Datasets:
polyglot-tagger
/
wikipedia-language-snippets-filtered

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
sentence
stringlengths
6
1.49k
Basharti n.mandibularis shikastlansa og‘riq bo‘lishi, sezgilarni pasayishi yoki yo‘qolishi bilan bir qatorda tilning oldingi 2/3 qismida ta’m bilish susayadi yoki yo‘qoladi .
Shuningdek chaynov mushaklari falajlanadi.
Chaynov mushaklarining atrofiyaga uchrash, chaynov vazifasini buzilishi, pastki jag‘ning o‘ng yoki chap tomonga og‘ishi chaynov mushaklarini quvvatini susayishi, ya’ni mushaklarning falaji bilan kechadi.
Gasser tuguni yoki uch shoxli nervning ildizi Varoliy ko‘prigi oldida zararlangan taqdirda uchchala shox sohasida og‘riq, temperatura, taktil sezgilar yo‘qoladi yoki susayadi.
Bundan tashqari chaynov mushaklari falajlanadi.
Agar Gasser tuguni neyrovirus ta’sirida shikastlansa, bemorning burun va lab atrofida toshmalar toshadi .
Patologik jarayon uch shoxli nervning sezuvchi o‘zagini zararlantirgan bo‘lsa, yuzning shu tomondagi yarmida og‘riq va harorat sezgilari yo‘qolib, taktil sezgi biroz pasayadi .
Uch shoxli nerv o‘zagining tamoman zararlanishi kam uchraydi.
Ko‘pincha u qisman zararlanadi.
Agar sezgi o‘zagining pastki 1/3 qismi shikastlansa, yuzning tashqi qismida yarim halqa shaklida segmentar shakldagi dissotsiyalashgan sezgi o‘zgarishi yuz beradi.
Uch shoxli nervning sezgi o‘zagini markazi shikastlansa yuzning o‘rta qismida yarim oy shaklida dissotsiyalashgan sezgi o‘zgarishi sodir bo‘ladi.
Sezgi o‘zagining tepa 1/3 qismi zararlansa yuzning ichki qismida, og‘iz va burun atrofida dissotsiyalashgan sezgi o‘zgarishi yuz beradi.
Bu sezgi sohalarini Zelder sohalari deyiladi.
Uch shoxli nervning harakatlantiruvchi o‘zagi yoki uning tolalarining zararlanishi natijasida chaynov mushaklari zararlanadi.
Agar uch shoxli nervning harakatlantiruvchi qismini I neyroni zararlansa chaynov mushaklarining shikastlanish belgilari ko‘rilmaydi, chunki yuqorida aytilgandek I neyronlar harakatlantiruvchi o‘zak yuqorisida qisman kesishma hosil qiladi.
Ba’zi bir kasalliklarda natijasida uch shoxli nervning harakatlantiruvchi qismi ta’sirlansa, chaynov mushaklarini tonik qisqarishi ro‘y beradi.
Uch shoxli nervning tuzilishi va vazifasi
Uch shoxli nerv faoliyatiga nisbatan aralash nerv bo‘lib, uning tarkibida sezuvchi va harakatlantiruvchi tolalari bor.
Sezuvchi qismi uchta neyrondan iborat.
Birinchi neyron chakka suyagi piramidasining uch shoxli nerv botiqligida miyaning qattiq pardasi hosil qilgan bo‘shliqda joylashgan yarim oy shaklidagi Gasser tuguni hujayralari.
Bu hujayralarning aksonlari uch shoxli nervning sezuvchi ildizini hosil qilib, Varoliy ko‘prigi, o‘rta miya, uzunchoq miya va orqa miyadagi sezuvchi o‘zaklarga yo‘naladi.
Ularning dendritlari esa nervning uchta shoxini: 1-shox, ko‘z nervi , 2-shox, yuqori jag‘ va 3-shox, pastki jag‘ nervini hosil qilib periferiyaga yo‘naladi.
Ko‘z nervi tugundan boshlanib, ko‘z kosasining yuqorigi tirqishi orqali ko‘z kosasiga kiradi va quyidagi shoxlarga bo‘linadi:
Ko‘z yosh nervi bu nerv ko‘z shilliq pardasining tashqi tomonini, yuqorigi qovoqni va ko‘zning ichki burchagi terisini innervatsiya qiladi.
Burun-kiprik nervi ko‘zning, burunning shilliq pardalarini, peshona, ponasimon bo‘shliqlarni, g‘alvirsimon suyakning orqa qismini, burun terisini va bosh miya qattiq pardasini innervatsiya qiladi.
peshona nervi peshona terisini, ustki qovoq, ko‘zning medial burchagi terisini va kon’yunktivani innervatsiya qiladi.
