Марк’ падвы Маймбабцо Юн 1 Нум’ Ню’ – Иисус Христос’ нямна џэда Маймбабцо Юн’ нерденя. Нум’ Вади вадета’ – Исайя’ падаркана тарем’ пады: «Ти, неранд няд сехэрэдамд хамэдавандаџэ Мань нув’ юне ядэланами џэдарадм’». «Вэџго яхана тюрыта’ вабц со: ‹Нум’ Ерв’ сехэрэдамда хамэдада”, недамда ненземдара”›». Тарем’ Иоанн вэџго ян’ џадимя. Хэхэдаџгованда сер’ ненэцие ханзь тарем’ ма: «Хэбяхыда” хаейда”, хэхэдаџгуда”, тиканда Нум’ хэбяхыда” ха”авраџгуда». Иудея’ я’, Иерусалим’ марад’ тер” малмбой’ нянда миџа”. Хэбяхыдо’ индо’ ядан’ ваде”ядо’. Иордан’ яхахана Иоанн сиддо’ хэхэдамби. Иоанн маха ху”ла юно’ – верблюд’ таркад паџгалмы паным’ мэ”џа, ёнэнда тяхана тобъёва ни сяры, џавраданда явна маирти, юрите”э пилю” юре мэ”џа. Ненэцие ханзь тарем’ лахана: «Пумнани миндя нядни ва”џа. Џари” маньзяван нянани Пибита те”ме таси’ хо”леркая екахарта ни серос”. Мань сидда” икана хэхэдамбидм’. Пыда сидда” Хэбидя Индкана хэхэдамбаџгу». Тикы ялэ” ёльцьџгана Галилея’ яхана џэда Назаретхад Иисус то. Иордан’ яхахана Иоанн Сита хэхэда. Икад тарпаванда сер’ тикы’ минда Иисус лакри’ нув’ няра’ няџгармам’ манэ”џа. Голубьм’ нюбета нув’ сармикадарев’ Хэбидя Индад’ Нянда ха”мотавам’ манэ”џа. Нув’ няд лаханана мамононда: «Пыдар Мань Мэненами Нюми џэ” нинав’, Сейханани поин». Таминда тикы’ пуд Хэбидя Инд” Иисусм’ вэџго ян’ ханада. Иисус’ вэџго яхана тет ю” яля’ мэва’ сер’ Сатана хэбяха серк” Сита ханзь хорпи. Иисус я’ сармик” поџгана мэ, тикы ялэ” ямбха”на нув’ юне ядэлана” Сита нядаби”. Иоаннм’ сяр”махадандо’ Нум’ Маймбабцо Юнм’ ваде”манзь Иисус Галилеян’ хая. Пыда ма: «Ёльцянда тэвы”. Нум’ Параџода’ Я нядна” хахаялма. Хэбяхыда” хаейда”, Маймбабцо Юнан’ пунрыда”». Галилея’ то’ хэвувна миманда сер’ Иисус поџгам’ моёпадаха’ – Симонм’, Андрейм’ манэ”џа. Андрей – Симон’ папа џэвы. Пыди’ ёртяха’. Иисус нянди’ ма: «Пумнани тоди’, Мань сидди’ ненэцие Нумд’ тэврамбадаџэ сертаџгудм’». Пыди’ тикаринди’ џод” поџгади’ хае, Пумнанда пяди’. Џамгэ’ пират’ хэ”мяхаданда, Пыда џано’ мюня поџгади’ сэдорпадаха’: Зеведей’ нюм’ – Иаковм’, Иаков’ папам’ – Иоаннм’ манэ”џа. Тикаринда џод” Нянда хаџахаюда. Нисямди’ манзаранита ня’ џано’ мюня хаеди’, пыди’ Пумнанда хаяха’. Иисус тохоламбадита ня’ Капернаум’ март’ тэвыд”. Тикыринда џо” еврей” ныланава яляхана Пыда ма”люџгалава мят’ тю, ненэцие тохоламба пя. Ненэця” Тохоламбабцонда мэсыт’ пысаџгаць. Пыда Моисей’ Ватом’ теневани” то”лаха нись џа”, Пыдхавада џарка ерв’ ныхым’ мэтадарев’ сиддо’ тохоламбись. Та’ мальџгана ма”люџгалава мякана ня”маравы ненэць’ мэвы, тарем’ тюры”џа: «Назарет’ тер Иисус, нянана” џамгэ сел таня? Сидна” хадарабтаванзь тосан? Хибя џэвамд теневав – Хэбидя Нумд». Иисус сита таб”ламба ма: «Мунзялв”! Сёнзянда мюд тарпад”!» Тикаринда џод” џылекада ненэця’ пыхыдм’ ледребтехэя џарка тёрм’ мэць ненэця’ сёнзя’ мюд тарпы”. Ненэця” мал’ џокхандо’ сейто’ хэсь нидо’ хонрамби”: «Тикы џамгэ? Тарця ныхым’ мэць едэй тохоламбада сер”? Пыда џылекахарт табэдамби! Пыдо’ џо” Мунда сер’ џа”!» Тикаринда џод” Нямнанда џэда юн Галилея’ я’ тиџгэвна латы”. Ма”люџгалава мякад тарп”махадандо’, Иисус тохоламбадида няць Симонаха’, Андрейха’ мят’ то. Иаков, Иоанн џобтарем’ нянандо’ тоџаха’. Симон’ пухуцянда небя џая’ ядё’ хабцяџгана хаџгурць юседа; хаџгурмамда минхандо’ Иисусан’ ваде”џадо’. Хэвханда тэвхая, Иисус џудахаданда сита тю”уку’ ила. Таминда џо”, хабця’ няданда хэ”мяхаданда, не мядондида манзаяць пя. Пэвсюмя’ няна, хаерад’ пакало”махад, хаџгурти, ня”маравы мал’ Нянда тэволэйдо’. Харад’ тер” мал’ нёнда си’ хэван’ ма”лыд”. Хуркари хабцяџга”на хаџгурта џока ненэцям’ Пыда савумдамби, ненэцие” сёнзь” мюд џока џылекам’ питарџа. Џылека” Сита тенева”. Џадьбята Пыда џылекаха” џамгэхэртм’ нива ваде”ма’ няю’ табеку. Хув’ мер’ нумда пэвван’ Иисус юркы”, пин’ тарпы”. Вэџго ян’ хая, таняна туёць пэй”. Симонхав нянанда мэна нита ня’ Иисусм’ пюрманзь хая”. Сита хо”махадандо’ Нянда ма”: «Ненэця” мал’ Сит пюрџа”». Пыда няндо’ ма: «Хахаяда џарка хардаха” хэхэва”, таняна џобтарем’ Мань Нум’ Вади вадетадм’, Мань тикы’ е”эмня тодамзь». Џадьбята Галилея’ я’ тиџгэвна џэда ма”люџгалава мяка”на Нум’ Вади ненэцяџг” ваде”џа, хаџгурта ненэцие” џылекы питарпи. Мерёда ниня тораџгана ненэць’ Иисусан’ то. Неранда Няд пулыта ни’ мо”нахая хынумда вахалъй”: «Харвабцонд таняб”, Си”ми хабтумда пиртан». Иисус сита сялилџа, џудамда вэџгалахая нянда џодь’ теба ма: «Ханядм’ харва”, тадхав хабтув”». Минхандо’ ниня тораџгана мерюда тора” – џоб’ хабтума. Тадтикахад, сита џэдарамба Иисус я”авла нянда тарем’ табекурџа: «Инзеле”, хибяхартан’ џамгэхэртм’ нён вадес”, џопой, ханонданан’ хань”, пыхыдар нянда манэ”лабтад. Савумаханд ненэцие” пунрава’ е”эмня Моисей’ вади” сер’ ханм’ тэвра”». Савумдавэхэв пин’ тарп”махаданда хэвы серода ханяна таняна вадець пяйда. Џадьбята Иисус хардо” помна џадя ядэрць нида пирас”. Хардо” хэвхы вэџго яха”на мэсеты. Тарем’ џо” ханяд таняд Нянда ненэця” турцеты”. Сян яля’ пирка”на Иисус џани’ Капернауман’ то. Мякананда мэвамда ненэця” намдадо’. Ненэцие” та’ пирувна џока џэвандо’ нид, нё’ си’ хэвхартахана нусь ядо’ яџговы. Пыда няндо’ Вадида мэ”џа. Мале сян ненэць’ хэвда хабэй нямдо’ Нянда тэвра”. Нямдо’ минренаџэ тет ненэць’ таравы”. Ненэцие” џока џэва’ нид, Иисусан’ тэвва серта џоб’ яџговы. Џадьбята Иисус’ мэсь’ я’ ний харад’ џэва’ нийм’ сабкадо’, ниймда ха”аврадо’, хэвда хабэйм’ пэџасавэй’ таси’ џэдарадо’. Иисус Нянда пунрёвамдо’ манэ”манда сер’, хэвда хабэйн’ ма: «Ебта’, хэбяхыд ха”мыд”!» Мале сян Моисей’ Ватом’ теневана тикахана џамдёвы”, ибето’ џыл’ тарем’ ибедорџа”: «Џамгэ Пыда тарем’ лахана? Пыда Нувм’ вэву”џа. Нумли’ хавна хибя ненэцие” хэбяхы ха”авра пир”яда?» Иисус инда џыл’ ибето’ ядэрабцу минханда хамэдэйда, няндо’ ма: «Пыдара” џамгэ ибета” џыл’ тикы” нямна ибедорџада”? Хэвда хабэйн’ ханяџэюм’ вадам’ хэта нензеллаха?: ‹Хэбяхыд ха”мыд”›, нябиюм’ вада тарця: ‹Юркад”, пэџар хана”, ядэр”›. Теневаванда” нямна, я’ сяр’ ниня Ненэця’ Ню’ хэбяхы ха”аврамба ныхыда таня». Тадтикахад хэвда хабэйн’ ма: «Мань нянд мадм’, юркад”, пэџар хана”, мяканд хань”». Хэвда хабэй тикаринда џод” юркы”, џока нита сыртан’ пэџамда содахая тарпы”. Ненэця” мал’ тэри пысэйд”, Нувм’ саву”џа”, ма”: «Тарцям’ манэсо”мава” сяхаџгарт’ яџгусь». Иисус џани’ то’ ня’ хая. Ненэця” мал’ Нянда то”, Пыда сиддо’ тохоламби. Иисус миманда сер’, џэва’ мирм’ ма”ламбалавахана џамдёда Алфеев’ нюм’ – Левийм’ манэ”џа. Иисус нянда ма: «Пумнани ту”!» Левий юркы”, Пумнанда пяда. Иисус Левий’ мякана џаворманда мальџгана, џэва’ мирм’ ма”ламбада”, хэбяхасавэй ненэця” таняна мэвы”. Пыдо’ Иисусм’, Иисус’ тохоламбади няць џобкана џаворџа”. Пыдо’ џока” џэвы”. Иисус’ пумна минзетвы”. Иисус’ џэва’ мирм’ ма”ламбадаха”на, хэбяхасавэй ненэцяџга”на џавор”мам’ манэць, Моисей’ Ватом’ теневана”, фарисей” Иисус’ тохоламбади хонра”: «Џамгэ Пыда џэва’ мирм’ ма”ламбади, хэбяхасавэй ненэцие няць џаворџа?» Тарця вади намда Иисус вахалъй”: «Сензха”на лекар’ тарабцода яџгу, хаџгуртаха”на тара. Ирт” џэда ненэцие хаманзь вунзядм’ ту”, хэбяхасавэй ненэцие” е”эмня тодамзь». Џобџгуна Иоанн’ тохоламбада”, фарисей” нива џавормам’ мэ”мандо’ ёльцьџгана Иисусан’ ненэця” то”, хонарку”: «Иоанн’ тохоламбада”, фарисей” нива џавормамдо’ мэ”џа”. Пыдар тохоламбадид џамгэ нива џавормам’ ни” мэс”?» Иисус няндо’ тарем’ ма: «Тюва’ ёльцьџгана нелеванда хасава’ мядонда” нива џавормам’ мэцеты”? Нелеванда хасава’ нянандо’ мэва’ џэсонд’ нива џавормамдо’ мэць нидо’ пирас”. Нелеванда хасавам’ нядандо’ ханава’ ёльця’ тоб”, та’ мальџгана, тикы яляхана нива џавормамдо’ мэтадо’». «Џахат панэн’ хибяхарт едэй емнь”мям’ ни лабцеџгу”. Тиканда едэй лабце”мя туркаванда сер’ таџохэй паны’ пелям’ нянда ныхыбаџгуда, сида ханяцей’ џарамда. Тандая’ сертавы ябе идм’ хибяхарт џахат хоба џэсянд’ нида сюрпасету”. Тикахана ябе и” џэсямда џадтада, ябе и” вабтомда, џэсянда џод” вомда. Џадьбята едэй ябе и” едэй хоба џэся’ мю’ хамдпада». Џобџгуна еврей” ныланава яляхана Иисус нянь’ џуво” вадюлававна ядэрџа, тохоламбадида ядвандо’ сер’ нянь’ џуво” сэв ныдпа пя”. Фарисей” Сита хонра”: «Сыр”, Тохоламбадид џамгэ еврей” ныланава яляхана ниня серота серо пэрџа”?» Пыда няндо’ ма: «Пыдара” сяхаџгарт’ нисяра” толабю”? Маџг’ ёльцьџгана, џаворцявандо’ мальџгана, Давид ня”мы нита ня’ ханзер” џэвы”? Авиафар’ џарка ханондана џэванда мальџгана, Давид Нум’ мят’ тювы, хано” нянё џавормы, няхата џод” мипавы. Тикы џавар Нумд’ ханонданари” џаворцетвыдо’». Тадтикахад Иисус фарисейха” ма: «Еврей” ныланава яля ненэця’ е”эмня таславы. Ненэць’ еврей” ныланава яля’ е”эмня џадимы ни џа”. Џадьбята Ненэця’ Ню џобтарем’ еврей” ныланава яля’ ерв». Сян яля’ пирка”на Иисус џани’ Капернауман’ то. Мякананда мэвамда ненэця” намдадо’. Ненэцие” та’ пирувна џока џэвандо’ нид, нё’ си’ хэвхартахана нусь ядо’ яџговы. Пыда няндо’ Вадида мэ”џа. Мале сян ненэць’ хэвда хабэй нямдо’ Нянда тэвра”. Нямдо’ минренаџэ тет ненэць’ таравы”. Ненэцие” џока џэва’ нид, Иисусан’ тэвва серта џоб’ яџговы. Џадьбята Иисус’ мэсь’ я’ ний харад’ џэва’ нийм’ сабкадо’, ниймда ха”аврадо’, хэвда хабэйм’ пэџасавэй’ таси’ џэдарадо’. Иисус Нянда пунрёвамдо’ манэ”манда сер’, хэвда хабэйн’ ма: «Ебта’, хэбяхыд ха”мыд”!» Мале сян Моисей’ Ватом’ теневана тикахана џамдёвы”, ибето’ џыл’ тарем’ ибедорџа”: «Џамгэ Пыда тарем’ лахана? Пыда Нувм’ вэву”џа. Нумли’ хавна хибя ненэцие” хэбяхы ха”авра пир”яда?» Иисус инда џыл’ ибето’ ядэрабцу минханда хамэдэйда, няндо’ ма: «Пыдара” џамгэ ибета” џыл’ тикы” нямна ибедорџада”? Хэвда хабэйн’ ханяџэюм’ вадам’ хэта нензеллаха?: ‹Хэбяхыд ха”мыд”›, нябиюм’ вада тарця: ‹Юркад”, пэџар хана”, ядэр”›. Теневаванда” нямна, я’ сяр’ ниня Ненэця’ Ню’ хэбяхы ха”аврамба ныхыда таня». Тадтикахад хэвда хабэйн’ ма: «Мань нянд мадм’, юркад”, пэџар хана”, мяканд хань”». Хэвда хабэй тикаринда џод” юркы”, џока нита сыртан’ пэџамда содахая тарпы”. Ненэця” мал’ тэри пысэйд”, Нувм’ саву”џа”, ма”: «Тарцям’ манэсо”мава” сяхаџгарт’ яџгусь». Иисус џани’ то’ ня’ хая. Ненэця” мал’ Нянда то”, Пыда сиддо’ тохоламби. Иисус миманда сер’, џэва’ мирм’ ма”ламбалавахана џамдёда Алфеев’ нюм’ – Левийм’ манэ”џа. Иисус нянда ма: «Пумнани ту”!» Левий юркы”, Пумнанда пяда. Иисус Левий’ мякана џаворманда мальџгана, џэва’ мирм’ ма”ламбада”, хэбяхасавэй ненэця” таняна мэвы”. Пыдо’ Иисусм’, Иисус’ тохоламбади няць џобкана џаворџа”. Пыдо’ џока” џэвы”. Иисус’ пумна минзетвы”. Иисус’ џэва’ мирм’ ма”ламбадаха”на, хэбяхасавэй ненэцяџга”на џавор”мам’ манэць, Моисей’ Ватом’ теневана”, фарисей” Иисус’ тохоламбади хонра”: «Џамгэ Пыда џэва’ мирм’ ма”ламбади, хэбяхасавэй ненэцие няць џаворџа?» Тарця вади намда Иисус вахалъй”: «Сензха”на лекар’ тарабцода яџгу, хаџгуртаха”на тара. Ирт” џэда ненэцие хаманзь вунзядм’ ту”, хэбяхасавэй ненэцие” е”эмня тодамзь». Џобџгуна Иоанн’ тохоламбада”, фарисей” нива џавормам’ мэ”мандо’ ёльцьџгана Иисусан’ ненэця” то”, хонарку”: «Иоанн’ тохоламбада”, фарисей” нива џавормамдо’ мэ”џа”. Пыдар тохоламбадид џамгэ нива џавормам’ ни” мэс”?» Иисус няндо’ тарем’ ма: «Тюва’ ёльцьџгана нелеванда хасава’ мядонда” нива џавормам’ мэцеты”? Нелеванда хасава’ нянандо’ мэва’ џэсонд’ нива џавормамдо’ мэць нидо’ пирас”. Нелеванда хасавам’ нядандо’ ханава’ ёльця’ тоб”, та’ мальџгана, тикы яляхана нива џавормамдо’ мэтадо’». «Џахат панэн’ хибяхарт едэй емнь”мям’ ни лабцеџгу”. Тиканда едэй лабце”мя туркаванда сер’ таџохэй паны’ пелям’ нянда ныхыбаџгуда, сида ханяцей’ џарамда. Тандая’ сертавы ябе идм’ хибяхарт џахат хоба џэсянд’ нида сюрпасету”. Тикахана ябе и” џэсямда џадтада, ябе и” вабтомда, џэсянда џод” вомда. Џадьбята едэй ябе и” едэй хоба џэся’ мю’ хамдпада». Џобџгуна еврей” ныланава яляхана Иисус нянь’ џуво” вадюлававна ядэрџа, тохоламбадида ядвандо’ сер’ нянь’ џуво” сэв ныдпа пя”. Фарисей” Сита хонра”: «Сыр”, Тохоламбадид џамгэ еврей” ныланава яляхана ниня серота серо пэрџа”?» Пыда няндо’ ма: «Пыдара” сяхаџгарт’ нисяра” толабю”? Маџг’ ёльцьџгана, џаворцявандо’ мальџгана, Давид ня”мы нита ня’ ханзер” џэвы”? Авиафар’ џарка ханондана џэванда мальџгана, Давид Нум’ мят’ тювы, хано” нянё џавормы, няхата џод” мипавы. Тикы џавар Нумд’ ханонданари” џаворцетвыдо’». Тадтикахад Иисус фарисейха” ма: «Еврей” ныланава яля ненэця’ е”эмня таславы. Ненэць’ еврей” ныланава яля’ е”эмня џадимы ни џа”. Џадьбята Ненэця’ Ню џобтарем’ еврей” ныланава яля’ ерв». Матфей’ падвы Маймбабцо Юн Нум’ Падарм’ пэртя Институт Москва 2018 Мат­фей’ пад­вы Май­мба­бцо Юн Нум’ Падар” Хэ­тув­н­да” ва­ди­да” тю­кон’ па­ды­да”: ibt_inform@ibt.org.ru Электронные версии и аудиоверсии переводов Библии на ненецкий язык можно скачать на сайте Института перевода Библии: http://ibt.org.ru/ru/media?id=NEN Приложение для Android Нум’ Падар”/ Библия на ненецком языке можно скачать на Google Play ISBN 978-5-93943-250-1 © Ин­с­ти­тут пе­ре­во­да Биб­лии, 2018 5 То­ла­ӈго­да ни­на” Тюку маниенара” «Матфей’ падвы Маймбабцо Юн», Едэй Вато’ ӈоб” терда. Едэй Вато, Невхы Вато’ ня’ Нум’ Падар’ терха’. Тикы, падаркат Падар”, юре” по’ ямбан’ я’ тиӈгэвна сямянхат толабада ӈэвы, теда’ ӈод” тарця. «Евангелие» вада грек’ тэнзм’ мэта ненэцие” вадахат ӈадимы, хамэдита – «Маймбабцо Юн». Иисус Христос харта тохолирта тарем’ нюмдевы. Едэй Ватохона ӈокханда тет «Маймбабцо Юн» падар” . Тикы” мал’ Иисус Христос’ ила’ нямна ӈа”: сямян Манзара”мита нямна, Тохолирта нямна, ӈадимдембавы Мутрита нямна, яӈгуво”махаданда яӈор’ Илело”манда нямна. Едэй Ватохона падда сер” теда’ мэта по” толырм’ пя”махад нюрте”э юр” по’ мальӈгана Палестина яхана ӈэвы” сер”. Та’ мальӈгана Палестина Рим’ параӈоди” ӈылна мэвы. Тарем’ ӈо”, тикахана иленя” иудей” харто’ пунрёбцомдо’ лэтрамбавэдо’. Пунрёбцондо’ пудхав, Нум’ Вади вадета Моисей’ сер’ Нум’ няндо’ ми”мы Вато ӈэвы. Моисей’ пуд, мале ӈока” Нум’ Вади вадета” хэбяха’ ныхыхыд, 6 Толаӈгода нина” хава’ ныхыхыд ненэцие ӈэдаванда Нум’ Тэравы’ – Мессия’ товам’ ваде”мэдо’. Тадхав ти, теда’ мэта по” толырм’ пя”ма ялэ” мальӈгана Палестина яхана ӈэда Вифлеемам’ нюбета хардакохона пон’ ӈатевы Мессия – Иисус Христос соя. «Христос» – грек’ вада, хамэдита – «Юритевы». Маймбабцо Юн, тикы ӈэдава’ нямна ӈэда Юн, ненэця’ мирбяхана товы Нум’ Ню’ сер’ я’ терха” ми”ми. Тикы Юн ӈамгэри яхана иленя, хуркари вада’ тэнзм’ мэта хусувэй ненэця’ ет’ ӈа. «Маймбабцо Юн» грек’ вадавна пады. Христосан’ пунрёва’ сидя ёнар” по’ танява’ ямбан’, «Маймбабцо Юн» я’ тир’ ний ӈока тэнз вадан’ тэвравы. Теда’ Матфей’ падвы Маймбабцо Юн ненэй ненэця’ вадавна ӈули” нюрте”э’ ӈадимя. Матфей тикы падарм’ Иисусан’ пунрёда, грек’ вадам’ мэта еврей” е”эмня падвэда. Пыда Христос’ това’ нямна сэвнда”ми” та’ ха”амвам’ манэ”лабтамби. Нум’ Христос’ нямна Аврааман’ ватора”манда, Давид параӈода’ ервода ӈамдёся’ ни’ ӈамдувнда Иисус’ сер’, та’ ха”ма”мам’ толаӈгодаха” пунрабтамби. Нум’ Падарм’ ӈани вадаха” тэврамбада Институт, Матфей’ падвы Маймбабцо Юнм’ ненэй вадан’ падвы Кондыгина Ольган’, вадам’ тидхалембадаха’ – Соӈ Ын Субха’, Лар Толаӈгода нина” Татьянаха’ ня’ сава вади хэтыби. Тикы’ хавна, Матфей’ падвы Маймбабцо Юнм’ ненэця’ вадавна падар”ӈэ ӈадимдева’ е”эмня нядаӈговэхэ” сейхад ӈэда сава вади хэтыби. Ненэй ненэцие” харто’ вадавнандо’ тикы падарм’ толабавахандо’ маня” маймбива”. Нум’ Падарм’ пэртя Институт 9 Хэбимдевы вада” Невхы Вато Ила’ ӈадиво”ма..................................................................... Ила Египетхад хэ”мя.....................................................................Еги Левит.......................................................................................Лев Толыр” ....................................................................................Тол Нябимдей Вато...................................................................... Няб Иешуа ................................................................................... Иеш Судеӈгода”..............................................................................Суд Руфь ......................................................................................Руфь 1-ей Параӈодадава ............................................................. 1 Пар 2-ей Параӈодадава ............................................................. 2 Пар 3-эй Параӈодадава............................................................. 3 Пар 4-ей Параӈодадава ............................................................. 4 Пар 1-ей Невхы иле”мя .............................................................1 Нев 2-ей Невхы иле”мя .............................................................2 Нев Ездра ....................................................................................... Езд Неемия................................................................................. Неем Есфирь ................................................................................... Есф Иов......................................................................................... Иов Нумд’ ӈэда сё .....................................................................Нумд’ Иӈудота вада’ хара”..............................................................Иӈу Нум’ Вади минрена”............................................................Нум’ Соломон’ сёхот сё ..................................................................Сол Исаия....................................................................................... Ис Иеремия................................................................................. Иер Иеремия’ ярма .........................................................................Яр Иезекииль...............................................................................Иез 10 Хэбимдевы вада” Даниил....................................................................................Дан Осия......................................................................................... Ос Иоиль................................................................................. Иоиль Амос.........................................................................................Ам Авдий ......................................................................................Авд Иона..................................................................................... Иона Михей ....................................................................................Мих Наум..................................................................................... Наум Аввакум ..................................................................................Авв Софония................................................................................Соф Аггей ........................................................................................Агг Захария ....................................................................................Зах Малахия.................................................................................Мал Едэй Вато Матфей’ падвы Маймбабцо Юн...........................................Мф Марк’ падвы Маймбабцо Юн ............................................... Мк Лука’ падвы Маймбабцо Юн ................................................. Лк Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн ..............................................Ин Ӈэдаравы” манзара”ма”....................................................... Ӈэд Ӈэдаравы” падвы падар” Иаков’ падвы падар” ............................................................ Иак 1-ей Пётр’ падвы падар” ....................................................1 Пет 2-ей Пётр’ падвы падар” ....................................................2 Пет 1-ей Иоанн’ падвы падар” ..................................................1 Ин 2-ей Иоанн’ падвы падар” ..................................................2 Ин 3-эй Иоанн’ падвы падар” ..................................................3 Ин Иуда’ падвы падар”............................................................... Иуд Ӈэдаравы Павел’ падвы падар” Рим’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”.............................................. Рим 1-ей Коринф’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”.............................1 Кор 2-ей Коринф’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”............................ 2 Кор Галатия’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”..........................................Гал Хэбимдевы вада” Ефес’ Хэхэ’ мят’ падвы падар” ..............................................Еф Филиппы’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”.....................................Фил Колоссеи’ Хэхэ’ мят’ падвы падар” ..................................... Кол 1-ей Фессалоника’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”.................... 1 Фес 2-ей Фессалоника’ Хэхэ’ мят’ падвы падар”.................... 2 Фес 1-ей Тимофеян’ падвы падар” .......................................... 1 Тим 2-ей Тимофеян’ падвы падар” .......................................... 2 Тим Титан’ падвы падар”..............................................................Тит Филимонан’ падвы падар”.................................................. Флм Еврейха” падвы падар” .........................................................Евр Ӈадимде”мя........................................................................... Ӈад 13 Мат­фей’ пад­вы Май­мба­бцо Юн Иисус Христос’ соя”ма паӈгада (Лк 3:23-38) 11 Авраам’ ню’, Давид’ ню’ – Иисус Христос’* соя”ма паӈгада тарця: 2Авраамхад Исаак соявы, Исаакахад Иаков соявы, Иаковхад Иуда ӈани хасава нита ня’ соявы”, 3Иуда Фамарьхад Фаресм’, Зарам’ ховы, Фаресхад Есром соявы, Есромхад Арам соявы, 4Арамхад Аминадав соявы, Аминадавхад Наассон соявы, Наассонхад Салмон соявы, 5 Салмон Рахавахад Воозм’ ховы, Вооз Руфьхад Овидм’ ховы, Овидхад Иессей соявы, 6Иессейхад Давид параӈода соявы, Давид параӈода Урия’ пухухуд Соломонм’ ховы, 7Соломонхад Ровоам соявы, Ровоамхад Авия соявы, Авияхад Аса соявы, 8Асахад Иосафат соявы, Иосафатахад Иорам соявы, Иорамхад Озия соявы, 9 Озияхад Иоафам соявы, Иоафамхад Ахаз соявы, Ахазхад Езекия соявы, 10Езекияхад Манассия соявы, * 1:1 Христос – грек’ вада, хамэдита – «Юритевы». Еврей’ вадавна «Машиах». 14 Матфей 1 Манассияхад Амон соявы, Амонхад Иосия соявы, 11Вавилонан’ сиддо’ ямдала”ма’ мальӈгана, Иосияхад Иехония ӈани хасава нита ня’ соявы”*, 12Вавилонан’ ямдала”махад Иехонияхад Салафииль соявы, Салафиильхад Зоровавель соявы, 13Зоровавельхад Авиуд соявы, Авиудхад Елиаким соявы, Елиакимхад Азор соявы, 14 Азорхад Садок соявы, Садокахад Ахим соявы, Ахимхад Елиуд соявы, 15Елиудхад Елеазар соявы, Елеазархад Матфан соявы, Матфанхад Иаков соявы, 16 Иаковхад Мария’ вэсако – Иосиф соявы. Тикы Марияхад Христосӈэ нюмдебада Иисус соявы. 17Тарем’ ӈокханда Авраамхад пясь Давид’ ӈэсонд’ юкад вата тет ненэця’ ил’, Давидхад пясь Вавилонан’ ямдала”ма’ ӈэсонд’ юкад вата тет ненэця’ ил’, Вавилонан’ ямдала”махад пясь Христос’ ӈэсонд’ юкад вата тет ненэця’ ил’. Иисус Христос’ соя”ма (Лк 2:1-7) 18Иисус Христос’ соя”ма тарем’ ӈэвы: Мария Небянда Иосифахана хаюпавам’ тасла”махад, ӈобт’ тэвванди’ нерня, Мария Хэбидя Индад’ сер’ саӈговормы. 19Иосиф Вэсакоховада тид” ӈэда ӈэсь, немда сядомоӈгаданда тале ӈэдараван’ харвавэда. 20Ӈодь’ индя тарем’ хэсь, ти, Нум’ Ерв’ юне ядэлана нема’ юдэхэна нянда ӈадимя, ма: «Иосиф, Давид’ ню! * 1:11 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Иосияхад Иоаким соявы, Иоакимхад Иехония ӈани хасава нита ня’ соявы”». 15 Матфей 1, 2 Мариям’ неданд мэсь нён пин”, Мыӈгананда Мэнада Хэбидя Индкад ӈа. 21Хасава Нюм’ хованда, Тикым’ Иисусӈэ* нюмдеир. Пыда ненэциеда хэбяхахатато’ ӈэдаӈгу».* 22Тикы, Нум’ Вади вадета’ сер’ Нум’ Ерв’ лахана”ма та’ ха”амва’ е”эмня тарем’ хая. 23Тарем’ мамы: «Ти, хасавахад ехэрана пирибтя саӈговорта, Хасава Нюм’ сояӈгу, Еммануилӈэ нюмдеӈгудо’».* Тикы хамэдита: «Нум’ нянана” мэ». 24Иосиф юрк”махаданда, Нум’ Ерв’ юне ядэлана’ табеко’ сер’ Мариям’ пухуцяданда ханавэда. 25Тарем’ ӈод” Хасава Нюм’ сояванда ӈэсонд’, Иосиф Няданда ермевы. Соявы ӈацекым’ Иисусӈэ нюмдеда. Яля’ тарп’ няд ӈэда иӈудоте”э” 21Ирод* параӈодаӈэ тарава’ яляха”на, Иудея яхана ӈэда Вифлеем хардахана Иисус’ соя”махад, яля’ тарп’ няд иӈудоте”э” Иерусалим март’ то”, тарем’ ма”: 2 «Тандая’ соявы иудей” Параӈода ханяна мэ? Нумгэмда яля’ тарп’ няна маниеваць, Нянда ӈэвна” ха”авраванзь това”». 3Тикым’ намда, Ирод параӈода няркома, Иерусалим’ тер” сертревнда мал’ няркома”. 4Ирод параӈода ненэцие” поӈгана ӈарка ханондани, Моисей’ Ватом’ теневани ӈокхандо’ ма”лахая, няндо’ хонарку: «Христос ханяна соявнда ӈэса?» 5Пыдхавадо’ * 1:21 Иисус – Нум’ Ню’ нюм’. Еврей’ вадавна «Иешуа». Хамэдита – «Ӈэдаӈгода», «Нумма” – маня” Ӈэдаӈгодава”». * 1:21 Нумд’ 128:8. * 1:23 Ис 7:14. * 2:1 Ирод ӈарка параӈода. 16 Матфей 2 нянда тарем’ ма”: «Иудеяхана ӈэда Вифлеемхана соявндась. Нум’ Вади вадета’ падвэхэна тарем’ ӈаси”: 6 ‹Пыдар, Иуда еркар’ яхана ӈэда Вифлеемӈэ, Иудея’ ӈани хардахат ӈамгэхэртавна нюдян нин ӈа”, няданд Ерв ӈадимда, Пыда Мань ненэцие”ни – Израиль’ ма”алкода ӈэӈгу›».* 7Тикахана Ирод тале иӈудоте”э хаӈа, нядандо’ нумгы’ сяха’ ӈадиво”мам’ намда. 8Сиддо’ Вифлееман’ ӈэдарамба, тарем’ ма: «Хаяда”, хури’ сававна Ӈаябэй Ӈацекы’ нямна намдарада”, хоб”нанда” няни мада”, мань’ ӈод” хандадм’, ӈэвами Нянда ха”авраӈгудм’». 9Иӈудоте”э” параӈодан’ инзеле”мяхадандо’ хая”. Тадхава яля’ тарп’ няна маниевы нумгыдо’ нерандо’ няна миӈа, Ӈацекы’ мэсь’ я’ ни’ тэвванда сер’ мацеда. 10Тикы нумгым’ манэкава ӈули” маид”. 11Мят’ тю”мяхадандо’, Ӈацекым’ Мария Небянда ня’ манэ”ӈа”, ян’ мо”на, Нянда ӈэвдо’ ха”авра”. Ӈэсяӈодо’ няӈгада”, Нянда ӈуда’ терӈэ солотэйм’, ладанм’*, смирнам’* ми”ӈа”. 12 Тикы’ пуд юдэхэнандо’ Иродан’ нива салма’ табеком’ намда”, несэй сехэрэвна харто’ яхандо’ хая”. Египетан’ хун”ма 13 Иӈудоте”э” хэ”мяхад, Иосифан’ юдэхэнанда Нум’ Ерв’ юне ядэлана то, тарем’ ма: «Ирод Ӈацекым’ хадаванзь пюӈгуда, юркад”, Ӈацекы Небянда ня’ ханахаюн”, Египетан’ хунад”. Нянд мамани * 2:6 Мих 5:2. * 2:11 Ладан – ё”йда пя’ хадэ”. * 2:11 Смирна – ё”йда пя’ хадэ”. Матфей 2 17 ӈэсонд’ таняна мы”». 14Иосиф юркы”, пи’ Ӈацекым’ Небянда ня’ содахая, Египетан’ хая”. 15Ирод’ хава’ ӈэсонд’ таняна мэ. Нум’ Вади вадета’ сер’ Нум’ Ерв’ хэтвы вада тарем’ ха”мы”. Вадада тарцясь: «Египетхад Мань Нюми хаӈавась»*. Ирод’ ӈацекы хадаба”мада 16Ирод иӈудоте”э” сита писядавэӈэ манэць, саць нензюмя. Иӈудоте”э” вадахат ёльцямда тасла, Вифлеемхана, хый яха”ната сидя похото’ тэввы, тикахад нюдярка хасава ӈацекы мал’ хадаванзь табеком’ ӈэдара. 17 Тадхава Нум’ Вади вадета Иеремия’ вади” сер’ ха”мы”. Тарем’ мась: 18 «Рамахана му’ со, яр ӈэвононда, я”авлада яр ӈэвононда. Рахиль нюта нид ярӈа, нюта яӈго, сёнзяда савуман’ ни харва”»*. Египетхад сало”ма 19Ирод’ ха”махад, Иосиф Египетхана мэванда мальӈгана, Нум’ Ерв’ юне ядэлана юдэхэнанда нянда ӈадимя, тарем’ ма: 20 «Юркад”, Ӈацекы’ индат’ харвана” ха”, Ӈацекы Небянда ня’ содахаюн”, Израиль’ ян’ хань”». 21Иосиф юркы”, Ӈацекым’ Небянда ня’ сода, Израиль’ ян’ хая”. 22Иудеяхана Ирод нисянда е”эйӈэ Архелай параӈодаӈэ таравам’ намдахава, Иосиф таня’ хэсь пина. Юдэхэнанда табеком’ намда, Галилея ян’ хая. 23Тэв”махаданда Назаретм’ нюбета * 2:15 Ос 11:1. * 2:18 Иер 31:15. 18 Матфей 2, 3 хардан’ илелъй”. Нум’ Вади вадети” сер’ хэтвы вада тарем’ ха”мы”: «Назарет’ терӈэ нюмдевнда». Хэхэдаӈгода Иоанн’ ненэцие Нумд’ хаё”мя (Мк 1:1-8; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28) 31Тикы яляха”на Хэхэдаӈгода Иоанн то, Иудея’ вэӈго яхана ненэцие Нумд’ ханзь тарем’ ма: 2 «Хэбяхыда” хаейда”, Нув’ Параӈодадава хахаялма». 3Пыда нямнанда Нум’ Вади вадета Исаия тарем’ мась: «Вэӈго яхана тёренана’ вабц: ‹Нум’ Ерв’ сехэрэдамда хамэдада”, недамда ненземдара”›».* 4Иоаннхав маха’ ху”ла юно’ таркад паӈгалмы ембдяро мэ”ӈа, ёнэвнанда тобъёва ни сяры. Ӈаврахабида явна маирта”, юрите”э пилю” юр”. 5Та’ мальӈгана Иерусалим’ тер”, Иудея’ тер”, Иордан яха’ хэвхы я’ тер” мал’ нянда турӈа”. 6Хэбяхыдо’ индо’ ядан’ вадесо”махадандо’, Иоанн’ сер’ Иордан яхахана хэхэдаӈгу”. 7Хэхэдаӈгованзь нянда минди ӈока фарисей*, саддукей* манэць, Иоанн тарем’ ма: «Ӈабтацавэй халы’ нюӈэ, вад’ тованда нерцирмахад* хуна хибя нянда” манза? 8 Хэбяхыда” хаевамда” серк”ната” ӈадимдера”. 9 Ихинянда” тарем’ нёда” ман”: ‹Маня” нисява” – Авраам!› Маньзяван нянда” мадм’, Нумгав’ тюку * 3:3 Ис 40:3. * 3:7 Фарисей” – Моисей’ Ваторим’ ни” нёда”, иринато’ мэсыдо’ ӈани’ тяхасовна нёдавыдо’. * 3:7 Саддукей” – Фарисейхат яӈга, Моисей’ Ваторим’ нёдавы”, яӈгумы’ яӈор’ илеван’, нув’ юне ядэлана’ таняван’, ӈылека’ таняван’ нивы” пунрю”. * 3:7 Нум’ танаравахад. Матфей 3 19 манябэхэртахат Авраам’ ню серта пир”ӈа. 10Тубка мале пи” ванохо”на ӈа, няданда сава вадюртада яӈгода хусувэй пя сапыбада, тун’ момбада. 11Хэбяхыда” хаеванда” е”эмня мань сидда” икана хэхэдамбидм’, пумнани Миндахав нядни тамна ва”ӈа. Мань Пивахартамда минева’ пирадм’ нидм’ ӈа”. Пыдхавада Хэбидя Индкана, тухуна сидда” хэхэдамбаӈгу. 12Тэраӈгось’ сивада Ӈудахананда ӈа, нянь’ ӈуво” сэв тэрабась’ ямда хабтумдаӈгу; нянь’ ӈуво” сэв тинханда ма”лаӈгуда, хаёвы таросяда ӈумгаби хабтёсяда тухуна парадаӈгуда». 20 Матфей 3, 4 Иисусм’ хэхэдамба”ма (Мк 1:9-11; Лк 3:21-22) 13Та’ мальӈгана Иисус Иоанн’ Сита хэхэдава’ е”эмня, Галилея яхад Иордан яхан’ то. 14Иоаннхав Иисусм’ таб”ламба тарем’ ма: «Мань Няданд хэхэдаӈгоба”ни таранё”, Пыдцейр няни тон?» 15Иисус тикы вадахата ма: «Теда’ ӈэя. Нянана” тарем’ сямян ненэсям’ томда тара». Тикахана Иоанн Ваданда сер’ ӈа. 16Иисус хэхэдаӈго”махаданда таминда икад тарпы”. Ти, Нянда нув’ няра нэй”, Иисус Нум’ Индад’ голубь’ тотрев’ Ниндя ха”мотавам’ манэ”ӈа. 17Нув’ няд вабц тэбкада: «Тикы, Мань сянда Нюми, Мань маймбабцоми». Иисусм’ хэбяхаха” хокабтамба”ма (Мк 1:12-13; Лк 4:1-13) 4 1 Тикы’ пуд Хэбидя Инд” Иисусм’ ӈа’ хорпаванзь вэӈго ян’ тэврада. 2Иисус тет юд’ пи’, тет юд’ яля’ нива ӈавормам’ мэсо”махаданда ӈамлы”. 3Хокабтаӈгода Нянда тэвы”, тарем’ ма: «Нум’ Нюн ӈэб”нанд, тюку манябэхэ” ман”, няньӈэ хэя”». 4Иисусхав вадахата ма: «Тарем’ пады: ‹Ненэць’ няньрихид ни илеӈгу”, Нум’ няӈгад ӈэда хусувэй вадацейхад илеӈгу›*». 5Тикахавахад ӈа Сита хэбидя март’* хана, Хэбидя Харад’ ни’ тю”у’ нулта. 6 Нянда тарем’ ма: «Нум’ Нюн ӈэбат, таси’ санад”. Тарем’ падынё”: ‹Нум’ Е”эмнянд нув’ юне ядэланида табэдаӈгу, Ӈэнд пэн’ * 4:4 Няб 8:3. * 4:5 Иерусалим. Матфей 4 21 тебвоӈгад ӈуди” ниня Сит ханаӈгу”›*». 7Иисус нянда ма: «Тарем’ ӈани’ пады: ‹Нум’ Ервамд – Нумд нёр хорпю”›*». 8Тадтикахад ӈа Иисусм’ ӈули” пирця хой’ ни’ ханада. Я’ сяр’ ний сямян параӈоди” ё, сямян сава илебцамдо’ Нянда манэ”лабта, 9ма: «Ян’ мо”на, няни Ӈэвамд ха”аврабат, Нянд тюку мал’ татын». 10Иисусхав нянда ма: «Сатана, Нядни хэвня’ хань”, тарем’ пады: ‹Нум’ Ерварихинд – Нумлихинд ӈэвар ха”аврамбю”, Няринда тара”›*». 11Тикахана ӈа Сита хае. Ти, нув’ юне ядэлана” то”, Нянда таралъяд”. Иисус’ Галилея яхана манзара пэ”ма (Мк 1:14-15; Лк 4:14-15) 12Иисус Иоаннм’ сяра хана”мам’ намда, Галилеян’ салъй”. 13 Назаретхад хэ”мяхаданда Капернауман’ то, та’ илелъй”. Тикы Завулон’* яхад, Неффалим’ яхад хахаяда Галилея то’ хэвхы харад ӈэвы. 14 Тикы сер” Нум’ Вади вадета Исаия’ хэтвы вади” та’ ха”маванзь тарем’ хая. 15 Вадида тарця”: «Завулон’ я, Неффалим’ я, Иордан яха’ техэ яв’ няю’* ӈэда сехэры, ӈани тэнзм’ мэта ненэцие” Галилея! 16Пэвдяхана ӈамдёда ненэця” ӈарка ялям’ манэ”ӈа”, хава’ * 4:6 Нумд’ 90:11-12. * 4:7 Няб 6:16. * 4:10 Няб 6:13. * 4:13 Завулон – Иаков’ ню. Няданда ӈопой еврей’ паӈг ӈадимы. Галилея тоход переня, Израиль’ ӈэрм’ няӈы яхана илевы”. Тикы я’ хэвхана Иаков’ ӈани ню – Неффалим паӈг’ я ӈэвы. * 4:15 Галилея то’ няю’. 22 Матфей 4 тидхана, хава’ яхана ӈамдёдаха” яля яберелъй”»*. 17 Та’ ёльцяӈгад Иисус ненэцие Нумд’ ханзь лахана пэй”: «Хэбяхыда” хаейда”, Нув’ Параӈодадава хахаялма». Иисус’ нюрте”э тохоламбадида хаё”мя (Мк 1:16-20; Лк 5:1-11) 18 Иисус Галилея то’ хэвувна миманда сер’ сидя некасм’ – Пётрӈэ нюмдебада Симонм’, Андрей папанда ня’ манэ”ӈа. Тон’ поӈгамди’ момбихи’. Халям’ хадабадаха’ ӈэвэхэ’. 19 Иисус нянди’ ма: «Пумнани тоди’. Сидди’ ненэцие Нумд’ тэволана ёртяӈэ сертаӈгудм’». 20Пыди’ тикыринди’ поӈгади’ хае, Пумнанда хаяха’. 21Пиня’ миманда сер’, Пыда ӈани’ сидя некасм’: Зеведей’ нюху’ – Иаковха’ Иоаннаха’ манэ”ӈа. Пыди’ ӈано’ мюня Зеведей нисямди’ няць поӈгамдо’ сулорпихи’. Иисус сидди’ хаӈа. 22 Пыди’ таминди’ ӈаномди’ хае, нисямди’ хае, Пумнанда хаяха’. Ненэцие Савумдамба”мада (Лк 6:17-19) 23Иисус Галилея’ тиӈгэвна ядэрць ма”люӈгалава мяк”нато’ ненэцие тохоламби, Нум’ Параӈодадава’ Маймбабцо Юнм’ ненэцяӈг” ваде”ӈа, ненэцие хуркари хабцяӈгатато’, хад’ ӈэвахатато’ савумдамби. 24Юнда Сирия я’ тиӈгэхэртавна хая. Ненэця” Иисусан’ хуркари хабцяӈга”на хаӈгурти, едяхана тыхынани, * 4:15-16 Ис 9:1-2. 23 Матфей 4, 5 ня”маравы, тебкадарти, хэвда хабэй тэврамби”. Пыда тикы савумдамбида. 25Тикахавахад Галилеяхад, Ю” Маркад, Иерусалимхад, Иудеяхад, Иордан яха’ тяхад ӈока ненэць’ Пумнанда хая. Хой’ ниня мэ”мы маймбабцо’ нямна ӈэда вада” (Лк 6:20-23) 51Ненэцие манэць, Иисус хой’ ни’ танэй”. Ӈамдаванда сер’ Тохоламбадида Нянда то”. 2Иисус сиддо’ тохоламба вахалъй”: 3 «Нум’ Индадм’ маӈгута” ябда”, Нув’ Параӈодадава пыдо’ е”эйдо’. 4 Сёнзьто’ тахара ярта” ябда”, пыдо’ таӈгамлавнда”. 5 Янадана” ябда”, пыдо’ ям’ е”эйта”. 6 Ненэсям’ маӈгута”, ненэсян’ саць харвана” ябда”, пыдо’ малебтеванда”. 7Сянана” ябда”, пыдо’ сямда”. 8Сейдо’ хабто” ябда”, пыдо’ Нувм’ манэта”. 9Поё савумдамбада” ябда”, Нум’ нюӈэ нюмдеӈгуд”. 10Ненэся’ е”эмня питармы” ябда”, Нув’ Параӈодадава пыдо’ е”эйдо’. 11Мань е”эмняни сидда” сяцялмдембабато’, сидда” питарпабато’, ханзели” сиякавна сидда” вэвупато’, пыдара” ябдада”. 12Маймбида”, нюркабтыда”. Нумгана ня”мувндара” ӈарка. Нернянда” товы Нум’ Вади вадети ӈани’ тарем’ питарпавыдо’. Сэр”, яля (Мк 9:50; 14:34-35) 13Пыдара” я’ сэрта”. Сэр” ныхысялмбата, ханзер” ӈани’ сэръядаӈэ ханда? Ӈоб’ тароси, хэвня’ хаери, ненэцие” тан”мандаӈэ ханда. 14 Пыдара” я’ тир’ 24 Матфей 5 яляда”. Тю”уна хой’ ниня ӈэда мар” такла нида пирас”. 15Серакабтм’ тюнехэя, хыдя’ ӈыл’ ӈабтамбада ни ӈа”, ӈамдёсянда ни’ ӈабтамбада. Тиканда мяд’ мюня мэни мал’ ялэмдамбида. 16Пыдара” яляра” тарем’ ненэцие” нерад ялэмдёя. Ненэця” сава серода” мание, нумгана мэна Нисямда” ӈарабцута”. Вато’ нямна ӈэда Тохола”мада 17Ватом’ мадаванзь товэӈэ, Нум’ Вади вадети” вади мадаванзь товэӈэ Си”ми нёда” пэр”. Ватом’ мадаванзь нидамзь ту”, Ватом’ томдаванзь тодамзь. 18Ненэся нянда” мадм’, нумг’ яха’ таняван’, сямян ӈамгэ Ватонда сер’ ха”мувдавэй’ Ватоход ӈобкарт падар”, ӈобкарт енахалма ни” ха”амӈгу”. 19Тикы, табекохот сямян нюдя табеком’ мадана, ненэцие тарем’ тохолана, тикы Нув’ Параӈодадавахана няхатата сямян Матфей 5 25 нюдяӈэ толёда. Тикы табеко” сер’ иленахав, ӈани ненэцие тарем’ тохоланахав, Нув’ Параӈодадавахана сямян ӈаркаӈэ толёда. 20 Ӈадьбя”ни нянда” мадм’, пыдара” тид” ӈэвара” Моисей’ Ватом’ теневани”, фарисей” тид” ӈэвахад нибта вас”, пыдара” Нув’ Параӈодадаван’ нида” тюӈгу”. Нерцирма’ нямна ӈэда Тохола”мада 21 Невхы ненэцяӈг” ваде”мы намдырла” тарця: ‹Нён хавыд”. Хавыдана судевнда›.* 22 Маньзяван нянда” мадм’, хибяри хумбанзи” няханда нерцилаӈгана судевнда. Хибяри няханда мамб”нанда: ‹Рака›*, серо тасламбади” мандалт’ ми”манда. Хибяри няханда мамб”нанда: ‹Са”лан›, тикы, я’ ӈылы’* тута тун’ мовнда. 23Ханамд ханондалаван’ тэвраванд мальӈгана, лакри’ нянд ет вэнзер’ ӈэвам’ тензибтебт, 24 ханар ханондалавахана хаед. Нюрте”э’ хань”, нянд ня’ поёди’ савумда”, тикахана ту”, ханар мис”. 25 Сит вомдартамбаданд ня’ ӈопой сехэрэвна мимаханди’, поёди’ паромба савумда”. Нябинзер’ сит судеӈгодан’ мита, судеӈгодар манзаранаханда сит мита, тиканда сяролава мят’ еремдан. 26Ненэся нянд мадм’, пудана есякоцямд ми”мадавэй’ таняд нин тарпаӈгу”. * 5:21 Еги 20:13; Няб 5:17. * 5:22 Рака – арам’ вада, хамэдита – «хумбанзяда ненэць’». * 5:22 Тид” тарем’ пады: «геенна’». Еврей’ вадавна «Гей-Хинном», хамэдита – «Хинном лабта я». Геенна Иерусалимхана ӈэда таборо парадамбась’ я ӈэвы. 26 Матфей 5 Са”ева’ нямна 27Невхы тарем’ мано”мам’ намдараць: ‹Нён са”е”›. 28Маньзяван нянда” мадм’, хибяри нен’ харва нен’ сырта, мале ихинянда нехэна са”е. 29Вэняӈы сэванд сит вэван’ манзабтамбаб”, вэняӈы сэвар тюхулт, хэвня’ мод. Пыхыданд ӈарханда я’ ӈыл’ еремя’ екававна, та’ екававна ӈопой ӈамзанд пеля яӈгоя. Тареюм’ нянанд хынебэй ӈэӈгу. 30Вэняӈы ӈуданд сит вэван’ манзабтамбаб”, вэняӈы ӈудар мадад, хэвня’ мод. Пыхыданд ӈарханда я’ ӈыл’ еремя’ екававна, та’ екававна ӈопой ӈамзанд пеля яӈгоя. Тареюм’ нянанд хынебэй ӈэӈгу. Тодо’ яха” хэва’ нямна (Мф 19:9; Мк 10:11-12; Лк 16:18) 31 Невхы хэт”мада тарця: ‹Хибяри немда хаебта, нехэнда сидя ян’ хэ”мя падарм’ ми”ӈая›. 32Маньзяван нянда” мадм’, хибяри са”ева’ хара нись ӈа”, ӈани хара’ нид немда хаебта, немда са”еван’ тэвраӈгуда. Хибяри хаеревы нехэна нелебта, тикы са”е. Ваторава’ нямна 33Невхы ненэцяӈг” хэтвы ӈани’ намдавэра” тарця: ‹Ватора”мам’ нёр мада”. Нум’ Ервханд ватора”манд сер’ ӈэя›*. 34Маньзяван нянда” мадм’, ӈоб’ нён ватор”: нумӈгана нён ватор”, тикы Нум’ ервода ӈамдёсь’ яда; * 5:33 Лев 19:12; Тол 30:3. Матфей 5 27 35 яхана ӈани’ нён ватор”, тикы Нум’ ӈэта танась’ я. Иерусалимхана нён ватор”, тикы Ӈарка Параӈода’ мар”; 36 харт ӈэвахананд нён ватор”, ӈопой ӈэбтанд якартм’ ялмра, пармре нир пирас”. 37Вадара” тарця ӈэя: ‹Ӈаха”› ӈэсьӈгана ‹Ӈаха”› ӈэя, ‹Ни ӈа”› ӈэсьӈгана ‹Ни ӈа”› ӈэя. Тикым’ тяхабтамбава вэнзухуд ӈа. Пуня’ нива вэвакумдёва’ нямна Тохоламба”мада (Лк 6:29-30) 38Тарем’ мано”мам’ намдараць: ‹Сэв’ е”эмня сэв, тибя’ е”эмня тибя›. 39Маньзяван нянда” мадм’, вэнзумданан’ пуня’ нён вэнзумд”. Хибяри сит вэняӈы пайдэхэнд ладаб”, нябир ӈани’ нянда сюртед. 40Хибяри сит судехэя, имбытат ханаван’ харвабта, пиняӈы панэр ӈани’ нянда мит. 41Хибяри сит саӈговотам’ мине, нянанда хахаяда ян’ хэсь ныхыри’ хамбата, нянанда сидя’ мэва’ таӈоковна хань”. 42Няданд хананан’ мис”, няданд ӈатебям’ хандахад пуня’ нён ӈа”. Сит волтамбадар сянд (Лк 6:27-28, 32-36) 43Тарем’ мано”мам’ намдараць: ‹Няданд хахаядар сянд, сит волтамбадар сэхэдад›. 44Маньзяван нянда” мадм’, сидда” волтамбадида” сянъяда”*, сидда” питарпади” е”эмня туё”ӈада”. 45Тикахана нумгана * 5:44 Пуда падвы ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «сидда” мэтабади” е”эмня Нумгад ӈэда сава вади мэ”ӈада”, сидда” сэхэданаха” сава серо сертабида”, ибеда” вомдабади” е”эмня». 28 Матфей 5, 6 мэна Нисянда” нюда” ӈэӈгуда”. Пыда вэнзу ненэцие” ни’, сава ненэцие” ни’ Хаерта ӈобпирувна ялэмдамбида. Тид” ӈэди” ни’, тид” ниня ӈэди” ни’ ӈобпирувна сарём’ ха”аврамбида. 46Сидда” сяндари сямб”нанда”, Нумгад ӈамгэ савам’ ня”маӈгуда”? Ӈэва’ мирм’ ма”ламбада” ӈод” тарем’ ни” ӈэсету”? 47 Харта” нярихита” тороватабата”, ӈамгэ яӈга ненадом’ сертабида”? Ӈани тэнзм’ мэта ненэця” ӈод” тарем’ ни” ӈэсету”? 48Нумгана мэна Нисяра” хурид хадерци, пыдара” ӈод” хурид хадерцядада” ӈада”. Сава серм’ сертабава’ нямна 61 Тид” ӈэвамда” ненэцяӈг” манэ”лабт”ӈэ ӈадимдевоӈгаданда” тосада”, нябинзер’ нумгана мэна Нисяхаданда” ня”мувндара” яӈгуда. 