (моментално JRE 1.5).
3 Користење
3.1 Основен екран
По стартувањето на програмот се појавува основната конфигурација на програмот. Освен едноставното мени со прилично очекувани опции, почетниот прозорец содржи листа од копчиња. Со избирање на некое од нив се отвара соодветниот едитор. Во менито постојат стандарди опции како што се: помош (составена од кратко упатсво), зачувување и отварање на веќе зачувани програми, излез и слично.
3.2 Едитори
Со кликање на некое од копчињата од листата на основниот екран се вклучува соодветниот едитор. Првите четири едитори (ТМ, КА, ПДА и ТМ со повеќе ленти) се многу слични. Тие се состојат од четри основни копчиња. Нивната функција по редослед е следната:
# Копче за својства – во овој мод кога во едиторот се внесени одредени состојби со десен клик се дава можност за избор на некој опции како што се: почетна состојба, крајни состојби и слично
# Копче за внесување состојби – во овој мод со кликање било каде во областа за едитрање се внесува состојба
# Копче за транзиции – во овој мод се врши поврзувањето на состојбите со помош на стрелки (ребра). Ова е воедно и најпроблематичниот и најважниот мод за работа. Се разликува во зависност од едиторот. Се користи на тој начин што доколку треба да се поврзат две состојби се клика на првата, се држи копчето од глушецот и се отпушта на втората. За креирање на премин во иста состојба само се клика на состојбата. По извршување на оваа акција се појавува одредено поле или полиња во кој се опишува преминот. Доколку се работи со КА се појавува само едно поле во кое се внесува аргументот на функцијата на премин. При користње на ТМ или ПДА се појавуваат три полиња. Нивната улога лесно се воочува (нормално различна е во зависност од контекстот – дали се користи ТМ или ПДА). Единствениот проблем при внесувањето на вредности во овии полиња е што кога се користи глушецот доааѓа до потешкотии кога стрелките кои ги креираме се под некаков агол. Во тој случај најдобро е да се кориси тастатурата, односно копчето Tab со кое се преминува од едно во друго поле.
# Копче за бришење – во овој мод се бришат состојби или премини со кликање над нив
Последните три едитори (граматики, L-системи и регуларни изрази) се различни од претходните, а и меѓу себе. Нивното користење се сведува на внесување на правила, аксиоми и регуларни изрази.
Во најголемиот број на едитори (односно таму каде што има логика), во менито постои подмени Input. Тука се внесуваат конкретни тест примери со кои се тестираат машините (или граматиката). Исто така постои и подемни Convert во кој се надени можности за конвертирање во зависност од контекстот (пример граматика во ПДА).
4 Забелешка
Овaa прогрма нема опција за внесување и проверка на нормални алгоритми. Начинот на кој тие би се проверувале со помош на компјутер е толку едноставен и може да се реши со неколку линии програмски код.
5 Кратенки
* КА – конечен автомат
* ДКА – детерминистички конечен автомат
* НКА – недетерминистички конечен автомат
* ПДА – push-down автомат
* ТМ – Тјурингова машина
6 Надворешни линкови
**

Јазици


Латински јазик

Ова е основен курс по латински јазик со детална граматика базиран на Латинската граматика во јавните училишта на Кенеди формулиран да ве воведе во класичните јазици. Основно познавање на граматичката терминологија би било корисно, но не е нужно. Основни дефиниции на термините се објаснети во Лекција 1 и 2, а подоцна и разработени по потреба.
1 Забелешки
За граматичките принципи и значењето на граматичките терминологии во македонскиот јазик, видете: граматика на македонскиот јазик.
Причитајте го Воведот внимателно бидејќи таму се објаснува коцептот на основа на зборот. <B>Секогаш деклинирајте ги именките користејќи ја основата на зборот како што стои во генитив ---- формата на зборот во генитив, минус наставката (за генитив). </B> Глаголите, како и во многу други јазици, се коњугираат на база на основата во инфинитив (сегашно време, актив).
2 Латинска граматика и вежби
Вовед во потеклото и структурата на латинскиот јазик:
#Граматички вовед во латинскиот јазик ''Потеклото и структурата на латинскиот јазик''#Основна граматика ''Граматички вовед.''
Глава прва: Именки и основни реченици
#Падеж: Номинатив ''Составете основни латински реченици.''#Падеж: Акузатив '' Научете да составувате реченици со преодни глаголи.''#Падежи: Генитив и датив '' Покажете ги индиректините и генитивните реченици.''#Падеж: Аблатив '' Покажете го составот со аблатив.''#Заменки ''Краток преглед на заменките''#Стихови
Глава втора: Несвршено време
#Составување на исказни реченици во сегашно свршено време, актив
#Неправилни глаголи и преглед ''Преглед на сите пет деклинации и коњугација на глаголи во исказни реченици во сегашно несвршено време, актив.''#Вежба за преведување ''Преведете пасус.''#Прилози и предлози
#Составување на исказни реченици во несвршено и идно време
#Стихови
Глава трета: Глаголи во свршени исказни реченици
#Исказни реченици во сегашно свршено време ''Употребата и составувањето на исказни реченици во сегашно време.''#Исказни реченици во идно и минато свршено време
#Стихови
Глава четврта: Погодбен начин
#Погодбен начин ''Погодбен наспроти исказен начин, коњугирајте во погодбено сегашно време.''#Погодбено несвршено '' Коњугација и употреба на несвршениот погодбен начин.''#Погодбени свршени ''Свршените наставки за погодбениот начин.''#Преглед ''Преглед на сите пет деклинации и кожугацијата на погодбени активни глаголи.''#Идиоми ''Преглед на идиомските фрази во латинскиот јазик.''#Преведување ''Преведете пасус од латинската Библија.''#Стихови
Глава петта: Глаголски видови
#Активни наспроти пасивни глаголи
#Исказни пасивни глаголи '' Сегашен, несвршен и иден пасив.''#Исказни свршени глаголи ''Користете свршено време со пасив.''#Погодбени свршени глаголи ''Коњугирајте го сегашниот и несвршениот погодбен начин.''#Погодбени свршени пасивни глаголи ''Свршени помошни глаголи за погодбениот пасив.''#Стихови
Глава шеста: Глаголски именки
#Начелни делови ''Начелни делови на глаголите и глаголска коњугација.''#Герунд и глаголски придавки ''Последната лекција за глаголи.''#Преглед ''Преглед на сите пет именски и придавни деклинации.''#Преглед ''Преглед на сите научени глаголски кожугации и научени форми.''#Преведување ''Преведете пасус од Катул.''#Вежби ''Преглед на погодбени форми.''#Вежби ''Преглед на пасивни форми.''#Преведување ''Преведете пасус од Цезар.''#Преглед '' Идеи и алатки за помнење за шаблоните на јазикот при коњугација и деклинација.''#Стихови
3 Прилози
:Преглед на глаголи
:Морфологија на латинскиот јазик
:Граматички дефиниции
:Латински речник
:Латински девизи и фрази ''кои се користат денес'':Латински кратенки ''кои се коритат денес'':Дела на латински јазик
:Римска историја
:Римска култура
:Говорен латински
:Напредно: Стилски изразни средства во латинската проза и поезија
4 За книгата
Оставајте ги вашите идеи за понатамошни глави во страната за разговор.
de:Latein
fr:Méthode latine
it:Corso di latino
nl:Latijn
pl:Łacina
fi:Latinan kieli
sv:Lär dig latin

Латински јазик


Латински/Лекција 1

=Што е латински?=''Делови од овој вовед се преземени од The Latin Language на главната страна на англиската Википедија.''
Латинскиот јазик прбовитно се зборувал во регионот на градот Рим наречен Латинум. Подоцна добил на важност кога станал официјален јазик на Римската империја.
Сите Романски јазици водат потекло од латинскиот јазик, а многу зборови во англискиот јазик како и други јазици во светот (вклучувајќи го и македонскиот) користат зборови од латински корен. Освен тоа, латинскиот бил ''лингва франка'', академскиот јазик за научни и политички рабори повеќе од илјада години, со тоа што подоцна бил заменет со францускиот јазик во доцниот 18-ти век, а потоа со англиски во доцниот 19-ти век. Латинскиот и денес е официјален јазик на Римокатоличката црква, и како таков е официјалниот национален јазик на Ватикан.
Романските јазици не потекнуваат од класичниот латински јазик, јазикот кој го зборувале Цезар и Цицерон, туку од вулгарниот латински јазик, јазикот кој го зборувал обичниот народ, или ''vulgus''-от на Рим. Класичниот и вулгарниот латински (Романски) се разликуваат (на пример) во тоа што во вулгарниот латински самогласките се нагласувале, додека во класичниот латински се издолжувале. Италијанскиот и Сардо логудорезе јазикот се одликуваат со карактеристично издолжување на согласките и нагласокот, во шпанскиот само карактеристичен нагласок, додека во францускиот дури ни нагласокот не е повеќе карактеристичен.
Романскиот (вилгарниот латински) и класичниот се разликуваат еден од друг и по тоа што современите романски јазици, со исклучок на романски (Романија и сл.), ги имаат изгубено падежните наставки во најголемиот број случаи (со исклучок на некои заменки). Романскиот сеуште има неколку падежи (иако некои од нив како аблатив попвеќе не се присутни).
=Вовед во латинскиот јазик=
1 Прости и сложени зборови
Во латинскиот јазик зборовите можат да бидат:
* сложени (зборови кои се сочинети од повеќе од еден дел, на пример, корен во комбинација со префикс) или
* прости (зборови сочинети само од еден дел).
2 Делови на зборот
Сите зборови имаат основа и корен.
Коренот
Коренот е примитивен дел од зборот и еден ист корен може да се најде и во други зборови со слично значење. Коренот исто така му го дава основното значење на зборот. На пример коренот на зборот ''agito'' (возам, терам) е ''agita'', чиј корен е ''ag'', кој може да се најде во други зборови со слично значење: ''ago'' - возам, ''agmen'' - тоа што се вози, итн.
Основата
Основа е делот од зборот без наставка (суфикс) кој ја одредува функцијата на зборот во реченицата. На пример, Dominus значи господар (лорд). Кога римјанинот сакал да зборува со некој лорд, тј му се обраќал со ,,Domine" (лорду). Во овој случај ,,Домин" е основа, а ,,us" и ,,e" се наставки. Ако ја додадеме наставката на основата, ние го ''менуваме'' зборот. За нешто повеќе на таа тема видете го прегледот.
Примитиви
Примитивите се јавуваат кога коренот и основата се едно исто. На пример, зборот ag-ere (делува) има основа ag и корен ag и така овој збор е примитивен збор.
Изворени зборови
Изворните зборови се јавуваат кога основата е различна од коренот. На пример, коренот ,,flamm" на зборот ,,flamma" има корен ,,flag".
Наставки
Основата на зборот користи наставка за да сочини еден збор (најголемиот дел од основите и корените неможат да се употребуваат без наставки). Ова се вика менување на зборот. Разните наставки, суфикси, и нивниот превод ќе следи во подоцнежните лекции.
=Видови зборови=
3 Именки
Именка (латински: ''nomen'') е ,,нешто согледано или смислено од страна на нашиот ум".
Постојат три вида на именки: именки, придавки и заменки. Кај именките, наставките може да се менуваат во форма на деклинации и три случаја: број (еднина и множина, зависно од наставката), род (машки, женски и среден, кои во случај на именките скоро никогаш не се менуваат, а кај придавките и заменките истите се добиваат од наставките) и падеж (зависен од наставката). Придавките и заменките, кога атрибуираат некоја именка мораат да се усогласат во сите три случаја.
1. Именки (''nomen substantivum'') е израз за нешто што се согледува или замислува: ''psittacus'' - папагалот, ''nix'' - снегот, ''virtus'' - доблест.
2. Заменки (''pronomen'') се зборови кои се користат наместо именки или придавки.
4 Глаголи
Глаголите (''verbum'') се зборови кои го изразуваат прирокот, и кажуваат нешто за подметот, со тоа што чинат реченица. На пр. ''ago'' - правам, ''dixit'' - тој рече, ''venis'' - дојди. Глаголите имаат коњугации, т.е. променливи наставки. Глагол кој го менуваме, всушност го коњугираме. Глаголите се менуват во пет нешта: глаголски вид (актив, пасив), глаголски начин (исказен, наредбен), време, број (еднина, множина) и лице (1-во, 2-ро, 3-то).
Глаголот има два дела:
1. Финитив (''verbum finitum'') каде лицето е подмет, e.g. јас трчам, ти трчаш, тој трча, автомобилот вози, компјутерот е вклучен.
2. Инфинитив (''verbum infinitum'') каде не постои лице-подмет, на пр. трча, вози, врти, има влечено итн. Глаголските придавки исто така потпаѓаат во оваа категорија (шетаниот човек).
5 Модификатори
1. Придавки (''nomen adiectivum'') квалитативно го опишуваат она што се гледа или замислува.
6 Други
Честиците се зборови кои не се менуваат и играат улога да додадат значење во реченицата.
1. Предлози (''praepositiones'') се зборови кои и помагаат на една именка да го дефинира своето место во однос на некоја друга именка.
2. Сврзници (''coniunctiones'') се зборови кои поврзуваат зборови и реченици. (Како на пр. и, нити, но, итн.
3. Извици (''interiectiones'') се зборови кои се употребуваат за изразување на некое чувство или за привлекување на внимание.
''О'' (Ох!) ''Ecce'' (Пази!) ''Eheu'' (Леле!)
7 Членови
Во латинскиот јазик НЕ ПОСТОЈАТ членови (зборови како македонските наставки ,,-от", ,,-ов", ,,-ва", ,,-на").
=Преглед=
Видови на зборови
ПроменливиНепроменливи
''Именки:'' нешта кои се воочени или замислени''Прилози:'' ги опишуваат придавките, глаголите и другите прилози
''Придавки:'' квалитативно опишуваат некакво својство или состојба на она што се гледа или замислува''Предлози:'' и помагаат на именката да го дефинира своето место во однос на друга именка
''Заменки:'' зборови кои се употребуваат наместо именки или придавки''Сврзници:'' Поврзуваат зборови и реченици
''Глаголи:'' го означуваат почетокот на една независна реченица. Глаголот во латински се менува како би го знаеле предметот (,,јас учам") и неговото време (на кое општо или конкретно време се однесува на него). Променливоста на глаголот се вика коњугација''Извици:'' Збор за изразув. на чувство или обрн. внимание
=Вежби=
1. Дефинирајте ,,основа".
2. Дефинирајте ,,корен".
3. Дефинирајте ,,променливост".
4. Дефинирајте ,,наставки".
5. Именувајте ги видовите на зборови.
6. Во која област од Италија првобитно се зборрувал латинскиот јазик?
----
^ Латински јазик ^ | Лекција 2 >>