Yuqori jag‘ nervi uch shoxli tugundan boshlanib oldinga yo‘naladi va yumaloq teshik orqali qanot-tanglay chuqurchasiga chiqib quyidagi shoxlarga bo‘linadi:
yonoq nervi , chakka va yonoq sohasining terisini innervatsiya qiladi.
tanglay nervlari g‘alvirsimon suyakning orqa qismini, ponasimon bo‘shliqni, burunni, hiqildoqni, yumshoq va qattiq tanglay va tanglay murtagi shilliq pardasini innervatsiya qiladi.
ko‘z kosasining pastki nervi o‘z nomidagi teshik chiqib pastki qovoq terisini va shilliq pardasini, ko‘z kosasi osti terisini, tishlarni hamda gaymor bo‘shlig‘i shilliq pardasini innervatsiya qiladi.
Bu nervning shoxchalari tish chigalini hosil qiladi va yuqori jag‘ning milkini, tishlarini, gaymor bo‘shlig‘i va lunj shilliq pardasi retseptorlarini hosil qiladi.
Bosh miya nervlari — bosh miya asosi dan oldinmakeyin boshlanuvchi 12 juft nerv.
Ular bosh miyani tashqi muhit va ichki aʼzolar bilan bogʻlab turadi.
Hid bil u v nervi — burun boʻshligʻining tepa qismiga tarqalib, hidlarni qabul qiladi; II.
Koʻruv nervlari — koʻz soqqasining nurlarni qabul qiluvchi toʻr pardasiga tarqalgan.
Koʻzni harakatlantiruvch i , gʻaltak va uzoqlashtiruvchi nervlar koʻz soqqasining yordamchi muskullariga boradi.
U ch shoxli nerv yuz, koʻz, burun va ogʻiz boʻshliqlarigatarqaladi.
Yuz nervi — yuzdagi mimika , jagʻ osti muskullari, burun boʻshligʻi, tanglay va til shilliq pardasini taʼminlaydi.
Vestibulyareshituv nervi ichki quloqda tarmoqlanadi.
Tilhalqum nervi — til va halqumda tarmoqlanadi.
Adashgan nerv — yurakka, nafas va qorin boʻshligʻi aʼzolariga tarqaladi.
Qoʻshimcha nerv— yelka va boʻyin muskullariga boradi.
Til osti nervi — til va til osti muskullariga tarqaladi.
Bosh miya nervlari n.
sezuvchi, harakatlantiruvchi va aralash boʻladi.
I, II, VIII nervlar sezuvchi, IV, VI, VII, XI, XII nervlar harakatlantiruvchi va III, V, IX, X nervlar aralash nervlardir.
VII JUFT YUZ NERVI–n.
Tuzilishi, vazifasi, tekshirish usuli, zararlanishi.
Yuz nervi parasimpatik va ta’m bilish tolalari bo‘lgan oraliq nerv bilan birga yo‘naladi.
Shuning uchun yuz nervi aralash nervlar qatoriga kiradi.
Yuz nervining harakat tolasi
Yuz nervini harakat o‘zagi
Orqa quloq suprasi nervi
Abdumavlon Abdullayev 1930-yil 13-iyul kuni Fargʻona okrugi tarkibidagi Chust-Pop tumaniga qaraashli Pilol qishlogʻida dunyoga keladi.
Uning otasi pedagog, onasi esa kolxoz ishchisi edi.
Yosh Abdumavlon oilasi urushga qadar yaxshi yashagan.
Urush yillarida ham oʻqib, ham ishlashiga toʻgʻri keldi.
Dala maydonlarida mehnat qilib, paxta va bugʻdoy terimida qatnashardi.
Minsk va Harkivdan evakuatsiya qilingan bolalar bilan doʻstlashadi, ularga oʻzbek tilini oʻrgatadi va ulardan rus tilini oʻrganadi.
Uning otasi qishloqda oʻqituvchi boʻlib ishlardi.
Yetti yoshida onasi vafot etadi.
Otasi ikkinchi marta uylanadi.
Toʻrt nafar bola buvisining qaramogʻida qoladi.
Abdullayev ilmiy ishlari seleksiyada gʻoʻzaning yaqin qarindosh va geografik uzoq, yovvoyi tur hamda formalaridan foydalanish, gʻoʻzaning filogenetik sistematikasi muammolariga bagʻishlangan.
Abdullaev rahbarligida g‘o‘zaning taksonomiyasi va filogeniyasi bo‘yicha yaratilgan ilmiy maktab nafaqat O‘zbekistonda, balki xorijda ham tan olingan.