2Тиканда ӈэвасэйм’ мипабат, сиди” няндоти” тотрев’, муно”лабцям’ нён муно”ла”. Тарця” ненэця” ма”люӈгалава мяка”на, ядэлаваха”на ненэцие” сиддо’ саву”ма’ е”эмня тарем’ ӈэсеты”. Ненэся нянда” мадм’, пыдо’ Нумгад ня”мувндамдо’ мале ня”мадо’. 3 Пыдхавар ӈэвасэйм’ мипабат, тасиримна мипаванд е”эмня вэняӈы ӈуданд сертабадахад иняняӈы ӈудар ехэрая. 4Тиканда нись ӈадю” сырта Нисяр нянд тата. Туё”ма’ нямна ӈэда Тохола”мада (Лк 11:2-4) 5Туёпата”, сиди” няндоти” то”лахада” нёда” ӈа”. Тикы”, ненэцяӈг” манэ”лабтамбавандо’ е”эмня ма”люӈгалава мяка”на, ядэлаби” ёӈга”на нулкая, Матфей 6 29 туёць харвобтасетыдо’. Ненэся нянда” мадм’, пыдо’ Нумгад ня”мувндамдо’ мале ня”мадо’. 6 Пыдхавар туёпат, лабэканд тю”, нёмд талахая, нись ӈадю” таняна Нисяханд туёс”. Тикахана таклада серо маниена Нисяр нянд тата. 7Туёпата”, ӈани тэнзм’ мэта ненэцие” тотрев’ вата вадам’ нёда” мэс”, тикы” ихи”нато’ ӈока вадам’ мэп”нандо’, Нум’ сиддо’ намдаӈгу. 8Сидто’ то”лахада” нёда” ӈа”. Нисяхавара” Няданда хамдавэйхэнда”, ӈамгэ нянанда” таравахад тенева. 9Тарем’ туё”ӈада”: Нумгана мэна Нисява”! Пыдар нюмл хэбидя ӈэя. 10 Параӈодадавар тоя. Ватор, нув’ няӈэнда тотрев’ я’ ниня ӈани’ тарем’ ӈэя. 11 Тюку яля’ няна” ӈэлом’ мэдава” тамбю”. 12 Маня” нянана” ӈатебясавэй ӈатебясялмдемба”мана” тотрев’, ӈатебина” ха”авра”. 13 Сидна” нён хорпю”, сидна” вэнзухуд ӈэда”.* 14Ненэцие” хэбяхы ха”аврамбабата”, Нув’ Нисяра” ӈани’ хэбяхыда” ха”авраӈгуда. 15 Ненэцие” хэбяхы ниб”нанда” ха”авра”, Нисяра” ӈани’ хэбяхыда” нида ха”авраӈгу”. * 6:13 Пуда падвы ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Параӈодадавар, Ныхыр, Юнар пилибт” таняя”. Аминь». 30 Матфей 6 Нива ӈавормам’ мэ”ма 16 Нива ӈавормам’ мэп”нанда”, сиди” няндоти” тотрев’ нёда” туселт”. Пыдо’ нива ӈавормамдо’ ненэцяӈг” манэ”лабтаванзь тарэнзидо’ вомдаби”. Ненэся нянда” мадм’, Нумгад ня”мувндамдо’ мале ня”мадо’. 17Пыдхавар нива ӈавормам’ мэп”нанд ӈэвар юрите”, ся”ал халта”. 18 Нива ӈавормамд ненэцяӈг” манэ”лабтаванд екававна, нись ӈадю” таняна Нисяюмганд манэ”лабтад. Тиканда таклада серо маниена Нисяр нянд тата. Нумгана ӈэда илебц (Лк 12:33-34) 19Я’ ниня илебцадамда” нёда” ма”ламбю”, я’ ниня тарм’ ӈаворта халы хавыда, пур” хавыда”, талей” сабканорӈа”, талэрӈа”. 20Нув’ няюцейна илебцадамда” ма”ламбида”. Таняна тарм’ ӈаворта халы ни хавыд”, пур” ни” хавыд”, талей” ни” сабканор”, ни” талэр”. 21Илебцанд ӈэсь’ яхана сеяр ӈани’ ӈэӈгу. 22 Сэв – пыхыд’ серакабт”. Сэванд хабто ӈэб”, пыхыдар ӈарханда яля ӈэӈгу. 23 Сэванд вэва ӈэб”, пыхыдар ӈарханда пэваӈгу. Нянанд ӈэда яля’ пэваб”, пэвдя тамна хуркади’? 24 Хибяхарт сидя ерв’ хабиӈэ тара нида пирас”: ӈопоймда мэнеӈгуда, нябимда сэхэдаӈгуда; ӈопойхананда варемда мэта, нябим’ ӈамгэхэртаӈэ нида пэрт”. Пыдара” Нумгана, илебцахана ӈоб’ мальӈгана манзара нира” пирас”. Матфей 6 31 Сейда” нёя” няркан” (Лк 12:22-34) 25Ӈадьбя”ни нянда” мадм’, иланда” е”эмня ӈамгэм’ ӈавормавнанда”, ӈамгэм’ ӈэрпававнанда”, ӈамгэхэна ӈаямда” ембпававнанда” нёда” няркан”. Индкав” ӈаврахад саць ни тара”? Пыхыдахав ембдяркад саць ни тара”? 26Нув’ сармикаха” сыркарӈада”, ян’ нянь’ ӈуво” сэв ни” моёпю”, нянь’ ӈуво ни” маторпю”, нянь’ ӈуво” сэв тинха” ни” мэмбю”. Тарем’ ӈод” Нув’ Нисяра” сиддо’ ӈавламби. Пыдара” нядандо’ тамна таранада” нида” ӈа”? 27 Тад ӈо” ханяӈэра” няркнаванда” нид харта иламда тянёмбохортавна ямбумда пир”ӈада? 28Ӈамгэ ембдяр’ нямна няркнада”? Пихий вадёдана лилия ӈамдэд’ ханзер” вадёдаван’ сыркарӈада”. Саӈговота манзаям’ ни” пэр”, ни” панор”. 29 Мань нянда” мадм’, Соломонхарт* хуркари юнхананда ӈопойхартандо’ пирувна нивы ембдёсету”. 30 Нум’ тюку яля’ таняна, хуняна хор’ мю’ паклеванда ӈамдэдм’ тарем’ ембпата, пыдара” сидда” тамна ханя ембас”. Пунрёбцора” тянёӈэ! 31Нёда” няркан”, нёда” тарем’ ман”: ‹Ӈамгэм’ ӈамдава”? Ӈамгэм’ ӈэртава”? Ӈамгэм’ сераӈгува”?› 32 Тикы сямян ӈавэ ӈани тэнзм’ мэта ненэця” пюрцетыдо’. Нув’ Нисяра” тикы сямян ӈавэ” нянанда” таравахад тенева. 33Нюрте”э’ Нум’ Параӈодадавам’ пюда”, Ненэсямда пюда”, тикахана тикы сямян ӈамгэ” мал’ * 6:29 Израиль’ ӈарка параӈода, Давид параӈода’ ню. 32 Матфей 6, 7 нянда” ха”амӈгуд”. 34Ӈадьбята хуняӈы яля’ нямна нёда” няркан”. Хуняӈы яля харта е”эймда пэртада. Хусувэй яля’ харта харада нянда мась. Ӈани хиби нёйда” судебю” (Лк 6:37-38, 41-42) 71Судевы ӈэвоӈгаданда” нёда” судеӈгу”. 2Хурка судхана судеӈгодада”, тарця судхана судевндада”. Хурка ёльцеӈгосяӈгана ёльцеӈгодада”, тарця ёльцеӈгосяӈгана ёльцевндада”. 3Ӈамгэ нянд сэвхана ӈэда таборокоцеян’ сырӈан? Харт сэвхананд ӈэда павар’ пя нянанд ни су”? 4Нябинзер’, харт сэвхананд павар’ пя ӈэсь, ханзер” няханд тарем’ ман: ‹Сэвхаданд табороком’ тюхулкарцяв›? 5Сидя’ няндотаӈэ! Нерня харт сэвхаданд павар’ пя тюхул”. Тикахана сэвар сававна манэтада, нянд сэвхад табороком’ тюхулць пиртар. 6Хэбидя ӈавэда” вэӈг” нёйда” мипю”, мирета яв’ ӈодякуда” парась” нерад нёйда” моёпю”. Тикы” ӈэхэ”нато’ тантыдо’, пуня’ сюрхалкая сидда” ӈадта”. Хаӈада”, пюда”, тоярӈада” (Лк 11:9-13) 7Хаӈада”, нянда” тата; пюда”, хоӈгуда”; тоярӈада”, нянда” нэӈгуда. 8 Хусувэй ханда ня”марпи, пюна хомби, тояртан’ нэвнда. 9Поӈгананда”, няньм’ ханда хасава нюхунда манябэм’ ми”манда танявнав’? 10Халям’ ханда хасава нюхунда ӈабтацавэй халым’ ми”манда танявнав’? 11 Пыдара” вэнзуӈэ, нюхута” сава ӈавэ мипа теневада”нё”, нумгана мэна Нисяха­ Матфей 7 33 вара” Нянда хандаха” тамна ханя мис”! 12Хусувэхэ”на ненэцие” нянда” ханзер” ӈэвадо’ нянанда” сава, няндо’ ӈани’ тарем’ ӈада”. Вато, Нум’ Вади вадети” вада” тикахана ӈа”. Тыя нё (Лк 13:24) 13Тыя нёвна тюӈгада”. Хаван’ тэвраӈгода нё таӈго, сехэрэда лата. Тикавна тюӈгана” ӈока”. 14Иланд’ тэвраӈгода нё тыя, сехэрэда нензел” ни ӈа”. Тикым’ хомбада тянё. Ӈодявнанда пям’ хамэдамбава (Лк 6:43-44) 15Нум’ Вади сиякавна вадетаха” тосада”. Пыдо’ ху’ хоб серахая, нянда” турпато’ ӈод”, сёнзьдо’ ӈамлутна” сармик”. 16 Ӈоди”манато’ сиддо’ хамэдаӈгуда”. Нацдэй пяхад виноград’ ӈоди ма”ласеты”? Нацдэй 34 Матфей 7 ӈамдэкад смоковница’ ӈоди ма”ласеты”? 17 Тарем’ хусувэй сава пя сава ӈоди тамби, вэва пяхав вэва ӈоди тамби. 18Сава пя вэва ӈоди тась ни пирас”, вэва пя сава ӈоди тась ни пирас”. 19Сава ӈодям’ тась ниня пиртя хусувэй пям’ саппидо’, тун’ моёпидо’. 20Тиканда сиддо’ ӈоди”манато’ хамэдаӈгуда”. Мань сяхаӈгарт’ сидда” ехэрадамзь (Лк 13:25-27) 21Хусувэй Няни тарем’ лаханана: ‹Нум’ Ервэй! Нум’ Ервэй!› Нув’ Параӈодадаван’ ни тюӈгу”, нумгана мэна Нисяни ватовна ӈэдари тюӈгу. 22Тикы яляхана Няни тарем’ лаханана” ӈока” ӈэӈгу”: ‹Нум’ Ервэй! Нум’ Ервэй! Нюмд мэць вад’ ӈэванди нисява” вадес”? Нюмд мэць ӈылекы нисява” питарпю”? Нюмд мэць ӈока мутрам’ нисява” ӈадимдембю”?› 23Мань няндо’ мандадм’: ‹Хуна сяхаӈгарт’ сидда” ехэрадамзь. Ватом’ мадабадаӈэ! Нядни хэвня’ хаяда”›. Сидя мядм’ мимбадаха’ (Лк 6:47-49) 24Тикы Вадаха”ни инзеле, Вади”ни сер’ ӈэда хусувэй хибя, мята пэ’ ни’ мэёвна мивы иӈудота ненэцялаха. 25 Сарёмя, яха” латыд”, мерця” лададо’, тикы мядм’ пядо’, мя” пэ’ ни’ сертавы ӈэсь ни хав”. 26Тикы Вадаха”ни инзеле, Вади”ни сер’ ниня ӈэда хусувэй хибя, мята таб’ ни’ мивы иӈуцяда ненэцялаха. 27 Сарёмя, яха” латыд”, мерця” лададо’, тикы мядм’ пядо’, мя” хава. Тикы хав”мада я”авлы». 35 Матфей 7, 8 28Иисус’ тикы вадида мале”мяхад, ненэця” Тохолирканда пысэйд”. 29 Моисей’ Ватом’ теневанито’ тотрев’ сиддо’ ни тохоламбю”, ерв’ ныхым’ мэтадрев’ сиддо’ тохоламби. Ниня тораӈгана мерёсавэйм’ Савумда”мада (Мк 1:40-45; Лк 5:12-16) 81 Иисус’ хой’ нид ха”амбата, Пумнанда ӈока ненэця” хая”. 2 Ти, ниня тораӈгана мерёсавэй ненэць’ Нянда то, ӈэвамда нибклахая, ма: «Нум’ Ервӈэ, харваб”нанд си”ми хабтумда пир”ӈан». 3Иисус Ӈудамда вэӈгала, нянда теба, тарем’ ма: «Харвадм’, хабтув”». Таминда ниня тораӈгана мерёхот хабтума. 4 Иисус нянда тарем’ ма: «Хибяхартан’ нёр вадес”, хань”, ханонданан’ пыхыдар манэ”лабтад, ненэцяӈг” манэ”лабт”ӈэ, Моисей’ табековна хандар тэвра”». Юр” саю’ ерв’ хабим’ Савумда”мада 5Иисус’ Капернауман’ тю”мяхад, Нянда юр” саю’ ерв то, хынумда ма: 6 «Нум’ Ервэй, мяканани хабикоеми хэвнда хабэйӈэ юседа, саць тыхына». 7Иисус нянда ма: «Мань тутадм’, сита савумдаӈгудм’». 8Юр” саю’ ервхав Вадахата тарем’ ма: «Нум’ Ервэй, мя”ни мю’ Пыдар тюванд пирадм’ нидм’ ӈа”. Вадарир хэт”, хабикоеми савумда. 9 Мань хар”н ӈани няни ӈудахана мэна ӈэсь, ӈудаханани мэна саюни таня”, ӈопойхандо’ мамб”ни: ‹Хань”›, ханда. Ӈанихиндо’ мамб”ни: ‹Ту”›, тута. Хабихини мамб”ни: ‹Сертад›, сертаӈгуда». 10 Тикым’ намда, Иисус пысэй”, 36 Матфей 8 Пумнанда миндяха” тарем’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, Израильхана хибяхартахана тарця пунрёвам’ хо”мами яӈгу. 11 Нянда” мадм’, ӈока” ненэця” яля’ тарп’ няд, яля’ падё’ няд тута”, Авраам’ ня’, Исаак’ ня’, Иаков’ ня’ Нув’ Параӈодадавахана толь’ тяха’ ӈамдаӈгуд”. 12 Тикы параӈодадава’ ню”* пиняӈы пэвдян’ питарманда”, таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”». 13Иисус юр” саю’ ерван’ тарем’ ма: «Хань”, пунрёбцонд сер’ ӈэя». Хабида тикыринда ӈо” савума. Иисус’ ӈока ненэцие савумда”ма (Мк 1:29-34; Лк 4:38-41) 14 Иисус Пётр’ мят’ тю, ӈая’ ядёхона хаӈгурць юседана Пётр’ пухуця’ небям’ манэ”ӈа. 15 Иисус’ ӈудаханда тебва’ сер’, не’ ӈаянда ядё хая, юркы”, сиддо’ манзая”ла. 16 Пэвсюво”махаданда, Иисусан’ ӈока ня”маравым’ тэвра”. Иисус вадахана ӈылекы питаръяда, хаӈгурти мал’ савумдэйда. 17Тикы сер” Нум’ Вади вадета Исаия’ вади” сер’ ха”амванда е”эмня тарем’ хая. Вадида тарцяць: «Пыда ныхы”масьбина” Нянда мэйда, хабцяӈо ханэйда».* Иисус’ пумна хэва (Лк 9:57-62) 18Иисус, Хэвхананда ӈока ненэцям’ манэць, Тохоламбадида то’ тяханя’ хэсь табэдэйда. 19Та’ мальӈгана * 8:12 Тикы параӈодадавахад переня” – иудей”. * 8:17 Ис 53:4. Матфей 8 37 ӈопой Моисей’ Ватом’ теневана Нянда то, тарем’ ма: «Тохолаӈгодаӈэ, ханяри’ хэб”нанд ӈод”, Пумнанд тутадм’». 20Иисус нянда ма: «Тён” ваӈготидо’ таня”, нув’ сармик” пидясавэй”, Ненэця’ Нюӈэ нюмдебадахав Ӈэвамда мэсь яда яӈгу». 21Тохоламбадита ӈопойдо’ Нянда ма: «Нум’ Ервэй, нюрте”э’ нисями сюрманзь си”ми ӈэдара”». 22Иисусхав нянда ма: «Хабэй” харто’ хабэйдо’ сюрпая”, пыдхавар Пумнани ту”». Сата мерцям’ Янимда”мада (Мк 4:35-41; Лк 8:22-25) 23Тадтикахад Иисус ӈанон’ тий”, Тохоламбадида Пумнанда то”. 24Лакри’ тохона я”авлада мерцяӈэ хая, ӈано хамб” ӈылворӈа. Иисусхав хоны. 25 Тохоламбадида Някунда то”, Сита сиде”, тарем’ ма”: «Нум’ 38 Матфей 8 Ервэй, сидна” ӈэда”! Хавндархава”!» 26Пыда няндо’ ма: «Пунрабцора” тянёӈэ, ӈамгэ та’ пирувна сейда” ябта”?» Тадтикахад юркы”, мерцям’, том’ хасерць табэдаӈахаюда. Ся”нэрита нимня хэ”нёӈэ хая. 27Ненэцяӈгав” пысаӈга”, манзь пэрӈа”: «Тикы хибяди’? Мерцяхарт”, тохорт, Муӈгананда мэ”?» Ханзосядаха’ Савумда”мада (Мк 5:1-20; Лк 8:26-39) 28 Иисус’ то’ тяханяӈы Гадара’* тер” ян’ тэв”махаданда, сидя ня”маравы Сита хоӈаха’. Хальмер” пэ’ хоркадёхот тарпавэхэ’. Сацьри пилкабтёванди’ нид тикы сехэрэвна хибяхарт хэсь нида пирас”. 29Тад тёреванди’: «Нум’ Нюӈэ, нянани’ ӈамгэ Сел таня? Ёльцяни’ таляри’ сидни’ танараванзь тюкон’ тон?» 30 Няданди’ ӈаха”на парась” ӈарка мандал” хадырмы”. 31Ӈылека” Сита хынумба, ма”: «Сидна” питарпат, парась” мандалт’ сидна” ӈэдара”». 32Пыда няндо’ тарем’ ма: «Хаяда”». Ӈылека” тарпахая, парась” мандалт’ пакалъяд”. Тикыриндо’ парась” мандал” надо’ нид таси’ санэй”, таминда ит’ пакалць ха. 33 Парась лэтмбадахав” хуныд”, хардан’ сюрбыд”. Тэв”махадандо’ неры серо, ня”маравэхэ’ няна хадкэвэсавэй’ мал’ ваде”ядо’. 34 Тикахавахад, харад’ тер” Иисус’ нерад мал’ то”. Иисусм’ манэць яхадандо’ хэсь Сита хынумби”. * 8:28 Ю” Маркана ӈэда ӈопой мар”. Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на «Гергесаӈэ», ӈани ханяӈы падарка”на «Герасаӈэ» пады. Матфей 9 39 Хэвда хабэйм’ Савумда”мада (Мк 2:1-12; Лк 5:17-26) 91Иисус ӈанон’ тий”, том’ мада, Харта хардаханда тэвы”. 2Нянда хэвда хабэйм’ пэӈа’ ниня тэвра”. Пунрёбцомдо’ мание, Иисус хэвда хабэйн’ вахалъй”: «Ебтов’, сеяр нёя пин”! Хэбяхыд няданд ха”мыд”». 3Тикахана ханяӈы” Моисей’ Ватом’ теневана” ихи”нато’ ма”: «Пыда Нувм’ вэву”ӈа». 4Иисусхав ибето’ ядэрабцом’ хамэда, тарем’ ма: «Пыдара” ӈамгэ сёнзьта” мюня вэва и’ ӈудм’ ня”амбида”? 5 Хуюм’ хэта нензел”: ‹Хэбяхыд няданд ха”мыд”› няби ‹Юркад”, ядэр”›? 6Теневаванда” нямна, я’ тир’ ниня хэбяхы ха”аврава’ ныхы Ненэця’ Нюӈэ нюмдебадахана ӈа». 40 Матфей 9 Тадтикахад Иисус хэвда хабэйн’ тарем’ ма: «Юркад”, пэӈар ня”ам”, мяканд хань”». 7Тиканда ӈод” юркы”, мяканда хая. 8 Тикым’ манэць, ненэця” пысэйд”, ненэцяӈг” тарця ныхым’ тавы Нувм’ саву”ӈа”. Матфейм’ Хаё”мяда (Мк 2:13-17; Лк 5:27-32) 9Иисус таняд ядванда сер’, ӈэва’ мирм’ ма”ламбалавахана ӈамдёда Матфейм’ нюбета ненэцям’ манэ”ӈа, нянда ма: «Пумнани ту”». Матфей юркы”, Иисус’ пумна хая. 10Иисус мякана ӈаворманда мальӈгана, ӈока” ӈэва’ мирм’ ма”ламбада”, хэбяхасавэй” ненэця” то”, Тохоламбадита ня’, Нянанда ӈаворӈа”. 11 Фарисей” тикым’ манэць, Тохоламбадахата ма”: «Ӈамгэ сидда” Тохоламбадара” ӈэва’ мирм’ ма”ламбадаха”на, хэбяхасавэйха”на ӈаворӈа?». 12Иисусхав тикым’ намда, ма: «Сензха”на лекар” тарабцода яӈгу, хаӈгуртаюмӈга”на тара. 13Хаяда”, тикы ӈамгэ ӈэвам’ тохолара”: ‹Сялилмаюмд’ харвадм’, ханан’ нидм’›*. Тид” ӈэди хаманзь нидамзь ту”, хэбяхасавэй хаманзь тодамзь». Нива ӈавормам’ мэ”ма’ нямна (Мк 2:18-22; Лк 5:33-39) 14 Иоанн’ тохоламбада” Иисусан’ то”, тарем’ ма”: «Маня” фарисей” ня’ нива ӈавормам’ ӈоб’ мэцетыва”, ӈамгэ Пыдар тохоламбадид нива ӈавормам’ нидо’ мэс”?» 15 Иисус няндо’ тарем’ ма: «Нелебада хасава * 9:13 Ос 6:6. Матфей 9 41 нянандо’ мэван’, мядондида туселтаӈгу”? Нелеванда хасавам’ нядандо’ ханава’ ёльця’ тоб”, тикахана пыдо’ нива ӈавормам’ мэта”. 16Хибяхарт таӈуй панэхэнда едэй емнь”мям’ ни лабцеӈгу”, едэй сэлмы емнь”мя таӈохэй паным’ ханяцей’ ӈадартаӈгуда, ӈадара”мада ханяцей’ вэва ӈэӈгу. 17 Едэй’ сертавы няръяна ябе и” таӈуй хоба ӈэсянд’ вабтабада ни ӈа”. Хоба ӈэсял ӈадараӈгу”, ябе и” вабтомда, хоба ӈэся’ таросялмда. Едэй’ сертавы ябе икав” едэй хоба ӈэсянд’ вабтабада, тикахана сидябты’ перебтеӈгуху’». Ерв’ не нюм’, ӈани хаӈгурта нем’ Савумда”мада (Мк 5:21-43; Лк 8:40-56) 18Иисус няндо’ тикым’ вадетан’, ӈоб” ерв Нянда то, ӈэвамда нибклахая лахана: «Тандая’ не нюми яӈгума. Ту”ма, Ӈудар ниндя мы”, илеӈгу”». 19Иисус юркы”, пумнанда хая, Тохоламбадида ӈани’ пумнанда хая”. 20Ти, юкад вата сидя по’ ямбан’ вэяда ниня табӈгана не Иисус’ пумна то, Панэнда вакан’ ӈодь’ теба. 21Не ида тарем’ ядэрмы: «Панэхэнда тебхартаба”ни савумдадм’». 22Иисусхав пуня’ ёӈгамй”, сита манэць 42 Матфей 9 вахалъй”: «Ебтов’, сеяр нёя пин”, пунрёбцор сит ӈэда». Тикы’ тальняю’ не савума. 23 Иисус ерв’ мят’ тобта, посыбада муно”лабцям’ мэти манэ”ӈа, няркнана ненэцие” мандалм’ манэ”ӈа. 24 Иисус няндо’ ма: «Пин’ хаяда”, не ӈацекы нивы яӈгув”, хоны». Ненэця” Сита писяда”. 25 Ненэцие ӈэдара”махаданда, Иисус мят’ тю, не ӈацекым’ ӈудахаданда ня”мада. Не ӈацекы юркы”. 26Тикы юн таняӈы я’ тиӈгэвна хая. Сэвсядаха’ Савумда”мада 27 Иисус таняд мимбата, Пумнанда сидя сэвсяда миӈаха’, тарем’ тёренаӈаха’: «Давид’ Ню! Сидни’ сялил”ма». 28Иисус’ мят’ тю”мяхад, сэвсядаха’ Сита хахаялтеӈаха’. Иисус нянди’ ма: «Мань тикым’ пир”махани пунрыди’?» Пыди’ Нянда маӈаха’: «Ханёв, Ервэй» 29 Иисус сэвхати’ ӈодь’ теба, тарем’ ма: «Пунрабцонди’ сер’ ӈэя». 30Тикахад сэвди’ сылыд”. Иисус сидди’ табэдамба, ма: «Хибяхарт ехэрабта тара!» 31Пыдхавади’ пин’ тарп”махаданди’ Нямнанда ӈэда юнм’ тикы я’ тиӈгэвна ӈэдаради’. Ня”мара-нянзялмым’ Савумда”мада 32Тикаха’ хэ”мяхад, ненэця” ня”мара-нянзялмым’ Иисусан’ тэвра”. 33 Иисус’ ӈылекам’ няданда питаро”махад, нянзяда лахана пэй”. Ненэця” пысэйд”, тарем’ ма”: «Израильхана тарця сяхаӈгарт’ яӈгусь». 34Фарисейхав” тарем’ ма”: «Пыда ӈылекы” ерв’ ныхым’ мэць ӈылекы питарпида». 43 Матфей 9, 10 Иисус’ ненэцяӈга”на сянава 35 Иисус хусувэй хардавна, хардако”мана ядэрӈа, ма”люӈгалава мяка”на ненэцие тохоламби, Нум’ Параӈодадава’ Маймбабцо Юнм’ ваде”ӈа. Ненэцие сямян хабцяӈгат, хуркари хад’ ӈэвахат савумдамбида. 36Иисус ӈока ненэцие” мандалм’ манэць, сиддо’ сялилӈа. Пыдо’ ма”алкодасяда хударев’ маяндормы”, ныхысялмы”. 37Тикахана Тохоламбадахата ма: «Ма”лаванда нянь’ ӈум’ ӈока, манзарана” тянё”. 38Ӈадьбята нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбава Яханда манзарани ӈэдараванда е”эмня, нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбава’ Ервм’ хынумбира”». Юкад вата сидяханда ныхыдамдо’ Мисо”мада (Мк 3:13-19; Лк 6:12-16) 101Иисус юкад вата сидя Тохоламбадамда нянда хаӈгая, ӈылекы питарпаванзь, хуркари хабцяӈо, хуркари хад’ ӈэби савумдамбаванзь, ныхыдамдо’ ми”ӈа. 2Иисус’ Ӈэдаравы” юкад вата сидя’ нюбедо’ ти”: нюрте”э’ Пётарм’ нюбета Симон, Симон’ папа – Андрей, Зеведей’ ню – Иаков, Иаков’ папа – Иоанн, 3Филипп, Варфоломей, Фома, ӈэва’ мирм’ ма”ламбада – Матфей, Алфей’ ню – Иаков, Фаддей*, 4 еврей” тэнзри сахарамбада* – Симон, Иисусахад таяхалмы Искариот Иуда. * 10:3 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на «Фаддейм’ нюбета Леввейӈэ» пады. * 10:4 Тид” тарем’ пады: «Кананит». Арам’ вада. Ср. Лк 6:15. 44 Матфей 10 Юкад вата сидям’ Ӈэдара”мада 5Иисус тикы юкад вата сидям’ ӈэдарабта, сиддо’ табэда ма: «Ӈани тэнзм’ мэта ненэцие” сехэрэвна нёда” хань”, Самария’ тер” хардан’ нёда” тю”. 6Та’ екававна, Израиль’ мяд’ ёховы” хуху” хаяда”. 7 Ядэрманда” сер’ Нув’ Параӈодадава’ хахаялмам’ ненэцяӈг” ваде”ӈада”. 8 Хаӈгурти савумдамбида”, хабэй яӈор’ илебтембида”, ниня тораӈгана мерёхо”на хаӈгурти хабтумдамбида”, ӈылекы питарпида”. Мирци” ня”мавэра” мирци” мипира”. 9Нихи”ната” солотам’ нёда” сода”, ненэйм’ нёда” сода”, няравам’ нёда” сода”. 10 Ёндорма’ е”эмня падм’ нёда” сода”, вата ембдярм’ нёда” сода”, харнак нёда” сода”, ядцям’ нёда” сода”. Манзаранахав ӈавламбава’ пир. Матфей 10 45 11Ханяӈэри хардан’, ханяӈэри хардакон’ тюб”нанда”, таняна хаёва’ пир сава ненэцяндамда” хода”, таняд хэванда” ӈэсонд’ тикахана мэда”. 12Мяканда тюванда” сер’ тороватада”: ‹Тюку мякана таӈгабцо таняя›. 13Тикы мя” таӈгабцом’ ня”мава’ пир ӈэбта, таӈгабцора” няндо’ тута. Тикы мя” та’ пир нибта ӈа”, таӈгабцора” пырдари’ тута. 14Хибяри сидда” нибта тюле”, вадахата” нибта инзеле”, тикахана тикы мякад тарпаванда” сер’, тикы хардахад хэванда” сер’ ӈэта” таб яӈг”ӈада”. 15Ненэся нянда” мадм’, судеӈгова яляхана Содомха’, Гоморраха’* тикы хардахад сибяркавна судевндаха’. Вад’ хованда маяӈото’ нямна (Мк 13:9-13; Лк 21:12-17) 16Ти, сармик” понд’ ӈэдарана хударев’ Мань сидда” ӈэдарамбидм’. Тиканда ямб халыдарев’ иӈудо”ӈада”, голубьдарев’ хэдцида”. 17Ненэцяӈг” тосада”. Сидда” судеӈго мяк” мипаӈгу”, ма”люӈгалава мяк”нато’ садамбаӈгу”. 18 Мань е”эмняни сидда” ервха”, параӈодаха” тэвраӈгу”, тикы” сякана, ӈани тэнзм’ мэта ненэцие” сякана Си”ми вадетада”. 19 Сидда” судан’ мип”нандо’, ханзер” лаханаванда” нямна, ха”маманда” нямна нёда” тыхын”. Та’ ёльцьӈгана нянда” хэтувнда вададара” тавнда. 20Пыдара” нида” лаханаӈгу”, мюнянда” Нисянда” Инд” лаханаӈгу. 21Няс нямда хадаванзь мита, нися нюмда хадаванзь * 10:15 Содомха’ Гоморраха’ – тикы сидя харадм’ ненэциети’ хэбяхы” нид Нум’ тахабтавэхэюда. 46 Матфей 10 мита, ню” нисянахато’-небянахато’ я”авлаӈгу”, хадаӈгудо’. 22 Мань нюмни е”эмня хусувэй сидда” сэхэдаӈгу. Тикы техэ малханда пирда”левэхэв ӈэдавнда. 23 Ӈопой хардахад сидда” питарпато’, ӈани несэй хардан’ хуныда”. Ненэся нянда” мадм’, пыдара” Израиль’ хусувэй хардавна ядэрмадавэй’ Ненэця’ Ню мале тута. 24Тохолкода сита тохоламбадахаданда ни вас”, хаби ервхаданда ни вас”. 