Латински јазик


Основи на бугарскиот литературен јазик

1 Мотивација и цел
Оваа книга постои за да и само за да го направи полесно разбирањето на бугарскиот литературен јазик за Македонците. Истовремено се пишува и паралелен водич за македонскиот литературен јазик за Бугарите. Македонија можеби навистина е помала од Бугарија, и се плаши од неа; но секое движење мора да почне некаде, а Бугарите и Македонците се, барем во погледот на јазикот, блиски еден до друг. Нека овој водич биде за нив нов почеток.
А секако запомнете дека книгата нема уста.
2 Метод
Бугарската литература е вo изобилие на интернетот. Затоа книгава доаѓа во вистинско време. Читањето е првиот чекор до владеење на јазикот.
На крајот на некои од лекциите ќе се наоѓа блок вежби.
3 Бугарска азбука
Бугарската азбука е многу слична на руската, и се разликува од македонската. Уникатни нејзини букви се:
- й - ј, но, види подолу
- щ - шт
- ъ - полуглас. За да го кажете, изговорете ги зборовите со самогласно ''р'', како што се "српски", "брзо", и тн. Гласот се слуша меѓу ''р''от и предната согласка. Понекогаш сепак (во одредени позиции) полугласник се обележува со ''a'' или ''я''.
- ю, я - таканаречени "јотовани" самогласки. Јотованата самогласка ја читаме како ју односно ја кога стојат на почетокот на збор или следат после самогласка. Кога пак следуват по согласка, мораме да ги читаме како а, у, но со омекнување на предната согласка (види долу). Во бугарскиот никогаш не ќе видиме ''йу'' или ''йа'', туку ''ю'' односно ''я''. За ''я'' мораме да речеме дека буквава може да го обележува и гласот ''ъ'', исто како ''а''.
- ь - оваа буква се одвојува, затоа што никогаш не стои сама, без ''o'' (таа е позајмица од руски, иако во рускиот во таков облик не се користи). Комбинацијата "ьо" се чита како ''o'' со омекнување на предната согласка. Не може никогаш да стои после самогласка или на почетокот на зборот.
Македонските букви што ги нема во бугарскиот се:
- љ - ''љу'', ''ља'' се пишуваат ''лю'', ''ля''; другите варијанти ги нема.
- њ - ''ню'', ''ня'' за ''њу'', ''ња''
- ќ, ѓ - нема, но ги има на нив кореспондентните звуци ''щ'' и ''жд'', кои скоро ексклузивно се користат на нивно место.
- џ - се бележи со две букви ''дж'' (''джоб'')
4 Изговор на бугарскиот јазик
Литературниот бугарски јазик не познава редукција. Тоа значи дека секој глас звучи готово чисто, така како што се пишува на хартија. (Тоа за жал, не важи за сите оние кои го говорат јазикот, особено подалеку на исток; литературниот јазик и неговото строго почитување на чистота на говорот е еден од придонесите на македонските дијалекти во бугарскиот јазик.)
Долу ги набројуваме најважните црти на бугарската фонетика.
4.1 Акцент
Бугарскиот акцент мора да биде проучуван од секој што го учи јазикот, затоа што тој е слободен и може да стои на секој слог во зборот. Во бугарскиот, за разлика од српскохрватскиот и слично на македонскиот, акцентот е силен, а не тонален, т.е. нема варијација во интонацијата кога се говори.
4.2 Асимилација
Асимилацијата е важна особина на бугарскиот јазик. Повеќето зборови во бугарскиот се изговараат исто како ним сличните зборови во македонскиот; но тие зборови се пишуваат со бугарски правопис во историската форма. Тоа ќе значи дека немите согласници во бугарскиот можат да се пишуваат со звучна буква. Ова треба да го запомните кога го читате бугарскиот текст.
4.3 Меки согласки
Повеќе бугарски согласки имат меки варијанти. Меките согласки се изговараат со удел на горниот дел на устата (palate), па најблискиот изговор, кој во тој предел на устата ги дава меките варијанти, е согласката, а потоа "ј". Така "място" ќе гласи "мјасто" (превод: место), а "люлея" - "љулеја". Освен ''л'', ''н'', ''к'', ''г'', ''х'', и споменатото ''м'', во бугарскиот можат да бидат меки уште: ''б'' (''бях'' - се изговара ''бјах'', превод: бев), ''в'' (''вярвам'' - ''вјарвам'', верувам), д (''дядо'' - ''дјадо'', дедо), з (''мразя'' - ''мразја'', мразам ), п (''хапя'' - ''хапја'' ), р (''рядък'' - ''рјад'к'', редок), с (''сянка'' - ''сјанка'', сенка), т (''тя'' - ''тја'', таа), ц (''цял'' - ''цјал'', цел). ''Щях'', разговорно "сакав", се чита "штјах" со меко ''т''. За ''ж'' и ''ш'' ќе забележиме дека тие се помеки одошто во македонскиот, па ''ж'' во ''живот'' звучи како француското ''j'' во ''Jaques''.
4.4 Вежба 1
Изговорете дел од оваа бугарска песна од поетот Христо Ботев. Потоа препишите ја на македонскиот правопис (сочувувајќи го јазикот).
МОЯТА МОЛИТВА
О, мой бо̀же, пра̀вий боже!
Не тѝ, що̀ си в небеса̀та,
а ти, що си в мене, боже -
мен в сърцѐто и в душа̀та...
Не ти, кому̀то* се кла̀нят
калу̀гери и по̀пове
и кому̀то свѐщи* па̀лят
правосла̀вните ско̀тове;
комуто - кому што
свещи - свеќи
не ти, ко̀йто си напра̀вил*
от̀ кал мъ̀жът и жена̀та,
а човѐкът си оста̀вил
роб да бъ̀де на земя̀та;
ко̀йто - којшто
не ти, който си пома̀зал*
царѐ, па̀пи, патриа̀рси,
а в нево̀ля си заря̀зал*
мо̀йте бра̀тя сирома̀си;
пома̀зал -
зарязал - овде "злонамерно игнорирал"
не ти, който учиш ро̀бът
да търпѝ* и да се мо̀ли
и хра̀ниш го дор* до гро̀бът
са̀мо със* надѐжди го̀ли;
дор, поетично от дори - дури
със - со
не ти, боже на лъжцѝте*,
на безчѐстните* тира̀ни,
не ти, ѝдол на глупцѝте,
на човѐшките душма̀ни!
лъжците, от лъжец, онај што лаже
А ти, бо̀же, на ра̀зумът,
защѝтниче на ро̀бите,''на кого̀то щат празну̀ват
дѐнят''* ско̀ро народѝте!
на когото щат празнуват денят - чиј ден ќе празнуваат - конструкција со стариот инфинитив
Одговор
5 Cпоредбена фонетика
Во овој дел ќе ви ги претставиме основите на фонетските паралели меѓу двата јазици, бугарскиот и македонскиот. Иако ги има многу, тие лесно се учат.
5.1 щ и жд
На македонските ''ќ'' и ''ѓ'' им одговарат бугарските ''щ'' и ''жд'',
между̀ - меѓу
свещ - свеќа
нощ - ноќ
освен во прилогот (позајмен од македонскиот), каде македонското ќ се зачувува и претвора во к:
мѝслейки - мислејќи
на макдонски е акцент
5.2 ъ
Бугарскиот полугласник има два соодветни гласови во македонскиот, во врска со потеклото на гласот. Бројни зборови, во кои го имало стариот носовен самогласник, се изговарат во бугарскиот со ''ъ'' а во македонскиот со ''а'':
път - пат
ръка̀ - рака
зъб - заб
Но, во други зборови, во кои полугласот го има уште со општословенските времиња, на ''ъ'' одговара ''о'', како во рускиот:
доста̀тъчно - доволно
сълза̀ - солза
слъ̀нце - сонце
Забележете дека старото самогласно ''л'' често стои во бугарскиот збор додека во македонскиот збор не се пишува, ниту пак се изговара. Бугарскиот литературен јазик бара полн изговор на ова ''л''. Исто, не е лесно да се разместат ''л'' и ''ъ'' во бугарскиот збор, зашто дури при промената на зборови тие можат да си го сменат местата).
Некои македонски зборови со самогласно ''р'' (главно оние со српско потекло) во бугарски се пишуваат со полугласник:
съ̀рбин - Србин
гръ̀цко - грчко
(Нивното разметување пак е тешко).
5.3 х
Старото словенско х се слуша во многу зборови во македонските кореспонденти на кои одамна го нема. Најчесто, на местото од овој глас во македонскиот стои „в„ или пак воопшто го нема.

Бугарски јазик


Латински/Лекција 3

Латински јазик
<< Лекција 2 | Лекција 4 >>
----
1 Белешки за вокабуларот
Номинативниот падеж е падежот на подметот во реченицата.
Белешка: Кај еден збор номинативната еднина не се изведува од генитивната форма на зборот како кај другите падежи, туку (особено во случајот на именки од 3-та деклинација) се зналително различни по форма.
Во оваа глава ќе се користат следниве поими:
м. = машки род ж. = женски род с. = среден род
*Именките од 1-ва и 2-ра деклинација се дадени во номинатив. Благовремено ќе биде додадена и генитивната еднина. Иако не е апсолутно неопходно, би требало да стекнете навика да деклинирате именки на база на генитивната сонова. Во оваа глава тоа не се третира.*Именките од 3-та, 4-та и 5-та деклинација се дадени во номинативна и генитивна еднина.
*Придавките од 1-ва/2-ра деклинација се дадени со наставките за машки, женски и среден род.
*Придавките од 3-та деклинација се дадени во номинативна и генитивна еднина.
2 Граматика - Дел први: Преглед на падежот Номинатив
Вокабулар за лекцијава
Латински
Македонски
magn-us -a -um
голем -а -о
bon-us -a -um
доб-ар -ра -ро
mal-us -a -um
лош -а -о
puell-a ж.
девојка
puer м.
момче
domin-a ж.
господар
domin-us м.
господарка
lud-us м.
училиште
triclini-um с.
трпезарија
esse(ego) sum(tu) es[lud-us] est(nos) sumus(vos) estis[lud-ī] sunt
да се бидејас сумти си[училиштето] is*ние смевие сте[училиштата] се
non
Прилог кој стои пред глаголот и значи ,,не" и со тоа го негира зборот.
Запомнете: некои именки од 2-ра деклинација ја губат наставката ,,-us" во номинатив - момче е ,,puer", а не "puer-us".
3 Граматика: ставање на номинативот во множина
Број
1-ва деклинација Жен.
2-ра деклинација Маш.
2-ра деклинација Сред.
Еднина
puell-a
lud-us
triclini-um
Множина
puell-ae
lud-i
triclini-a
За ставање на правилни именки во множина, заменете ја наставката за еднина со наставката за множина. Сите придавки кои ја опишуваат именката мораат да бидат исто така во множ
ина -- придавките мораат да се сложуваат со именките по падеж, број и род.
Глаголот мора да се сложува по број со неговиот подмет.
3.1 Примери
ЛатинскиМакедонски
puell-a est bon-aДевојката е добра.
''За множина:''
puell-ae sunt bon-aeДевојките се добри.
ЛатинскиМакедонски
poet-a est bon-usПоетот е добар.
''За множина:''
poet-ae sunt bon-iПоетите се добри.
ЛатинскиМакедонски
triclini-um est magn-umТрпезаријата е голема.
''За множина:''
triclini-a sunt magn-aТрпезариите се големи.
ЛатинскиМакедонски
sum magn-usЈас сум голем.
''За множина:''
sumus magn-iНие сме големи.
ЛатинскиМакедонски
es bon-usТи си добар.
''За множина:''
estis bon-iВие сте добри.
4 Други примери
4.1 Пример 1
ЛатинскиМакедонски
triclini-um est magn-um
Трпезаријата е голема.
:Белешки: За да означиме дека трпезаријата е таа што е голема, на зборот му додаваме номинативна наставка од среден род, еднина (-um) на magn-us, за да се сложи по род (triclini-um е среден род и бара наставка од среден род), падеж (triclini-um е во номинатив и бара номинативна наставка) и број (triclini-um е во еднина и бара наставка во еднина). Правилната наставка за magnus во овој случај е -um.
::Затоа, triclinium est magnus, е грешка бидејќи magnus не се сложува со triclinium и вака би збуниле некој римјанин. Тој би ве разбрал: ,,Трпезаријата е голем човек."
4.2 Пример 2
ЛатинскиМакедонски
puell-a est magn-a
Девојката е голема.
:Белешки: За да означиме дека девојката е таа што е голема, на зборот му додаваме номинативна наставка од женски род, еднина (-а) на magn-us, за да се сложи по род (puell-a е женски род и бара наставка од женски род), падеж (puell-a е во номинатив и бара номинативна наставка) и број (puell-a е во еднина и бара наставка во еднина). Правилната наставка за magnus во овој случај е -а.
4.3 Пример 3
ЛатинскиМакедонски
lud-us est magn-us
Училиштето е големо.
:Белешки: За да означиме дека училиштето е тоа што е големо, на зборот му додаваме номинативна наставка од машки род, еднина (-us) на magn-us, за да се сложи по род (lud-us е машки род и бара наставка од машки род род), падеж (lud-us е во номинатив и бара номинативна наставка) и број (lud-us е во еднина и бара наставка во еднина). Правилната наставка за magnus во овој случај е -us.
4.4 Пример 4
ЛатинскиМакедонски
ludi sunt magni
Училиштата се големи.
:Белешки: За да означиме дека училиштата е тие што се големи, на зборот му додаваме номинативна наставка од машки род, множина (-i) на magn-us, за да се сложи по род (lud-us е машки род и бара наставка од машки род род), падеж (lud-us е во номинатив и бара номинативна наставка) и број (lud-us е во множина и бара наставка во множина). Правилната наставка за magnus во овој случај е -i.
5 Вежба 1
Преведете на македонски:# vos estis boni
# sum qui sum (qui = кој)
# es puell-a.
# lud-us est magn-us.
# sumus bon-i
Преведете на македонски:# sum bon-us
# es bon-us
# est bon-us
# sumus bon-i
# estis bon-i
# sunt bon-i
# puell-a est in hort-o (in horto = во градината)
# sum in hort-o
# es in hort-o
# sunt in hort-o
# Fabi-us est bon-us (Fabius е лично име)
# Juli-a est puell-a.
# Flavi-a est domin-a.
# Fabi-us est domin-us
# Flavi-a non est domin-a mal-a.
# non sum bon-us.
# non sumus bon-i.
----
^ Латински ^ | << Лекција 2 | Лекција 4 >>