Abdullayev gʻoʻza yovvoyi turlarining kariologiya evolyutsiyasi nazariyasini asoslab berdi.
Gʻoʻzaning yovvoyi turlarini yigʻish boʻyicha uning kelib chiqish markazlari boʻlgan Meksika , Peru , Seylon, Xindiston, Xitoy va Avstraliyaga uyushtirilgan ekspeditsiyalarga boshchilik qilgan.
1945-yilda maktabni kumush medal bilan tamomlaydi.
1947-yil Toshkentga keladi va Oʻrta Osiyo universitetining biologik tuproqshunoslik fakultetiga oʻqishga kiradi.
Oʻqish davomida amakisining uyida yashaydi.
Yaxshi oʻqigani sababli yuqori darajadagi stipendiya olardi.
Unga Oʻzbek oʻsimlikshunoslik institutining texnik labaratoriyasiga kichik ilmiy xodim sifatida ishga kiradi.
1953-yilda aspiranturaga oʻqishga kiradi va uni Leningraddagi Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutiga oʻqishga yuborishadi.
1957-yildan boshlab Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutida ilmiy xodim sifatida ishboshlaydi.
1967-yilda laboratoriya mudiri lavozimiga koʻtariladi.
1997-1998-yillarda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining qishloq xoʻjaligi fanlari boʻlimi raisi boʻldi.
Akademik Abdullayev g‘o‘zaning genetikasi, taksonomiyasi, evolyutsiyasi va filogeniyasini o‘rgandi.
Mamlakat milliy boyligi sifatida eʼtirof etilgan paxta genofondining dunyodagi eng boy kolleksiyalaridan birini yaratdi.
Abdullaev „An-Chillaki“, „AN O‘zbekiston-3“, „AN-510“, „AN-512“, „AN-516“, „Sharof-75“, „Besh-Qahramon“, „Kleystogam“, „Xamkor“, „NASAF“, „Koʻpaysin“, „Genofond-2“ va boshqa navlarning hammuallifi hisoblanadi.
1980-yilda Abdumavlon Abdullayevga „O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan fan arbobi“, 1984-yilda esa „Genetika“ ixtisosligi bo‘yicha professor ilmiy unvonlari berildi.
1995-yilda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining molekulyar genetika fakulteti akademigi etib saylangan.
Abdumavlon Abdullayevich Abdullayev (13-iyul 1930-yil, Chust-Pop tumani, Fargʻona okrugi, SSSR — 8-dekabr 2022-yil) — biolog-botanik olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi .
U gʻoʻzaning xilma-xilligini, uning genetik salohiyatini qishloq xoʻjaligi texnikasining turli sharoitlarida va yuqumli vilt fonida oʻrgangan taniqli olim D. V. Ter-Avanesyan rahbarligida taʼlim oldi.
1979-yilda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoligiga saylangan.
8—10 chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati boʻlgan.
Muhammadali Abduqunduzov (1952-yil 14-iyul, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston tumani, Yaypan qishlogʻi) – Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston Respublikalari xalq artisti.
Toshkent davlat san’at institutini tugatgan .
1998-yildan "Oʻzbekteatr" ijodiy ishlab chiqarish boshqarmasining bosh direktori.
Asosiy rollari: Ferdinand , Paratov , Ikrom , Shokir , Samoviy kuch , Abdulla Qodiriy, Otabek , Husayn Boyqaro , Akbar , Naufal , Umarxon , Choʻlpon va boshqa Shuningdek koʻpgina videofilmlarda oʻynagan: Bobur , Navoiy , Sultonali , Choʻlpon va boshqa Ayniqsa uning ijrosidagi ogʻir, vazmin, chuqur oʻyga botgan, oʻtkir ...
Oʻzbekiston Milliy akademik drama teatridagi sahna asarlari:
Aytmatov „Asrga tatigullik kun“
Humoyun, Bobur - P. Qodirov „Yulduzli tunlar“
Abdulla Qodiriy va Otabek - A. Qodiriy „Oʻtkan kunlar“
Oʻzbek - K. Gozzi „Baxtli gadolar“
Husayn Boyqaro - Uygʻun, I. Sulton „Alisher Navoiy“
Choʻlpon - U. Azim „Kunduzsiz kechalar“
Maurisio - A. Kasona „Daraxtlar tik turib jon beradi“
Prokuror - U. Azim „Ogox boʻling, odamlar“
Zahiriddin Muhammad Bobur - „Bobur“ videofilmi
Alisher Navoiy - „Layli va Majnun“ videofilmi