25Тохолкода сита тохоламбаданда пир ӈэбта, нянанда ёльць’ ӈэӈгу. Хаби ерванда пир ӈэбта, нянанда ёльць’ ӈэӈгу. Мяд’ ервм’ Веельзевулӈэ нюмдеб”, мята тер” ваде”мя’ мян’ ӈэдакы”? Хибян’ пина тара? (Лк 12:2-7) 26 Тикахаби нёйда” пилюс”. Таклада сер” ӈадимадавэй’ ни ӈэӈгу”, сюрпада сер” пуномадавэй’ ни ӈэӈгу”. 27 Нянда” пэвдяхана Вадетами яляхана ваде”ӈара”. Ханда” син’ намдортида” харад’ ӈэва’ нид ваде”яда”. 28 Пыхыдм’ хадабато’ ӈод”, индадм’ хада ниня пиртяха” нёда” пин”. Индак’, пыхыдаха’ я’ ӈыл’ яӈгумда пирта Нумцейн’ пинада”. 29 Сидя лэ”мораком’ манор” есяковна* ни” мирдапасяту”? Тикахартаха’ Нисянда” ватоси” ӈобкартади’ я’ ни’ ни” мантэӈгу”. 30 Пыдхавара” ӈэвта” ний ӈэбтхартада” мал’ толавы”. 31 Нёда” пин”. Пыдара” ӈока лэ”моракоход тамна таранада”. * 10:29 Тид” тарем’ пады: «ассарийвна». Ассарий – Рим параӈодадава’ манор” нярава есяко, динарий’ 1/16. Матфей 10 47 32Тиканда хибяри хибя ненэцие” сяка”на Си”ми теневанаданда вадепата, Мань ӈо” нумгана мэна Нисяни сякана сита теневанадани вадетадм’. 33Хибяри хибя ненэцие” сяка”на Нядни таяхалпата, Мань ӈо” нумгана мэна Нисяни сякана няданда таяхалтыв”. Палым’ тэвраванзь тодамзь (Лк 12:51-53; 14:26-27) 34Си”ми я’ ни’ таӈгабцом’ тэвраванзь товэӈэ нёда” пэр”, Маньзяван таӈгабцом’ тэвраванзь нидамзь ту”, палым’ тэвраванзь тодамзь. 35 Мань ненэцям’ нисяхаданда яӈгреванзь, не нюм’ небяхаданда яӈгреванзь, меяком’ хадахаданда яӈгреванзь тодамзь. 36 Ненэцям’ сэхэдана” – харта мята тер”*. 37 Небяхаюда-нисяхаюда Мань си”ми мэневахаданда тамна ӈарковна сянда, Мань нянани тарава’ пир ни ӈа”. Не нюмда, хасава нюмда Мань си”ми мэневахаданда тамна ӈарковна сянда, Мань нянани тарава’ пир ни ӈа”. 38 Харта лярць’ пямда нись мине, Пумнани тона, Мань нянани тарава’ пир ни ӈа”. 39Иламда хомбада иламда ёта. Мань е”эмняни иламда ёпада, иламда хоӈгу. Нумгад ня”мувнда (Мк 9:41) 40 Сидда” сейханда пэнда, Мань си”ми сейханда пэӈа. Си”ми сейханда пэндахав, Си”ми Ӈэдаравым’ * 10:36 Мих 7:6. 48 Матфей 10, 11 сейханда пэӈа. 41 Нум’ Вади вадетам’ Нум’ Вади вадета ӈэванда е”эмня* сейханда пэнда, Нум’ Вади вадета’ ня”мувнда е”эйм’ ӈани’ ня”маӈгу. Тид” ӈэдам’ тид” ӈэда ӈэванда е”эмня сейханда пэнда, тид” ӈэда’ ня”мувнда е”эйм’ ӈани’ ня”маӈгу. 42Ненэся нянда” мадм’, тикы енарцяди” ӈопойн’, Мань тохоламбадами ӈэванда е”эмня япда ид’ хыдям’ митя, харта ня”мувндамда вунида ёт”». 111 Иисус юкад вата сидя тохоламбадамда табэдамба мале”мяхаданда, таняд ӈани хардаха”на ненэцие тохоламбаванзь, ненэцие Нумд’ ханзь лаханаванзь хая. Хэхэдаӈгода Иоаннхад ӈэда вада” (Лк 7:18-35) 2Иоаннхав сяролава мякана мэванда мальӈгана, Христос’ ӈадимдевы серо намда, тохоламбадида* ӈэдара, Иисусм’ тарем’ хонра: 3 «Тованзь таславы – Пыдар? Ӈаним’ ӈатеӈгува”?» 4 Иисус няндо” ма: «Хаяда”, манэ’мыда”, намдвыда” Иоаннан’ ваде”яда”. 5 Сэвсяда” сылаӈга”, мэдна” ядэлаӈга”, ниня тораӈгана мерёхо”на хаӈгурта” хабтоворӈа”, хасяда” намдолаӈга”, хабэй” яӈор’ илеӈга”, маӈгбада” Маймбабцо Юнм’ намдорӈа”. 6 Мань нидни ниня тиндана, ябда». * 10:41 Тид” тарем’ пады: «Нум’ Вади вадета’ нюмда е”эмня». * 11:2 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «тохоламбадахаюда». Матфей 11 49 Хэхэдаӈгода Иоанн’ нямна лахана”мада 7 Иоанн’ тохоламбади” хэ”мяхад, Иисус ненэцяӈг” Иоанн’ нямна лахана пэй”: «Пыдара” вэӈго ян’ ӈамгэм’ манэ”манзь ханцада”? Мерцяхад садрана ӈувм’ манэ”манзь ханцада”? 8 Ӈамгэм’ манэ”манзь ханцада”? Сава ембдярм’ мэтан’ сырманзь ханцада”? Сава ембдярм’ мэтахав” параӈода марка”на мэ”. 9 Ӈамгэм’ манэ”манзь ханцада”? Нум’ Вади вадетам’ манэ”манзь ханцада”? Ти, нянда” мадм’, Нум’ Вади вадетахад ватам’ манэ”манзь хан”ӈадаць. 10 Пыда ти, нямнанда тарем’ пады: ‹Пыдар нернянд Мань нув’ юне ядэланами ӈэдарамбидм’, Неранд няд Сехэрэдамд хамэдаӈгу›*. 11 Ненэся нянда” мадм’, нехэд соявэхэ”на Хэхэдаӈгода Иоаннхад ӈарка яӈгу. Тарем’ ӈод” Нув’ Параӈодадавахана сямянхат нюдяхарт няданда ӈарка. 12Хэхэдаӈгода Иоанн’ яляхат тев’ ӈэсонд’ ненэця” Нув’ Параӈодадавам’ марпа, ныхындо’ валакм’ мэцеты”. Ныхындо’ валакм’ мэтахав” ня”марпидо’.* 13 Сямян Нум’ Вади вадета”, Вато Иоанн’ ӈэсонд’ сэвндавы”. 14 Тикан’ пунраван’ харвабта”, тованзь мэвы Илия, пыда ти. 15 Хавода таняна, намдая! 16 Тюку илӈгы ненэцие хибя’ то”лахаӈэ толаӈгун? Пыдо’ тэмдолава яхана ӈамдё, няхато’ тарем’ тёренана ӈацекэраха”: 17 ‹Маня” нянда” посыбада муно”лабцяӈгана сянакуваць, пыдхавара” * 11:10 Мал 3:1. * 11:12 Лк 16:16. 50 Матфей 11 нидаць тара”. Ярта сёё мэ”ӈаваць, пыдхавара” нидаць яр”›. 18Иоанн тоб”нанда, ни ӈавор”, ни идар”. Ненэця” ма”: ‹Нянанда ӈылека таня›. 19 Ненэця’ Ню то, ӈаворӈа, идарӈа. Тиканда ненэця” ма”: ‹Тюку ненэць’ ӈавди”, ябехад, ӈэва’ мирм’ ма”ламбади, хэбяхасавэй ня”ӈа›. Иӈудо”махав серк”ната ӈади». Хэбяхыдо’ нивы” хаевы” харад” тер Вэвусо”мада (Лк 10:13-15) 20 Иисус сямянхат ӈокавна мутри ӈадимде”мя хардаха”ната, хэбяхыдо’ нива хаевандо’ нид тэдорць пэй”: 21 «Хоразинӈэ*, маям’ хоӈгун! Вифсаидаӈэ*, маям’ хоӈгун! Нянди’ ӈадимдевы Мутрини Тирхана, Сидонхана ӈадимдевы” ӈэб”ни, пыди’ яӈэсь’ паным’ мэць, ӈэвди’ ту’ сибяхана мэхэя ӈаха”на хэбяхыди’ хаеӈгухудинзь. 22 Мань нянда” мадм’, судеӈгова яляхана Тирхана, Сидонхана нянда” манэць сибярка ӈэӈгу. 23 Пыдар, Капернаумӈэ, нув’ ӈэсонд’ илавэн ӈэӈгун? Нин, я’ ӈылы’ ӈэсонд’ ха”амӈгун. Нянанд ӈадимдевы мутри Содомхана ӈадимдевы ӈэб”нани, тикы мар” тенд’ таняӈгусь. 24 Нянда” мадм’, судеӈгова яляхана Содом, няданда” манэць, сибяркавна еремда». * 11:21 Хоразин – Галилея яхана ӈэда харад. * 11:21 Вифсаида – Иордан яхахад манэць хаерад’ тарп’ няӈы, Галилея тоход манэць ӈэрм’ някуна ӈэда харад. 51 Матфей 11, 12 Няни ту”, нылан” (Лк 10:21-22) 25Та’ мальӈгана Иисус тамна тяха’ лахана, ма: «Нув’ Ерв, я’ Ерв Нисёв”, иӈудотахат, тамна иӈудотахат такалмы тикы серод ӈацекэхэ” ӈадимдеяд, тикы’ няю’ Нянд сава вади мэ”ӈадм’. 26 Тарем’, Нисяӈэ, тикы Нянанд Инд ватось. 27Сямян ӈамгэ Мань Нисяни Няни тавы. Нисянда хавна Нюхуданда теневана яӈгу. Нюнда хавна, Нюнда Нисямда ӈадимдеванзь тэравы ненэцие” хавна Нисяхаданда теневана яӈгу. 28Варемда” мэць ныхы’ тяха’ саӈгово”лёда”ӈэ, мал’ Няни тода”, Мань сидда” таӈгамлаӈгудм’. 29Мань янададм’, Пыхыдами ӈарабцутадм’ нидм’ ӈа”. Мань подер”ми нинда” мэсь, Нядни тохолара”. Тикахана сёнзята” таӈгам’ хоӈгура”. 30Мань подер”ми нензел”, Миненами сибя». Еврей” ныланава яляхана нянь’ ӈуво” сэв ныдпа”ма (Мк 2:23-28; Лк 6:1-5) 121 Та’ мальӈгана, еврей” ныланава яляхана Иисус нянь’ ӈуво” вадюлававна яда. Тохоламбадида ӈамлыд”, нянь’ ӈуво” сэв ныдпахая ӈавола”. 2Фарисей” тикым’ манэць, Иисусан’ тарем’ ма”: «Ти, Пыдар тохоламбадид еврей” ныланава яляхана ниня 52 Матфей 12 серота серм’ пэрӈа”». 3Пыдхавада няндо’ тарем’ ма: «Давид нятита ня’ ӈамлабто’, ханзер” ӈэ”мямда нисяра” толабю”? 4 Давид Нум’ мят’ тюхуя, нянандо’ ниня серота, ханонданари” ӈамзь серота хано” нянё нятита ня’ нися” ӈав”? 5Еврей” ныланава яляхана Хэбидя Хардахана ханондана” тикы яля’ ед’ ӈэда ватом’ мадабабто’ ӈод”, хэбяхам’ ни” сертабю”. Ватохона тикым’ нисяра” тола”? 6Мань нянда” мадм’, Хэбидя Хардахад тамна Ӈарка тюкохона мэ. 7 ‹Сялилмаюмд’ харвадм’, ханан’ нидм’ харва”›* – тикы’ хамэдидм’ теневавы ӈэбта”, хэбяхам’ нивы сертавы нидаць вомдартаӈгу”. 8Ненэця’ Ню – еврей” ныланава яля’ ерв». Ӈудада тыравым’ Савумда”мада (Мк 3:1-6; Лк 6:6-11) 9Иисус таняд хэ”мяхаданда ма”люӈгалава мякандо’ тю. 10Тикахана ӈудада тыравы ненэць’ танявы. Ханяӈы” ненэця” Иисусм’ вомдартаванзь хонрамбидо’: «Еврей” ныланава яляхана савумдаӈго серо”ӈа?» 11Пыдхавада няндо’ тарем’ ма: «Ханяӈэнда” ӈопой хунда ӈэда яхананда, еврей” ныланава яляхана тиканда ваӈган’ мантэб”, ня”махая нида тюхулт”? 12Ненэцяӈгав хухуд сянмана тарана! Тарем’, еврей” ныланава яляхана сава серм’ серта ханя серос”». 13Тикы’ пуд Иисус ӈудада тыравэн’ ма: «Ӈудар вэӈгалад». Вэӈгалада, ӈудада нябинда тотрев’ савума. 14 Фарисей” пин’ тарпхая, Иисусм’ ханзер” хадавам’ тасламби”. * 12:7 Ос 6:6. Матфей 12 53 Нум’ тэравы Хаби 15Иисусхав тикахад тенева, таняд хая. Пумнанда ӈока ненэць’ хая, мал’ савумдэйда. 16Хибяхартан’ Сита нись вадець табэдэйда. 17Тикы Нум’ Вади вадета Исаия’ сер’ хэтвы” та’ ха”маванзь тарем’ хая: 18 «Ти, Мань тэравы Хабими, Мань ихиняни пойда Сяндами, Мань индами Нинда мэӈгудм’. Пыда судм’ ненэцие” тэнзха” намдараӈгу. 19Пыда ни хынараӈгу”, ни тёренорт”. Пихи”на хибяхарт Вабцамда ни намдаӈгу”. 20Пыда тид” ӈэвам’ техэ выкта мэвдавэй’, хадёлевы пя ӈувм’ ни маляӈгу”, хабталтана серакабтм’ ни хабтаӈгу”. 21Нюмганда ненэцие” тэнз” енаӈгу”».* Иисус няби Веельзевул (Мк 3:20-30; Лк 11:14-23; 12:10) 22Та’ мальӈгана сэвсяда-нянзяда ня”маравым’ Иисусан’ тэвра”. Иисус сита савумда, нянзяда вахалъй”, сылы”. 23Ненэцяӈгав” мал’ пысаӈга”, манзь пэрӈа”: «Тюкохов Давид’ Ню ни ӈа”?» 24 Фарисей” тикым’ намда, тарем’ ма”: «Пыда ӈылекы” ерв – Веельзевул’ ныхым’ мэ”ли ӈылекы питарпида». 25Иисусхав ибето’ ядэрабцоход тенева, няндо’ ма: «Хусувэй параӈодадава’ тер” харто’ помнандо’ поёмбато’, параӈодадавадо’ мюданда тахараӈгу, хусувэй харад, хусувэй мя” харта помнанда поёмбата, ни нуӈгу”. 26Сатана* Сатанам’ питарпаб”, харта пыхыдахаданда яӈгамды”, тиканда * 12:18-21 Ис 42:1-4. * 12:26 Сатана – ӈа’ нюм’. 54 Матфей 12 параӈодадавада ханзер” переӈгу? 27Мань Веельзевул’ ныхым’ мэць ӈылекы питарпаб”ни, тикахана пыдара” нюда” хибя’ ныхым’ мэць ӈылекы питарпи”? Ӈадьбята пыдо’ сидда” судебадаӈэ тараӈгу”. 28Мань Нум’ Индкана ӈылекы питарпаб”ни, тикахана Нум’ Параӈодадава нянда” тэвы”. 29Хибяри, мэбета ненэцям’ нюрте”э’ маномадавэй’, ханзер” мэбета ненэця’ мят’ тюсь, ӈаворида тале пиртада? Маноё”марихиданда мяд’ илебцм’ ӈоб’ талеӈгуда. 30Мань няюнани ниня мэна – Си”ми сэхэдана. Мань нянани ниня ма”лаӈгода – тодо’ яха” пидеӈгода. 31Ӈадьбя”ни нянда” мадм’, сямян хэбяха, вэнзувна лахана”ма ненэцяӈгат ха”авраванда. Хэбидя Индадм’ вэву”ма ненэцяӈгат ха”авраванда ни ӈа”. 32Хибяри Ненэця’ Ню’ ет’ вэнзер’ лаханабта, хэбяхада ха”авраванда. Хибяри Хэбидя Индад’ ет’ вэнзер’ лаханабта, тикыюмгав’ тюку илӈгана, тованда илӈгана хэбяхада ха”авраванда ни ӈа”. Ӈодявнанда пям’ хамэдава (Лк 6:43-45) 33Пя ӈодявнанда хамэдамбада: сава пя ӈодяда ӈани’ сава, вэва пя ӈодяда ӈод” ӈани’ вэва. 34 Ӈабтацавэй халы’ нюӈэ! Харта” вэнзу ӈэсь, ханзер” сава вади мэтада”? Сёнзя’ сохосялмде”мям’ ня’ си хэтыбида. 35Сава ненэць’ сава’ сюрлавахаданда савам’ ӈадимдеӈгу, вэнзу ненэць’ вэнзу’ сюрлавахаданда вэнзум’ ӈадимдеӈгу. 36Мань нянда” мадм’, судеӈгова яляхана ненэця” хусувэй хумбанзи” мэ”мы вадандо’ нид судевнда”. 37Вадит е”эмня хэбяхасядаӈэ толёдан, вадит нид вомдарёдан». Матфей 12 55 Ненэцие” ненадодамдо’ хаё”мя (Мк 8:11-12; Лк 11:29-32) 38Тикахана ханяӈы” Моисей’ Ватом’ теневана”, фарисей” тарем’ ма”: «Тохолаӈгодаӈэ! Няданд ненадом’ манэ”ман’ харвава”». 39 Пыдхавада тикы вадахато’ тарем’ ма: «Вэнзу, Нумгад таяхалмы тюку илӈгы ненэця” ненадодамдо’ пю”! Нум’ Вади вадета Иона’ ненадо’ хавна, няндо’ ӈадимдевнда ӈани ненадо яӈгу. 40Иона’ сюдбя халя’ сёнзя’ мюня няхар” яля’, няхар” пи’ мэ”ма’ тотрев’ Ненэця’ Ню ӈод” няхар” яля’, няхар” пи’ я’ ёрхана мэванда. 41Ниневия’* тер” тикы илӈгы ненэцие” ня’ судан’ нултыд”, тюку илӈгы ненэцие вомдартаӈгудо’. Ниневия’ терхав” Нум’ Вади вадета Ионан’ инзеле, хэбяхыдо’ хаейдонзь. Ти, Ионахад тамна Вата тюкохона мэ. 42 Иба няӈы не параӈода тикы илӈгы ненэцие” ня’ судан’ нулты”, сиддо’ вомдартаӈгу. Пыдхавада няби я’ вэкад Соломон’ иӈудота вадаха” инзелеванзь турӈась. Ти, Соломонхад тамна Вата тюкохона мэ. Ӈылека’ пуня’ то”ма (Лк 11:24-26) 43Ӈылека ненэцяӈгад тарп”махаданда хасер” ядамда пюрць ицяда я”амна ядэрпата, хасер” ядамда ни хомбю”. 44Тикахана тарем’ ма: ‹Тарп”ма мякани салтыв”›. Сало”махаданда мята терсядаӈэ, на”волмэӈэ, * 12:41 Ниневия – Израиль’ тер таӈылмдамбавы, сюдбяко, вэбты Ассирия параӈодадава’ няхатата ӈарка мар”. 56 Матфей 12, 13 хабтумдавэӈэ хода. 45Тадтикахад хая, няданда тамна вэнзу си”ив ӈылекам’ тэвра. Мят’ тю”, та’ илелъяд”. Тикы ненэцяӈгана пуданаюм’ ханяцей’ вэва ӈэӈгу. Тикы илӈгы вэнзу ненэцяӈга”на ӈани’ тарця ӈэӈгу». Иисус’ небяда, Нида (Мк 3:31-35; Лк 8:19-21) 46Иисус’ ненэцяӈг” тамна лаханаван’, Небяда, Нида Нянанда лаханакован’ харва, пихина ну”. 47Хибяхав Нянда ма: «Ти, Небяр, Нид Нянанд лаханакован’ харва, пихина ну”».* 48Пыдхавада лахананан’ тарем’ ма: «Мань небями хибя, Мань нини хибя?» 49Тохоламбадита няю’ Ӈудамда вэӈгала, тарем’ ма: «Мань небями, Мань нини ти”. 50 Нумгана мэна Нисяни вато’ сер’ ӈэда хусувэй – Мань нями, Мань не нями, Мань небями». Нянь’ ӈуво” сэв моёпада’ нямна ӈэда лахарё (Мк 4:1-9; Лк 8:4-8) 131 Тикы яля’ Иисус мякад тарпы”, то’ хэван’ ӈамды”. 2 Нянда ӈока” ненэцие” ма”лёва’ нид ӈано’ ни’ тий”, ӈамды”. Ненэцяӈгав” мал’ ид’ вархана ну”. 3Пыдхавада хара явна ӈэда лахарю мэць, ӈока ӈамгэм’ няндо’ ваде”ӈа, тарем’ лахана: «Ти, нянь’ ӈуво” сэв моёпада нянь’ ӈуво” сэв моё”манзь тарпы”. 4Моёпабта, ханяӈы” нянь’ ӈуво” сэв” сехэры’ ядан’ ха”мыд”, тиртя сармик” то”, ӈамъядо’. 5Ӈани ханяӈыдо’ * 12:47 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на ни паду”. Матфей 13 57 ненэй яда тянё пэ я’ ни’ ха”мыд”, яндо’ тора ӈэва’ нид минхандо’ вадёдалъяд”. 6Хаерад’ ӈадимя’ сер’ тикы” хаванзь пядо’, ваното’ яӈгова’ нид тыра”. 7Тамна ӈанидо’ нацдэй” понд’ ха”мыд”. Нацдэй” вады”, нянь’ ӈуво хабтюмдейдо’. 8Ӈани ханяӈыдо’ сава я’ ни’ ха”мыд”, нянь’ ӈуво” сэв” ӈадимде”: ханяӈыдо’ няхар” юд’ мэва’ ӈокма”, ӈани ханяӈыдо’ мат” юд’ мэва’ ӈокма”, ӈанихив” юр’ мэва’ ӈокма”. 9Хавода таняна намдая!» Хара явна ӈэда Лахарюта хара (Мк 4:10-12; Лк 8:9-10) 10 Иисус’ тохоламбада” Някунда тохоя, хонарку”: «Ӈамгэ’ е”эмня няндо’ хара явна ӈэда лахарю мэць лаханан?» 11Вадахато’ тарем’ ма: «Нув’ Параӈодадава’ 58 Матфей 13 таклада сер” теневавндаданда” нянда” тавы, няхавандо’ ми”мы ни ӈа”. 12 Ӈамгэда танянан’ тамна ми”манда, тикы’ тамна ваць таняӈгу. Ӈамгэсяда’ танянахартада мармы ӈэӈгу. 13 Ӈадьбя”ни няндо’ хара явна лаханадм’. Сырпато’ ӈод”, нидо’ мание”, инзелебто’ ӈод”, нидо’ намдор”, нидо’ хамэдамбю”. 14Нум’ Вади вадета Исаия’ сэванда”ма няндо’ тарем’ ха”мы”, вадида тарця: ‹Намдхава намдаӈгура”, нира” хамэдаӈгу”, манэкава манэтара”, нира” тумдаӈгу”. 15Тикы ненэцие” сейдо’ тоермыд”, хавото’ сабе намдортадо’ яӈгу, сэвдо’ хаи”. Тарця” нибто’ ӈа”, сэвха”нато’ манэтадонзь, хаха”нато’ намдаӈгудонзь, сейха”нато’ хамэдаӈгудонзь, тикахана Няни сюрхалтыдаць, Мань савумдаӈгунась›.* 16Пыдхавара” сэвда” маниевандо’ нид ябда”, хавода” намдормандо’ нид ябда”. 17 Ненэся нянда” мадм’, Нум’ Вади вадети”, тид” ӈэди” ӈокадо’ пыдара” маниенамда” манэ”ман’ харвабато’ ӈод” нидонзь мание”, Пыдара” намдортамда” намдаван’ харвабато’ ӈод”, нидонзь намдор”. Хара явна ӈэда лахарю Тасламба”мада (Мк 4:13-20; Лк 8:11-15) 18 Тадхав, нянь’ ӈуво” сэв моёпада’ нямна ӈэда лахарё” хамэдит’ инзеледа”: 19 Нув’ Параӈодадава’ нямна ӈэда вадаха” инзеле, ниня хамэданан’ ӈылека тута, сейханда ха”амвым’ мартада. Тикы ненэць’ сехэры’ ядан’ ха”амвы нянь’ ӈув’ сэвраха. 20 Пэ я’ * 13:15 Ис 6:9-10. Матфей 13 59 ни’ ха”амвэхэв, тарця ненэця’ то”лаха: Нум’ Вадам’ намдахая таминда маймба сейханда ня”марпида. 21Пыдхавада ванонда яӈгова’ нид пон’ ни хань”. Нум’ Вада’ е”эмня маяӈо” тоб”, сита питарпаб”, таминда тинды”. 22Нацдэй” понд’ ха”амвэхэв тарця ненэця’ то”лаха: Нум’ Вадам’ намдабата ӈод”, тикы Вадам’ сямян ила’ хара”, тэтерман’ харвабцо” хабтюмдембидо’. Ӈадьбята таром’ ни ха”аврамбю”. 23 Сава ян’ ха”амвэхэв – Нум’ Вадам’ намдахая, хамэдамбада. Ханяӈэдо’ няхар” юд’ мэва’, ӈанидо’ мат” юд’ мэва’, ӈани” ханяӈэдо’ юр’ мэва’ таром’ ха”аврамби». Нянь’ ӈуво” помна вадёдана вэвако ӈуво” нямна ӈэда Лахарёда 24Иисус ӈани хара явна ӈэда лахарём’ няндо’ вадець, ма: «Нув’ Параӈодадава нянь’ ӈуво” вадюлаваханда сава нянь’ ӈуво” сэв моё”мы ненэцялаха. 25Ненэцие” хонёдан’, сита сэхэданада то, нянь’ ӈуво” понд’ вэвако ӈуво” сэв моё”ӈа, хая. 26 Нянь’ ӈуво” паӈг” ӈадимя”, ӈуво” сэв” ӈадимя’ сер’, вэвако ӈув” ӈани’ ӈадимя”. 27Тикы мяд’ ерв’ хабида нянда то”, тарем’ ма”: ‹Ервӈэ, сава нянь’ ӈуво” сэв нянянд ӈуво” вадюлаван’ нисян моёс”? Тикахана вэвако ӈув” ханяд ӈадимя”?› 28Ервадо’ няндо’ ма: ‹Си”ми сэхэдана тарем’ мэда›. Хабида нянда ма”: ‹Харвабат, маня” таня’ хэхэя, ныдтына”?› 29 Ервахавадо’ ма: ‹Таня ӈэя”, вэвако ӈуво” сер’ нянь’ ӈуво ныдмэда” ӈэӈгуда”. 30 Нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбава’ ӈэсонд’, ӈобкана вадё хаейда”. Нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбава’ 60 Матфей 13 ёльцьӈгана, ма”ламбадаха” мандадм’: нюрте”э’ вэвако ӈуво ма”лада”, парадаванзь сыхыдяр”ӈэ сярыда”. Нянь’ ӈуво” сэвхаби ма”лахая, нянь’ ӈуво” сэв” сюрлавахани паклейда”›». Горчица ӈув’ сэвкоця’ нямна ӈэда, тимдеӈгося’ нямна ӈэда Лахарёда (Мк 4:30-32; Лк 13:18-21) 31Иисус ӈани несэй хара явна ӈэда лахарём’ няндо’ ваде”ӈа: «Нув’ Параӈодадава горчицам’ нюбета ӈув’ сэвкоцяраха. Ненэць’ тикым’ ханада, вадаӈгось’ яханда ӈабтада. 32Тикы, сямян ӈуво” сэвхат манороко ӈэбта ӈод”, вадё”мяхаданда ӈани вадабадахат ӈарворӈа, пяӈэ хэ”мяхаданда нув’ сармик” тирць турӈа”, таркта понд’ лыӈгараӈга”». 33Иисус ӈани хара явна ӈэда лахарём’ няндо’ ваде”ӈа: «Нув’ Параӈодадава тимдеӈгося’ то”лаха. Не тикым’ ня”махая, ӈока ям’ терта ӈэсянд’ пакледа, тикы, хусам’ ӈарханда посабтада». Хара явна Лахана”мида (Мк 4:33-34) 34Иисус сямян ӈавэ ненэцяӈг” хара явна ӈэда лахарю мэць ваде”яда, хара явна ӈэда лахарёси” няндо’ ни лахан”. 35Нум’ Вади вадета’ сер’ хэтвы та’ ха”мы”. Тарем’ мамы: «Мань няни сим’ нэхэя, хара явна лаханаӈгудм’. Я’ тир’ ӈадиво”махад таклада серо вадетадм’».* * 13:35 Нумд’ 77:2. Матфей 13 61 Вэва ӈуво” нямна ӈэда лахарём’ Тасламба”мада 36Тикы’ пуд Иисус ненэцие хае, мят’ тю. Тохоламбадида Нянда то”, тарем’ ма”: «Нянь’ ӈуво” вадюлавахы вэва ӈуво” нямна ӈэда лахарё’ хамэди” няна” хэтад». 37Пыдхавада няндо’ тарем’ ма: «Сава нянь’ ӈуво” сэв моёпада – Ненэця’ Ню. 38Нянь’ ӈуво” вадюлава – я’ тир”, сава нянь’ ӈуво” сэв” – Нув’ Параӈодадава’ ню”. Вэва ӈуво” сэвхав” – ӈа’ ню”. 39Вэва ӈуво” сэв моёпада, ненэцие сэхэдана, тикы – ӈа. Нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбава’ ёльць’ – тюку ила’ мал, нянь’ ӈуво” сэв ма”ламбадахав” – нув’ юне ядэлана”. 40Вэва ӈуво ма”лахая тухуна парадамбава’ тотрев’ тюку ила’ малхана ӈани’ тарем’ ӈэӈгу. 41Ненэця’ Ню нув’ юне ядэланида ӈэдараӈгу. Пыдо’ Параӈодадавахаданда хэбяхан’ манзабтаӈгода хусувэйм’, ватом’ мадабади ма”лаӈгудо’, 42 тута тун’ моӈгудо’. Таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”. 43Та’ ёльцьӈгана тид” ӈэда” Нисяндо’ Параӈодадавахана хаерад’ тотрев’ ябереӈгу”. Хавода таняна инзелея. Хара явна ӈэда няхар” лахарё 44 Нув’ Параӈодадава вадаӈголава яхана таклада саць мирета ӈамгэ’ то”лаха. Ненэць’ тикым’ хобта, такалпида, тадтикахад маймба хэхэя, сямян танянамда мирдаць тикы ям’ тэмдабида. 45 Тикы’ хавна, Нув’ Параӈодадава мирета яв’ ӈодяку пюрта васкуй’ то”лаха. 46 Пыда мирета яв’ 62 Матфей 13 ӈодяком’ хобта, таняд хэхэя, сямян танянамда мирдаць тикым’ тэмдабида. 47 Тамна ӈани’, Нув’ Параӈодадава тон’ мовы, хуркари халя’ тэнзм’ сахалмы поӈга’ то”лаха. 48 Поӈга’ пан”махад ян’ нэкалӈадо’. Ӈамдахая сава халэ ӈэсяӈг” ма”лэйдо’, вэвако халэ хэвня’ мойдо’. 49Тюку ила’ малхана ӈани’ тарем’ ӈэӈгу. Нув’ юне ядэлана” тута”, вэнзу ненэцие тид” ӈэдахат яӈгреӈгудо’. 50Тута тун’ моӈгудо’. Таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”». 51 Иисус сиддо’ хонра: «Тикы мал’ хамэдэйда”?» Пыдо’ Нянда ма”: «Ӈаха”». 