Латински јазик


Латински/Лекција 2

Латински јазик
<< Лекција 1 | Лекција 3 >>
----
1 Изговор
Латинскиот изговор доживеал неколку промени низ времето, а постојат и некои разлики помеѓу класичен латински, кој се зборувал во Римската република и Римската империја и средновековен или црковен латински, кој се зборувал во средниот век и во Католичката Црква. Во овој текст се изучува класичниот начин на изговор.
Дифтонзи во латинскиот јазик:
*,,ae" (ае)
*,,au" (ау)
*,,oe" (ое)
*,,eu" (еу)
*,,ou" (оу)
*,,ui" (уи)
*буквата ,,c" секогаш се изговара како македонското ,,к".
*буквата ,,g" секогаш се изговара како македонското ,,г".
*буквата ,,v" може да биде согласка (,,в") или самогласка (,,у").
*буквата ,,i" може да биде согласка (,,ј") и самогласка (,,и").
Буквите ,,j", ,,k", ,,u", ,,w", ,,z" и ,,y" не постоеле во латинскиот јазик, но понекогаш се користеле за пишување на зборови од грчко или друго странско потекло.
2 Граматика - Дел први: Именки и нивната улога во речениците
Именките во латинскиот јазик се променливи, што значи дека наставките (суфиксите) се додаваат на крајот од основата. Овие наставки означуваат:
# Број (дали именката е во еднина или множина)
# Падеж на именката (улогата на именката во реченицата)
# Род (родот на зборот - машки, женски или среден)
Придавките мораат да одговараат на родот, бројот и падежот на именката која ја модифицираат (била таа именка или заменка). ''Овој принцип важи и во македонскиот јазик, со тоа што таму нема падежи''. На пример, ако придавката опишува маса, која е женски род, таа придавка мора да има женска наставка за да соодветствува по род. (Треба да се спомне дека не сите зборови кои логично звучат женски во македонски би биле женски и во латински). Истовремено, придавката мора да соодветствува со падежот и бројот на именката која ја модифицираат. Така, доколку именката е во номинатив, еднина, женски род, тогаш и придавката која ја опишува мора да биде во номинатив, еднина, женски род. Доколку именката е во акузатив, множина, машки род, тогаш и придавката мора да биде во акузатив, множина, машки род.
2.1 Падеж (casus)
Падежите (casus) ја одредуваат улогата на именката во реченицата во однос на глаголите во таа реченица. Во случаи на односи во кои именката не е способна така да се изрази се користат предлози заедно со соодветен падеж (видете во воведот).
Во латинскиот постојат 6 падежи: номинатив, вокатив, акузатив, генитив, датив и аблатив. Вокативот (Лекција 3) може да се смета за минијатурен падеж, но обично не е прифатен како падеж воопшто . Како најосновни, номинатив и акузатив ќе ги разгледаме први. Освен тоа, некои именки стојат во падеж ,,локатив", со значење ,,кај" или ,,во".
Употреба на падежите(сите потцртани зборови се во падежот објаснет во првата колона)
ПАДЕЖ
Одговара на прашањето
Пример (Латински)
Пример (Македонски)
НОМИНАТИВ
Кој или што?
Quis dedit? Vir.Кој даде? (Еден) човек.
ВОКАТИВ
Повикување или обраќање некому
O, Phoebe!
О, Фоебе!
АКУЗАТИВ
Кого или што?
Quem video? Puerum.
Кого гледам? (Едно) момче.
ГЕНИТИВ
Чиј или од кого?
Cuius donum? Viri.
Чиј подарок? На (еден) човек.
ДАТИВ
Кому, за кого или што
Cui dedit? Viro.
Кому даден? На (еден) човек.
АБЛАТИВ
Од, во, (зависи од предлогот) кој или што
A quo datum? a viro.
Од кого даден? Од (еден) човек.
2.2 Род (genera)
Сите именки спаѓаат во некој род. Во ова се вбројуваат и мртви предмети. Постојат три рода: машки, женски или среден.
На пример, homo, ,,човек," е машки род. Maritus, ,,сопруг," исто така е машки род. Puella, ,,девојка," е женски род. Mater, ,,мајка", е женски род. Дури и мтрвите предмети имаат родови, заклучно со сите месечини, ѕвезди, дрвја, алати итн. Која именка спаѓа во кој род обично се учи напамет, но постои и некоја логика.
ПОстојат некои правила з аодредување на родот на именки на мртви предмети. Деклинацијата е добар показател за родот, особено кај именки од 1-ва и 2-ра деклинација. Именките од 1-вата деклинација (именки со наставка -a) обично се женски род, а именките од 1-рата деклинација (именки со наставка -us) обично се машки или среден род. Постојат неколку исклучоци и тиа мораат да бидат научени напамет. Именките од 3-тата деклинација можат да бидат машки, женски или среден род. Именките од 4-тата деклинација се обично машки и понекогаш среден род, додека именките од 5-тата деклинација се обично женски род.
Придавките од 1-ва и 2-ра деклинација си ги разменуваат наставките во зависност од родот на именката која ја опишуваат (видете погоре: Согласување на родот на именките со придавките). Ако придавката опишува именка од женски род, истата мора да користи наставки од 1-ва деклинација; ако придавката опишува именка од машки род, тогаш се користат наставки од машки род од 2-ра деклинација; ако придавката опишува именка од среден род, истата мора да користи наставки од среден род од 2-ра деклинација.
Придавките од 3-тата деклинација ги употребуваат истите наставки за машките и женските именки. Кај именките од среден род пак, постои малку поразлична група на наставки.
2.3 Деклинација
Сите именки спаѓаат во некоја од 5-те деклинации. Секоја деклинација има утврдени наставки за назначување на падежот и бројот. Обично родот се гледа од наставката, но постојат многу исклучоци. Така, родот мора да се научи напамет кај секоја поединечна именка.
При разледувањето на табелава, би можеле да изведете заклучок дека наставките за број, падеж и род првобитно биле исти за секоја именка. Меѓутоа како што јазикот се развивал, именките со заедничка основа обликувале свои деклинации и гласовите се промениле исто така (овојк процес е континуиран и трае и до денес).
Таблица на деклинации за именкиСекоја именка во оваа табела е модел-именка. Секоја именка од даден род користи наставки од таа деклинација. Некои деклинации можат да користат варијанти на наставки за разни родови. Родовите дадени тука за секоја деклинација се само водич, и секогаш постојат исклучоци. Деклинација:Род:1-ваЖенски2-раМашки/Среден3-таМаш. и Жен./Сред.4-таМашки/Среден5-та Женски
Сите се во еднина. (Оваа таблица служи само да ве запознае со постоењето на разните деклинации и не треба да се запамтува. Затоа прикажување на множината би било излишно).
НОМИНАТИВПодметpuellaservus/bellumrex/maregradus/cornuresВОКАТИВo puella!o serve!/o bellum!o rex!/o mare!o gradus!/o cornu!o res!АКУЗАТИВПрирокpuellamservum/bellumregem/maregradum/cornuremГЕНИТИВПрисвоенpuellaeservi/belliregis/marisgradus/cornusreiДАТИВИндиректен прирокpuellaeservo/belloregi/marigradui/cornuireiАБЛАТИВpuellaservo/bellorege/marigradu/cornureБелешки:Овие именки се именки со ,,a"-основа бидеќи нивната основа завршува со буквата ,,a". Овие именки еволуирале во ,,a"-именките кај современите романски јазици.Овие именки се именки со ,,o"-основа бидејќи нивната основа завршува со буквата ,,о". Овие еволуирале во машките ,,o"-именки кај современите романски јазици. Најголемиот дел од овие именки се именки со консонантна (согласна) основа. Неколку од нив се со ,,i"-основа.Овие именки се именки со ,,u"-основа.Овие именки се именки со ,,e"-основа
За придавките исто така се деклинираат, но само во две деклинации: придавки 1-ва/2-ра деклинација и придавки од 3-та деклинација.
Придавките од 1-ва/2-ра деклинација користат наставки од 1-ва деклинација од таблицата кога опишуваат именки од женски род. Истите користат наставки од машки род, 2-ра деклинација од таблицатакога опишуваат именки од машки род. Наставки од среден род, 2-ра деклинација од таблицата се користат пак, кога опишуваат именки од среден род.
Придавките од 3-тата деклинација се однесуваат како именки со ,,i"-основа доколку не се посебно назначени. Наставките од машки и женски род (кои се исти) се користат за опишување на именки од машки и жњнски род, додека за именки од среден род се користат наставки од среден род.
Заменките не се деклинираат, бидејќи се неправилни и едноставно мораат да се научат на памет.
3 Преглед
* Деклинации се користат за категоризација на именките во групи. Постојат вкупно 5 деклинации.
* Секоја деклинација има утврдени наставки кои се додаваат на именките од соодветната деклинација.
* Наставките укажуваат на падежот и бројот кога се додадени на основата на именката.
* Именките ги користат само наставките соодветни на нивната деклинација .
* Секоја именка има предодреден род кој речиси никогаш не се менува и стои засебно од наставката.
* Придавките можат да бидат или во 1-ва/2-ра деклинација или во 3-та деклинација.
*Придавките го користат родот на именките кои ги модифицираат.
Значи:* Придавка од 1-ва/2-ра деклинација косристи наставки од 1-ва деклинација кога опишува именка од женски род; наставка од машки род во 2-ра деклинација за именка од машки род и и наставка од среден род, 2-ра деклинација за именки од среден род.
* Придавка од 3-та деклинација ги користи истите наставки за именки од машки и женски род и други наставки за именки од среден род.
Пред да прејдете на Лекција 3, изработете ги вежбиве за да можете да го применувата ова знаење во латинскиот јазик.
4 Вежби
#Кои се трите рода?
#Дали родовите за секоја именка се логични?
#Што е број (еднина/множина)?
#Што е падеж?
#Што е деклинација?
#Опишете го односот помеѓу придавките и именките кои ги опишуваат.
#Како се ускладуваат придавките од 1-ва/2-ра деклинација со родот на именките кои ги модифицираат; како се ускладуваат именките од 3-та деклинација по род со именките кои ги модифицираат?
#Колку деклинации постојат?
#Кој род се најголемиот број на именки од 1-ва деклинација?
#Кои родови се најголемиот број на именки од 2-ра деклинација?
#На што укажуваат наставките на основите?
#Резимирајте ја странава.
----
^ Латински ^ | << Лекција 1 | Лекција 2 | Лекција 3 >>

Латински јазик


Латински/Лекција 4

Латински јазик
<< Лекција 3 | Лекција 5 >>
----
1 Таблици за деклинација на именки
1-ва деклинација
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
puell-a
puell-ae
акузатив
puell-am
puell-as
2-ра деклинација
Машки
Машки
Машки
Среден
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
serv-us
serv-i
puer
puer-i
ager
agr-i
bell-um
bell-a
акузатив
serv-um
serv-os
puer-um
puer-os
agr-um
agr-os
bell-um
bell-a
Нота Бене: Зборот puer ги користи истите наставки како и сите именки од 2ра деклинација, машки род, освен што ја испушта наставката -us во номинатив. Ager, именка од 2-ра деклинација што значи ,,поле" нема наставка во номинатив како puer и го испушта ,,e"-то во сите падежи освен номинатив (видете во таблицата)Запомнете ја проширенава таблица.
2 Вежба 2
Ставете ги во акузативна еднина:
# lud-us
# magn-us
# triclini-um
# bell-um
# puell-a
# serv-us
# ager
Ставете ги во акузативна множина:
# lud-us
# magn-us
# triclini-um
# bell-um
# puell-a
# serv-us
# ager
Ставете ги во номинативна еднина:
# bon-i
# bell-a
# triclini-a
# puell-am
# agr-os
# serv-os
# puell-ae
3 Граматика: Акузатив
Како што видовме во предходната лекција, глаголот ,,esse" (да се биде) обично е во номинатив, бидејќи зборот по него е комплиментарен. Најголемиот број на другите глаголи се во акузатив.
Во една реченица, акузативот одговара на прашањето ,,што" (директен предмет).
На пример:
Девојката ја продаде кутијата.
Што продаде девојката? Кутијата. Тука, кутијатае директен предмет, и кога ќе ја преведме на латински:
Puella vendet cistam.
Cistam, тука е во акузатив, бидејќи е директен предмет.
Кога придавката опишува именка истата е во акузатив и мора да се сложи по број, падежи род со неа.
4 Примери за придавки - сложување со номинатив и акузатив
Кратенки: НОМ = номинатив, АКУ = акузатив, Ед. = еднина, Мн. = множина, м. = машки род, ж. = женски род
ЛатинскиМакедонскиПреглед
bon-us lud-usДоброто училиште (НОМ Ед. м.)
bon-um lud-umДоброто училиште (АКУ Ед. м.)
bon-i lud-iДобрите училишта (НОМ Мн. м.)
bon-os lud-osДобрите училишта (АКУ Мн. м.)
bon-us puerДоброто момче (НОМ Ед. м.)
bon-i puer-iДобрите момчиња (НОМ Мн. м.)
bon-os puer-osДобрите момчиња (АКУ Мн. м.)
bon-um puer-umДоброто момче (АКУ Ед. м.)
bon-a puell-aДобрата девојка (НОМ Ед. ж.)
bon-am puell-amДобрата девојка (АКУ Ед. ж.)
bon-ae puell-aeДобрите девојки (НОМ Мн. ж.)
bon-as puell-asДобрите девојки (АКУ Мн. ж.)
bon-us poet-aДобриот поет (НОМ Ед. м.)
bon-i poet-aeДобрите поети (НОМ Мн. м.)
bon-os poet-asДобрите поети (АКУ Мн. м.)
bon-um poet-amДобриот поет (АКУ Ед. м.)
5 Вежба 3
Утврдете дали придавката се сложува со именката во сите три категории: падеж, род и број.
Прашања:Дали се сложува?
1. magn-us agr-osТочно/Грешно
2. magn-a puellaТочно/Грешно
3. poet-a bon-usТочно/Грешно
4. magn-um serv-umТочно/Грешно
5. poet-ae magn-aeТочно/Грешно
6. bell-a magn-aТочно/Грешно
6 Граматика: Употреба на акузативот
Вокабулар за лекцијава
Латински
Македонски
puell-a ж.
девојка
puer м.
момче
bell-um с. (2-ра декл.)
војна
ad с.
кон
culin-um ж. (2-ра декл.)
кујна
libr-um ж. (2-ра декл.)
книга
(puer) ama-t
(the boy) љуби
(puer) curri-t
(the boy) трча
(puer) porta-t
(the boy) носи
(puer) specta-t
(the boy) гледа
(puer) dat
(the boy) дава
fuissefuifuisti(puer) fuitfuimusfuistisfuerunt
да се има бидуваноЈас бевти беше(момчето) бешение бевмевие бевтетие беа
Нота Бене: ,,fuisse" и сите негови форми (минато време од ,,esse"), се однесуваат исто како да се во сегашно време.
Новопредставените глаголи, ama-t, curri-t, и porta-t се во акузатив бидејќи се ,,предмет". Кога користите речник секој глагол стои во акузатив, а не во номинатив, доколку не е нагласено поинаку.
7 Граматичко објаснение со помош на македонски реченици
Граматичко објаснение 1
''Македонски:''Момчетогледателевизија.
''Објаснение:''НОМИНАТИВГЛАГОЛАКУЗАТИВ
Граматичко објаснение 2
''Македонски:''Девојкатаготвиручек.
''Објаснение:''НОМИНАТИВГЛАГОЛАКУЗАТИВ
Граматичко објаснение 3
''Македонски:''Тој штобега,заслужувагилотина.
''Објаснение:''НОМИНАТИВГЛАГОЛГЛАГОЛАКУЗАТИВ
7.1 Вежба 4: Пронајдете ги номинативот и акузативот
Најдете ги номинативот и акузативот (ако ги има) во секоја реченица.
# Момчето е добро.
# Девојката готви ручек.
# Момчето ја дава книгата.
# Детето игра спорт.
# Кого го засега.
# Кон кујната трчам.
# Јас ја јадам пицата.
Во следниве реченици, најдете ги акузативот и номинативот. Потоа преведете.
# puer est bonus.
# puella puerum amat.
# puer librum dat.
# filius virum spectat.
# ad culinam currit.
----
^ Латински ^ | << Лекција 3 | Лекција 5 >>