52 Пыдхавада няндо’ тарем’ ма: «Нув’ Параӈодадаван’ тоходанавы хусувэй Моисей’ Ватом’ теневана, тарця мяд’ ерв’ то”лаха: ӈавэта сюрась’ яхад едэй ӈавэ, ӈахат ӈавэ тарпрамби». Харта яхананда Иисусм’ хуре”мядо’ (Мк 6:1-6; Лк 4:16-30) 53 Иисус тикы хара явна ӈэда лахарюда мале”мяхаданда, таняд хая. 54Харта яханда то, ма”люӈгалава мяканандо’ ненэцие тохоламби. Пыдо’ пысаӈга”, тарем’ ма”: «Ханяд тарця Инда ӈу”, ханяд тарця Ныхыда? 55 Пыда миртя’ ню ни ӈа”? Мариям’ нюбета Пыда небяда ни ӈа”? Иаков, Иосиф*, Симон, Иуда Пыда нида ни” ӈа”? 56Не нида мал’ поӈганана” ни” мы”? Тиканда тарця Инда ӈудм’, тарця Ныхымда ханяд * 13:55 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на «Иосийӈэ» пады. Ср. Мк 6:3. 63 Матфей 13, 14 ховыда?» 57Пыдо’ Сита хэвнякумна пэрӈа”. Иисусхав няндо’ тарем’ ма: «Харта янда хавна, харта мята хавна Нум’ Вади вадетам’ ханярина ӈарабцу”ӈадо’». 58Пунрабцондо’ яӈгова’ нид Иисус ӈока мутрам’ таняна ни ӈадимде”. Хэхэдаӈгода Иоанн’ яӈгуво”ма (Мк 6:14-29; Лк 9:7-9) 14 1Та’ мальӈгана Галилея яхана ерводана Ирод* Иисус’ нямна ӈэда лахарю намда. 2 Марцьхэхэта тарем’ ма: «Тикы – Хэхэдаӈгода Иоанн, ха”махаданда яӈор’ илевы”! Ӈадьбята мутри” ныхым’ мэ”ӈа». 3Ирод Иродиада’ малхана Иоаннм’ ня”ма, маноӈгая сяролава мят’ паклевэда. Иродиада Филипп папанда пухуця ӈэвысь. 4 Иоанн Иродан’ тарем’ манзетвы: «Тикы нем’ неданд мэсь ни серос”». 5 Ирод Иоаннм’ хадаван’ харвабта ӈод”, ненэцяӈг” пинавы. Ненэця” Иоаннм’ Нум’ Вади вадетаӈэ пэрмэдо’. 6Ирод’ соя”ма ялям’ хэбидя яляӈэ мэбто’, Иродиада’ не ню таняна ма”лёвы ненэцие” е”эмня таравы. Ирод’ индя вато ӈэвы. 7 Ӈадьбята, не ӈацекы’ ханданда ӈамгэри ӈэб” ӈод”, тикым’ миць нянда индя ядан’ ватора. 8 Не ӈацекэхэв небянда табековна тарем’ ма: «Хэхэдаӈгода Иоанн’ ӈэва пед хыдя’ ниня тюкохона няни та”». 9 Параӈода’ ида вома. Тарем’ ӈод”, ватора”манда нид, мядондита нид, миць табэдада. 10 Иоанн’ ӈэвам’ мадаванзь * 14:1 Ирод Антипа, Ирод ӈарка параӈода’ хасава ню. 64 Матфей 14 сяролава мят’ ненэцям’ ӈэдара. 11 Тадтикахад пед хыдя’ ниня ӈэвам’ тэвра, не ӈацекэн’ ми”ӈада. Не ӈацекы небяханда ханада. 12 Иоанн’ тохоламбада” то”, пыхыдамда ханадо’, сюрӈадо’. Тадтикахад хая”, Иисусан’ ваде”ӈадо’. Самляӈг ёнарм’ Малебте”мяда (Мк 6:30-44; Лк 9:10-17; Ин 6:1-14) 13 Иисус тикым’ намд”махаданда, таняд ӈанута ялнда вэӈго ян’ хая. Ненэцяӈгав” тикым’ намда, хардахат Пумнанда яда хая”. 14 Иисус ӈаноход ян’ ха”ма, ӈока ненэцие манэ”ӈа. Сиддо’ сялилӈа, хаӈгуртидо’ савумда. 15 Пэвсюмянда сер’, Нянда Тохоламбадида то”, ма”: «Тюку терсяда я, мале пэвсюмя. Ненэця” ӈэдаран”ма, ӈаврадамдо’ тэмдаванзь хардакохо” хэя”ма». 16 Иисусхав няндо’ тарем’ ма: «Хэбто’ ни тара”. Пыдара” ӈамдадамдо’ ми”ӈада”». 17Пыдхавадо’ Иисусан’ ма”: «Самляӈгри няняна” хавна, сидямбой халяна” хавна тюкохона ӈамгэхэртава” яӈгу». 18 Иисус тарем’ ма: «Тикыда” тюкон’ Няни тэврэйда”». 19Ненэцие ӈув’ ни’ ӈамда табэдэйда. Самляӈг няньм’, сидя халям’ ня”махая, нув’ няю’ Саӈомда ӈэдара, Нумд’ сава вади мэ”ӈа. Тадтикахад нянё мардахая Тохоламбадахата ми”йда. Тохоламбадида ненэцяӈг” митеръядо’. 20 Мал’ малевандо’ ӈэсонд’ ӈаворӈа”, вадумы нянё” ютекахат юкад вата сидя паӈгалмы ӈэсям’ панда”. 21 Ӈавормэхэв” не” хавна, ӈацекы” хавна хасавари самляӈг ёнар’ мян’ ӈэвы. Матфей 14 65 Ид’ сяр’ нимня Ядэро”мада (Мк 6:45-52; Ин 6:15-21) 22Тикы’ пуд ненэцие ӈэдарамбаваханда, Иисус тохоламбадида таминда ӈано’ ни’ тись, Неранда няна тяханя’ хэсь паромлэйда. 23Ненэцие ӈэдара”махаданда, Ялнда туё”манзь хой’ ни’ танэй”. Пэвсюмбата ӈоб”ӈэ таняна мэ. 24 Ӈанохов я’ вархад мале ӈаха”на ӈа, мерцянда нерад ӈэсь хамба” ладорпидо’. 25Ялэмдад’ нерня Иисус ид’ сяр’ нимня яда тохоламбадахата хая. 26Тохоламбадахабида Сита ид’ нимня яднаӈэ манэць, сейто’ хэсь, тарем’ ма”: «Тэри ӈамгэ!» Ӈапа, тёреяд”. 27Иисусхав таминда няндо’ вахалъй”: «Таӈгамъяда”, Мань. Сейда” нёя пин”». 28Пётр Нянда ма: «Нум’ Ервэй, Пыдар ӈэбат, ид’ сяр’ нимня Нянд тось си”ми табэда”». 29 Иисус тарем’ ма: «Ту”». Тиканда Пётр ӈаноходанда ха”махая, ид’ сяр’ нимня яда Иисус’ няю’ пяда. 30Сата мерцям’ манэкава, сейда хая. Ит’ пакалманзь пясь, тёрей”: «Нум’ Ервэй, си”ми ӈэда”!». 31Иисус таминда Ӈудамда вэӈгала, сита ня”ма, тарем’ ма: «Пунрабцор тянёӈэ, ӈамгэ сабе ниркан пунрю”?» 32 Пыди’ ӈо” ӈанон’ тийха’, мерцяда хэ”на. 33 Ӈано’ мюня мэнахав” Нянда ӈэвдо’ ха”авра, ма”: «Ненэсянда ӈод” Пыдар Нум’ Нюн». Геннисарет’ яхана Савумдаӈго”мада (Мк 6:53-56) 34Тикы’ пуд том’ тяханя’ мада, Геннисарет’ ян’ тэвыд”. 35Тикы я’ тер” Иисусм’ хамэда, яндо’ тиӈгэвна 66 Матфей 14, 15 ваде”ладо’. Ненэця” Нянда хаӈгурти мал’ тэврэйдо’. 36 Панэнда панан’ ӈодь’ тебахарта Сита хынумби”. Нянда ӈодь’ тебвы” мал’ савума”. Ненэцие” ӈаркти” ила’ мэсыд’ нямна (Мк 7:1-23) 151Та’ мальӈгана Иерусалимхад фарисей”, Моисей’ Ватом’ теневана” Иисусан’ то”, тарем’ ма”: 2 «Пыдар тохоламбадид ӈамгэ ненэцие” ӈаркти” ила’ мэсыдм’ мадабидо’? Няньм’ ӈаворпато’ ӈудидо’ ни” халтамбю”». 3Иисус няндо’ тарем’ ма: «Пыдара” ӈод” ӈамгэ харта” мэсыта” е”эмня Нум’ табеком’ мадабира”? 4Нум’ тарем’ табекусь: ‹Небяхаюд-нисяхаюд ӈаркаӈэ толабахаюн”›, тикы’ хавна ‹Небяхаюда-нисяхаюда вэвута хабта тара›. 5Пыдхавара” вадара” тарця”: хибяри небяханда ӈэбта, нисяханда ӈэбта тарем’ мамбта: ‹Мань нядни ня”мувндар Нум’ е”эй›, 6 тикы ненэць’ нисямда* ӈаркаӈэ ни толабю”. Тиканда харта” мэсыкананда” Нум’ вадам’* таросялмдембида”. 7Пыдара” сидя’ няндотаӈэ! Нямнанда” Нум’ Вади вадета Исаия явнанда сэвандась: 8 ‹Тикы ненэця” нялихина Си”ми ӈаркаӈэ пэрӈа”, сейхабидо’ Нядни ӈаха”на ӈа”. 9 Ненэцие” ватохо” тохоламба хумбанзи” ӈэваридо’ Няни ха”аврамби”›». 10 Иисус ненэцие Нянда хаӈгая, тарем’ ма: «Инзеледа”, хамэдара”! 11Ня’ сивна * 15:6 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «небямда ӈэбта, нисямда ӈэбта». * 15:6 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Нум’ ватом’». Матфей 15 67 ханта ненэцям’ ни нанзхамдабю”, ненэцям’ няӈгад ӈадиберта нанзхамдабида». 12Та’ мальӈгана Иисус’ тохоламбада” Нянда то”, тарем’ ма”: «Фарисей”, тикы вадам’ намда, ибето’ вомахад теневан?» 13 Иисусхав няндо’ ма: «Нув’ Нисяни нивы ӈабтавы хусувэй ӈамдэ” паханзавэй’ ныкалманда. 14Таня мэя”, харто’ сэвся, сэвсяди вадарӈа”. Сэвсядам’ сэвсяда вадаб”, ӈобкана ваӈган’ мантэӈгуху’». 15Пётр Вадахата тарем’ ма: «Тикы хара явна ӈэда лахарё’ хамэди” няна” вадетава». 16Иисусхав ма: «Пыдхартара” тамна нира” хамэдамбю”? 17Хусувэй ня’ сивна ханта тив’ мю’ ха”ам”махаданда пиня’ тарпормам’ нира” хамэдамбю”? 18Няӈгад ӈадибертахав сёнзяхад ӈа, тикы ненэцям’ нанзхамдабида. 19 Сёнзяхад ӈэда” ти”: вэнзу им’ мэ”ма, хавыдава, хаюпада нем’ пэрма, са”ева”, талэрма, сиякавна сырмэӈэ тарава, вэнзувна лахана”ма. 20Тикы” ненэцям’ нанзхамдабидо’, ӈуди халтавдавэй’ ӈавормахав ненэцям’ ни нанзхамдабю”». Ханаан я’ тер не’ пунрабцо (Мк 7:24-30) 21Иисус таняд хэсь Тирха’, Сидонха’ ӈэсь’ ян’ пяда. 22Таняӈы яхад Ханаан’ тер не Иисусан’ то, тёрей”: «Давид’ Ню, Нум’ Ервэй, си”ми сялил”ма! Не нюми ня”маравы”, я”авла маяндорӈа». 23Иисус ӈобкарт вадам’ нянда ни мэс”. Ӈадьбята Тохоламбадида Нянда тохоя, тарем’ ма”: «Пумнана” тёренорӈа, хэвняку’ ӈэдарадва». 24 Иисусхав ма: «Маньзяван Израиль’ 68 Матфей 15 ёховы хуво” е”ливна ӈэдаравэдм’». 25Нехэв Нянда то, ӈэвамда ха”мола, ма: «Нум’ Ервэй, си”ми няда”ма!» 26 Иисусхав вадахата ма: «Няньм’ ӈацекэхэт хана”махад, вэнекохо” момбада ни ӈа”». 27 Не тарем’ ма: «Нум’ Ервэй, тарем’ ӈэбто’ ӈод”, вэн” ервато’ толхад мантэвы нянё” хамболо ӈаворъядонё”». 28Тикахана Иисус нен’ тарем’ ма: «Неӈэй, пунрабцор ӈарка! Ватовнанд ӈэя». Тикыринда не нюда савума. Ӈока ненэцие Савумда”мада 29Иисус таняд хэ”мяхаданда Галилея то’ хэвувна хая, хой’ ни’ танэй”, таня’ ӈамды”. 30Ӈока ненэця” мэдни, сэвсяди, варючи, нянзьди, ӈани хаӈгурти тэвра, Иисусан’ то”, Ӈэта ӈыл’ мэйдо’. Иисус савумдэйда. 31Нянзьди лахананаӈэ манэць, варючи савумэӈэ манэць, мэдни яднаӈэ манэць, сэвсяди сыртаӈэ манэць ненэця” пысаӈга”, Израиль’ Нувм’ саву”ӈа”. Тет ёнарм’ Малебте”мяда (Мк 8:1-10) 32Иисусхав Тохоламбадида хаӈгая, няндо’ тарем’ ма: «Тикы ненэця” мале няхар” яля’ Нянани мэ”, ӈамандадо’ яӈгу, сяялы”. Ӈавормадавэй’ сиддо’ ӈэдаравахаван’ нидм’ харва”. Я’ поӈгана выдараӈгу”». 33Тохоламбадида Нянда тарем’ ма”: «Вэӈго яхана таӈок ненэцям’ ӈавла няньм’ ханяд хоӈгува”?» 34Иисус сиддо’ хонра: «Сяӈок няняра”?» Пыдхавадо’ ма”: «Си”ив, сян халякова”». 35Тикахана, Иисус ненэцие ян’ ӈамда табэдэйда. 36 Тадтикахад си”ив няньм’, 69 Матфей 15, 16 халэ ня”махая, Нумд’ сава вади мэ”ӈа. Тикы’ пуд нянё мардяръяда, Тохоламбадахата ми”йда, Тохоламбадида ненэцяӈг” митеръядо’. 37Мал’ малевандо’ ӈэсонд’ ӈаворӈа”. Вадумы нянё” ютеркат си”ив паӈгалмы ӈэсям’ панда”. 38 Ӈавормэхэв, не” хавна, ӈацекы” хавна, хасавари тет ёнар” ӈэвы. 39 Иисус ненэцие ӈэдарахая, ӈанон’ тий”, Магадан* ян’ хая. Ненадумда”мам’ хаё”мя (Мк 8:11-13; Лк 12:54-56) 161 Фарисей”, саддукей” Иисусан’ то”, Сита хорпа, нумгад ӈэда ненадодамдо’ манэ”лабта хаӈа”. 2 Пыдхавада вадахато’ тарем’ ма: «Пэвсюмя’ няна пыдара” мада”: ‹Нумда няръя, сава нум’ ӈэӈгу›. 3Хубтахавахана мандада”: ‹Нув’ няра нярморта, тид, тюку яля’ мерця ӈэӈгу›. Нув’ няра’ хурка ӈэвам’ тасла теневабта” ӈод”, теда’ ялэ” ненадумда”ми тасла нира” пирас”. 4Вэнзу, Нумгад таяхалмы тюку илӈгы ненэця” ненадодамдо’ пю”, Нум’ Вади вадета Иона’ ненадо’ хавна няндо’ ӈани ненадо ми”манда ни ӈа”». Тикы’ пуд Иисус сиддо’ хае, хая. Фарисей”, саддукей” тимдеӈгось’ (Мк 8:14-21) 5Иисус’ тохоламбада” идм’ тяханяю’ мадаб”нандо’, няньм’ сода юравы”. 6 Иисус няндо’ ма: «Тосада”, Фарисей”, саддукей” тимдеӈгосянд’ лэтыда”». * 15:39 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Магдалан», ӈани ханяӈэхэ”на: «Магдала», «Магедан». 70 Матфей 16 7Пыдхавадо’ помнандо’ лахана, тарем’ ма”: «Няньм’ нива содавава” ваде”ӈа». 8Тикым’ хамэда, Иисус няндо’ тарем’ ма: «Пунрёбцора” тянёӈэ, ӈамгэ няньсявамда” помнанда” ваде”ӈада”? 9Тамна нира” хамэдамбю”? Самляӈг няньхана самляӈг ёнарм’ малебте”мям’, вадумы няняха”на сян ӈэсям’ терде”мямда” нира” тене”? 10Си”ив’ няньхана тет ёнарм’ малебте”мям’, тадтикахад сян ӈэсям’ терде”мямда” ӈани’ нира” тене”? 11Ханзер” нира” хамэдамбю”? Вадини нянь’ нямна ни ӈа”. Фарисей”, саддукей” тимдеӈгосянд’ тосада”». 12 Тикарихина Тохоламбадида хамэдадо’, Иисус няндо’ нянь’ тимдеӈгосянд’ тосавам’ ни вадес”, фарисей”, саддукей” тохоламбаван’ тосавам’ ваде”ӈа. Пётр’ Иисусм’ Христосӈэ тид” хэт”ма (Мк 8:27-30; Лк 9:18-21) 13Кесария Филиппм’ нюбета ян’ Тэв”махаданда, Иисус Тохоламбадахата хонарку: «Ненэця” Ненэця’ Нюм’ хибяӈэ ваде”ӈадо’?» 14 Тохоламбадида тарем’ ма”: «Ханяӈы” ненэця” Хэхэдаӈгода Иоаннӈэ ваде”ӈадо’, ӈани” ханяӈы” Илияӈэ ваде”ӈадо’, тамна ӈанихив” Иеремияӈэ ӈэбта ӈод”, Нум’ Вади вадети” ӈопойӈэ ӈэбта ӈод” ваде”ӈадо’». 15Пыдхавада няндо’ ма: «Пыдара” харта” Си”ми хибяӈэ пэрӈада”?» 16Симон Пётркав тарем’ ма: «Пыдар Христосан, илена Нум’ Нюн». 17Иисус нянда ма: «Иона’ ню – Симон, ябдан, тикы вадар нянд ненэця’* ӈадимдевы ни ӈа”, * 16:17 Тид” тарем’ пады: «ӈамза, вэя». Еврей” тарем’ ненэцям’ вадецетыдо’. Матфей 16 71 нумгана мэна Нисяни ӈадимдевы. 18Мань нянд мадм’, пыдар – Пётарт*, тикы манябэ’ ни’ Хэхэ’ Мя”ми миӈгудм’, я’ ӈылы’ ныхыхына* мэита яӈгуда. 19Мань Нув’ Параӈодадава’ няӈгабцие нянд татадм’. Ӈадьбята ӈамгэри я’ ниня сярнар, нув’ няна ӈани’ сярвы ӈэӈгу, ӈамгэри я’ ниня сибданар, нув’ няна ӈани’ сибдёда». 20 Тикы’ пуд Иисус Тохоламбадида Пыда Христос ӈэвамда хибяхартан’ нись вадець табэдэйда. Иисус’ хавамда нерданда вадесо”ма (Мк 8:31-9:1; Лк 9:22-27) 21Тикахад тальняю’, Иисус Иерусалиман’ хэсь таравамда, ненэцие” ӈарктахат, ӈарка ханонданахат, Моисей’ Ватом’ теневанахат ӈока маям’ хось таравамда, Сита хада”махадандо’ няхаромдэй яляхана яӈор’ илесь таравамда Тохоламбадахата ваде”ла. 22 Пётр Иисусм’ хэвняку’ ханахая, Сита таб”ламба ма: «Нум’ Ервэй, тарем’ хэбта ни тара”. Нум’ Сит сялилӈая!» 23Иисус ёӈгадахая Пётарт’ ма: «Сатана! Нядни хань”, таб”ла”мадани таран, ир Нум’ няӈэвна ни ӈа”, ненэця’ няӈэвна ӈа». 24Тикы’ пуд Иисус Тохоламбадахата ма: «Пумнани тован’ харвана, харта пыхыдахаданда юрая, харта лярць’ пямда ня”ма, Пумнани тоя. 25Харта иламда ӈэдаван’ харвана иламда ёта. Мань е”эмняни иламда ётахав иламда хоӈгу. 26Я’ сяр’ нийм’ мал’ нянда * 16:18 Хамэдита – «пэ». * 16:18 Тид” тарем’ пады: «я’ ӈылы’ нёхо”на». 72 Матфей 16, 17 ха”аврабта ӈод”, иламда ёпата, ненэцяӈгана ӈамгэ тарода таня? Иланда таӈэ ӈамгэм’ мита? 27Ненэця’ Ню Нисянда юнхана нув’ юне ядэланида няць тованда, та’ мальӈгана хусувэн’ харта серота пирувна мита. 28Ненэся нянда” мадм’, тюкохона нуни” ханяӈыдо’ тамна илевахандо’ Параӈодадаваханда тона Ненэця’ Нюм’ манэта”». Несэй мирт’ Ха”ма”мада (Мк 9:2-13; Лк 9:28-36) 171 Мат” яля’ ваера”махад, Иисус Пётарм’, Иаковм’, Иаков’ папа – Иоаннм’ сода, ялриндо’ пирця хой’ ни’ хая”. 2Иисус нита маниенан’ несэй мирт’ ха”мы”. Сята хаертарев’ яберелъй”, Паныда ялядарев’ сэр”ӈэ хая”. 3Ти, Моисейха’ Илияха’ Иисусхана лаханакурць сэвхато’ ӈадимяха’. 4 Пётр Иисусан’ ма: «Нум’ Ервэй, тюкохона мэвава” нянана” нена” саванё”. Харваб”нанд няхар” мядм’ тюкон’ ӈабтаӈгудм’: ӈопой Пыдар е”яр ӈэя, няби Моисей’ е”эй ӈэя, няхаромдэй Илия’ е”эй ӈэя». 5Лахананаханда, ти, яберена тир ниндо’ синдэй”, тирхад вабц тэбкада: «Тикы Мань сянда Нюми, Мань маймбабцоми. Нянда инзеледа”!» 6Тохоламбадида тикым’ намда, ян’ хылтеръяд”, ӈули” ӈапа”. 7 Иисусхав някундо’ то, няндо’ ӈодь’ теба, ма: «Юркыда”, сейда” нёя” пин”». 8Саӈодо’ тю”у’ мэ”, Иисус’ хавна манэтадо’ яӈгу. 9Хой’ нид ха”мотабто’, Иисус сиддо’ табэдамба ма: «Ненэця’ Ню хавы” поӈгад яӈор’ илеванда ӈэсонд’, Матфей 17 73 хибяхартан’ тикы манэ”мэмда” нёра” вадес”». 10Тохоламбадида Нянда хонарку”: «Моисей’ Ватом’ теневана” ӈамгэ Илиям’ нюрте”э’ тось таранаӈэ ваде”ӈа”?» 11Иисус няндо’ тарем’ ма: «Ненэся ӈод” Илия нерня то”махаданда сямян серм’ несэймдаӈгу. 12 Мань нянда” мадм’, Илия мале то, ненэцяӈгав” сита ни” хамэда”, харто’ ватовнандо’ сита мэ”. Ненэця’ Ню ӈобтарем’ нядандо’ маям’ хованда». 13Тикырихина Тохоламбадида Хэхэдаӈгода Иоаннм’ ваде”мямда хамэдадо’. Ня”маравым’ Савумда”мада (Мк 9:14-29; Лк 9:37-43) 14Ненэцяӈг” тэвбато’ Иисусан’ ненэць’ то, пулыта ни’ ха”махая ма: 15 «Нум’ Ервэй, хасава нюми сялилтава! Тебкадарӈа, ӈули” маяндорӈа. Тун’ мо”насеты”, ит’ мо”насеты”. 16 Тохоламбадахат тэврамбаба”ни ӈод” савумда я”мадо’». 17 Иисусхав вадахата тарем’ ма: «Ниня пунрёдаӈэ, савахад ехэрана тюку илӈгы ненэцяӈэ, нянанда” тамна пон’ мэӈгудм’? Сидда” сяха’ ӈэсонд’ ебтабаӈгудм’? Хасава ӈацекы Няни тэврара”» 18 Иисус ӈылекам’ пидеда, ӈылека хасава ӈацекэхэд тарпы”. Тикыринда ӈод” ӈацекы савума. 19 Тикахана Тохоламбадида ялндо’ Иисусан’ то”, тарем’ ма”: «Маня” ӈамгэ ӈылекам’ питарць я”масава”?» 20 Иисусхав тарем’ ма: «Неновна нива пунрёванда” нид. Ненэся нянда” мадм’, горчицам’ нюбета ӈув’ сэвкоця’ ӈар пунрёбцонда” 74 Матфей 17 таняб”, тюку пэ хоян’ тарем’ мамбата”: ‹Тюкоход тайку’ хань”›, тайку’ ханда. Тикахавахана я”амнара” яӈгуда».* Хавамда, яӈор’ Илевамда неранда няд ӈани’ Вадесо”мада (Мк 9:30-32; Лк 9:43-45) 22Галилеяхана ӈобт’ ма”лёбто’, Иисус Тохоламбадахата ма: «Ненэця’ Ню ненэцие” ӈудаха” ми”манда. 23 Сита хадаӈгу”, няхаромдэй яляхана Пыда яӈор’ илеӈгу”». Тикахад ибедо’ ӈули” вома”. Хэбидя Хардан’ ӈэва’ мирм’ ми”ма 24 Иисус Тохоламбадита ня’ Капернауман’ тэвбато’, Хэбидя Харад’ ӈэва’ мирм’* ма”ламбада” Пётарт’ то”, тарем’ ма”: «Сидда” Тохоламбадара” Хэбидя Харад’ ӈэва’ мирм’ ни салдамбю”?» 25 Пётр вахалъй”: «Ханя салдамбю”». Мят’ тюӈгутабта, Иисус сита нертемба ма: «Симон, ихинянд хурка? Я’ ний параӈода” ӈэва’ миредо’, илебцяндо’ ӈэва’ мире хибяхат ня”марпидо’? Харто’ нюхутато’? Хэвняӈы хибяхат?» 26 Пётр ма: «Хэвняӈэхэт». Иисус нянда ма: «Тиканда ню” ва”ӈа”. 27 Сиддо’ манзабтавоӈгадана”, тон’ хань”, ит’ вадар му”. Нюрте”эӈэ еремда халяр ня”мад, нянда си * 17:20-21 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тикы пады: «Тарця тэнзхав нива ӈавормам’ мэ”лись, туё”лись питарпада». * 17:24 Хэбидя Харад’ ӈэва’ мир – «дидрахма», тикы сидя драхма. 75 Матфей 17, 18 няӈгар”, статир есям’* хоӈгун. Ханад, Мань е”эйдани, пыдар е”эйданд ӈэва’ мир”ӈэ няндо’ мит». Нув’ Параӈодадавахана сямянхат ӈарка (Мк 9:33-37; Лк 9:46-48) 181Та’ ёльцьӈгана Тохоламбадида Иисусан’ то”, хонарку”: «Нув’ Параӈодадавахана сямянхат ӈарка хибя?» 2 Иисус ӈацекым’ хаӈгая, поӈгандо’ нултада, 3 тарем’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, несэйӈэ нибта” хань”, ӈацекэрахада” нибта” ӈа”, Нув’ Параӈодадаван’ нида” тюӈгу”. 4Хибяри тюку ӈацекы’ тотрев’ пыхыдамда нюдимдена, Нув’ Параӈодадавахана сямянхат ӈарка ӈэӈгу. 5Мань нюмни ед’ тарця ӈацекым’ сейханда ня”мана, Си”ми сейханда ня”ма. Хэбяхан’ хокабтаӈгода (Мк 9:42-48; Лк 17:1-2) 6Хибяри, тикы Няни пунрёда нюдяко” ӈопойм’ вэва серт’ манзабтаб”, саӈговота манябэм’ икаханда сярхая, яв’ ёрян’ моваюм’ нянанда хынебэй ӈэӈгу. 7Ненэцие вэва серк” манзабтамбаванда нид я’ тир” еремда! Тарця” сер” ни” яӈгод”, вэва серм’ тэволанахавахана мая’ ӈэӈгу. 8Харт ӈуданд, харт ӈэнд сит вэван’ манзабтамбаб”, сапад, хэвня’ мод. Сидя ӈудасавэй’, сидя ӈэсавэй’ пили” тута тун’ еремянд екававна, ваё” ӈудаӈэ, ваё” ӈэӈэ иланд’ тэвбат хынебэй ӈэӈгу. 9 Сэванд хэбяхан’ сит манзабтамбаб”, * 17:27 Статир – тет драхма’ мян грек’ ненэй еся. Ӈопой драхма – манзарана’ яля’ недбя. 76 Матфей 18 сэвар тюхулт, хэвня’ мод. Сидя сэвм’ мэць я’ ӈылы’ тута тун’ еремянд екававна, вае” сэвӈэ иланд’ тэвбат нянанд хынебэй ӈэӈгу». Ёховы ху’ нямна ӈэда лахарё (Лк 15:3-7) 10 Тосада”, тикы маноркат ӈобкартамдо’ нёда” токалпю”. Нянда” мадм’, нув’ няна мэна юне ядэланидо’ нув’ няна мэна Нисяни сядм’ пили” мание”.* 12Ихинянда” хурка? Хибяри’ юр” хунда ӈэда яхананда ӈопойндо’ ёхоб”, юр’ няю’ хасаваюта хой’ ниня хае, ёховэмда пюрманзь ни ханд”? 13 Ненэся нянда” мадм’, тикамда хоб”нанда, нивы ёховы юр’ няю’ хасаваюкаданда, нянда ханяцей’ маймбаӈгу. 14 Тарем’, тикы маноркат ӈопойхартандо’ ёхо Нув’ Нисянда” ватода яӈгу. Ет хэбяхам’ сертана няр (Лк 17:3) 15 Нянд пыдар ет хэбяхам’ сертаб”, нянда хань”, ялнди’ мэваханди’ вэвамда хэтад. Нянд намдабата, тикахана нямд нир ёс”. 16 Нихивабта намд”, нянанд тамна ӈопой-сидя ненэцяндар сода”. Тиканда сырмы сидя-няхар” ненэця’ вадаха”на хусувэй сер” ненадумда.* 17 Няндо’ нихивабта намд”, Хэхэ’ мят’ ман”. Хэхэ’ мякартан’ нибта намд”, ня* 18:10-11 Пуда падвы ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тикы пады: «Ненэця’ Ню ёховы пюрманзь, ӈэдаванзь то». * 18:16 Няб 19:15. Матфей 18 77 нанд ӈани тэнзм’ мэта, ӈэва’ мирм’ ма”ламбада ненэцялаха ӈэя. 18Ненэся нянда” мадм’, ӈамгэри я’ ниня сярнара”, нув’ няна ӈани’ сярвы ӈэӈгу. Ӈамгэри я’ ниня сибданара”, нув’ няна ӈани’ сибдёда». 19 «Ненэся ӈани’ нянда” мадм’, я’ ниня ӈамгэри серкнанда” ханяӈы сидяра” вадити’ ӈобнзер’ ӈэсь хамб”нанди’, Нув’ Нисяхадани хандамди’ ня”маӈгуди’. 20Сидя-няхар” ненэць’ Мань нюмни ед’ ма”лёбта, таняна Мань поӈганандо’ мэдм’». Сянавахад ехэрана хаби 21 Тикахана Пётр Иисусан’ то, тарем’ ма: «Нум’ Ервэй, е”ни хэбяхам’ сертабада няни вэвамда сян юраӈгув? Си”ив’ юраӈгув?» 22 Иисус ма: «Си”ивм’ нянд нидм’ вадес”, си”ив’ юд’ мэва’ си”ивм’. 23Ӈадьбята Нув’ Параӈодадава хабихи”ната есьдо’ таславан’ харвана параӈода’ то”лаха. 24Тасла пя”махаданда, ю” ёнар” талант* ӈатебясавэйм’ нянда тэвра”. 25Ӈатебянда сал яӈгова’ нид, ервада ӈатебянда салӈэ пыхыдамда, пухуцямда, нюда, сямян илебцамда мирдаць табэда. 26Хабида ян’ мо”на, ӈэвамда ха”авра ма: ‹Ӈари” ӈатена”ма, мал’ салдаӈгув›. 27Ерв хабим’ сялилць ӈатебясялмдеда, ӈэдарада. 28Хабихив тарп”махаданда, няданда юр” динарийм’ ӈатебяӈэ ханавы хаби нямда хо. Тикы нямда ня”мада, сохомдамба пяда, ма: ‹Ӈатебяр та”!›. 