Латински јазик


Латински/Лекција 10

Латински јазик
<< Лекција 9 | Лекција 11 >>
1 Користење на речник
Наоѓањето на латински зборови во речник може да биде тешко. Најпрвин, зборовите се ставени во ,,сегашно време, индикатив, 1-во лице, еднина, активна" форма на глаголот. Така, за да го најдете значењето на зборот ,,amare", морате да го најдете ,,amo". Тука треба да употребите снаодливост за да дознаете која е основата на зборот, а која е наставката. МОжеби ќе треба да прошарате по речникот. Некои глаголи (но не многу) се многу неправилни и мораат да бидат научени напамет (како ,,fero", носам).
Nouns are usually much easier. They are always given in the nominative singular case. If you see a noun such as 'vocem', and do not know what it is, do not fret. If you look for 'voc' in the dictionary, you will not find what you are looking for. 'em' is typically a third declension accusative ending, thus you should be aware that third declension nouns have radically changing stems. Those which have the consonent 'c' usually have the consonent 'x' replacing it in the nominative singular. Thus the nominative singular of vocem, is vox. Likewise, 'g' is also often used when shifting from nominative singular cases to other cases. For example, rex becomes 'regem' in the accusative. There are plenty of other simple rules which one learns through experience.
Unconjugatable and indeclinable words are listed 'as is'.
2 Вежба 1
2.1 Вокабулар
#confessio -onis, исповест
#librus, i, книга
#et, и
#malus -a, -um, зол/зла/зло, лош/а/о
#de, за, во врска со
2.2 Пасус
Преведете го следниов пасус:
Confessionum mearum libri tredecim et de mals et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum. Interim quod ad me attinet, hoc in me egerunt cum scriberentur et agunt cum leguntur. Quid de illis alii sentiant, ipsi viderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio.
<< Лекција 9 | Лекција 11 >>

Латински јазик


Латински/Лекција 6

Латински јазик
<< Лекција 5 | Лекција 7 >>
----
1-ва деклинација
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
puell-a
puell-ae
акузатив
puell-am
puell-as
генитив
puell-ae
puell-arum
датив
puell-ae
puell-is
аблатив
puell-ā
puell-is
2-ра деклинација
-us
-um (среден род)
-r
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
serv-us
serv-i
bell-um
bell-a
puer
puer-i
акузатив
serv-um
serv-os
bell-um
bell-a
puer-um
puer-os
генитив
serv-i
serv-orum
bell-i
bell-orum
puer-i
puer-orum
датив
serv-o
serv-is
bell-o
bell-is
puer-o
puer-is
аблатив
serv-o
serv-is
bell-o
bell-is
puer-o
puer-is
----
1 Падеж: Аблатив
Употреби на аблативот:
1. Инструментален аблатив: за причинител; орудие; сторител; цена; предмет
2. Локативен аблатив: за (во кој) поглед; разлика; начин; услов; особина; време (кога); место (каде); од кого.
3. Обичен аблатив: за од каде; одделување; потекло; нешто што се споредува.
За разните употреби на аблативот ќе зборуваме благовремено. За преглед на сите форми на аблативот консултирајте го Прилогот.
2 Граматика - дел петти: Моќта на аблативот
Аблативот генерално служи за временско и/или просторно лоцирање (т.е. кога и каде). Исто така служи за да укаже на начинот на стингување некаде, апстракто или конкретно.
Вежба:
Како би ја превеле реченицата: Јас ја обликувам сликата по пат на ткаење.
Помош: Не би можеле--и не би требало-- да користите генитив. Падежот за кој што зборуваме сега би требало да се искористи насамо за оваа цел.
Јас ја имам мојата мудрост (''sapientiam'') по пат на мојот учител.
3 Пример--за разнообразност
Јас ќе пристигнам на петтиот час.
,,на петтиот час" укажува временска локација. ,,Петтиот час" не прпаѓа тука. МОжете да кажете ,,Јас ќе пристигнам" како посебна реченица. Аблативот ни укажува на тоа дека концептот на кој аблативот се однесува (петтиот час) е вон, и различен од (акузативниот) директен предмет или (номинативниот) подмет.
4 Пример 2
Јас сум дома.
,,Дома" ја објаснува позицијата на ,,јас" и затоа е во аблатив.
Латинскиот има свој начин на работење со предлози зависно од именките и нивниот падеж во реченицата, вклучувајќи го многуобразното ,,in", кое може да значи многу разни нешта во зависност од падежот на предметот.
Еве неколку предлози кои стојат во аблатив:
ЛатинскиМакедонски
in*во, на
abод
* Кога ,,in" и предходи на аблативна именка значи ,,во" или ,,на", додека кога и предходи на акузативна именка значи ,,внатре, во".
5 Пример 3
Servus est ad agris
Сулгата е крај полињата.
Забелешка: Ager мора да има аблативна наставка за да соодветствува со предлогот што му предходи, кој и да е. (Ager и campus денес се преведуваат како ,,поле". Agris е аблативна множина.)
6 Граматика - дел шести: именки од 3-та, 4-та и 5-та деклинација
Именките од овие делкинации се потешки за манипулација бидејќи имаат номинативна и акузативна множина истовремено, како и дативна и аблативна множина истовремено. За разликување на падежите, морате да користите едноставен клуч: контекст. Тој ќе ви го покаже нивногто значење.
6.1 3-та деклинација машки или женски род (секој збор има предодреден род): regis
Именки од 3-тата деклинација (како именката од 2-ра деклинација ,,ager") имаат две основи: основа во номинатив и вокатив еднна и основа за сите други падежи. Двете основи мораат да се запамтат за секоја именка. Женските и машките форми се исти.
3-та деклинацијаЕднинаМножина
номинативrexreg-es
акузативreg-emreg-es
генитивreg-isreg-um
dativereg-ireg-ibus
аблативreg-ereg-ibus
6.2 3-та деклинација среден род: mare
3-та деклинација, среден родЕднинаМножина
номинатив*maremar-ia
акузативmaremar-ia
генитивmar-ismar-ium
дативmar-imar-ibus
аблативmar-imar-ibus
6.3 4-та деклинација машки/женски род (секој збор има предодреден род): gradus
4-та деклинацијаЕднинаМножина
номинативgrad-usgrad-us
акузативgrad-umgrad-us
генитивgrad-usgrad-uum
дативgrad-uigrad-ibus
аблативgrad-ugrad-ibus
6.4 4-та деклинација среден род: cornu
4-та деклинација, среден родЕднинаМножина
номинативcorn-ucorn-a
вокативcorn-u
акузативcorn-ucorn-a
генитивcorn-uscorn-uum
дативcorn-uicorn-ibus
аблативcorn-ucorn-ibus
6.5 5-та деклинација машки/женски род (секој збор има предодреден род): res
5-та деклинација Женски/Машки родЕднинаМножина
номинативr-esr-es
вокативr-es
акузативr-emr-es
генитивr-eir-erum
дативr-eir-ebus
аблативr-er-ebus
7 Вежби
7.1 Вежба 1
Преведете го следново:
Вокабулар:
ambulo, одам;
vocat, (номинатив) вика;
delecto, сакам;
occidere, убива;
mortuit, (номинатив) умре.
Hodie, ad casam mei amici ambulo. Meus amicus ipse 'Marcus' vocat. Delecto occidere eum. Ita, mortuit.
7.2 Вежба 2
Преведете го следново:
Вокабулар:
Habeo, имам.
Eheu! Mus! Mus! Ediens meum panem! Nunc nihil habeo. O miserum me!

Латински јазик


Латински/Лекција 9

Латински јазик
<< Лекција 8 | Лекција 10 >>
1 Неправилни глаголи
Неправилните глаголи не стојат во никоја особена коњугација. Тие се коњугираат, но не на некој предвидлив начин. Еден примр за веков неправилен глагол е ,,esse". Постојат уште неколку други кои тука се дадени во сегашно време, актив.
ФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:ireоди
Еднина
Наредбено:
Множина
Наредбеноiteодете!
1-во лице:imusНие одиме
2-ро лице:itisВие одете
3-то лице:euntТие goФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:esseда се биде
Еднина
Наредбено:esБиди!
1-во лице:sumЈас сум
2-ро лице:esТи си
3-то лице:estТој е
Множина
Наредбено:esteБидете!
1-во лице:sumusНие сме
2-ро лице:estisВие сте
3-то лице:suntТие areФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:fieriда стане
Еднина
Наредбено:fiСтани!
1-во лице:fioЈас станувам
2-ро лице:fisТи стануваш
3-то лице:fitТој станува
Множина
НаредбеноfiteСтанете!
1-во лице:fimusСтануваме
2-ро лице:fitisСтанувате
3-то лице:fiuntТие becomeФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:malleпретпочита
Еднина
Наредбено:(нема)Претпочитај!
1-во лице:maloЈас претпочитам
2-ро лице:mavisТи претпочиташ
3-то лице:mavultТој претпочита
Множина
Наредбено(нема)Претпочитајте!
1-во лице:malumusНие претпочитаме
2-ро лице:mavultisВие претпочитате
3-то лице:maluntТие preferФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:nolleда се биде безволен
Еднина
Наредбено:noliНемој!
1-во лице:noloЈас сум безволен
2-ро лице:non visТи си безволен
3-то лице:non vultТој е безволен
Множина
НаредбеноnoliteНемојте!
1-во лице:nolumusНие сме безволни
2-ро лице:non vultisВие сте безволни
3-то лице:noluntТие се безволни
ФормаЛатинскиМакедонски
Инфинитив:velleпосакува
Еднина
Наредбено:(нема)Посакувај!
1-во лице:voloЈас Посакувам
2-ро лице:visТи посакуваш
3-то лице:vultТој посакува
Множина
Наредбено(нема)Посакувајте!
1-во лице:volumusНие посакуваме
2-ро лице:vultisВие посакувајте
3-то лице:voluntТие посакуваат
ФормаЛатинскиМакедонски
Наредбено:ferre*носи
Еднина
Наредбено:ferНоси!
1-во лице:feroЈас носам
2-ро лице:fersТи носиш
3-то лице:fertТој носи
Множина
Наредбеноferte!Носете!
1-во лице:ferimusНие носиме
2-ро лице:fertisВие носите
3-то лице:feruntТие носатПонекогаш ferre Се смета за глагол од 3-та коњугација со ,,o"-основа. Ferre е неправилен глагол од практични причини .
2 Вежба 1
1. Препишете ја таблицава и бреведете.
Преведете ги следниве реченици:
1. fero portam.
2. fers portam
3. fert portam
4. ferimus portam
5. fertis portam
6. ferunt portam
7. sum bonus
8. es bonus
9. est bonus
10. sumus boni
11. estis boni
12. sunt boni
13. este boni!
14. noli currare!
Одговорете ги следниве прашања:
15. Што имаат заедничко правилните и неправилните глаголи?
16. Зошто употребуваме ,,boni" во прашање бр. 10, 11, и 12, но ,,bonus" во прашање бр. 7, 8 и 9?
3 Вежба 2
Вежби:
1. Деклинирајте ги следниве пет именки во еднина и множина во пет падежи (нминатив, акузатив, генитив, датив, аблатив):
Еднина
Номинативnautaatriumservusdictatorrexcornudies
Акузатив
Генитив
Датив
Аблатив
Множина
Номинатив
Акузатив
Генитив
Датив
Аблатив
2. Коњугирајте го глаголот ,,servare" во еднина и множина во сите три лица.
3. Коњугирајте го глаголот ,,servare" во еднина и множина во сите три лица.
4. Преведете:
Нота Бене: Често во латинскиот јазик се употребува сегашно време за т.н. ,,живописно минато". Би било соодветно да го преведете следниов пасус во минато време.
Вокабулар:
heri: вчера
taberna (1-ва деклинација, ж.): таверна, продавница
ad (+ акузатив): кон, кај
solea (1-ва деклинација, ж.): сандала
sic: и така
solus -a -um, сам (solum во овој случај функционира како прилог и го модифицира глаголот)
casa, -ae: куќа, колиба
quod: бидејќи
sto, stare: стои
Heri, ad tabernam eo. In taberna sunt tres res quarum amo duo solas et unam mesam. Habeo tres denarios, sic ego emeo mesam solum quod sum non divinitas. Hodie, mesa est in casa mea. Stat in triclinium.
<< Лекција 8 | Лекција 10 >>

Латински јазик


Латински/Лекција 5

Латински јазик
<< Лекција 4 | Лекција 6 >>
----
1 Таблици на именки
1-ва деклинација
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
puell-a
puell-ae
генитив
puell-ae
puell-arum
акузатив
puell-am
puell-as
датив
puell-ae
puell-is
2-ра declension
-us
-um (среден род)
-r
''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''''ЕДНИНА''''МНОЖИНА''
номинатив
serv-us
serv-i
bell-um
bell-a
puer
puer-i
генитив
serv-i
serv-orum
bell-i
bell-orum
puer-i
puer-orum
акузатив
serv-um
serv-os
bell-um
bell-a
puer-um
puer-os
датив
serv-o
serv-is
bell-o
bell-is
puer-o
puer-is
2 Падеж: Генитив
Падежот генитив е описен падеж и ги опишува следниве особини на опишаната именка:
• Сопственост, на пр. Маркусовиот пес (Canis Marci)
• Потекло, на пр. Маркус од Рим (Marcus Romae)
• Однос, на пр. Работа на убавина (Res pulchrae)
• Квантитет, Литар вода
• Квалитет e.g. Ден на гнев (Dies irae)
3 Примери на латински
Латински
Македонски
canispueri maliestbonus
Песотна лошото момчеедобар
номинативна именкагенитивглаголниминативна придавка
номинативна именкагенитивглаголноминативна придавка
ЛатинскиМакедонски
canispuerorum malorumestbonus
Песотна лошите момчињаедобар
номинативна именкагенитив (множина)глаголноминативна придавка
номинативна именкагенитивглаголноминативна придавка
4 Вежба 6
Покажете го генитивот:
# Флавиевиот пес е добар.
# Ахилова петица.
# Mater Flaviae est domina.
Придавките кои опишуваат генитивна именка мораат да имаат генитивни наставки соодветни по број и род.
5 Падеж: Датив
Падежот датив, исто така познат како падеж на индиректниот предмет назначува:
• За кого или за тоа, на пр. Го направив автомобилов за него
• На кого или на него, на пр. Му го дадов автомобилот нему
• Чиј (Присвоен датив)
• Предикативен датив (во подоцнежните лекции).
6 Пример 1
Приказ: датив во употреба
Тојја направимасатазанеговиот пријател
номинативна именкаглаголакузативдативен предлогdative
,,тој" е во номинатив,
ја ,,направи" е глагол,
,,масата" е акузатив,
,,за" е предлогот кој укажува на датив^,
,,неговиот пријател" е датив.
^ За може да се употреби и во други конструкции. За да утврдите дали се работи за датив, анализирајте го значењето на реченицата (видете Пример 3). Искуството ќе ви помогне брзо да го воочите падежот на именката во реченицата без многу напор.
7 Вежба 8: Преведете на македонски
# Cenam donat amicis.
# Haec dies anni est calor.
8 Римски цифри
Римјаните не ги користеле индо-арапските цифри кои ние ги користиме денес. Тие користеле посебен нумерички систем. Но и денес ние го користиме овој систем.
Римска цифра, Латински имиња на цифрите, Македонски, Индо-арапски цифри, Шпански, Француски, Италијански
I, unus -a -um, еден, 1, uno, un, uno
II, duo -ae, два, 2, dos, deux, due
III, tres, tria, три, 3, tres, trois, trei
IV, quattor, четири, 4, cuatro, quatre, quattro
V, quinque, пет, 5, cinco, cinq, cinque
VI, sex, шест, 6, seis, six, sei
VII, septem, седум, 7, siete, sept, siete
VIII, octo, осум, 8, ocho, huit, octo
IX, novem, девет, 9, nueve, neuf, nove
X, decem, десет, 10, diez, dix, dieci
XV, quindecim, петнаесет, 15, quince, quinze, quindici
XX, viginti, дваесет, 20, veinte, vingt, venti
XXV, viginti quinque, дваесет и пет, 25, veinticinco, vingt-cinq, venticinque
L, quinquaginta, педесет, 50, cincuenta, cinquante, cinquanta
C, centum, сто, 100, cien, cent, cento
D, quingenti, -ae, -a, петсто, 500, quinientos, cinq-cents, cinquecento
M, mille, илјада, 1000, mil, mille, mille

Латински јазик


Латински/Лекција 7

Латински јазик
<< Лекција 6 | Лекција 8 >>
1 Заменки во македонскиот јазик
Зменките се именки кои се употребуваат наместо други именки.
Постојат три категории на замнеки кои се делат по лице: 1-во, 2-ро, и 3-то.
• 1-во лице се однесува на тој што зборува, јас, ние.
• 2-ро лице се однесува на тој што му се обраќаме, ти, вие (или Вие за персирање).
• 3-то лице се однесува на сето останато (тој, таа, тоа, тие) .
Освен тоа заменките можат да бидат во еднина и множина. Овие се деклинираат како било која друга именка.
• јас е прво лице, еднина (само јас), ние е прво лице, множина (јас и другите).
• Ти е 2-ро лице, множина (само ти), вие е 2-ро лице множина (ти и другите).
• тој, таа, тоа е 3-то лице, еднина (тој/таа/тоа е едно), (може да име и повеќе).
2 Заменки во латинскиот јазик
2.1 Заменки за 1-во/2-ро лице
2.1.1 Таблица на заменки во сите падежи: јас, ти, ние, вие
Падеж1-во лице, еднина2-ро лице, еднина1-во лице, множна2-ро лице множина
Номинативegoјасtuтиnоsниеvоsвие
Акузативmеменеtетебеnоsнасvоsвас
Генитив*meiмојtuiтвојnostri(nostrum)нашvestri (vestrum)ваш
Дативmihiменеtibiтебеnobisнамvobisвам
Аблативmeод менеteод тебеnobisод насvobisод вас
Нота Бене: Генитивот се користи во извесни фрази како:
#memor nostri, внимателно од нас
#pauci vestrum, малкумина од вас.
За присвојните употреби (сестра ми, твојот велосипед) во латинскиот не се употребува генитив, туку присвојни придавки:
meus, mea, meum = мој/а/е;
tuus, tua, tuum = твој/а/е;
suus, sua, sum = негов/нејзин/негов/нивни;
noster, nostra, nostrum = наш/а/е;
vester, vestra, vestrum = ваш/а/е.
Пример: Pater noster = Татко наш
2.2 Заменки од 3-то лице
Технички, во латинскиот не постојат заменки за 3-то лице.
Придавките ги модифицираат именките и го примаат родот на именката при таа модификација. Меѓутоа, на придавките не им се нужни именки за да се менуваат (модифицираат). Именката може да се предпостави. Вака се формираат ,,заменки за 3-то лице"
2.2.1 Пример 1
Машката форма на придавката ,,ille" - буквално преведена значи ,,тој (машки) предмет", но исто така може да значи и ,,тој (човек)".
Доколку нема именка од типот на: ,,човек", ,,жена", ,,нешто", ,,идеја", ,,концепт", ,,расудување" и тн. треба да се водите по контекстот на зборот.
2.3 Чести придавки кои се употребуваат како заменки од 3-то лице
2.3.1 Деклинација на Ille (тој)
М: Ж: С:
ЕДНИНА:
Номинатив: ille illa illud тој таа тоа
Генитив: illīus illīus illīus негов нејзин негово
Датив: illī illī illī нему нејзе нему
Акузатив: illum illam illud него неа него
Аблатив: illō illā illō покрај, со, од него, нејзе, него.
МНОЖИНА:
Номинатив: illī illae illa тие
Генитив: illōrum illārum illōrum нивен
Датив: illīs illīs illīs ним
Акузатив: illōs illās illa нив
Аблатив: illīs illis illīs покрај, со, од, нив, оние
Ille често се употребува како вид на заменка.
2.3.2 Примери за употреба на Ille:
1. ille est dominus - тој е господарот (ille како заменка)
2. ille dominus est malus - гопсодарот е лош (ille како придавка)
3. illam videt - тој ја гледа (или ,,таа ја гледа" - illam како заменка)
4. illam puellam videt - тој (или таа) ја гледа девојкана (illam како придавка).
2.3.3 Деклинација на is, ea, id: (заменки со превод)
M: Ж: С:
Номинатив is ea id тој таа тоа
Акузатив eum eam id него неа него
Генитив eius eius eius негов негова негово
Датив ei ei ei нему нејзе нему
Аблатив eo ea eo покрај, со, од него, неа, него.
Номинатив ei eae ea тие
Акузатив eos eās ea нив
Генитив eorum earum eorum нивен, нивна, нивно
Датив eis,iis eis,iis eis,iis ним
Аблатив eis,iis eis,iis eis,iis покрај, со, од нив
Како и ille, така и is може да се користи како вид на заменка.
2.3.4 Примери за употреба на Is
1. is est dominus - тој е господарот (is as pronoun)
2. is dominus est malus - оној господар е лош (is е придавка)
3. eam videt - тој ја гледа (или ,,таа ја гледа" - eam е заменка)
4. eam puellam videt - тој (или таа) ја гледа девојкана (eam е придавка).
2.3.5 Деклинација на менливите заменки qui, quae, quod: (кој, која, кое)
M: F: N:
Номинатив quī quae quod кој која кое
Акузатив quem quam quod кој која кој
Генитив cuīus cuīus cuīus чиј чија чие
Датив cuī cuī cuī кому на која кому
Аблатив quō quā quō покрај, со, од кој/а/е.
Номинатив qui quae qua кои
Акузатив quōs quās qua кои
Генитив quōrum quārum quōrum чии
Датив quibus/quīs на кои
Аблатив quibus/quīs покрај, со, од кои
Истите форми се употребуваат и за поставување на прашања, со следниве исклучоци:
ПадежЕднинаНоминативquis?, quis?,quid?, кој?, која, кое?
Акузатив quem?, quam?, quid? на која? кому?
2.3.6 Примери за употреба на менливи заменки
1. virum videt qui servum habet: Го гледа човекот кој има роб.
2. ille est vir cuius servus est malus: Тоа е човекот чиј роб е лош.
3. quis eum videt? Кој го гледа?
2.3.7 Деклинација на hic, haec, hoc (овој, оваа, ова)
M: F: N:
Nominative hic haec hoc овој оваа ова
Accusative hunc hanc hoc
Genitive huius huius huius
Dative huic huic huic
Ablative hōc hāc hōc
Nominative hī hae haec овие
Accusative hās hās haec
Genitive hōrum hārum hōrum
Dative hīs hīs hīs
Ablative hīs hīs hīs
Н.Б. Hic како прилог значи ,,овде".
Н.Б. Hic исто така се употребува како заменка.
2.3.8 Пример за употреба на Hic
hic servus, non ille, est malus: Овој роб, а не оној, е лош.
3 Вежби
Преведете соодветно на ЛАТИНСКИ:
# Нему
# Нејзе
# За неа
# За него
# Нему (с.)
# Јас
# Вие
# Ти
# Ваш
# Негов
# Ние
# Твој
# во него
# во неа
Преведете соодветно на МАКЕДОНСКИ:
# meus
# mei
# ille
# illud
# huic
# hi
# hoc
# nos
# nostri
# vos
# vestrum
<< Лекција 6 | Лекција 8 >>

Латински јазик


Готвач:Средоземни кујни

Готвач > Индекс на кујни > Средоземни кујни
----* Далматинска кујна (Хрватска)
* Грчка кујна
* Израелско-палестинска кујна
* Италијанска кујна
* Либанска кујна
* Турска кујна
* Француска кујна
* Црногорска кујна
* Шпанска кујна
1 Рецепти
en:Cuisine of the Mediterranean

Средоземни рецепти


Готвач

Викимедиин Готвач''Збирка рецепти од целиот свет.''''Забелешка: Секоја од статите во содржинава има линк за верзијата на англиски јазик доколку сакате да преведувате.''
0.1 Листа на Рецепти
Појадок,
Месо,
Тестенини,
Ориз,
Салати,
Морски плодови,
Вегански,
Вегетаријански,
За празници,
Сендвичи,
Супи и чорби,
Суши,
Предјадења,
Пијалоци,
Леб,
Сосови,
Додатоци,
Динстани јадења,
Десерти,
Слатки,
Лесни вечери
0.2 Народни и етнички кујни
Афрички,
Карипски,
Источноазиски,
Европски,
Средоземни,
Блискоисточни,
Индиски потконтинент,
Пацифички,
Северноамерикански,
Јужноамерикански,
Јужноазиски,
Фантастични и митолошки кујни
Југословенски народен готвач
0.3 Специјални исхрани
Исхрана со ниска содржина на шеќери (Аткинс, Зона, идр.)
Безглутенски,
Лековита исхрана,
Алал,
Високопротеински,
Кашрут,
Нискокалорична исхрана,
Дијабетска храна,
Веганска,
Вегетаријанска
0.4 Основни намирници
Млечни производи и јајца,
Житарици,
Овошје,
Месо и живина,
Масти и масла,
Ореви,
Морски плодови,
Зачини и тревки,
Заблажувачи,
Зеленчук
0.5 Состојки
Алкохолни пијалоци,
Леб,
Лути пиперки,
Чоколадо,
Кафе,
Јајца,
Житарици,
Џемови и желеа,
Млеко,
Тестенини,
Бибер,
Компири,
Ориз,
Сол,
Сода бикарбона,
Соини зрна,
Шеќер
0.6 Хранливи материи
Антиоксиданти,
Калории,
Јаглехидрати,
Масти,
Влакна,
Минерали,
Органски,
Протеини,
Витамини
0.7 Опрема
Помагала за печење,
Алатки,
Апарати,
Кујнски помагала,
Лонци и тави
0.8 Готвачки техники
Печење,
Варење (експрес),
Варење,
Крчкање,
Печење реш,
Кремирање,
Длабоко пржење,
Пржење,
Готвење на отворено,
Закиселување,
Поширање,
Готвење под притисок,
Солење,
Пропржување,
Зовревање,
Пушење,
Парење,
Потпржување
0.9 Прилози
Естетика,
Етика,
историја на храната и готвењето,
Како да читате рецепта,
Интернационални термини за храна,
Замени,
Мерни единици
0.10 Учесници
ЧПП за готвачот,
Полиса на готвачот,
Страни на готвачот кои бараат доработка,
Учесници,
Барања за новини,
Жалби и поплаки,
Побарани рецепти,
Шаблон за рецепт
bg:Готварска книга
cs:Wikikuchařka
da:WikiKogebogen
de:Kochbuch
en:Cookbook
eo:Kuirlibro
es:Artes culinarias
fi:Keittokirja
fr:Livre de Cuisine
he:ספר מתכונים
hu:Szakácskönyv
is:Matreiðslubók
it:Libro di cucina
ja:料理本
ko:요리
lt:Receptai
nl:Kookboek
no:Kokeboka
pl:Książka kucharska
pt:Livro de Receitas
ro:Carte de bucate
ru:Кулинарная книга
simple:Cookbook
sr:Кувар
sv:Kokboken
tl:Pagluluto
zh:食谱