29Няда ян’ мо”нэй”, нянда * 18:24 Ӈопой ненэй талант – 6,000 динарий’ пир. Ӈопой динарий – манзарана’ яля’ недбя. 78 Матфей 18, 19 ма: ‹Ӈари” ӈатена”ма, салдаӈгув›. 30Нябихивар вато ни ӈа”. Та’ екававна хая, ӈатебямда салдаванда ӈэсонд’ нямда сяролава мят’ мода. 31Тикым’ маниевы хаби нита и” ӈули” вома”. Ервахандо’ хая”, тикы хадкэвы серо мал’ ваде”ядо’. 32Тикахавахана ервадо’ неры хабим’ пуня’ хаӈада, ма: ‹Вэнзу хабиӈэ! Си”ми нялаванд нид ӈатебямд мал’ ха”авравась. 33 Мань сит сялило”мани тотрев’, пыдар ӈод” нямд тарем’ сялилпат нися тара”?› 34Ервада нензюмя, ӈатебямда мал’ салдаванда ӈэсонд’ сита танараӈгодаха” ми”ӈа. 35Хусувэра” нянда хэбяхы инда ядан’ нибта юрыбю”, Нув’ Нисями нянда” ӈани’ тарем’ ӈэӈгу». Сидя ян’ хэва’ нямна (Мк 10:1-12) 191 Иисус тикы вадида мале”мяхаданда, Галилеяхад хая, Иордан яха’ тяха’, Иудея ян’ то. 2 Пумнанда ӈока” ненэця” хая”, Иисус таняна сиддо’ савумдамби. 3 Нянда фарисей” то”, Сита хорпа тарем’ ма”: «Хасавахана хусувэй хара’ нид пухуцяхаданда сидя ян’ хэсь ватода танянакы?» 4 Иисусхав тикан’ ма: «Илам’ Ӈадимдембада ӈули” нюрте”э’ ненэцие неӈэ, хасаваӈэ сертаб”нанда* тарем’ мась: 5 ‹Ӈадьбята ненэць’ небямда-нисямда хае, пухуцяхаданда перелты”, ӈопой ӈамзаӈэ хандаӈаха’›*. Тикы вади нисяда” тола”? 6Тиканда мале сидя ненэцяӈг’ нихи’ * 19:4 Ила’ 1:27; 5:2. * 19:5 Ила’ 2:24. Матфей 19 79 ӈа”, ӈопой ӈамгэхэ’. Нум’ ӈомдавым’, ненэць’ сидя ян’ нёмда мы”». 7 Фарисей” Иисусан’ хонарку”: «Тиканда ӈамгэ сидя ян’ хэ”мя’ падарм’ микая, нем’ хае Моисей табекоса?»*. 8 Иисус няндо’ ма: «Самбхэнда” нид Моисей неда” хаеба сидда” ӈэдарась. Ӈули” нюрте”эхэд тарем’ нись ӈа”. 9Мань нянда” мадм’: ‹Хибяри пухуцямда са”ева нись ӈа”, ӈани хара’ нид хае, ӈанихина нелена, тикы са”е.*›». 10Тохоламбадида Иисусан’ ма”: «Хасава пухуцянда ня’ серота тарця ӈэб”, нелева тарода яӈгу». 11Иисус няндо’ ма: «Хусувэй ненэць’ тикы вада’ сер’ илесь нида пирас”, тяхаданда таславыри” пир”ӈадо’. 12Неле ниня серота” таня”: ханяӈыдо’ тарем’ соявы”, ӈани ханяӈыдо’ ненэцие” тарем’ сертавы”, тамна ӈанидо’ Нув’ Параӈодадава’ е”эмня харто’ пыхыдандо’ тарцяӈэ хэсь таславыдо’. Тарем’ ӈэсь пирта, тарем’ ӈэя». Ӈацекэхэ” сава вади Мэсо”мада (Мк 10:13-16; Лк 18:15-17) 13Та’ мальӈгана Ӈудида ӈацекы” ни’ мэхэя туё”манда е”эмня, ненэця” Иисусан’ ӈацекы тэвра”. Тохоламбадахабида сиддо’ тэдорӈа”. 14 Иисусхав няндо’ ма: «Ӈацекы тюлейда”, Няни турти нёйда” таб”ламбю”. Нув’ Параӈодадава тикы то”лыхы” е”эй». 15Ӈудида ӈацекы” ни’ мэйда, тадтикахад таняд хая. * 19:7 Няб 24:1, 3. * 19:9 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Хаеревы нехэна нелена хасава ӈобтикы са”е». 80 Матфей 19 Тэта ӈацекы ненэць’ (Мк 10:17-31; Лк 18:18-30) 16Ӈобӈгуна Иисусан’ ненэць’ то, хонарку: «Тохолаӈгодаӈэ*, малсяда илам’ е”эймани е”эмня ӈамгэ савам’ сертаба”ни тара?» 17Иисусхав нянда ма: «Ӈамгэ сава’ нямна Си”ми хонрамбин? Ӈопой Нумли сава*. Иланд’ тюван’ харвабат, Нум’ табеко” сер’ иле”». 18 Ненэць’ Нянда ма: «Хурка табеко” сер’?» Иисус хэтыда: «Нён хавыд”, нён са”е”, нён талэр”, сиякавна сырмэӈэ нён тара”, 19небяхаюд-нисяхаюд ӈаркас”, хахаяда няр харт пирувнанд сянд».* 20 Ӈацекы ненэць’ Иисусан’ ма: «Тикахаби* мал’ нёдэйн. Тамна ӈамгэми та’ ни ӈа”?» 21Иисус нянда тарем’ ма: «Сямян”мана сава ӈэван’ харвабат, хань”, илебцар мирдас”, маӈгбадаха” митерт, нув’ няна илебцар таняӈгу. Тадтикахад ту”, Пумнани мий”». 22Ӈацекы ненэця’ илебцанда ӈока ӈэва’ нид, тикы вади намда ида вома, хая. 23 Иисусхав тохоламбадахата тарем’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, илебцанда ӈокахана Нув’ Параӈодадаван’ тюсь нензел” ни ӈа”. 24 Ӈари” нянда” мадм’: ‹Маха’ ху”ла юно’ нибя’ сивна пакал”ма* 19:16 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Сава тохолаӈгодаӈэ». * 19:17 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Ӈамгэ Си”ми саваӈэ нюмдебин? Нумгавна ӈани хибяхарт сава яӈгу». * 19:19 Еги 20:12-16; Няб 5:16-20; Лев 19:18. * 19:20 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Ӈацекы ӈэ”мяхани». Матфей 19 81 цей, илебцада ӈока ненэця’ Нум’ Параӈодадаван’ товахад нензел”›». 25Тикым’ намда Тохоламбадида ӈули” пысэйд”, тарем’ ма”: «Тиканда хибя ӈэдавнда?» 26Иисус няндо’ сыла, ма: «Ненэцяӈгана мэита яӈгу, Нумгавахана я”амнада яӈгу». 27 Пётр тикы Вадахата тарем’ ма: «Ти, хусувэй ӈамгэва” хае, Пумнанд това”! Тиканда няна” ӈамгэ ха”амӈгу?» 28 Иисус няндо’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, несэй илӈгана, Ненэця’ Ню юнета ервода Ӈамдёсянда ни’ ӈамдабата, пыдара” Пумнани товэӈэ, Израиль’ юкад вата сидя паӈгам’ судеба, юкад вата сидя ӈамдёся’ ни’ ӈани’ ӈамдаӈгуда”. 29 Хибяри, мядода ӈэбта ӈод”, хасава нида ӈэбта ӈод”, не ни­ 82 Матфей 19, 20 да ӈэбта ӈод”, небямда-нисямда ӈэбта ӈод”*, нюда ӈэбта ӈод”, ёда ӈэбта ӈод” Мань нюмни е”эмня хаевы, тикахав юр’ мэва’ ӈокам’ ня”маӈгу, малсяда илам’ е”эйта. 30 Нердени” ӈокадо’ пудаӈгу”, пудани” ӈокадо’ нердеӈгу”. Виноград” вадюлавахана манзарани” нямна ӈэда лахарё 201Нув’ Параӈодадава тарця мяд’ ерв’ то”лаха: ӈули” хубтахана виноград” вадюлаваханда манзарани недва”леванзь тарпы”. 2 Недватнита ня’ яляхана недбядандо’ ӈопой динарийм’ таслахая, виноградата вадюлаван’ ӈэдарэйда. 3Хубтыхы хасаваюдимдей час’ пиркана пин’ тарпабата, тэмдолава яхана ӈани тэри нуни манэ”ӈа. 4Няндо’ тарем’ ма: ‹Пыдара” ӈод” виноград”ни вадюлаван’ хаяда”, ёльцьмананда нянда” салдаӈгув›. 5Пыдо’ хая”. Яля’ ер’ пиркана, ялей няхаромдэй час’ пиркана ӈани’ тарем’ ӈа. 6 Ялей самлянзимдей час’ пиркана пин’ тарпы”, ӈани тэри нуни манэ”ӈа, няндо’ ма: ‹Ӈамгэ наӈэдя яля’ тюкохона тэри нуда”?› 7Пыдо’ тарем’ ма”: ‹Сидна” недва”левы яӈгу›. Виноград” вадюлава’ ерв няндо’ ма: ‹Пыдара” ӈод” виноград”ни вадюлаван’ хаяда”›. 8Пэвсюмя’ няӈэӈэ хэсь, виноград” вадюлава’ ерв манзаранита ӈарктан’ ма: ‹Манзарана” хаян”, пуда товэхэтато’ пясь, нерденито’ ӈэсонд’ недбядо’ мис”›. 9Ялей самлянзимдей час’ пиркана товы” тодо’ * 19.29 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тикы пады: «пухумда ӈэбта ӈод”». Матфей 20 83 динарийвна ня”ма”. 10Нерде товэхэв” ихи”нато’ ӈани няхатато’ ӈокаркавна ня”ма енавы”. Хуркавна ӈод” тодо’ динарийвна ня”ма”. 11 Недбямдо’ ня”ма”махадандо’, ервахандо’ лаханорць, тарем’ ма”: 12 ‹Пуда товы” ӈопой часри манзараць, маньзявана” яля’ епдям’ пирда”ле, саӈговоць манзараваци”. Няндо’ маня” пирувнана” салдаранё”›. 13Ервхав тикым’ намда, ӈопойхандо’ тарем’ ма: ‹Нявэ, вэнзер’ сит нидм’ пэр”. Динарий’ ед’ нянани нисян лахан”? 14 Е”яр ня”ам”, хань”. Тюку пуда товэн’ пыдар пирувнанд ми”ман’ харвадм’. 15Хар”н ӈамгэхэнани хар”н серцавэдм’ нидм’ ӈа”? Ӈули”, мань сава ӈэвани нид сэвар вэбты?› 16Тарем’ пудана” нердеӈгу”, нерденя” пудаӈгу”*». Хавамда, яӈор’ Илевамда няхаромдэй’ Вадесо”мада (Мк 10:32-34; Лк 18:31-34) 17Иисус Иерусалиман’ мимбта, ялндо’ юкад вата сидя Тохоламбадамда хэвняку’ хана, мимандо’ сер’ няндо’ ма: 18 «Ти, Иерусалиман’ миӈава”. Ненэця’ Ню ӈарка ханонданаха”, Моисей’ Ватом’ теневанаха” ми”манда. Сита хадаванзь таслаӈгу”. 19Тадтикахад ӈани тэнзм’ мэта ненэцяӈг” ӈандесада пэрманзь, садаванзь, лярць’ пян’ тебарманзь митадо’. Няхаромдэй яляхана яӈор’ илеӈгу”!» * 20:16 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Хамы” ӈока”, тэравэхэв тянё». 84 Матфей 20 Иаковха’ Иоаннха’ небянди’ е”эмнянди’ выкта”ма (Мк 10:35-45) 20 Та’ мальӈгана Зеведей’ нюху’ небя нюхуюда няць Иисусан’ то, ӈэвамда ха”авра ӈамгэхэвм’ хаӈа. 21 Иисус ма: «Ӈамгэн’ харван?» Не тарем’ ма: «Параӈодадавахананд нюхуюни няби вэняӈы Хэвханд, няби иняняӈы Хэвханд ӈамдъяхамд”». 22 Иисусхав тарем’ ма: «Пыдари’ ӈамгэм’ хамахаданди’ ехэради’. Мань ӈэрманда хыдями ӈэрць пиртари’?*» Пыдхавади’ тарем’ маӈаха’: «Пиртами’». 23 Иисус нянди’ ма: «Пыдари’ Мань хыдями ӈэрпаӈгуди’*, вэняӈы хэвхани, иняняӈы хэвхани ӈамда ӈэдаравахав Мань нядни ни ӈа”. Нисяни хамэдавэрихи”на серо”ӈа». 24Тикым’ намда, ю” Тохоламбадада сидя нясхандо’ сахама”. 25Иисус Тохоламбадида ханъяда, ма: «Харта” тенева, ӈани тэнзм’ мэта ненэцие” ӈэвахана мэнидо’ ниняндо’ ервода”, ӈарктидо’ ӈани’ серм’ пэрӈа”. 26 Пыдхавара” поӈгананда” тарем’ нёя ӈа”. Поӈгананда” ӈаркаӈэ харвана, манзаранаданда” тараӈгу, 27поӈгананда” нерденяӈэ харвана, хабиданда” тараӈгу. 28 Ненэця’ Ню, хибяри’ Нянанда манзаранаӈэ тарава’ е”эмня товы ни ӈа”, манзаранацейӈэ тараванзь, Иламда ӈока” хиби” салӈэ ми”манзь то». * 20:22 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Мань хэхэдаӈговаханани хэхэдаӈго пиртари’?» * 20:23 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Мань хэхэдаӈговаханани хэхэдаӈгодади’». 85 Матфей 20, 21 Сэвсядаха’ Савумда”мада (Мк 10:46-52; Лк 18:35-43) 29Иерихон маркад хэвандо’ мальӈгана, Пумнанда ӈока” ненэця” то”. 30Сехэры’ ниня сидя сэвсяда ӈамдёвэхэ’, Иисус’ хэвувнанди’ ядвам’ намда, тёреяха’: «Нум’ Ервэй, Давид’ Ню, сидни’ сялил”!» 31Ненэцяӈгав” ныхыри’ сидди’ мунзялмдамби”. Пыдхавади’ ханяцей’ ӈарковна тёры”лаяха’: «Нум’ Ервэй, Давид’ Ню, сидни’ сялил”!» 32 Иисус нулъй”, сидди’ хаӈа, ма: «Е”эмнянди’ ханзер” ӈэб”ни нянанди’ сава?» 33Пыди’ тарем’ маӈаха’: «Нум’ Ервэй, сэвни’ сылыдамд”ма». 34Иисусхав сидди’ сялилць, сэвхати’ ӈодь’ теба. Таминда сэвди’ сылыд”, Пумнанда хаяха’. Иерусалиман’ То”мада (Мк 11:1-11; Лк 19:28-38; Ин 12:12-19) 211Иерусалиман’ тэвотабто’, Елион хой’ хэвхы Виффагия хардан’ тэвыд”. Иисус сидя Тохоламбадамда ӈэдарамба ма: 2 «Нернякуй хардан’ хаяди’, таминди’ таняна ха’ ямб юном’ нюнда ня’ сярвэӈэ хоӈгуди’. Инямди’ екахая, Няни тэвраӈахаюди’. 3Хибяри нянди’ ханзерли” лаханаб”, тарем’ мади’: ‹Нум’ Ервахана тараӈаха’›. Таминда ӈэдараӈгухуюда». 4Тикы, Нум’ Вади вадета хэтвы вади” та’ ха”маванзь тарем’ хая. 5Вадида тарця”: «Сион’ не нюн’* тарем’ мада”: ‹Ти, Параӈодар нянд миӈа. Янадана ӈэсь, * 21:5 Сион’ не ню – Иерусалим’ тер”. 86 Матфей 21 ха’ ямб юно’ ниня, илебэй ха’ ямб юно’ ниня тиби. Тикы маха’ нид мэта юно’ ню›».* 6Тохоламбадахаюда хаяха’, Иисус’ табэда”ма’ сер’ мэди’. 7 Ха’ ямб юном’ нюсавэй’ тэвраӈахаюди’, юнохо’ ни’ паныди’ мэӈаха’, Иисус тикан’ тий”. 8Ӈока ненэця” паныдо’ сехэры’ ни’ лехэбтамби”, ханяӈэхэв” пи” тарк мадахая сехэры’ ни’ лехэбтамби”. 9Неранда няна миндя”, Пумнанда миндя” тарем’ тёрена”: «Давид’ Нюн’ Осанна!* Нум’ Ерв’ нюмгана Миндя’ ялэда сава” ӈэя”! Сямянхат тю”уна Осанна!». 10 Иисус Иерусалиман’ тюб”, мар” мал’ манзада, ненэця” васарӈа”: «Тикы хибя»? 11 Ханяӈыдо’ ма”: «Тикы Галилеяхы Назаретхад ӈэда Иисус, Нум’ Вади вадета». * 21:5 Зах 9:9. * 21:9 Осанна – хамэдита: «Сидна” ӈэда”!» Нувм’ савуць мэта вада. Матфей 21 87 Хэбидя Харадм’ Хабтумда”мада (Мк 11:15-19; Лк 19:45-48; Ин 2:13-22) 12Иисус Хэбидя Хардан’* тю, тикахана мирдатни, тэмдорти мал’ питаръяда. Есь тадабади” тол, голубь мирдапади” ӈамдёрцие хамбхалейда. 13 Няндо’ ма: «Тарем’ падынё”: ‹Мань Мя”ми туёць’ мя”ӈэ нюмдевнда›*, пыдхавара” мартик” ма”лёсь’ мя”ӈэ сертара”». 14Хэбидя Хардахана сэвсяда”, мэдна” Иисусан’ то”, Пыда савумдэйда. 15 Ӈарка” ханондана”, Моисей’ Ватом’ теневана” Иисус’ ӈадимдевы и’ хэбиле”мя серо манэць, Хэбидя Хардахана тёренана ӈацекы манэць нензюмя”. Ӈацекы” тарем’ тёрена”: «Давид’ Нюн’ Осанна!» 16Иисусан’ ма”: «Тикы ӈацекы” ха”ма”мам’ намдорӈар?» Иисусхав няндо’ ма: «Ханяв! Тарем’ пады: ‹Савуць вади ӈацекы” няӈгад, ӈамяни” няӈгад ӈадимден›*. Тикым’ сяхаӈгарт’ тола”мара” яӈгу?» 17Тадтикахад сиддо’ хае, тикы маркад Вифаниян’ хая, пим’ таняна мэ”ӈада. Смоковницам’ Мэта”мада (Мк 11:12-14, 20-24) 18 Ӈули” хубтакохона март’ салманда мальӈгана Иисус ӈамлы”. 19 Сехэры’ ядхана смоковницам’ нюбета ӈодя’ пям’ манэць, някунда хая. Пя’ ниня * 21:12 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Нум’ Хэбидя Хардан’». * 21:13 Ис 56:7. * 21:16 Нумд’ 8:3. 88 Матфей 21 вэбита хавна ӈамгэхэртм’ ни ху”. Пян’ тарем’ ма: «Тад нерня’ няданд ӈодя сяхаӈгарт’ яӈгоя!» Тикыринда ӈод” пя тыра. 20Тикым’ манэць Тохоламбадида пысэйд”, тарем’ ма”: «Тикы пя ханзер” лакри’ тыра?» 21Иисусхав тикы вадахато’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, пунрёбцонда” таняб”, инда” ядан’ пунрёбта”, смоковницахана ӈэвы серкавм’ ханяра” мы”. Тюку пэ хойхартан’ мамбта”: ‹Юркад”, ямд’ паклад”›, тикахарт тарем’ ӈэӈгу. 22 Пунрёбта”, сямян туёць хандамда” ня”маӈгуда”». Иисус’ вато’ нямна хонрамба”ма (Мк 11:27-33; Лк 20:1-8) 23Иисус Хэбидя Хардан’ то”махаданда ненэцие тохоламбаваханда, ӈарка” ханондана”, ненэцие” ӈаркта” Нянда то”, тарем’ ма”: «Ӈамгэ ватохона Пыдар тикы серо ӈадимдембин? Тарця ватом’ хибя Нянд таса?» 24Иисус тикы вадахато’ тарем’ ма: «Мань ӈо” няданда” ӈани’ ӈоб” хонравндами таня. Тикым’ хэтбата”, ӈамгэ ватохона тикы серо ӈадимдембавами Мань ӈо” нянда” хэтаӈгув. 25Иоанн’ хэхэдаӈго”ма ханяд ӈэса? Нув’ няд ӈэса? Ненэцяӈгат ӈэса?» Пыдо’ харто’ помнандо’ тасалко, ма”: «Мамба”на”: ‹Нув’ няд ӈа›, Пыда няна” манда: ‹Ӈамгэ нянда нисяда” пунра”?› 26 Нябинзер’ мамба”на”: ‹Ненэцяӈгат ӈа›, ненэця” Иоаннм’ Нум’ Вади вадетаӈэ толабидо’, ненэцие пилю”ӈава”». 27Ӈадьбята Иисусан’ тарем’ ма”: «Ехэрава”». Иисус ӈани’ няндо’ ма: «Мань ӈод” ӈамгэ ватохона тикы серо ӈадимдембавами нив хэтаӈгу”». Матфей 21 89 Сидя ню’ нямна ӈэда лахарё 28 «Тюку ихинянда” хурка? Ӈопой ненэця’ сидя хасава нюда ӈэвы. Ӈарка нюхунда то, тарем’ ма: ‹Хасава нюӈэ, тюку яля’ виноград” вадюлаван’ хань”, манзара”›. 29Хасава нюхувада нянда тарем’ ма: ‹Нидм’›. Пунахав, вэва ӈэвамда хамэда, хая. 30Тикахана нисяди’ няби нюхунда хая, ӈобтарем’ ма. Нюда ма: ‹Хандадм’, ервэй›. Тад ӈо” ни хань”. 31Тиканда, хуюм’ нисянда вато’ сер’ ӈа?» Пыдо’ тикы Вадахата ма”: «Нюрте”эюм’». Иисус няндо’ ма: «Ненэся нянда” мадм’, ӈэва’ мирм’ ма”ламбадацей”, са”ена” нецей” Нум’ Параӈодадаван’ минзь сидда” нертемби”. 32Иоанн тид” ӈэва’ сехэрым’ нянда” манэ”лабтаванзь тось, пыдхавара” нянда нидаць пунра”, ӈэва’ мирм’ ма”ламбадахав”, са”ена” нехэв” нянда пунрэйдаць. Пыдхавара” тикым’ манэсо”махартахаданда”, хэбяхыда” нидаць хае”, нянда нидаць пунра”. Виноград” вадюлавахана манзарани” нямна ӈэда лахарё (Мк 12:1-12; Лк 20:9-19) 33 Теда’ ӈани хара явна ӈэда лахарёдара” намдада”: ӈоб” мяд’ ерв илевы. Виноград пи ӈабта, хэвувнандо’ ва”ӈада, ӈоди няялпава’ е”эмня ӈарка пэ ваӈгм’ сабка, ераӈго мэта пирцярка хардаком’ ми. Виноград” вадюлавам’ манзаранаха” хае, хубта ян’ хая. 34Ӈоди ма”лава’ ёльця’ хахаяламзь, ервадо’ виноград вадабадаха” ӈодида хосая хабида ӈэдара. 90 Матфей 21 35Виноград вадабадахав” хабида ня”махая, ӈопоймдо’ ладорӈадо’, нябимдо’ хададо’, тамна ӈопоймдо’ манябэхэ”на ладорӈадо’. 36Ервадо’ нерэхэданда ӈокавна ӈани хабида ӈэдара. Виноград вадабадахав” сиддо’ ӈани’ неры мэсы”манандо’ мэ”. 37Пили” пудахава, ервадо’ харта нюмда ӈэдарамби, тарем’ ма: ‹Мань нюхувами ӈамгэ пэрманадо’›. 38 Виноград вадабада” ервандо’ нюм’ манэць, помнандо’ ма”: ‹Тюку илебцамда е”эйманда! Хадахава”, е”эймда мэ”ива”›. 39 Сита ня”ма”, виноград” вадюлавахад хэвня’ модо’, хададо’. 40Виноград” вадюлава’ ерв тоб”нанда, тикы виноград вадабади ханзер” мэӈгуда?» 41Пыдо’ Иисусан’ ма”: «Тикы вэнзу, мэт”мана хадаӈгуда. Виноград” вадюлавам’ ӈани несэйха” митада. Тикы”, ӈоди ёльцьӈганандо’ тэврамбаӈгудо’». 42Иисус няндо’ ма: «Хэбидя Падарка”на сяхаӈгарт’ тарцям’ нисяра” толабю”: ‹Мирти” ва”лавы манябэ, харад’ 91 Матфей 21, 22 ёӈгы пэ паӈгӈэ таралъй”. Тикы, Нум’ Ервхад ӈа, маня” мание, и’ хэбиле”мя сер”›?* 43Ӈадьбя”ни нянда” мадм’, Нум’ Параӈодадава няданда” марманда, таром’ ха”аврамбаванда ненэцие” тэнзан’ ми”манда. 44Тикы пэ’ ни’ мантэна мардода, тикы пэ ненэця’ ни’ мантэб”, сита няялта». 45Ӈарка” ханондана”, фарисей” Иисус’ хара явна ӈэда лахарю намда, сиддо’ ваде”мямда хамэдадо’. 46 Иисусм’ ня”маван’ харвадо’, тад ӈо” ненэцие” Иисусм’ Нум’ Вади вадетаӈэ толабава’ нид ненэцяӈг” пина”. Тюва мяди”мярма’ нямна ӈэда лахарё (Лк 14:15-24) 221 Иисус хара явна ӈэда лахарю мэць, тамна няндо’ лахана, ма: 2 «Нув’ Параӈодадава, нюмда нелеба мяди”мялабтаӈгода параӈодараха. 3Параӈода тюва мяди”мярман’ хамыда хосая хабида ӈэдара, хамэхэбида тован’ ни” харва”. 4 Параӈода ӈани несэй хаби ӈэдарамба тарем’ ма: ‹Хамэхэ” мада”, толни хамэды”, хоробини, ӈани” ӈаямлавыни яхавы”, мал’ хамэды”. Тюва мяди”мярман’ тоя”›. 5Хамэхэв” тикы вади ӈамгэхэртаӈэ нись пэр”, нянь’ ӈуво” вадюлаван’ хэнидо’ хая”, ӈавори мирдапаванзь хэнидо’ хая”. 6Тамна ӈанихив” хабида ня”ма”, ӈандесада пэръядо’, тадтикахад хадэйдо’. 7Параӈода ӈули” нензюмя, саюда таня’ ӈэдара, тикы хавыдик хадэйда, хардамдо’ парадада. 8Тадтикахад хабихита * 21:42 Нумд’ 117:22-23. 92 Матфей 22 тарем’ ма: ‹Тюва мяди”мярма хамэды, хамэхэв” тикахана мэйва” ни” ӈа”. 9Тиканда сехэры” нярхало”маха” хаяда”, хусувэй хонамда” тюва мяди”мярман’ хаӈара”›. 10Хабида сехэры” ни’ хэхэя, сава” ӈэдакы”, вэва” ӈэдакы”, хонахабидо’ мал’ тюва мяди”мярман’ ма”лэйдо’. Тюва мяди”мяртаха”на пана. 11Параӈода мяди”мярти манэ”манзь тюбта, тювахана мэта ембдярм’ нивы серавым’ манэ”ӈа, 12 тарем’ ма: ‹Нявэ, тювахана мэта ембдярм’ нись мэс”, ханзер” тюкон’ тюсан?› Нябихив мунзи. 13Тикахавахана параӈода хабихита ма: ‹Маноӈгая ханара”, пихий пэвдян’ мора”. Таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”›. 14Хамы” ӈока”, тэравэхэв тянё». Рим’ ӈарка параӈодан’ таславы ӈэва’ мир (Мк 12:13-17; Лк 20:20-26) 15Тикахавахана фарисей” хая”, Иисусм’, вадахата таркахая, еремде тасламби”. 16Фарисей” Ирод’* ненэцяӈга”на тохоламбадидо’ Иисусан’ ӈэдара”. Пыдо’ ма”: «Тохолаӈгодаӈэ, маня” тенева, Пыдар ненэсян, ненэсявна Нум’ сехэрэн’ тохоламбин. Ненэцяӈгана хурка Ӈэвавнанд ир ни ядэр”. Ненэця’ мирбяханда нин сыр”. 17Тиканда маӈгар”, Ихинянд хурка: Рим’ ӈарка параӈодан’* ӈэва’ мирм’ миць серо”ӈа, ни?» 18Иисусхав вэнзу имдо’ хамэда, ма: «Сидя’ няндотаӈэ, ӈамгэ Си”ми хорпида”? 19Ӈэва’ мир”ӈэ салдамбада еся Няни манэ”лабтара”». Нянда динарийм’ тэвра”. * 22:16 Ирод ӈарка параӈода’ ню – Ирод Антипа. * 22:17 Тид” тарем’ пады: «Кесарь». Матфей 22 93 20Иисус няндо’ ма: «Тюку хибя’ сидяӈг? Хибя’ нюм’?» 21Пыдо’ ма”: «Рим’ ӈарка параӈода’». Тиканда Иисус няндо’ ма: «Параӈода’ ӈамгэм’ параӈодан’ мипира”, Нум’ ӈамгэм’ Нумд’ мипира”». 22Тикым’ намда пысэйд”, Сита хае, хая”. Яӈор’ илева’ нямна хонарко”ма (Мк 12:18-27; Лк 20:27-40) 23Тикы яля’ яӈор’ илевам’ яӈгодаӈэ вадета саддукей” Иисусан’ то”, тарем’ хонарку”: 24 «Тохолаӈгодаӈэ, Моисей тарем’ мамы: ‹Хибяри нюси” хабта, няда сэрахананда нелехэя, неканда е”эмня нюм’ хобта тара.* 25 Си”ив некас таняць. Ӈаркадо’ неле”мяхаданда нюси” яӈгума. Пухуцяда папаханда хаи. 26 Тарем’ нябимдей’, няхаромдэй’, сибимдей’ ӈэсонд’ тэвы”. 27Пили” пуда не ӈани’ ха. 28Тиканда яӈор’ илелма’ ёльцьӈгана, хусувэндо’ не ӈэсь, тикы си”ивхад ханяӈэндо’ не ӈэӈгу?» 29 Иисус тикы вадахато’ ма: «Хэбидя Падаркат ерме, Нум’ ныхыхыд ерме ёхоборӈада”. 30 Яӈор’ илева’ ёльцьӈгана ни” нелеӈг”, хаюпа ни” ханас”, нув’ няна мэна нув’ юне * 22:24 Няб 25:5. 94 Матфей 22 ядэланараха”* ӈэӈгу”. 31Хавы’ яӈор’ илева’ нямна Нум’ нянда” хэтвым’ нисяра” толабю”? 32 Вадада тарця: ‹Мань Авраам’ Нумдм’, Исаак’ Нумдм’, Иаков’ Нумдм’›.* Хавы” Нум’ ни ӈа”, иленяцей” Нум’». 33Ненэця” тикым’ намда, Тохолирканда ӈули” пысэйд”. Сямянхат ӈарка табеко 34Иисус’ саддукей вадасяламдевам’ намда, фарисей” ӈобт’ ма”лы”. 35Ӈопойдо’, Ватом’ тасламбада Иисусм’ хорпа, ма: 36 «Тохолаӈгодаӈэ, Ватохона сямянхат ӈарка табеко ханяӈы?» 37Иисус нянда ма: «‹Нум’ Ервамд, Нумд сеянд ӈардан’, сёнзянд ӈардан’, инд ӈардан’ мэне”›.* 38 Тикы нюрте”э, сямянхат ӈарка табеко. 39 Нябимдей ӈо” ӈобтикы нянда то”лаха: ‹Хахаяда няр харт пирувна сянд›.* 40Хусувэй Вато, Нум’ Вади вадети” хусувэй вада тикы сидя табекоход паӈгды». Христос’ нямна хонрамба”ма 41Фарисей” ӈобт’ ма”лёван’, Иисус сиддо’ хонра: 42 «Христос’ нямна ибеда” хурка”? Хибя’ ню?» Пыдо’ ма”: «Давид’ ню». 