Готвач


Готвач:Европски кујни

Готвач > Индекс на кујни > Европски кујни
----*Австриска кујна
*Албанска кујна
*Белгиска кујна
*Белоруска кујна
*Британска кујна
**Англиска кујна
**Велшка кујна
**Шкотска кујна
*Босанска кујна
*Бугарска кујна
*Германска кујна
*Грчка кујна
*Данска кујна
*Естонска кујна
*Ирска кујна
*Исландска кујна
*Италијанска кујна
*Македонска кујна
*Норвешка кујна
*Полска кујна
*Португалска кујна
*Романска кујна
*Руска кујна
*Словенечка кујна
*Српска кујна
*Турска кујна
*Унгарска кујна
*Финска кујна
*Француска кујна
*Холандска кујна
*Хрватска кујна
*Црногорска кујна
*Шведска кујна
*Шпанска кујна
**Баскиска кујна
en:European cuisines
ja:料理本/ヨーロッパ料理

Европски рецепти


Југословенски народен готвач

Ова е готвач со рецепти од просторите на поранешна Југославија како и други кујни. Истиот содржи разни видови на јадења и предјадења, супи и десерти и пијалоци како и спремање на намирници и совети за послужување. Исто така готвачов содржи и рецепти за брзо спремање на храна (експрес кујна).
1 Намирници и нивно спремање
1.1 Намирници од животниско потекло
*Месо
*Живина
*Риби
*Ракови
*Дивеч
*Јајца
*Спремање на јајца
*Млеко
*Масти од животинско потекло
1.2 Намирници од растително потекло
*Житарици
*Зеленчук
*Печурки
*Овошје
*Масти од растително потекло (масла)
*Шеќер и шеќерни концетрати
*Кафе
*Чај
*Какао
*Зачини
*Практични мерки во домаќинството
2 Спремање, служење и украсување на храната
2.1 Спремање на храната
*Термичка припрема на храната
3 Рецепти за:
*Предјадења
*Супи и чорби
*Варива
*Печења
*Сосови
*Салати
*Теста-Додатоци на печењето
*Готвени теста
*Пити
*Торти
*Колачи
*Слатки за трпезата
*Слатки
*Пијалоци
*Зимници
3.1 Кујни на другите народи
*Француска кујна
*Англиска кујна
*Руска кујна
*Бугарска кјна
*Италијанска кујна
*Кинеска кујна
*Шпанска кујна
4 Сервирање на храната
*Поставување на масата
*Служење на поедини оброци
*Поставување на масата за исклучителни прилики
*Прекривање на масата
*Садови


Готвач:Источноазиски кујни

Готвач > Индекс на кујни > Кујни на Индискиот потконтинент
----*Виетнамска кујна
*Индонезиска кујна
*Јапонска кујна
*Кинеска кујна
*Корејска кујна
*Малезиска кујна
*Монголска кујна
*Сингапурска кујна
*Тајванска кујна
*Тајланска кујна
*Филипинска кујна
en:East Asian cuisines
ja:料理本/東アジア料理

Источноазиски рецепти


Готвач:Јужноамерикански кујни

Готвач > Индекс на кујни > Јужноамерикански кујни
----
Јужноамериканските кујни се делумно базирани на шпанската и португласката кујна, со големи влијанија од предевропските куни на домородечките народи.
*Аргентинска кујна
*Бразилска кујна
*Венецуелска кујна
*Гвајанска кујна
*Колумбиска кујна
*Перуанска кујна
*Чилеанска кујна
en:South American cuisines

Јужноамерикански рецепти


Готвач:Фантастични и митолошки кујни

Готвач > Индекс на кујни > Фантастични и митолошки кујни
----
Многу луѓе сакаат тематски забави, за родендени, прослави или само за забава. Тематските забави се побогати и поинтересни со соодветна храна, а не само со костими и декорации. Еве разни идеа за храната која се служи на такви забави.
1 Рецепти
*Пангалактички Гаргарен Топ од филмот Автостоперски водич низ галаксијата
*Пијалок за забави на тема ,,Војна на Ѕвездите"
*Клингонски Гаг
en:Fantasy and Mythical cuisines

Готвач


Готвач:Пацифички кујни

Готвач > Индекс на кујни > Пацифички кујни
----*Австралиска кујна
*Кујна на Валиските и Футунските Острови
*Кујна на Вануату
*Гвамска кујна
*Кујна на Куковите Острови
*Кирибатска кујна
*Кујна на Маршаловите Острови
*Наурска кујна
*Ниујска кујна
*Новокаледонска кујна
*Новозеландска кујна
*Кујна на Норфолшкиот Остров
*Кујна на Северномаријанските острови
*Фиџијанска кујна
*Кујна на Фрацуска Полинезија
*Кујна на Палау
*Кујна на Папуа и Нова Гвинеја
*Питкаринска кујна
*Самоанска кујна
*Кујна на Соломоновите Острови
*Кујна на Токелау
*Тонгоанска кујна
*Тувалска кујна
*Хавајска кујна
en:Pacific cuisines

Пацифички рецепти


Готвач:Северноамерикански кујни

Готвач > Индекс на кујни > Северноамерикански кујни
----*Индијанска кујна
*Канадска кујна
**Онтариска кујна
**Њуфаундлендска кујна
**Квебечка кујна
*Карипски кујни
**Бахамска кујна
**Кубанска кујна
**Јамајканска кујна
**Порториканска кујна
**Кујна на Тринидад и Тобаго
*Мексиканска кујна
*Панамска кујна
*Кујна на САД
**Кајунска кујна
**Калифорниска кујна
**Лујзијанска Креолска кујна
**Среднозападна кујна
**Новоанглиска кујна
**Душевна храна
**Југозападна кујна
**Текс-Мекс кујна
**Јужна кујна
en:North American cuisines

Северноамерикански рецепти


Готвач:Млечни производи

Готвач | Основни намирници
Млечните состојки често се приозвод на млеко од цицачи како крави, кози, овци, бафала, и други домашни животни. Во готвачов јајцата се се групирани заедно со нив.
*Путер
**Ги
*Кефир
*Урда
*Сирење и кашкавал
*Кисела павлака
**Слатка павлака
**Шлаг-крем
*Јајца
*Млеко
**Згуснато млеко
*Кисело млеко
*Јогурт
*Матеница
en:Dairy

Готвач


Готвач:Шаблон за полиса/рецепт

Ова е шаблонска страна. Не додавајте рецепти овде!
Ова е препорачан шаблон за рецептите кои се додаваат кон готвачов. Имајте на ум дека ова е само генерален водич. Слободно додавајте повеќе оддели, или испуштете некој (но рецептата мора да биде корисна и употреблива).
Релативната тежина (на изработка) на рецептата се изразува со пет точки. Имајте ги следниве описи на ум кога давате тежина на некоја рецепта.
* - Умеете да зовриете вода, нели?
* - Прилично лесно
* - Ни тешко ни лесно
* - Прилично тешко
* - Дали сте Карапанџа?
Со кликање на страниве со слики добивате листа со рецепти од таа тежина. Забелешка: овие слики се позајмени од германсиот готвач (Kochbuch), кој е преместен на доменот de:wikibooks.org, но каде сеуште може да има неколку рецепти на германски.
Еве една листа со примери на рецепти кои ги користат овие шаблони (од Википедија на англиски јазик)
***
0.1 Шаблон за додавање на рецепти
| Кујна | Тип на јадење
*/ Тука треба да стои краток опис на рецептата;
прифатливата должина е од една реченица до два пасуса.
Објаснете кој го користи јадењево, и како, како и
сè друго што се приготвува заедно со неа. Приказни или
анегдоти за настанувањето на рецептата се сосема прифатливи.
Би било од помош доколку ставите и фотографија на зготвеното
јадење. Истата би требало да биде при почетокот. Најдобро би
било ако е споена со таблицата /*
1 Состојки
*240 мл елемент 1
*1 супена лажица (15 мл) елемент 2
*итн.
*(но не на оваа шаблонска страница -- направете нова страница со ново име)
*/ Состојките треба да се набројуваат по редослед на готвење. Состојките
треба да се поврзани со помош на т.н. „трик со цевки“, т.е.
[[Готвач:Морков|, што прави морков.
Ако имате изборни состојки или замени кои би ја чинеле листата
нечитлива, ставете ги во белешки, идеи,
или други оддели (ако се однесуваат на некоја различна процедура на готвење)
или пак сместете ги во втора листа по првата. Во друг случај едноставно
обележети ги како „(изборни)“. Размислете за користење на засебни листи за филови
и обвивки, месо и сосови, итн. /*
2 Процедура
#Прв чекор
#Втор чекор
#итн.
#(но не на оваа шаблонска страница -- направете нова страница со ново име)
*/ Фотографија за постапкит завршените постапки (чекори)
треба да бидат во |thumb| формат, така што под сликата би можеле да ставите
опис за тоа на кој чекор истата се однесува. /*
3 Белешки, совети и варијации
*Белешка 1
*Совет 1
*Варијација 1
*и др.
*/ Овој дел може да се корисати за било кои други додатни информации
на кои не им е местото на било кој друг дел од рецептниот модул. /*
4 Предупредувања
*Предупредување 1
*Предупредување 2
*etc.


Готвач:Рецепти за тестенини

Готвач | Индекс на рецепти
Тестениини или паста се вид на јадење направена од брашно, вода и понекогаш јајца, која се меша, меси и обликува, а пред јадење се вари.
*Нудли со јајца (Вегетаријански)
*Тестенини со модар патлиџан (Вегетаријански)
*Свежи тестенини со моцарела, домати и босилок
*Тестенини со луков пармезан
*Лазањи
*Лазањи со сос од грав (Вегетаријански)
*Макарони со сирење (Вегетаријански)
*Меланзане Пармиџијана
*Мостачоли
*Паста е Фаџиоли (Вегетаријанска)
*Песто
*Рикота лазањи
*Ригатори-тестенини со рикота и доматен крем-сос (Вегетаријански)
*Едноставни нудли (Вегетаријански)
*Југозападни тестенини (Вегетаријански)
*Шпагети ала Карбонара
*Линвгини со песто од спанаќ
*Тестенини со домати
*Печени цукини
1 Македонски тестенини
*Јуфки
*Тарана
*Тараненик
en:Pasta Recipes

Рецепти за тестенини


Готвач:Рецепти за ориз

Готвач | Индекс на рецепти | Резепти за ориз
1 Главни јадења
*Лесен Малкуби (Палестина)
*Пржен ориз
*Кашмирски Пулао (Индија)
*Кара понгал (Индија)
*Ризото за микробранова
*Пулијодарај
*Пилаф (Ерменија)
*Ризото (Италија)
*Зелен грав со кафен ориз (,,Мунг" грав - зелен по боја при зрелост)
*Паеља
*Ориз со тофу и ореви
*Сафрон-ориз (Индија)
*Бирјани (Индија)
2 Додатоци
*Кари-ориз
*Доматно кари
3 Десерти
*Сладок понгал (Индија)
*Сутлијач

Готвач


Готвач:Рецепти за појадок

Готвач | Индекс на рецепти
Појадок е чинот на јадење наутро по околу осум часа спиење. Појадокот би требало да даде доволно енергија за сите дневни активности до пладне или ручек, но исто така не треба да е тежок за да може лесно да се свари.
1 Палачинки
*Палачинки со банана-спирулина
*Блины (Руски блини)
*Креп
*Палачинки (основни палачинки со инструкции за превртување во воздух)
*Палачинки (вегански)
*Палачински со урда (многу полесни од обичните палачинки)
*Рејовите возљубени палачинки со боровница
2 Јајца
*Пржени јајца
*јајца со урда
*Кајгана
*Меко варени јајца
*Тврдо варени јајца
*Бурито за појадок
3 Омлети
*Основен омлет
*Основен омлет со кашкавал
*Омлет со компир
*Француски омлет
*Денверски омлет
*Шпански омлет
4 Топли житарици
*овесни снегулки
*Олеброд
5 Мафини
*Јаболков штројзел-мафин
*Мафини со струганици од банана
*Мафини со банана и ореви
*Мафини со трици
*Мафини со чоколадни струганици
*Пченкарни мафини
*Мафини со житарици
*Оранжови мафини со чоколадни струганици
*Мафини со житарици и суво грозје
6 Лебови
*Кардамомски леб
*Тост
7 Разно
*Говедски парченца на тост
*Француски тост
*Вафли за појадок
*Безглутенски вафли за појадок
*Плескавици од рестуван компир
en:Breakfast Recipes

Готвач


Готвач:Прибор за печење

Готвач | Опрема
----
Овие предмети се користат при печење.
*даска за тесто
*земјано тавче
*тавче
*мешалка за тесто
*модли за колачи
*плех
*плех за пица
*сад за мешање,
*сито
*сукало
*тавче за колачиња
*тавче за мафини
*тепсија
en:Bakeware

Готвач


Готвач:Апарати

Готвач | Готвач:Опрема
Кујнските апарати обично се рачни или електрични апарати (направи) кои се користат во кујната.
*апарат за леб
*апарат за ориз
*вакууматор
*електрична грил-скара
*електрична мешалка
*електрична сецкалка
*машина за тестенини
*мешалка
*миксер
*микробранова печка
*печка
*Рерна
*тостер
*фритеза
*шпорет
en:Appliances

Готвач


Готвач:Сирење и кашкавал

Готвач | Основни намирници | Млечни производи
Сирењето и кашкавалот се млечни намирници направени од засирено млеко од разни животни, најчесто од крави и овци, но и од кози, биволи и други говеда.
Некои сирења се изработуваат со додатка на тревки или зачини.
1 Видови сирења и кашкавали
*Бри
*Вегански Чедар
*Венслидејл
*Камембер
*Моцарела
*Минстер
*Паре
*Проволоне
*Фета (во кое спаѓа и македонското сирење)
*Црвен Личестер
*Чедар
*Швајцарско сирење
2 Македонски сирења
*Бело сирење
*Биено сирење
*Кашкавал
3 Рецепти со сирење и кашкавал како главна состојка
*Кашкаал на тост
*Сендвич со кашкавал на грил
*Печен сендвич со кашкавал
en:Cheese

Готвач


Готвач:Рецепти за месо

Готвач | Индекс на рецепти
Рецепти за Месо и живина
1 Говедско
*Говедска џвакалка
*Емпанада
*О жус снедвич
*Грил бифтек
*Хамбургер
*Рикота лазањи
*Месна векна
*Ризоли
*Татарски бифтек
*Тако
*Тако-месо
*Ленес тексашки чили
2 Пилешко и Мисиркино
*Кафен ориз со мелено мисирикино
*Калифорниско кари-пилешко
*Пилешка пита во сад
*Пилешка Тика
*Пилешка Тика Масала
*Кок о Ван
*Крцкаво пилешко
*Кари-пилешко
*Јамбалаја
*Пилешко Кунг Пао
*Марсала пилешки скалопини
*Среднозападни пилешки крилца
*Паеља (со зајачко)
*Зачинето крчкано пилешко
*Spicy Chilli Chicken
*Мисиркин бисквит
3 Жабје
*Жабји батаци ала Паризиен
4 Јагнешко
*Јагнешко печење со кисело млеко (или јогурт)
*Ланкаширска тава (Lancashire Hotpot)
*Овчарска пита (Shepherd's pie)
5 Прасешко
*Ребра на скара
*Варена свинска коленица со бела ротква
*Котлет од мелено месо
*Пржен котлет од мелено месо
*Свинско филе со аспарагус и пршут
6 Зајачко
*Паеља (со пилешко)
7 Срнечко
*Осо Буко
en:Meat Recipes
ja:料理本:肉料理

Готвач


Готвач:Алатки

Готвач | Опрема
1 Ножеви
*готварски нож (голем, широк нож)
*нож за бифтек
*нож за леб
*нож за печења
*нож за путер (тап нож)
*нож за стругање
*нож за филети
*сатар
2 Лажици
*десертна лажичка
*кафена лажичка
*лажичка за грејпфрут
*лажица за супа
*лажица со отвори
*супена лажица
*цедилка
*црпалка
3 Други
*вилушка
*стапчиња за јадење
en:Utensils

Готвач


Готвач:Житарици

Готвач | Основни намирници | Состојки
Житариците се семиња од житните култури во комерцијална употреба и други слични растенија. Соја.
1 Житарици
*Амарант
*Елда
*Јачмен
*Квиноја
*Луцерка
*Овес
*Ориз
*Просо
*Пченица
**Булгур
**Кускус
*Пченка
*'рж
*Сорго
2 Зрна
*Леблебија
*Леќа
*Наут
*Соја
en:Cereal Grain

Готвач


Готвач:Морски плодови

Готвач | Индекс на состојки | Основни намирници
Морски плодови се добиваат од водни животни како риби, мекотелци и раковидни животни. Овие животни во себе содржат протеин и се користат во многу кујни во светот. Собирањето на морските плодови се нарекува рибарење или риболов.
Овој поим исто така се употребува и за водни состојки како морски ракчиња и др.
Терминот не е ограничен на ,,морски" суштества бидејќи тој опфаќа и слатководни животни. Многу морски растенија исто така се јадливи, како на пр. морска марула и нори кои се видови на морска трева и најпрости алги, но не се сметаат за морски плодови како такви.
1 Видови на морски плодови
1.1 Школки
* Раковидни животни
** Краба
** Јастог
** Лангуст
** Лангустина
** Морски ракчиња
* Мекотелци
** пауа (Нов Зеланд)
** Школки
** Каколи
** Мазни школки
** Октопод
** Остриги
** Пипи
** Полжав
*** Морски полжав
*** Полжавеста школка
*** Морско полжавче
** Лигња = Каламари
** Туатуа
** Фестон
*** Фестон-Крал
*** Фестон-Кралица
2 Разни морски плодови
* Кавијар (икра од есетра)
* Уни (икра од морски еж)
* Морска краставица
3 Рецепти за морски плодови
* Кевиш од ракчиња и риба
* Кевиш од фестон во санфранцискански стил
* Рибји прсти кои обично се прават од бакалар и негови сродници
* Пушена харинга
en:Seafood

Готвач


Готвач:Сендвичи

Сендвичите се состојат од две (или повеќе) парчиња леб со друга храна меѓу нив. Крстени се по Грофот Сендвич.
При вечери или забави, сендвичите треба да бидат тријаголни за да се држат лесно меѓу прстот и палецот и без кора. Полнетиците за сендвичите можат да бидат димен лосос или краставица. Низ ендвичите често се прободуваат чепкалки или стапичиња за полесно и похигиенско послужување.
За солените сендвичи постојат разни полнетици како сланина, мисиркино месо,спанаќ, пастрами, говедско во саламура (од конзерва), туршии, јазик, пржени школки, пржена риба, шунка, маслинки, сирење и кашкавал, туна, марула, домат и кромид.
Слатките сендвичи може да се на се направени од Путер од кикиритки, мед или џем.
1 Рецепти за сендвичи
*Булгер бургер
*Сендвич со краставица и кел
*О Жу-сендвич
*Печен сендвич со кашкавал
*Печен сендвич со путер од кикиритки
*По Бој
*Сендвич со кашкавал на тост
*Сендвич со лук, домати и кашкавал
*СМД-сендвич
*Црвени ѓаволи
*Хамбургер

Рецепти за сендвичи


Готвач:Супи и чорби

Готвач | Индекс на рецепти
*Боршч
*Геспачо (Шпанија)
*Говедска супа
*Гулаш (Австрија и Унгарија)
*Зачинета супа со тиква (САД)
*Зеленчукова чорба
*Зупа Огоркова (Полска)
*Кокошја супа (САД)
*Лута и кисела супа (Кина)
*Ле Турен (Франција)
*Лесна свадбена супа
*Минестроне од ориз и репки (Италија)
*Росол (Полска)
*Супа од печурки
*Супа од кромид (Франција)
*Супа од компир (Полска)
*Супа од тиква
*Супа од шипинки
*Супа со ситнеж од живина (САД)
*Супа со Супли
*Украинска чорба од зелка (Капусњак)
*Чорба од леќа
*Чорба со ориз и говедско

Готвач


Латински/Лекција 8

Латински јазик
<< Лекција 7 | Лекција 9 >>
1 Граматички вовед во глаголите
Глаголите се елементи на реченицата што означуваат дејство. Во латинскиот јазик постојат две главни форми на глаголи::
• Начелни (обични) глаголи (глаголите кои се наоѓаат во секоја реченица)
• Придавни глаголи (исто така познати како ,,партиципи", ,,герунди" и ,,герундиви" - ја опишуваат состојбата на глаголот).
Секоја реченица мора да има глагол. на некој начин, начелнииот глагол е реченицата, а сите други именки, прилози и герунди само го опишуваат сценариото на глаголот. Така кај латинскиот јазик реченицата се состои од:
est.
Ако сакате да објасните ,,кој" е или постои, додавате номинативна именка:
Cornеlius est.
Сега знаеме дека Cornelius ,,е". Но што е/каков е? Затоа додаваме придавка.
Cornеlius est bonus.
За понатамошна елаборација можеме да додадеме прилог:
Cornelius vix est bonus.
2 Примери
Овие два примера ја покажуваат разликата помеѓу придавниот и начелниот глагол.
Воскреснатиот Исус им се појави на неговите следбеници.
,,воскреснат(иот)" е свршен партиципл (Придавен) кој го опишува Исус, додека ,,се појави" е начелниот глагол во реченицата.
Вчудоневидените следбеници го гледаат Исус.
,,вчудоневидени(те)" е свршен партиципл (Придавен) кој ги опишува следбениците, додека ,,гледаат" е начелниот глагол во оваа реченица.
3 Вежби
#Која е раликата помеѓу начелниот и придавниот глагол?
#Што сочинува една реченица?
#Напишете една реченица на македонски,па потоа на латински.
#Коњугирајте го глаголот ,,да се биде" во минато и сегашно време на македонски и на латински (Јас сум, Ти си, Тој е итн.)
4 Лични наставки
Глаголите во латинскиот јазик се менуваат за да го назначат лицето кое го врши дејствието.
ЛатинскиМакедонски
sumЈас сум
esТи си
est(Тој) е
sumusНие сме
estisВие сте
suntТие се
5 Вежба
#Што означуваат личните заменки?
6 Глаголски начини
Постојат неколку глаголски начини. Секој има своја употреба. Најчести од нив се:
• Исказен
• Погодбен или коњунктивен (сврзнички)
• Наредбен
Во оваа лекција се зборува за наредбениот (наредби и порачки) и исказниот (декларативни искази и фактички прашања).
23 Вежби
#Кои се трите глаголски начини?
#За кои два глаголски начина се зборува во оваа лекција и за што служат?
8 Глаголски видови
Кога станува збор за глаголските видови, постојат два состава на реченици: глаголите можат да бидат во актив или пасив.
Exampli Gratia ,,Јас готвам ручек." ,,готвам" е активен глаголски вид.
Пасивот се јавува кога глаголот дејствува врз номинативот.
E.g. ,,Ручекот е готвен од мене." ,,е готвен" е пасивен глаголски вид.
23 Вежби
#Што е ,,глаголски вид".
#Што е активен глагоски вид?
#Што е пасивен глаголски вид?
#Составете по една реченица на македонски користејќи го секој глаголски вид.
10 Глаголско време
Глаголското време во латинскиот јазик се состои од два дела: ВРЕМЕ и АСПЕКТ. Времето искажува кога дејствието се случува, се случило или треба да се случи: во минатото, сегашноста или иднината. Аспектот ја искажува природата на дејствието: просто, повторливо, или неповторливо.
Во теорија, глаголот може да има девет граматички времиња (комбинации од време и аспект). Меѓутоа, во латинскиот јазик постојат само шест.
Еве еден груб водич за времињата во латинскиот јазик.
ВремеАСПEКTСегашноИдноМинато
ПростоСегашно,,одам"Идно,,ќе одам"Свршено,,отидов"
ПовторливоСегашно,,одам"Идно,,ќе одам"Несвршено,,одев"
НеповторливоСвршено,,имам отидено"Идно свршено,,ќе имав отидено"Одамна минато,,имав одено"
23 Вежби
#Препишете ја табелава погоре.
#Научете ја.
#Преглед: Потполнете ја таблицава со деклинации на именките.
Еднина
Номинативpuellaservusrеxcornures
Вокатив
Акузатив
Генитив
Датив
Аблатив
МножинаНоминативpuellaeserviregescornuares
Вокатив
Акузатив
Генитив
Датив
Аблатив
#Препишете ја таблицата со деклинации на заменки од Лекција 7.
#Запомнете ги сите таблици.
12 Инфинитив
Инфинитивот е (неперсонална) форма на глаголот која едноставно значи ,,да (глагол)". На пр. ,,да се прави'', or ,,да се биде', or ,,да се сака'', or ,,да се мрази" etc. Сите форми што не се во инфинитив се во финитивна (персонална) форма.
Во инфинитивна форма, глаголите имаат наставка -re додадена на основата на зборот. Инфинитивот од ,,да се биде" е исклучок - ,,esse".
Debeo currere nunc = Треба да трчам сега.
esse, aut nоn esse = Да се биде, или (да) не (се биде)? (''од Шекспир'')
23 Вежби
#Што е инфинитив? Дајте пример.
#Што е финитив? Дајте пример.
14 Неправилности
Глаголите кои користат пасив во смисла на актив се нарекуваат ''депоненти''. Глаголите кои немаат форма за секое време или глаголски начин се нарекуваат ''дефектни'' глаголи. Наскоро ќе сретнете неколку вакви збора.
#Што се дефективни глаголи?
#Што се неправилни глаголи?
#Што се дефектни глаголи?
15 Личнни заменки
Во случај кога користите лични заменки (доколку воопшто користите), тие се употребуваат за нагласување на ПОДМЕТОТ на глаголот, и треба да се запомни дека тие мораат да бидат во номинатив и мора да му соодветствуваат на подметот по лице и број. (Прегледајте ја Лекција 7 доколку не знаете што се лице и подмет).
23 Вежби
#Во кој падеж треба да биде подметот (вршителот) на глаголот (дејствието)?
#Во кој број треба да биде начелниот глагол?
#Во кое лице и број е ,,ego"?
#Во кое лице и број е ,,јас"?
#Во кое лице и број е ,,ние"?
#Во кое лице и број е ,,ти"?
#Во кое лице и број е ,,вие"?
#Во кое лице и број е ,,vos"?
#Во кое лице и број е ,,nоs"?
#Во кое лице и број е ,,tu"?
#Во кое лице и број е ,,момче"?
17 Начелни делови
Доколку погледнеме некој глагол во речник, даден е начелниот дел. Од овие начелни делови можете да ја пронајдете точната форма на глаголот во секоја прилика.
Минато несвршено, 1-во лицеНесвршен инфинитивСегашно свршено, 1-во лицеИндолент
amoamareamaviamatum
Одредува дали самогласката се испушта во 1-во лице еднина, сегашно несвршено.Ја дава несвршената основа и инфинитивотЈа дава свршената основаЗа правење на придавни форми од глагол (Партиципи)
23 Вежби
#Што се прави со начелните делови?
19 Употребување на речник
Сите именки се дадени во номинатив, како и деклинацијата и родот на именката. Глаголите стојат со 1-во лице, еднина (прв начелен дел), а даден е и инфинитивот. Додатни начелни делови се дадени доколку разните други начелни делови не ја следат стандардната шема од инфинитив и 1-во лице еднина.
20 Глаголи: Коњугација и сегачно несвршено време
Сегашното несвршено време е наједноставното време. За правење на сегашно несвршено, само ставете лична наставка на крајот на основата од глаголот.
Така, ако имате основа ,,ama" (љубов), за да биде ,,љубам", ставате о на крајот.
љубам = amo (amao*)
љубиме = amamus
* ,,a"-то се губи кога amao прави amo.
Во латинскиот јазик би можело да се додадат лични замнеки, но се додаваат само за нагласување и тоа заедно со соодветната наставка за лице кај глаголот. Инаку реченицата не би имала смисла. ова е и случај во македонскиот јазик каде немораме да кажеме ,,Јас сакам" бидејќи наставката -ам веќе ја спроведува смислата за лице.
Како во македонскиот, така и во латинскиот јазик личната заменка (јас, ти итн.) се употребуваат само за нагласок на лицето кое го врши дејствието (на пр. ,,Jас сакам" (а не ти). Во секој друг случај наставката ја врши работата за означување на лицето-вршител.
Еве ги формите на глаголот ,,porta", носи, во сегашно несвршено време:
porto носам прво лице, еднина
portas ти носиш второ лице, еднина
portat тој, таа, тоа носи трето лице, еднина
portamus ние носиме прво лице, множина
portatis вие носите второ лице, множина
portant тие носат трето лице, множина
Постојат три други коњугации, и подолу има примери на некои глаголи за секоја од четирите коњугации (сегашно несвршено време):
porta, носи (1-ва коњ.)mone, предупреди (2nd коњ.)rege, владее (3rd коњ.)audi, слуша (4th коњ.)
porto, носамmoneo, предупредувамrego, владеамaudio, слушам
portas, носишmonas, предупредувашregis, владеешaudis, слушаш
portat, тој/таа/тоа носиmonet, тој/таа/тоа предупредуваregit, тој/таа/тоа владееaudit, тој/таа/тоа слуша
portamus, носимеmonemus, предупредувамеregimus, владеемеaudimus, слушаме
portatis, носитеmonetis, предупредуватеregitis, владеетеauditis, слушате
portant, носатmonent, предупредуваатregunt, владеатaudiunt, слушаат
Пред последните букви, 1-вата кожугација има ,,a" (иако кога ќе се стави ,,o", ,,a"-то често се испушта), 2-рата има ,,e", а 3-тата и 4-тата обично имаат ,,i". Формите од 3-то лице множина во 3-та и 4-та коњугација имаат ,,u". Овие форми треба да се научат на памет.
Најчест глагол е неправилниот (видете во следната лекција). Еве таблица на еден глагол на македонски, латински и два романски јазика.
esto: биде
ЛатинскиМакедонскиФранцускиШпански
sumсумje suisyo soy
esти сиtu estú eres
estтој/таа/тоа еil/elle estél/ella es
sumusние смеnous sommesnosotros/-as somos
estisвие стеvous êtesvosotros/-as soissuntтие сеils/elles sontellos/-as son
Личните наставки се исти како и во сите правилни коњугации.
23 Вежби
Која форма на зборот ,,amo" (помош: amo се коњугира како porto во таблицата погоре) би ја користеле следнице зборови за да станат наставки:
#ego
#tu
#puer
#nos
#vos
#ego
#puella
22 Наредбен начин
Наредбениот начин, како што кажува самото име означува наредба (на пр. Оди!, Трчај!, Тргни се!). Наредбениот начин се прави со употреба на основата на зборот. Доколку наредбата важи за група луѓе, или доколку персирате, употребете ја наставката -te. (исто како во македонски)
amo eum = Го сакам.
ama eum = Сакај го!.
amate eum = Сакајте го! (персирање или множина)
curro casam = Трчам дома.
curra casam = Трчај дома!
currate casam = Трчајте дома! (персирање или множина)!
Rego prudente = Владеам мудро.
Regi prudente = Владеј мудро!
Regite prudente = Владејте мудро! (персирање или множина)
23 Вежби
Преведете ги следниве глаголи:
#portamus, regunt, mones, estis, auditis, monent, rego, portas, sunt.
Преведете ги следниве заменки:
2. Ille, Is, ea, id, Illum (с.), illa (ж.), ego, tu, nos, vos, tibi, mihi, nostrum.
3. Истражете ја сличноста помеѓу шпанските, француските и италијанските коњугации и латинските коњугации. 200 збора.
Преведете на латински:
#Ја носам мојата книга.
#Не убивајте.
#Слушаат музика..*
<< Лекција 7 | Лекција 9 >>