43Иисус няндо’ ма: «Давид Хэбидя Индадм’ ныхыць, ханзер” Сита Нум’ Ервӈэ нюмдеба, тарем’ ма: 44 ‹Нум’ Ерв Нум’ Ервхани ма: «Сит * 22:30 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Нум’ юне ядэланараха”». * 22:32 Еги 3:6. * 22:37 Няб 6:5. * 22:39 Лев 19:18. 95 Матфей 22, 23 сэхэдани Ӈэт ӈыл’ мэвани ӈэсонд’ вэняӈы Хэвханани ӈамдю”»›.* 45Тиканда Давид Сита Нум’ Ервӈэ нюмдебаб”, ханзер” Пыда Давид’ ню ӈэӈгуди’?» 46Хибяхарт Нянда ӈобкарт вадам’ хэта я”ма. Тикы яляхад тальняю’ Иисусм’ тамна хонрамба сейдо’ пина”. Фарисей, Ватом’ теневани Вомдартамба”мада (Мк 12:38-40; Лк 11:37-52; 20:45-47) 231 Та’ мальӈгана Иисус ненэцяӈг”, Тохоламбадахата тарем’ лахана: 2 «Моисей’ Ватом’ теневана”, фарисей” Моисей’ ӈамдёсь’ ян’ ӈамдыд”. 3Тарем’, сямян нянда” вадетахато’ намдорӈада”, вадито’ сер’ ӈада”. Серото’ серкав’ нёда” ӈа”. Серодо’ вадито’ сер’ ни” ха”морцету”. 4Пыдо’ минева’ техэ, саӈговота ӈавэ сярхая ӈани ненэцие” марць’ ни’ пэръядо’. Пыдхавадо’ тикым’ миневанзь ӈудито’ таркахарт манзабтаван’ ни” харва”. 5 Сямян пэртамдо’ ненэцие” манэ”лабт”ӈэ пэрӈадо’: табеко” лабтэйкоцям’* латамдамбидо’, паныто’ масяро ямбумдамбидо’. 6Мяди”мярпато’, сямянхат сава яхана ӈамдёвам’ харвобтасеты”, ма”люӈгалава мяка”на ненадори яхана ӈамдёвам’ харвобтасеты”. 7Тэмдолава яхана ненэцие” няндо’ тороватавам’, сиддо’ ненэцие тохоламбадаӈэ пэрмам’ харвобтасеты”. 8Пыдхавара” Раввим’ нёда” нюбес”. Тохолаӈгодара” ӈопой, пыдхавара” мал’ нясда”. 9Я’ ниня хибяхартм’ * 22:44 Нумд’ 109:1. * 23:5 Табеко” лабтэйкоця – тикы, пэян’ сярыбада, ӈудан’ сярыбада Моисей’ Ватоход ӈэда вади” лабтэйкоця. 96 Матфей 23 нисяданда” нёда” нюмдебю”, Нисяра” ӈопой – нув’ няна Мэна. 10 Тохолаӈгодам’ нёда” нюбес”. Тохолаӈгодара” ӈопой – Христос. 11Поӈгананда” сямян ӈаркара” хабиданда” тараӈгу. 12Пыхыдамда ӈарабцута нюдимдевнда, хусувэй пыхыдамда нюдимдембада ӈарабцу”манда. 13Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ! Пыдара” сидя’ няндотаӈэ маяндыда”! Нув’ Параӈодадавам’ ненэцяӈгат талыбида”. Харта” нида” тюӈг”, тюӈгутани нида” ӈэдарамбю”.* 15Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”! Ӈопой ненэцям’ пунрёбцохонда” сюртеванзь яво, ё маторпида”. Ӈопойданда” хэбта, тикым’ няданда” сидя’ мэва’ вэва, я’ ӈылы’ нюӈэ сертабира”. 16 Сэвсяда нерденяӈэ, маяндыда”! Пыдара” мада”: ‹Хибяри Хэбидя Хардахана ваторабта, сер” ни ӈа”. Хэбидя Харад’ солотахана ваторанахав, харта ватора”махананда сяры›. 17Са”лаӈэ, сэвсядаӈэ! Хуюм’ няхаданда ӈарка? Солота? Солотам’ хэбидяӈэ сертабада Хэбидя Хардаюм’? 18 Ӈани’ тарем’ мада”: ‹Хибяри ханондалавахана ваторабта, сер” ни ӈа”. Ханондалава’ ний ханхана ваторанахав харта ватора”махананда сяры›. 19 Сэвсядаӈэ!* Хуюм’ няхаданда ӈарка? Ханъюм’? Ханм’ хэбидяӈэ сертабада * 23:14 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тикы пады: «Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”! Сэра не’ мядо ӈаворӈада”, сиякавна пон’ туё”ӈада”. Тикы’ нид ханяцей’ вомдараӈгуда”». * 23:19 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Иӈуцядаӈэ, сэвсядаӈэ!» Матфей 23 97 ханондалаваюм’? 20 Ханондалавахана ваторанахав, ханондалавахана ватора, хусувэй нинянда ӈэдахана ӈани’ ватора. 21Хэбидя Хардахана ваторанахав, Хэбидя Хардахана ватора, мюнянда Мэнахана ӈани’ ватора. 22 Нув’ няӈэхэна ваторанахав, Нум’ ервода ӈамдёсяӈгана ватора, нинянда Ӈамдёдахана ӈани’ ватора. 23 Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”. Мятахад, укропхад, тминхад, тикы” ӈамдэкатата” юдимдэй пелямда Нумд’ мипабата” ӈод”, Ватохона сямянхат ӈаркамда: тид” ӈэвам’, сялилмам’, пунрёвам’ – хаебида”. Тикым’ нёда тара, нябим’ ӈани’ нёра” хаебю”, 24Сэвсяда нерденяӈэ! Ниберём’ тэрабира”, маха’ ху”ла юноховам’ нихимбира”! 25 Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”. Хыдянда”, педанда” пиняӈэцеймда хабтумдамбида”, мюйхабидо’ мармэхэна пан”ӈа”, сямян”мана тяхабтёй”. 26Сэвсяда фарисейӈэ! Пиняӈэнда хабто ӈэва’ е”эмня нюрте”э’ хыдянд* мюйм’ хабтумда”, тикахана пиняӈэда ӈани’ хабто ӈэӈгу. 27 Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”. Пыдара” сэр” ӈолепяхана ӈотавы хальмерм’ сюрць’ хоркадёрхада”. Тикы” пиняӈыто’ паской ӈэсь, мюйдо’ хальмер’ лэхэ”на, хуркари нанзкабтёдаха”на пан”ӈа”. 28Тарем’ пыдара” ӈод” ненэцяӈга”на тю”урид тид” ӈэдарахада”, мюняхавахана тяхари’ сидя’ няндотада”, Нум’ Ватом’ мадабадада”. 29Моисей’ Ватом’ теневанаӈэ, * 23:26 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Хыдянд, педанд». 98 Матфей 23 фарисейӈэ, сидя’ няндотаӈэ маяндыда”. Пыдара” Нум’ Вади вадети” хальмер” пэ’ хоркадёд сертабида”, Нум’ ватовна илевы” хальмер” пэ’ хоркадю падтамбида”. 30Тарем’ мада”: ‹Нисянана” ялэ” мальӈгана танявы ӈэб”нана”, маньзявана” Нум’ Вади вадети” вэям’ хамдаба нядандо’ вунзява” тараӈгу”›. 31Тиканда Нум’ Вади вадети хадабавы” ню” ӈэвамда” харта” ӈадимдембира”. 32Нисяната” хэбяхы” ёльцеӈгосям’ пандара”! 33Пыдара” халыӈэ, ӈабтацавэй халы’ нюӈэ! Ханзер” я’ ӈылы’ танаравахад хунаӈгуда”? 34Ӈадьбя”ни ти, Мань Нум’ Вади вадети, иӈудоти, Моисей’ Ватом’ теневани нянда” ӈэдарамбидм’. Пыдхавара” ханяӈыдо’ хадаӈгуда”, ханяӈыдо’ лярць’ пян’ тебартыда”, ӈани ханяӈэхэбидо’ ма”люӈгалава мяк”ната” садамбаӈгуда”, тадтикахад хардахад ӈани хардан’ питарпаӈгуда”. 35Ти, тид” ӈэда Авель’ вэяхад пэсь, Хэбидя Хардаха’ ханондалаваха’ поӈгана пыдара” хадавы Варахия’ ню – Захария’ вэя’ ӈэсонд’ я’ ниня хамдавы тид” ӈэди” сямян вэя мал’ нянда” ха”амӈгу”. 36Ненэся нянда” мадм’, тикы мал’ тюку илӈгы ненэцяӈг” ха”амӈгу”. Иерусалимам’ мание Яруво”мада (Лк 13:34-35) 37 Иерусалимэй! Иерусалимэй! Нум’ Вади вадети хадабадаӈэ, нянд ӈэдаравы манябэхэ”на ладорпадаӈэ! Тота ӈыл’ ханида ма”ламбада тиртя сармикадрев’, Мань сян нюд ма”лаван’ харвасетын! Пыдхавара” нида” харвасету”. 38Ти, мяла” нянда” терси” хаёда. 99 Матфей 23, 24 39 Нянда” мадм’, пыдара” тарем’ мамдавэй’: ‹Нум’ Ерв’ нювм’ ныхыць Миндя’ ялэда сава” ӈэя”›, Си”ми нида” манэт”». Хэбидя Харад’ тахаравам’ нерданда Вадесо”мада (Мк 13:1-2; Лк 21:5-6) 24 1 Иисус Хэбидя Хардахад тарпахая хэбта, Тохоламбадида Хэбидя Харад’ мядо манэ”лабтаванзь Някунда то”. 2 Иисус няндо’ ма: «Тюку мал’ маниейда”нё”. Ненэся нянда” мадм’, тюкохона манябэ манябэ’ ниня ни хаёд”, мал’ тахабтавнда». Тюку ила’ мал’ ненадумд” (Мк 13:3-13; Лк 21:7-19) 3Иисус’ Елион хой’ ниня ӈамдёбта, Нянда Тохоламбадида ялндо’ то”, ма”: «Тикы сяха’ ӈэванда? Тованд ненадумд”, тюку ила’ мал’ ненадумд” ӈамгэ? Няна” хэтад» 4Иисус вадахато’ тарем’ ма: «Хибяри сидда” не”эльтевоӈгад тосада”. 5Мань нюмми мэць ӈока ненэць’ тута, манда: ‹Мань Христосадм’›, ӈока ненэцям’ не”эльтеӈгу. 6 Сайнорми намдаӈгуда”, сайнорми” юне намдаӈгуда”. Тад ӈо”, сейда” саць нёя” хань”. Тикы” хадкэбто’ тара, тикахав тамна валакада ни ӈа”. 7Ненэця’ тэнз ненэця’ тэнзам’ пяӈгу, параӈода я параӈода ям’ пяӈгу. Я’ ханяримна сэхэ” таняӈгу”, я” манзадаӈгу”. 8Тикахав не’ еди” тебва’ нерденяда. 9Та’ ёльцьӈгана сидда” маяӈг” мипаӈгу”, сидда” хадабаӈгу”. Хусувэй ненэця’ тэнзхана Мань нюмни ед’ сэхэдавндада”. 10Тикахавахана ӈока 100 Матфей 24 ненэця” хокабтаӈгуд”, нидо’ хусарамбаӈгу”, нидо’ сэхэдаӈгу”. 11 Нум’ Вади сиякавна вадета” ӈокавна ерцаӈгуд”, ӈока ненэцие не”эльтеӈгу”. 12Ватом’ мадабава’ ӈокма’ нид, ненэцие” ӈокаюм’ пелядо’ нидо’ сянзь ӈэвадаӈгуд”. 13Техэ малханда пирда”ленахав ӈэдавнда. 14Тикы Нум’ Параӈодадава’ Маймбабцо Юн, я’ тиӈгэвна сямян ненэцие” тэнзха” манэ”лабт”ӈэ ваде”манда. Тикахана тюку ила’ мал тэваӈгу”. Я”авлада мая’ (Мк 13:14-23; Лк 21:20-24) 15Тиканда Нум’ Вади вадета Даниил’ хэт”ма’ сер’ хэбидя я’ ниня тахабтаӈгода нанзкабтёда’ паладам’ манэпата”, – толаӈгода хамэдамда, – 16 Иудеяхана мэна” хой’ ни’ сюрбыдамд”. 17 Харад’ ниня мэна мякаданда ӈамгэм’ содаванзь нёя” ха”ам”. 18 Нянь’ ӈуво” вадюлавахана мэна панэмда содаванзь пуня’ нёя” сал”. 19 Тикы яляха”на едя’ ниня мэнаха”на, ӈамяхана ӈавалкодаха”на мая’! 20Хунавара” сырэй нумд’ еремоӈгад, еврей” ныланава ялян’ еремоӈгад туё”ӈада”. 21Тикы яляха”на я”авлада мая’ ӈэӈгу, я’ тир’ ӈадиво”махад тев’ ӈэсонд’ тарця яӈговы, тад нерня яӈгуда. 22Тикы ялэ” нивы” ӈэб” хэбив”, хибяхарт ӈэдавы яӈгудась. Тикы яля” тэравы” е”эмня хэбимда”. 23 Та’ ёльцьӈгана хибяри нянда” мамб”: ‹Ти, Христос тюкохона мэ›, ӈанито’ мамб”: ‹Таняна мэ›, нёда” пунрю”. 24Сияк христос”, Нум’ Вади сиякавна вадета” ӈадимда”. Пыдо’ пирпато’, тэравэхэрт не”эльтеванзь ӈарка ненадо серо, и’ хэбиле”мя серо Матфей 24 101 ӈадимдеӈгу”›. 25 Ти, Мань нянда” нерданда хэтав. 26Тиканда нянда” мамбто’: ‹Ти, Пыда вэӈго яхана мэ›, нёда” тарп”, ӈани” мамб”: ‹Ти, Пыда мяд’ вэӈго лабэсокохо”на мэ›, нёда” пунрю”. 27 Яля’ тарп’ няд ӈадимзь яля’ падё’ ӈэсонд’ есамда хэ’ тудрев’, Ненэця’ Ню’ това ӈани’ тарця ӈэӈгу. 28Хальмер’ ӈэсь’ ян’ лимбя” ма”лёда”. Ненэця’ Ню’ това’ нямна (Мк 13:24-27; Лк 21:25-28) 29Тикы маяӈо” ялэ” пуд, таминда хаер” пэвсюмда, иры ялясяӈгу, нумгы” нув’ няд ха”амӈгуд”, нув’ няӈы ныхы” манзабтаванда”.* 30 Та’ ёльцьӈгана Ненэця’ Ню’ ненадода нув’ няна ӈадимда. Я’ тир’ ненэцие” тэнз” ӈобт’ ярумда”, Ненэця’ Ню’ нув’ тирм’ ханоць, ныхысавэй’, ӈарка юнсавэй’ товам’ манэта”. 31Пыда муно”лабця’ ӈарка мунгана юне Ядэланида ӈэдараӈгу. Пыдо’ нув’ вэкад няби нув’ вэс” ӈэсонд’, тодо’ я’ сейхад Тэравыда ма”лаӈгу”. Смоковница пям’ мание, хамэдара” (Мк 13:28-31; Лк 21:29-33) 32Смоковница пям’ мание, хамэдара”: танда хахаялмахад пя’ тарка” нюл”мавна, вэбита ӈади”мявна теневада”. 33Тарем’, пыдара” ӈод” тикы сямян манэпата”, Хахаялмахаданда, мале нё’ син’ Тэввахаданда теневада”. 34Ненэся нянда” мадм’, тюку илӈгы ненэцие” * 24:29 Ис 13:10; 34:4. 102 Матфей 24 тамна таняван’ тикы” мал’ ӈэванда”. 35 Нумг’ яха’ яӈгодаӈаха’, Мань вадахабини ни” яӈгод”. Тованда ёльцяӈгад ехэрава (Мк 13:32-37; Лк 17:26-30, 34-36) 36Тикы яляхад, тикы часхад хибяхарт ехэра: нув’ няӈы юне ядэлана” ехэра”, Нюда ехэра*, Нисяри тенева. 37Ненэця’ Ню’ това Ной’ мальӈгы ялэ” тотрев’ ӈэӈгу. 38 Ӈарка ид’ неры яляха”на, Ной’ ларас ӈанон’ тюва яля’ ӈэсонд’ ненэця” ӈаворцеты”, идм’ пэрцеты”, нелеӈгасеты”, хаюпа ханцеты”. 39 Ӈарка ид’ тохоя сиддо’ на”вол”ма’ ӈэсонд’ нивэдо’ хамэдамбю”. Ненэця’ Ню’ това ӈани’ тарця ӈэӈгу. 40Та’ мальӈгана нянь’ ӈуво” вадюлавахана сидяха’ мэбти’, ӈопой содавнда, нябиюм’ хаевнда. 41 Нехэ’ сидяӈэ нянь’ ӈуво” сэв няялпабти’, ӈопой содавнда, няби хаевнда. 42 Тиканда тосада”, Нум’ Ерванда” ся”ны яляхана товахад ехэрада”. 43 Теневабта” сава: мяд’ ерв, талей’ това’ ёльцям’ теневавы ӈэбта, сыртась, мята ӈылым’ сабка нидась ӈэдараӈгу”. 44 Ӈадьбята пыдара” ӈод” лэтыда”. Ненэця’ Ню нива ӈатеванда” ёльцьӈгана тута. Ивъер’ нятна, ивъер’ ниня нятна хаби (Лк 12:41-48) 45Ервадо’, хабита мэд ёльцяӈгананда мипаванзь, ивъер’ нятна, иӈудота хабимда ӈаркадандо’ мэвы, * 24:36 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на «Нюда ехэра» ни паду”. 103 Матфей 24, 25 тикы хибяди’? 46Ервада тованда мальӈгана сита тарем’ ӈэсь хобта, тикы хабихина яб ӈэӈгу. 47Ненэся нянда” мадм’, сита сямян илебцамда маниенаӈэ ӈабтаӈгу. 48Тикы хаби вэнзу ӈэбта, тарем’ ихинянда манда: ‹Ервами яно”манда›, 49 тадтикахад нида ладорпа пяӈгу, ябехадха”на ӈаворта, ябеӈгу, 50 тикахана хабинд ервада нива ӈате”мя’ яляхананда, нива тоса”ма’ ёльцьӈгана тута. 51Я”авла танараӈгуда, сиди” няндоти” пирувна мэӈгуда. Таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”. Ю” пирибтя’ нямна ӈэда лахарё 251 Та’ мальӈгана, Нув’ Параӈодадава тикы’ то”лаха ӈэӈгу. Ю” пирибтя серакабтадо’ ня”амба, нелебада хасава’ нерад тарпыд”. 2Поӈганандо’ самляӈг иӈудотадо’, самляӈг иӈуцядадо’ ӈэвы. 3Иӈуцяда” серакабтадо’ ханабто’, юртамдо’ нивы” сода”. 4Иӈудотахав” серакабтато’ сер’ ӈэсяӈга”на юртамдо’ содавы”. 5Нелебада хасава пон’ яӈго, синдаравыд”, мал’ хонаравыд”. 6 Пи’ сава ерня хибяхав тёревонда: ‹Ти, нелебада хасава миӈа, нерданда тарпыда”›. 7Пирибтя” мал’ юркыд”, серакабтадо’ сававна мэ”. 8Иӈуцяда” иӈудотахато’ тарем’ ма”: ‹Серакабтана” хабтюрӈа”, юртава” тада”›. 9Иӈудотахав” вадахато’ тарем’ ма”: ‹Тарем’ ӈэб”на” пыдара” нянда” ни томд”, маня” няна” ни томд”, та’ екававна мирдатнаха” хаяда”, е”эйдара” тэмдада”›. 10 Иӈуцяди” тэмдорманзь хэ”мяхад, нелебада хасава то. Хамэдёвы” нянанда тюва мяди”мярман’ 104 Матфей 25 тю”. Нё пакалъй”. 11Пуна хаёвы” пирибтя” ӈо” то”, ма”: ‹Ервэй! Ервэй! Нэдва›. 12 Пыдхавада вадахато’ ма: ‹Ненэся нянда” мадм’, сидда” ехэрадм’›. 13 Тиканда тосада”, Ненэця’ Ню’ това’ яляхад, ёльцяӈгад ехэрада”. Талант’ нямна ӈэда лахарё (Лк 19:11-27) 14 Нув’ Параӈодадава ӈани’ тарця’ то”лаха ӈэӈгу. Ненэць’ хубта ян’ хэванзь мэсь, хабида нянда хаӈа, илебцамда няндо’ пэрманзь ми”ӈа. 15 Хусувэхэндо’ ныхындо’ пирувна, ӈопойн’ самляӈг талантм’ ми”ӈа, нябин’ сидям’, ӈанихиндо’ ӈопойм’ ми”ӈа. Тадтикахад хая. 16Самляӈг талантм’ ня”мавы тикыринда хая, тикы есьда мэць, тамна самляӈг талантм’ недва”ӈа. 17Сидя талантм’ ня”мавы ӈобтарем’ тамна сидям’ недва”ӈа. 18Ӈопой талантм’ ня”мавэхэв хая, ям’ сабка, ерванда ненэйм’ я’ ӈыл’ такалӈада. 19Ӈока” ялэ” хэ”мяхад тикы” хаби” ервадо’ то, нянандо’ есьдо’ тасламба пя. 20 Самляӈг талантм’ ня”мавы тамна самляӈг талантм’ тэвра, ма: ‹Ервӈэ, самляӈг талантм’ няни танаси”. Ти, тамна самляӈг талантм’ недва”ӈадамзь›. 21 Ервада тарем’ ма: ‹Сейда сава, ивъер’ нятна хабиӈэ, пэдаван! Енарцядахана ивъер’ нятанась. Тамна ӈарка серо пэртяӈэ сит ӈабтаӈгудм’. Ервахананд ӈобкана маймбю”!› 22Сидя талантм’ ня”мавы ӈо” то, тарем’ ма: ‹Ервӈэ, няни сидя талантм’ танаси”, ти, тамна сидя талантм’ недва”ӈадамзь›. 23Ервада нянда ма: ‹Сейда сава, ивъер’ нятна хабиӈэ, Матфей 25 105 пэдаван! Пыдар енарцядахана ивъер’ нятанась. Тамна ӈарка серо пэртяӈэ сит ӈабтаӈгудм’. Ервахананд ӈобкана маймбю”!› 24Ӈопой талантм’ ня”мавы ӈод” то, ма: ‹Ервӈэ, сеянд тоенана ненэць’ ӈэвахаданд теневадамзь. Нянь’ ӈуво” сэв ӈабта”манд яӈгода яхана маторан, нянь’ ӈуво” сэв моёсо”манд яӈгода яхад ма”ламбин. 25Ӈадьбя”ни сейни пина хаядамзь, талантамд ян’ такалӈавась. Харт ӈамгэр ти›. 26Ервюмгав’ нянда ма: ‹Вэнзу лэк хабиӈэ! Нянь’ ӈуво” ӈабта”мани яӈгода яхана маторавахадани, нянь’ ӈуво” сэв моёсо”мани яӈгода яхад ма”ламбавахадани теневавэн. 27 Тикахана ненэйми есям’ лэтмбалава’ манзаранаха” хаебат тарась, то”махадани тиками ӈокмэӈэ ня”маӈгувась. 28Тиканда талант няданда ханара”, юдм’ талантатан’ ми”ӈара”. 29 Ӈамгэда танянан’ тамна ми”манда, ӈавэда мэ”манда техэ ӈэӈгу”. Ӈамгэсядахав’ ӈамгэ танянахартада марманда. 30Таросяда хабихивм’ пиняӈы пэвдян’ мора”: таняна яр” ӈэӈгу”, тив” ирна” ӈэӈгу”›.* Ху” няби муноциетана ху” 31Ненэця’ Ню сямян нув’ юне ядэланита ня’ Харта юнхананда тобта, юнсавэй ервода Ӈамдёсянда ни’ ӈамдаӈгу”. 32 Сямян ненэцие” тэнз” мал’ Сяканда ма”лёда”. Хувода муноциетана хухут тэрабада ма”алкодадарев’ сиддо’ няхатато’ тэраӈгу. 33 Хуво вэняӈы Хэвханда нултаӈгуда, муноциетана хуво * 25:30 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Тикы вадита пуд тёрей”: ‹Инзеле хавода таняна намдая!›» 106 Матфей 25 иняняӈы Хэвханда нултаӈгуда. 34 Тикахана тикы Параӈода вэняӈы хэвхэхэта манда: ‹Нисяни сава вадахана ми”мыӈэ, тода”, я’ тирм’ ӈадимде”мя’ мальӈгад е”эмнянда” хамэдавы Параӈодадавам’ е”эйӈара”. 35Мэн’ харваб”ни Мэдами тадаць, идарман’ харваб”ни Итами тадаць, ёндорпа”ни Си”ми тюледаць. 36 Паркасяб”ни Си”ми емб”ӈадаць, хад’ ӈэб”ни Си”ми вэде”ӈадаць, сяролава мякана мэб”ни Няни тодаць›. 37Тикахана тид” ӈэда” Нянда манда”: ‹Нум’ Ервэй, сяха’ Сит мэн’ харванаӈэ манэць, Мэдамд тасава”? Сяха’ Сит идарман’ харванаӈэ манэць, Итамд тасава”? 38Сяха’ Сит ёндортаӈэ манэць, тюлесава”, сяха’ Сит паркасядаӈэ манэць, ембцава”? 39 Сяха’ Сит хаӈгуртаӈэ манэць, сяролава мякана мэнаӈэ манэць, Нянд тосава”?› 40 Параӈода тикы вадахато’ тарем’ манда: ‹Ненэся нянда” мадм’, тюку нюдя Ни”ни ӈопойн’ сямян сертавэра”, тикы, Мань няни сертавэра”›. 41Тадтикахад иняняӈэюмг” ӈани’ вади мэта: ‹Мэтавэӈэ, Нядни хаяда”, ӈа’ е”эмня, ӈэвкутата е”эмня хамэдавы пили” тута тун’ хаяда”. 42Мэн’ харваб”ни Мэдами нидаць та”, ит’ харваб”ни Итами нидаць та”. 43Ёндорпа”ни Си”ми нидаць тюле”, паркасяб”ни Си”ми нидаць ембас”, хаӈгурпа”ни, сяролава мякана мэб”ни Си”ми нидаць вэдес”›. 44Пыдо’ ӈани’ Вадахата тарем’ манда”: ‹Нум’ Ервэй, мэн’ харванаӈэ, ит’ харванаӈэ, ёндортаӈэ, паркасядаӈэ, хаӈгуртаӈэ, сяролава мякана мэнаӈэ сяха’ Сит манэцава”? Сяха’ Сит нисява” манзаяс”?›. 45Тикахана Параӈода вадахато’ тарем’ манда: ‹Ненэся 107 Матфей 25, 26 нянда” мадм’, тюку сямянхат нюди” ӈопойн’ нивы сертавэра”, тикы, Няни нивы сертавэра”›. 46Тикы” пили” танараван’ ха”амӈгуд”, тид” ӈэдахав” малсяда иланд’ тэваӈгуд”». Иисусм’ хадаванзь тасла”мадо’ (Мк 14:1-2; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53) 261 Иисус, тикы сямян вади мале”мяхаданда, Тохоламбадахата ма: 2 «Пыдара” тенева, сидя яля’ пуд Пасха хэбидя яля, Ненэця’ Ню лярць’ пян’ тебарманзь ми”манда». 3Та’ мальӈгана ӈарка” ханондана”*, ненэцие” ӈаркта” Каиафам’ нюбета ӈарка ханондана’ маряд’ мю’ ма”лы”. 4 Иисусм’ хэд”мана ня”маванзь, хадаванзь тасладо’. 5Тарем’ ма”: «Ненэцие манзабтавоӈгад хэбидя ялян’ нёя ерев”». Иисусм’ ё”йда юркана мас”ма (Мк 14:3-9; Ин 12:1-8) 6Иисус’ Вифанияхана ниня тораӈгана мерёхо”на хаӈгурта Симон’ мякана мэбта, 7 ӈопой не мирета ё”йда юрм’ терта алавастр* ӈэсянзавэй’ Иисусан’ то. Ӈаворць ӈамдёда Иисус’ ӈэва’ ни’ вабтада. 8Тохоламбадида тикым’ манэць нензюмя”, тарем’ ма”: «Ӈамгэ’ е”эмня тарем’ садта? 9Та’ екававна тикы юрм’ * 26:3 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тамна тарем’ пады: «Моисей’ Ватом’ теневана”». * 26:7 Алавастр – мирета пэ, тикы пэхэд ё”йда юр’ ӈэсяӈо сертабавы”. 108 Матфей 26 мирець мирдакая, маӈгбадаха” митыць». 10Иисусхав тикым’ хамэда, няндо’ ма: «Нем’ ӈамгэ яебтамбира”? Е”эмняни сава серм’ серта. 11Маӈгбадахав” ӈоб’ нянанда” мэ”, Маньзяван хусувэхэна нянанда” нидм’ мы”. 12Тюку юрм’ Нини вабта, пыда Си”ми сюрман’ хамэда. 13Ненэся нянда” мадм’, я’ сяр’ ниня ханярина тюку Маймбабцо Юнм’ ненэцяӈг” вадеп”, тикы нем’ тене, сертавэмда ӈани’ вадетадо’». Иуда’ Иисусм’ ми”манзь ватора”ма (Мк 14:10-11; Лк 22:3-6) 14Тикахана юкад вата сидяхад ӈопойдо’ – Искариот Иудам’ нюбета, ӈарка ханонданаха” хая, 15 тарем’ ма: «Сита нянда” таб”ни, ӈамгэм’ няни татада”?» Пыдо’ нянда няхар” ю” ненэйм’ мипи”. 16Та’ ёльцяӈгад Иуда Сита ми”манзь пянытамда пю. Пудана ӈобкана ӈавормадо’ (Мк 14:12-21; Лк 22:7-14, 21-23; Ин 13:21-30) 17Тимдеӈгосянзяда Нянь’ хэбидя ялэ” нерденя яляхана Тохоламбадида Иисусан’ то”, хонарку”: «Пасха’ ӈаварм’ Е”эмнянд ханяна хамэдаба”на” Нянанд сава ӈэӈгу?» 18Иисус ма: «Март’ тикакон’ хаяда”, нянда мада”: ‹Тохолаӈгодава” тарем’ ма: «Ёльцями хахаи. Тохоламбади”ни ня’ мякананд Пасхам’ мэтав»›». 19Тохоламбадида Иисус’ сиддо’ табэда”ма’ сер’ мэдо’, Пасхам’ хамэдадо’. 20 Пэвсюмзь Иисус юкад вата сидя тохоламбадамда няць толь’ тяха’ ӈамды”. 21 Ӈавормандо’ сер’ Матфей 26 109 вахалъй”: «Ненэся нянда” мадм’, ӈопойра” Си”ми мита». 22Тохоламбадита ибедо’ саць вома”, хусувэдо’ Нянда лахана пэй”: «Ервэй, маньзяван вунидм’ ӈа”?» 23Пыдхавада тикы вадаха” ма: «Нянани ӈопой хыдя мю’ ӈудамда ӈэдарана, Си”ми ми”мандара” ти. 24Ненэця’ Ню Нямнанда пад”ма’ сер’ хэванда. Ненэця’ Нюм’ ми”манда тикы ненэцяӈгавахана мая’ ӈэӈгу. Тикы ненэць’ нивы ӈэбта соя”, нянанда ханяцей’ сава ӈэӈгусь». 25Сита ми”манда Иуда Вадахата ма: «Раввиӈэ, маньзяван вунидм’ ӈа”?» Иисус нянда ма: «Пыдар тарем’ ман». Нум’ Ерв’ пудана ӈаворма (Мк 14:22-26; Лк 22:15-20; 1 Кор 11:23-25) 26 Ӈавормандо’ сер’ Иисус няньм’ ня”ма, Нумд’ сава вади мэць, няньм’ мардада, Тохоламбадахата 110 Матфей 26 митерпа ма: «Ня”мара”, ӈамара”, тикы Мань Пыхыдами». 