Латински јазик


Паратироидна жлезда

Паратироидна жлезда се наоѓа близу до тироидните жлезди регулирајќи го метаболизмот на фосфатите и калциумот во организмот. Концентрацијата на паратхормонот во крвта и неговото создавање од оваа жлезда е регулирано од повратната врска (''feedback''). Инсуфициенцијата на оваа жлезда предизвикува зголемена нервно-мускулна раздразливост проследена со тетанички грчеви кои што можат да го доведат организмот во животна опасност ако ги зафатат мускулите на ларингсот (ларингоспазам).
Ако се намали количеството на паратхормон во организмот, во фазата на никнување на забите (хипопаратироидизам) тогаш истите ќе бидат неправилно минерализирани, при потешки форми и трајно. При туморозни форми на паратироидната жлезда настанува хиперпаратироидизам, а во крвта се забележува намалено количество на фосфор и калциум како последица од деминерализација. Коските на скелетот стануваат лесно кршливи и деформирани.
1 Поврзано
* Панкреас

Викикниги


Панкреас

Панкреас е жлезда со ендокрина и егзокрина функција. Учествува во дигестија на храната (излачува дигестивни сокови), а од неа се излачуваат и хормони. Хормоните се секретирани од Лангерхансовите островца на панкреасот во кои што има два вида на секреторни клетки кои меѓусебно се разликуваат бидејќи излачуваат различни хормони (инсулин, глукагон и соматостатин). Двата дела на панкреасот функционираат независно, при атрофија на Лангерхансовите островца од панкреасот не настанува атрофија или пореметување на функцијата на егзокриниот дел од панкреасот.
Инсулинот настанува со претворање на проинсулинот во инсулин. Инсулинот од панкреасот се влива во vena porte, а своето дејство го манифестира во црниот дроб. Неговото дејство или полуживот во организмот е кратко, а го разложува ензимот инсулиназа. Дејствува главно врз јаглехидратите, потоа и на мастите и протеините. Овој хормон се смета за хипогликемичар бидејќи го овозможува поминувањето на глукозата од крвта во клетката , со што во истата се обезбедува енергетски материјал, а од друга страна го намалува нивото на шеќерот во крвта.
Глукагонот по природа е протеин кој дејствува врз јагленохидратниот метаболизам. За разлика од инсулинот има дијабетогено дејство (хипергликемичар) така што, малку зголемена количина од овој хормон во организмот може да предизвика хипергликемија (зголемено количество на шеќер во крвта). Зголемена секреција на овој хормон може да биде предизвикана од изразен физички напор и гладување.
1 Поврзано
* Паратироидна жлезда

Викикниги


Готвач:Предјадења

Готвач | Индекс на рецепти
Предјадења,како што самото име кажува, се јадења кои се служат пред главното јадење или на коктел-забави и слични настани. Овие јадења се исто така познати како ''ужини'', ''закуски'' или ''ордеверии''.
1 Листа на рецепти за предјадења
*Баба гануш
*Вонтони од крем сирење
*Гвакамоле
*Зачинет наут
*Квесадиља
*Квесадиљи од краби со салца од манго
*Кевиш од фестон во санфранцискански стил
*Макало со спанаќ и артичоки
*Парени артичоки
*Печени начоси со вкус на пилешко со сос од зелен чили-кашкавал сос
*Готвач:Печени парчиња багети со пекански путер, бри и јаболка
*Свежа брушета од моцарела
*Срцев удар од артичоки

Готвач


Македонски јазик

Македонскиот јазик е јужнословенски јазик и официјален јазик во Македонија.
1 Содржина
#/Правопис и правоговор/
#/Фонетика и фонологија/
##/Фонетика и фонологија/Гласовен систем/
##/Фонетика и фонологија/Азбука/
#/Морфологија/
##/Морфологија/Именки/
##/Морфологија/Глаголи/
##/Морфологија/Придавки/
##/Морфологија/Заменки/
##/Морфологија/Прилози/
##/Морфологија/Предлози/
##/Морфологија/Сврзници/
##/Морфологија/Честички/
##/Морфологија/Модални зборови/
##/Морфологија/Броеви/
##/Морфологија/Извици/
#/Синтакса/

Јазици


Шах

Шахот е древна стратешка игра, за која се верува дека потекнува од Индија. Играта се игра меѓу два спротивставени играчи на табла во форма на квадрат со 64 полиња (8х8). Целта е преку движење на фигурите, според одредени правила да се зароби противничкиот крал, односно да се „матира“.
1 Содржина
#/Правила/
#/Нотација/
#/Тактика/
#/Тактика (задачи)/
#/Стратегија/
#/Отворања/
#/Едноставна партија/
#/Завршница/
#/Варијанти/
#/Турнири/
#/Загатки/
#/Задачи/

Игри Шах


Шах/Загатки/Распоред/32 коњи/Решение

Коњот е фигура во шахот, која со секој потег ја менува бојата на полето на кое се наоѓа, односно полињата коишто ги контролира се со различна боја од бојата на полето на кое се наоѓа. Ова тврдење е клучно за решението на оваа загатка.
Со оглед на тоа дека шаховската табла има 64 полиња, од кои 32 се црни и 32 се бели, распоредот на бараните 32 коњи ќе биде на сите црни, односно на сите бели полиња. Значи оваа загатка има две решенија.
Еве едно од двете решенија:

Шах


Германски јазик

1 Содржина
1.1 Лекција I
• Општи фрази и поздрави
• Именки
• Сегашно време
• Номинатив
1.2 Лекција II
• Множина
• Модални глаголи
• Прашања
• Акузатив
1.3 Лекција III
• Деливи глаголи
• Минато време Перфект
• Претеритум
• Датив
1.4 Лекција IV
• Предлози за место
• Заповеден начин
• Прилози
• Степенување на придавки
1.5 Лекција V
• Сложенки
• Деклинација на придавките
• Идно време Футур I
• Генетив
1.6 Лекција VI
• Повратни глаголи
• Можен начин
• Сложени реченици
1.7 Додатоци
* Азбука
* Броеви
* Колку е часот?


Германски јазик/Вокабулар/Животни

Die Tiere
----
+ Животни
Германски, Македонски
der Hund, куче
der Elefant, слон
der Fisch, риба
der Frosch, жаба
der Vogel, птица
die Katze, мачка
die Eule, був
die Schnecke, полжав
die Maus, глушец
das Pferd, коњ


Германски јазик/Вокабулар/Семејство

+ Семејство
Германски, Македонски
der Vater, татко
die Mutter, мајка
die Eltern, родители
der Opa, дедо
die Oma, баба
der Onkel, тетин, вујко, чичко
die Tante, тетка, вујна, стрина
der Sohn, син
die Tochter, ќерка
der Bruder, брат
die Schwester, сестра
der Enkel, внук


Германски јазик/Вокабулар/Професии

Die Berufe
----* Was sind Sie / bist du von Beruf? - Што си по професија?
* Was machen Sie / machst du beruflich? - Што работиш (професионално)?
* das Jobinterview - интервју за работа
+ Професии
Германски, Македонски
der Arzt, доктор
der Lehrer, учител
der Apotheker, аптекар
der Anwalt, адвокат
der Polizist, полицаец
der Kellner, келнер
der Künstler, уметник
der Taxifahrer, таксист


Готвач:Вегетаријанска кујна

| Кујни | Специјални исхрани
Луѓето стануваат вегетаријанци од разни причини. Месојадците исто така јадат вегетаријанска храна. По дефиниција, вегетаријанци се оние што не јадат месо, живин, дивеч и продукти од животни како желатин. Во некои земји за вегетаријанци се сметаат и оние кои не јадат риба и морски плодови. Вегетаријанците, меѓутоа, јадат млечни производи и јајца. Они што не јадат млечни производи и јајца (како и риба и морска храна) се нарекуваат вегани; (видете веганска кујна). Сите вегански рецепти се и вегетаријански.
1 Вегетаријанска исхрана
Според , ,,соодветно осмислената вегетаријанска исхрана е здрава, соодветно хранлива и спречува некои видови на болести". Главната потреба во вегетаријанската исхрана се состои од житни култури и зрна, зеленчук, и донекаде овошја, ореви и семки. Вегетаријанската храна содржи сосема задоволително количество на протеин, наспроти грешните ставиви на некои луѓе.
2 Вегетаријански рецепти
Следниве рецепти не содржат никакво месо, живина или морски плодови, но содржат млеко, јајца и мед. Рецептите без никакви производи од животинско потекло можат да се најдат во главата Веганска кујна.
2.1 Главни јадења
*Баинганска барта (јужноиндиска)
*Бенгалски компири
*Банана кари
*Булгер Бургер
*Доматни тестенини
*Зелен грав со кафен ориз
*Јајца со урда
*Југоисточни тестенини
*Киш
*Лазањи со сос од грав
*Ориз со кари
*Печен сендич со кашкавал
*Портобело печурки на грил
*Ригатори-тестенини со рикота и доматен крем-сос
*Сендвич со краставица и прокел
*Сендвичи со путер од кикиритки на грил
*Ризото
2.2 Лебови
*Протеински соен леб
2.3 Супи и чорби
*Ле Турен
2.4 Сосови
*Вегетаријански сос
*Песто
*Ру
*Сос од кикиритки
*Сос од црвена пиперка и козјо сирење
2.5 Десерти
*Бабина пита од лимонови целуфки
*Колач 1-2-3-4
*Тирамису за аткинсовци
*Пита од колачиња со чоколадни парченца без печење
*Пита со банана-крем
*Пита со тиква
*Кара понгал
*Карамел од меласа
*Кашмирски пулао
*Коваим
*Колачиња со чоколадни парченца
*Крем Бруле
*Лукоми
*Миле Креп
*Француски тост
*Фунта-колач
2.6 Разно
*Компирови кнедли
*Сок од житни треви

Готвач