27Тадтикахад хыдям’ ня”ма, Нумд’ сава вади мэць, няндо’ ми”ӈада, ма: «Мал’ тикахад ӈэрӈара”. 28 Тикы, ӈока” ненэцие” хэбяхы ха”аврава’ е”эмня хамдуманда Мань Вэями – Вато’ Вэя*. 29Мань нянда” мадм’, тад нерня’ Нисяни Параӈодадавахана сидда” няць едэй няръяна идм’ ӈэрмани ӈэсонд’, тикы яля’ ӈэсонд’, тюку виноград ӈодяхад ӈэдам’ нив ӈэрт”». 30Тикы’ пуд, Нумд’ хыноць Елеон хой’ няю’ хая”. Пётр’ Няданда таяхалмам’ нерданда Вадесо”мада (Мк 14:27-31; Лк 22:31-34; Ин 13:31-38) 31Та’ мальӈгана Иисус няндо’ ма: «Тюку’ пи’ пыдара” мал’ Си”ми хаеӈгуда”. Тарем’ пады: ‹Ма”алкодам’ пяӈгудм’. Хуво” мандал” тахараӈгу›.* 32Яӈор’ Иле”мяхадани Галилеян’ неранда” няна хандадм’». 33Тикы Вадахата Пётр ма: «Мал’ Сит хаехэртабато’, маньзяван сяхаӈгарт’ Сит нидм’ хаеӈгу”». 34 Иисус нянда ма: «Ненэся нянд мадм’, тюку пи’ харад’ хоркы’ тамна тёревдавэй’ няхар’ Нядни таяхалтын». 35Пётр Нянда ма: «Нянанд хавандадм’ ӈэхэртаб”ни, Няданд нив” таяхалт”». Ӈани Тохоламбадида мал’ тарем’ лахана”. * 26:28 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Едэй Вато’ Вэя». * 26:31 Зах 13:7. Матфей 26 111 Гефсиманияхана Туёсо”мада (Мк 14:32-42; Лк 22:39-46) 36 Тикы’ пуд Иисус тохоламбадида няць Гефсиманияӈэ нюмдебада ян’ то, няндо’ ма: «Тайку’ хэхэя Туё”махани, тюкохона ӈамдыда”». 37 Нянанда Пётарм’, Зеведей’ нюху’ сода. Ида вома, Сёнзяда тахара. 38Тикахана Иисус няндо’ ма: «Сёнзями хавани пирувна тыхына. Тюкохона мэда”, Нянани высылабэйда” ӈада”». 39 Иисус хэвняку’ хая, ян’ хылтеркая туё”ӈа, тарем’ ма: «Нисёв”, серокавабата, тикы хыдя Си”ми хэрабтая. Тад тяхахав’, Мань ватовнани нёя ӈа”, Пыдар ватовнанд ӈэя». 40 Тохоламбадахата то, сиддо’ хонёдахандо’ хо, Пётарт’ ма: «Ӈопой часхарт Нянани высылабэй ӈэсь я”масара”? 41 Хокабтаравоӈгаданда” высылабэйда” ӈада”, туё”ӈада”. Сёнзя харваб” ӈод”, пыхыдахав ныхыси». 42 Яӈор’ хэвняку’ хая, туёць тарем’ лахана: «Нисёв”, Мань ӈэрмадавэй’, тикы хыдя’ Си”ми хэробта ниб” серос”, Ватонд сер’ ӈэя». 43 Пуня’ тобта, ӈани’ хонёдахандо’ хойда. Сэвдо’ тораӈгалавыдаць. 44 Сиддо’ хае, ӈани’ хэвняку’ хая, ӈобтикы Вадамда мэць няхаромдэй’ туё”ӈа. 45 Тад пуна Тохоламбадахата то, ма: «Тамна хоныда”, ныланада”? Ти, ёльць’ хахаялма, Ненэця’ Ню хэбяхасавэй ненэцие” ӈудаха” ми”манда. 46Юркыда”, хэхэва”! Ти, Си”ми ми”манда хахаялма!» 112 Матфей 26 Иисусм’ ня”ма”ма (Мк 14:43-50; Лк 22:47-53; Ин 18:3-22) 47 Иисус’ тамна лахананан’ юкад вата сидянда ӈопойдо’ – Иуда то. Нянанда ӈарка ханондани”, ненэцие” ӈаркти” ӈэдаравы” ӈока” ненэця” палысавэй’, ладора пясавэй’ то”. 48Иисусм’ мипада няндо’ ненадумдатамдо’ хэтвы: «Нюцявндами Пыда ти, ня”маира”». 49 Иуда таминда Иисус’ няку’ хая, ма: «Раввиӈэ, торова”!» Сита нюця. 50 Иисусхав нянда ма: «Нявэ, ӈамгэ’ е”эмня тосан!» Тикыринда ненэця” Хэвханда то”, Иисусан’ ӈудидо’ мэхэя ня”мадо’. 51Тикахана Иисусхана мэвы” ӈопойдо’ ӈудам’ ӈэдара палымда тюхулӈа, ӈарка ханондана’ хабим’ лада, хамда сапа. 52 Тикахана Иисус нянда ма: «Палыр ӈэ”мяханда мэд. Хусувэй палым’ ня”мана палыхыд хаӈгу. 53 Ихинянд тарем’ мандакэн, Мань Нисями хынумзь нинякэв пирас”? Нисями юкад вата сидя легионхад* вата нув’ юне ядэлани теда’ Няни нинякы ӈэдараӈгу”? 54Таремгав’, Хэбидя Падарка”на тарем’ хэсь тарана, ханзер” та’ ха”амӈгу”? ». 55Та’ мальӈгана Иисус ненэцяӈг” ма: «Си”ми ня”маванзь мартикм’ пянадарев’ палысавэй’, ладора пясавэй’ тарпыда”. Ялэхэ” Хэбидя Хардахана тохолаӈго ӈамдёб”ни, Си”ми нидаць ня”мар”. 56Тикахав Нум’ Вади вадети” падвы” та’ ха”амва’ е”эмня тарем’ хая». Тикахана Тохоламбадида Сита хае, мал’ хуныд”. * 26:53 Легион – Рим параӈодадава’ саюхут ӈобт’ ма”лёвы саю” мандал”, ӈопой легионхана мат” ёнар’ мян’ ядна саю. Матфей 26 113 Иисус’ серо тасламбади” сякана ну”мада (Мк 14:53-65; Лк 22:54-55, 63-71; Ин 18:13-14, 19-24) 57 Иисусм’ ня”мавэхэв” Каиафам’ нюбета ӈарка ханонданан’ Сита хана”. Таняна Моисей’ Ватом’ теневана”, ненэцие” ӈаркта” ма”лёвы”. 58 Пётркав ӈарка ханондана’ маряд’ ӈэсонд’ Пумнанда хэвнякумна миӈа. Мюня’ тю, техэ маламда манэ”манзь манзарани” ня’ ӈамды”. 59Ӈарка” ханондана”, серо тасламбади” мандал” мал’ ӈокхандо’ Иисусм’ хадава’ е”эмня, ненэцие” помна Етя ӈэда сияк вададамдо’ пюрӈа”. 60 Хурка ӈока сиякавна лаханани” турп” ӈод”, Харадамда ни” хомбю”. Пили” пудхава сидя ненэць’ то, 61 тарем’ маӈаха’: «Тюку ненэць’ тарем’ мась: ‹Нум’ Хэбидя Харадм’ тахабта пир”ӈав, няхар” яляхана мись пир”ӈав›». 62Ӈарка ханондана нулкая, Иисусан’ ма: «Ет лаханаӈаханё”, вадахати’ хэтувндар яӈгу?». 63Иисусхав мунзи. Ӈарка ханондана Нянда ма: «Сит табэдамбидм’, илена Нумд’ ватор”: Нум’ Ню Христос ӈэбат, няна” хэтад». 64Иисус нянда ма: «Пыдар тарем’ ман. Маньзяван нянда” мадм’, тад нерня’ Ненэця’ Нюм’, Ныхыта’ вэняюна ӈамдёдаӈэ, нув’ тире” ниня тонаӈэ манэтара”». 65Тикахана ӈарка ханондана харта паныда ӈадаць ма: «Нувм’ вэву”ӈа! Тиканда нянана” ӈани” сырмы” ӈамгэхэна тара”? Ти, тедахав’ Нувм’ вэву”мамда намдара”! 66Ихинянда” хурка?» Пыдхавадо’ вадахата ма”: «Хава’ пир». 67Тиканда Иисусм’ сяканда сабцярпидо’, тырепидо’. 114 Матфей 26, 27 Ханяӈэхэв” пайдэхэта петембидо’. 68 Тарем’ манзь пэрӈа”: «Христос, хибя Сит ладаса? Сэванда”ма!» Пётр’ Иисусхад няхар’ таяхала”ма (Мк 14:66-72; Лк 22:56-62; Ин 18:15-18, 25-27) 69Пётркав пихина маряд’ мюня ӈамды, не хабикоця нянда то, ма: «Пыдар ӈо” Галилея’ тер Иисусхана мэнась». 70Пыдхавада ненэцие” сякана таяхала, ма: «Мань ехэрадм’, ха”мандакэн». 71Маряд’ тюӈгалава’ няю’ хэбта, ӈани не хабикоця сита манэ”ӈа, тикахана мэнаха” ма: «Тюку, Назарет’ тер Иисусхана мэсь». 72Пётр Нумгана ваторавасавэй’ яӈор’ таяхалъй”: «Тикы Ненэцям’ ехэрав». 73Пунарка таняна нувы” Пётарт’ то”, ма”: «Ненэсянда, пыдар ӈо” пыдо’ пелядо’. Лаханабцохортавнанд ӈади». 74Тиканда Пётр пыхыдамда мэтаба пя, Нумгана ватора, ма: «Тикы Ненэцям’ ехэрав». Тикыринда харад’ хоркы тёрей”. 75Пётр’ ин’ Иисус’ мэ”мы вада” ха”мыд”: «Харад’ хоркы’ тёревдавэй’ няхар’ Нядни таяхалтын». Тадтикахад пин’ хая, сёнзянда тахара, ярума. Иисусм’ Пилатан’ мисо”ма (Мк 15:1; Лк 23:1-2; Ин 18:28-32) 271Ӈули” хубтахана ӈарка” ханондана” ненэцие” ӈаркти” ня’ ӈокхандо’ Иисусм’ хада тасладо’. 2Тадтикахад Сита сярхая, хана”, Пилатм’* нюбета ӈарка ерван’ Сита ми”ӈа”. * 27:2 Понтий Пилат – Рим параӈодадавахад Иудея ян’ ӈэдаравы ӈарка ерв. Матфей 27 115 Иуда’ пыхыдамда ӈыда”ма (Ӈэд 1:18-19) 3Иисусм’ ми”мы Иуда, Иисусм’ судевам’ манэць, харта вэванда нид ида вома, няхар” ю” ненэйм’ ӈарка” ханонданаха”, ненэцие” ӈарктаха” пуня’ тэврэйда, 4 тарем’ ма: «Хэбяхасяда вэям’ миць, хэбяхам’ сертадамзь». Пыдхавадо’ ма”: «Маня” нянана” ӈамгэ сер”? Харт сел». 5 Иуда ненэй Хэбидя Харад’ мю’ мойда, тарпы”, таняд хэ”мяхаданда пыхыдамда ӈыда. 6 Ӈарка” ханондана” ненэй ма”ламба, тарем’ ма”: «Тикы вэя’ сал, Хэбидя Харад’ есь” ӈэсянд’ мэсь ни серос”». 7 Ӈобт’ тасалко”махадандо’, тикы есяха”на ёндорти” хальмер сюрпась’ яӈэ, таб хыди сертабада ненэця’ ям’ тэмда”. 8Тюку тенд’ тикы я «Вэя’ Ям’» нюбе”ӈа. 9 Нум’ Вади вадета Иеремия’ сер’ хэтвы вада та’ ха”мы”: «Израиль’ ню” мирте”мя Мирта – няхар” ю” ненэйм’ ня”мадо’, 10 таб хыди сертабада’ я’ мир”ӈэ ми”ӈадо’. Тикы, Нум’ Ерв’ няни табеко”ма’ сер’ ӈа».* Иисус’ Пилат’ сят’ нуло”ма (Мк 15:2-5; Лк 23:3-5; Ин 18:33-38) 11 Иисус ӈарка ерв’ сят’ нулъй”. Ӈарка ерв Сита хонра: «Иудей” Параӈода Пыдар?» Иисус ма: «Пыдар тарем’ ман». 12Ӈарка ханондани”, ненэцие” ӈаркти” Сита вомдартамбахартаб”, няндо’ вадам’ ни мэс”. * 27:10 Зах 11:12-13. 116 Матфей 27 13 Тикахавахана Пилат Нянда ма: «Сяӈоковна Ет лахана”мидо’ нид намдор”?» 14 Иисусхав вадахата ӈобкарт ни вахал”, ӈарка ерв ида тэри хэбилей”. Иисусм’ хадаванзь суде”мя (Мк 15:6-15; Лк 23:13-25; Ин 18:39-19:16) 15 Хэбидя яляхана ӈарка ерв’ ненэцие” харвабцовна сярди” ӈопойм’ ӈэдабава’ мэсыта танявы. 16Та’ мальӈгана Вараввам’* нюбета ненадо сярдадо’ танявы. 17 Ӈадьбята ненэцие” ма”лё, Пилат няндо’ ма: «Варавва, Христосӈэ нюмдебада Иисус, хуюм’ нянда” ӈэдаб”ни нянанда” сава?» 18Иисусм’ тидва’ нид ми”махад теневавы. 19 Пилат судеӈгось’ яхана ӈамдёбта, пухуцяда нянда тарця вадам’ ӈэдара: «Тикы Тид” Ӈэдахана сел яӈгоя. Тюку ялей юдэхэнани Е”эмнянда ӈока маям’ ходамзь». 20 Ӈарка” ханондана”, ненэцие” ӈаркта” Вараввам’ хаманзь, Иисусхавм’ хадаванзь ненэцие пунрабтэйдо’. 21Ӈарка ерв вадахато’ ма: «Тикы сидяхад хуюм’ нянда” ӈэдараб”ни нянанда” сава?» Пыдо’ ма”: «Вараввам’» 22 Пилат няндо’ ма: «Христосӈэ нюмдебада Иисусм’ ханзер” мэӈгув?» Мал’ тарем’ ма”: «Лярць’ пян’ тебармы ӈэя». 23Пилат тарем’ ма: «Пыда ӈамгэ вэнзу серм’ сертаса?» Пыдхавадо’ ханяцей’ тёреяд”: «Лярць’ пян’ тебармы ӈэя!». 24Пилатхав, ханзеркарт” мэита яӈго, ненэцие” тамна сахамданавам’ мание, идм’ мэ, ненэцие” сякана ӈудида халта, ма: «Тюку * 27:16-17 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Иисус Вараввам’». Матфей 27 117 Ненэця’* вэя мань сер”ни ни ӈа”, пыдара” серла”!» 25 Тикы вадахата ненэця” мал’ тарем’ ма”: «Вэяда няна” ха”мымд”, нюху”на” ха”мымд”». 26Тикахана няндо’ Вараввам’ ӈэда, Иисусхавам’ садахая, лярць’ пян’ тебарманзь ми”ӈада. Саю” Иисусхана ӈандесад”ма (Мк 15:16-20; Ин 19:2-3) 27Тикахана ӈарка ерв’ саю” Иисусм’ ервода марят’* тэврадо’, саю” мандалм’ мал’ Нянда ма”ладо’. 28Панэмда екахая, нярморте”э ембдяркана серибтедо’. 29Нацдэхэд сюртявм’ паӈгалць, Ӈэванда ни’ мэдо’, вэняӈы Ӈудаханда пя ӈувм’ мэ”. Неранда няд пулыто’ ни’ ха”моркая, ӈандесада Нянда лахана”: «Иудей” Параӈода, ӈари” тяха’ мэд!» 30 Нянда сабцяра”, пя ӈувм’ ня”махая Ӈэваханда ладорпидо’. 31 Нянанда ӈандесад”махадандо’, нярморте”э ембдярм’ Ниданда екадо’, Харта паныда серибте”, лярць’ пян’ тебарманзь ханадо’. Иисусм’ лярць’ пян’ тебаро”ма (Мк 15:21-32; Лк 23:26-43; Ин 19:17-27) 32 Тарпотабто’, Симонм’ нюбета ӈоб” Кирене’ терм’ хо”, тикым’ ныхыри’ Иисус’ лярць’ пям’ мине * 27:24 Ханяӈы ӈудахана падвы падарка”на тарем’ пады: «Тюку Тид” Ӈэда’». * 27:27 Ервода мар” – Рим параӈодадавахад ӈэдаравы ерв’ ервода мар”, мале сян хардада ӈэвы. Тикы” поӈгана саю” мэлава, сяролава танявы. 118 Матфей 27 табэдадо’. 33Голгофам’ нюбета ян’ то”. Тикы хамэдита – «Ӈэва лы’ я». 34Иисусан’ падяхана тахаравы няръяна идм’ ӈэрманзь ми”ӈа”. Иисусхав хоро”махаданда ӈаман’ нида харва”. 35Саю” Сита лярць’ пян’ тебаро”махадандо’ серебяхана матокая, Паныда тярпи”.* 36Таняна ӈамдё, Сита ерамби”. 37 Ӈэванда тю”укуна Сита вомдарта”ма’ пад”мам’ тебарӈа”, тарем’ падвы: «Тюку – Иисус, Иудей” Параӈода». 38Та’ мальӈгана Нянанда сидя мартик тодо’ лярць’ пяха’ тебармэхэ’ ӈэвэхэ’: ӈопой вэняӈы Хэвханда, няби иняняӈы Хэвханда. 39Тикавна ханта” ӈэвдо’ парпа, Сита вэвуць лахана”: 40 «Хэбидя Харадм’ тахабтахая няхар” яляхана Ӈабтамбадаӈэ! Нум’ Нюн ӈэб”нанд Харт Пыхыдар ӈэда”, лярць’ пяхад ха”мад!» 41Ӈарка” * 27:35 Нумд’ 21:19. Матфей 27 119 ханондана”, Моисей’ Ватом’ теневанасавэй’, ненэцие” ӈарктасавэй’ ӈобтарем’ ӈандесада лахана”: 42 «Ӈани ненэцие ӈэдабиси”, Пыхыдамда ӈэда нида пирас”. Израиль’ Параӈода’ ӈэб”нанда, теда’ лярць’ пяхад ха”мымда”ма, тикахана Нянда пунраӈгуна”. 43 Нумд’ енаси”. Нум’ сейхана пойбата, теда’ Сита ӈэдая. Тарем’ маси”: ‹Мань Нум’ Нюдм’›». 44Хэвхананда лярць’ пян’ тебармы мартикаха’ ӈани’ тарем’ Нянда вэнзумдаӈаха’. Иисус’ яӈгуво”ма (Мк 15:33-41; Лк 23:44-49; Ин 19:28-30) 45Яля’ еркад я’ тиӈгэвна пэвдя талкада, ялей няхаромдэй час’ ӈэсонд’ тарця. 46 Ялей няхаромдэй час’ пиркана Иисус ӈарка”явана тёрей”: «Эли, Эли, лама савахфани?» Тикы хамэдита тарця: «Нуммей, Нуммей! Ӈамгэ Си”ми хаен?» 47 Таняна нувы” ханяӈыдо’ тикым’ намда ма”: «Илиям’ хаӈа». 48Тикыринда ӈопойдо’ сюрбы”, губкам’ ня”ма, уксусхана са”нибтеда, пя ӈумд’ таркабтахая Нянда ӈэрманзь мипида. 49 Ӈанидо’ ма”: «Нёр пэр”! Илия Сита ӈэдаванзь тутбатав’, сыркарцява”». 50 Иисусхав ӈани’ ӈарка”явана тёрей”, индцялма. 51Ти, Хэбидя Харад’ мюй тохо” тю”уд тасинда ӈэсонд’ сидя ян’ хэ”нара. Я манзада, пэ” ляды”. 52Хальмер” пэ’ хоркадё” нэяд”, ӈока Нум’ ненэцие” хавы” пыхыд” илеяд”, 53 хоркадёхотато’ тарпыд”. Иисус’ яӈор’ иле”мяхад, хэбидя март’ тю”, ӈока” ненэцие” сэван’ ӈадимя”. 54Юр” саю’ ервхав Иисусм’ ерамба нятита ня’ я’ 120 Матфей 27 манзадавам’ манэць, сямян хадкэнам’ манэць ӈули” ӈапа”, тарем’ ма”: «Ненэся ӈо” Нум’ Ню ӈэвы!». 55Таняна ӈока не” хэвнякуд сырӈа”. Иисусм’ манзаяць Галилеяхад Пумнанда мимы”. 56Магдала’ тер Мария, Иаковха’ Иосифха’* небя Мария, тадтикахад Зеведей’ ню” небя тикы” поӈгана мэ”. Иисусм’ сюро”ма (Мк 15:42-47; Лк 23:50-56; Ин 19:38-42) 57Пэвсюмя’ няӈэӈэ хэсь, Аримафеяхад ӈэда Иосифам’ нюбета тэта ненэць’ то. Тикы ӈобтарем’ Иисусхад тоходанна ӈэвы. 58 Пыда Пилатан’ хая, Иисус’ пыхыдм’ хаӈа. Пилат миць табэдада. 59Иосиф, Иисус’ пыхыдм’ хана”махаданда, хабто тохокана пэбтада. 60Пэ’ сякана сабкавы едэй хоркадёхонда мэда. Ӈарка манябэм’ манрыла пэ’ хоркадё’ син’ мэхэя, хая. 61Таняна Магдала’ тер Мария, ӈани Мария’ ня’ пэ’ хоркадё’ ирня ӈамдёвэхэ’. Пэ’ Хоркадёмда ерамба”ма 62 Тикы’ пуй яляхана – еврей” ныланава яляхана, ӈарка” ханондана”, Моисей’ Ватом’ теневана” Пилатан’ ма”лы”, 63 тарем’ ма”: «Ервӈэ, неры сияк’ илеванда мальӈгана тарем’ мано”мамда тензибтева”: ‹Няхар” яля’ пуд яӈор’ илелтыв”›. 64 Тиканда, няхаромдэй яля’ ӈэсонд’ пэ’ хоркадём’ ерамбаванзь табэда”. Нябинзер’ Тохоламбадида тута”, Сита * 27:56 Ср. Мк 15:40 Иаковха’ Иосийха’. 121 Матфей 27, 28 талеӈгу”, ненэцяӈг” манда”: ‹Хавы” поӈгад илей”›. Пуй сияк вадахав нюрте”эхэд тамна вэва ӈэӈгу». 65 Пилат няндо’ ма: «Ераӈгодара” таня, хаяда”, пэ’ хоркадё теневабцонда” сер’ ерамбира”». 66Пыдо’ хая”. Манябэм’ пидте”мяхана мэйрахая, ераӈгоди нулта, пэ’ хоркадём’ лэтамбидо’. Иисус’ яӈор’ иле”мя (Мк 16:1-8; Лк 24:1-12; Ин 20:1-10) 281 Еврей” ныланава яля’ пуд, си”ив’ нюртей ялянда* ӈули” хубтахана Магдала’ тер Мария, ӈани Мария’ ня’ хальмер’ пэ’ хоркадём’ манэ”манзь тоӈаха’. 2 Ти, я я”авла манзада. Нум’ Ерв’ юне ядэлана нув’ няд ха”мы”, пэ’ хоркадё’ няку’ хая, манябэм’ манрыла хэвняку’ мэда, тадтикахад ниндя ӈамды”. 3 Манэсыквада хэ’ турха, * 28:1 Еврей” яля’ толырка”на си”ив’ нюртей яля – ныланава яля. 122 Матфей 28 ембдярта сырадарев’ сэр”. 4 Ераӈгода” сейто’ хэсь ялэйд”, хабэйдарев’ хая”. 5 Нув’ юне ядэланахав нехэ’ ня’ вахалъй”: «Сейди’ нёя пин”, лярць’ пян’ тебармы Иисусм’ пювахаданди’ теневадм’. 6 Пыда тюкохона яӈгу. Ваде”мыта сер’ яӈор’ илей”. Таля’ ӈади’, Нум’ Ерв’ юседа”мам’ манэ”ӈари’. 7 Тадтикахад паромба хаяди’, хабэй” поӈгад яӈор’ Иле”мямда Тохоламбадахата ваде”ӈари’: ‹Пыда Галилеян’ неранда” няна ханда. Таняна манэтара”›. Нянди’ хэтнами ти». 8 Сейти’ пинаб” ӈод”, ӈули” маймба, паромбари пэ’ хоркадёход тарпъяха’, Тохоламбадахата маманзь сюрбъяха’. 9 Ти, миндаханди’ Иисус хоӈахаюда, ма: «Торова ӈэя». Нехэ’ Нянда тэва, Ӈэхэт ня”мади’, ӈэвди’ ха”авраӈаха’. 10 Иисус тикахана нянди’ ма: «Сейди’ нёя пин”! Хаяди’, Няха”ни мади’, Галилеян’ хэя”. Таняна Си”ми манэта”». Ераӈгоди” манэ”мэмдо’ вадесо”ма 11 Нехэ’ миндан’, ераӈгоди” ханяӈыдо’ март’ тю”, ӈарка ханонданаха” неры серо мал’ ваде”ядо’. 12Ӈарка ханонданахав”, ненэцие” ӈаркти” ня’ ӈобт’ малёхоя тасалку”. Саюху” ӈока есь мипа, 13 ма”: «Тарем’ маньида”: ‹Тохоламбадида пи’ товы”, хонёдахана” Сита талевы”›. 14 Тикы мун’ ӈарка ерв’ ха’ син’ тэваб”, маня” сита пунрабтаӈгува”, сидда” хара серкад ӈэдаӈгува”». 15 Саю” есь ня”ма, сиддо’ табэда”ма’ сер’ ӈа”. Тикы вадахав иудей” помна теда’ лахана ядэрӈа. Матфей 28 Тохоламбадахата Табеко”мада (Мк 16:14-18; Лк 24:36-49; Ин 20:19-23; Ӈэд 1:6-8) 16Юкад вата ӈопой Тохоламбадахавада Галилеян’ хая”, Иисус’ няндо’ табэдавы хоян’ тэвыд”. 17Иисусм’ манэ”мандо’ сер’, Нянда ӈэвдо’ ха”авра”. Ханяӈэхэв” ниркэйд” пунра”. 18 Иисусхав няндо’ тось вахалъй”: «Нумгана, яхана сямян ерводава ныхы Няни тавы. 19Тиканда хаяда”, хусувэй ненэцие” тэнз Тохоламбададни сертэйда”, Нум’ Нися’ нювм’ ныхыць, Нюнда нювм’ ныхыць, Хэбидя Индад’ нювм’ ныхыць сиддо’ хэхэдамбида”. 20 Сямян сидда” табэда”ми”ни сер’ ӈэсь сиддо’ тохоламбида”. Ти, Маньзяван тюку ила’ мал’ ӈэсонд’ пили” нянанда” мэӈгудм’». 125 Ва­ди” ха­мэ­ди” Авель – Адамха’ Еваха’ нябимдей ню. Каин неканда хано”мы хан Нум’ и’ ватон’ нивы” ха”ам”. Авель’ хано”мэхэв Нумгана и’ вато ӈэвы. Тикы’ нид Каин Авельм’ хадавэда. Тикы ненэцие” ила’ техэ малхад нюрте”э’ ненэця’ нямда хада”мада. (Мф 23:35; Лк 11:51) Ав­ра­ам – Израиль’ ненэцие” нисянато’ нися. Пыда иле”мяда «Ила’ ӈадиво”ма» падаркана пады, 12-ей пеляхад хана 25-ей пеляхана ӈа. Нум’ сита тэравы, тадтикахад ӈобнзер’ ватом’ таславэхэ’. Нум’ Авраамам’ мэта яхаданда Ханаанам’ нюбета хубта ян’ хэсь табэдада. Тикы ям’ Нум’ Авраам’ ню’ нюху” ми”манзь таславэда. Нум’ тэрава’ нерня нюмда Аврам ӈэвы, тад пунахав Нум’ едэй нювм’ – Авраамам’ нянда ми”ӈа. Авраам Саррам’ нюбета пухуцянда ня’ Исаакам’ нюбета хасава нюнди’ соява’ нерня мале ӈока по’ маяӈо хомбихинзь. Тикыри’ пуд хасава нюди’ соясь. Авраам тарем’ Израиль’ тэнзм’ мэти” нисянато’ нисяӈэ, ӈани ё” тер” нисяӈэ хая. Нум’ Падаркана пыда сямянхат Нумд’ пунрёбцода ӈарка, хуркари ненэцие” вэва индо’ ядэрабцо’ таняб” ӈод”, хуркари серото’ таняб” ӈод”, хуркавна ӈод” пыда хусувэй Нум’ табеком’ томдаби. (Мф 1:1; Мк 12:26) 126 Вади” хамэди” Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ви­лон – яля’ тарп’ няӈы невхы ӈарка”я мар”, Месопотамияхана (Иракхана) ӈэда ӈарка параӈодадава’ ӈэва мар”. Вавилонхана хуркари” хэхэ” тэнзаха” пунрёвы”. Вавилон’ тер” тюку илӈгы по’ толыр’ пя”ма’ техэ 587-ей похона Иерусалимам’ таӈылмдавы”, тикы’ пуд мале ӈока иудей нянандо’ Месопотамиян’ ханавыдо’. Израиль’ тер” таняна 70 по’ илевы”. Едэй Вато’ по” ӈэби” мальӈгана, Вавилон мар” мале тахабтавы ӈэвы. Едэй Ватохона «Вавилон» вада хамэдита ӈа’ параӈодадава; харвобта, Римха’ Вавилонха’ ӈобто”ласаха’ ӈэвамди’ тасламбавэкы”, Рим ӈобтарем’ едэй ӈарка”я параӈодадава’ ӈэва мар” ӈэвы, Иерусалимам’ таӈылмдавы, хуркари” сядэй” ӈобкана ма”лёва’ я ӈэвы, тикыхына хэбяха сер” ӈока ӈэвы. (Мф 1:11-12; Ӈэд 7:43) Ва­то/Мо­и­сей’ Ва­то (За­кон/Мо­и­се­ев За­кон) – Нум’ Вади вадета Моисей’ сер’ Нум’ Израиль я’ тер” ненэцяӈг” тавы вато. Синайм’ нюбета хой’ ниня Нум’ Моисеян’ ми”мы. Тикы нювм’ ӈод” Нум’ Падаркана ӈэда самляӈг падар” нюбе”ӈадо’, тикы падарка”на тикы вато пады, ханзер” ӈадиво”мада ӈани’ пады. Хэбидя Падар’ нюрте”э самляӈг падарта – Ила’ ӈадиво”ма, Египетхад хэ”мя, Левит, Толыр”, Нябимдей Вато. Тикы вато Израиль я’ тер” ненэцие серото’ сер’ тохоламбавыда, пыдо’ мэта иламдо’, Нумд’ пунрёбцомдо’ тидхалембавэда, сава хурка ӈэвам’, ненэся хурка ӈэвам’ манэ”лабтамбавэда. Моисей’ Ватохона Нум’ харвабцо ненэцяӈг” ӈадибермы. Тэри ӈабцата хэбяхы сертабади ненэцяӈгаби Вади” хамэди” 127 ялри Моисей’ Ватохов ӈэда нида пирас”. Хэбяхыто’ е”эмня танараӈгоховахад Вато сиддо’ ни ӈэдаӈгу”. Ӈадьбята тикы Вато Едэй Ватохона ӈэда Нумгад ха”морта сава ӈамгэхэд яӈга. Пыди’ ӈобнзер’ нихи’ ӈа”. (Мф 5:17, Мк 1:22) Ве­е­ль­зе­вул – ӈа’ ӈоб” нюм’. Нум’ вэва саю, хуркари ӈылекы” ерв. Тикы нюм’ Палестинaхана илена Нумгад ерменя ненэцие” ӈарка хэхэндо’ Ваалм’ нюбетахад ӈадимы ӈэва’ сер’ ӈа. (Мф 10:25; Мк 3:22; Лк 11:15) Га­ли­лея – Палестина’ ӈэрм’ няна ӈэда я. Ёнаре” по’ ямбан’ тикы ям’ ӈани я’ тер” таӈылмдамбавэдо’. Ӈадьбята таняна ӈани хэхэн’ пунрёда ӈани тэнзм’ мэта ӈока ӈэвы. Иудея’ тер” Галилея’ тер токалпасетвыдо’. Галилеяхана ӈэда Назаретм’ нюбета хардакохона Иисус ябтамбой хасаваӈэ хэбянда ӈэсонд’ илевы. Галилеяхана ӈока и’ хэбиле”мя серо ӈадимдевы. (Мф 4:15, Мк 1:9) Га­ли­лея то – Галилея яхана ӈэда ӈарка”я сэрцяда то, няданда Иордан яха ня”вота. Тикы тохона халя ӈока, тикы тохона сюдбя мерця” ӈэсь пэрӈа”, ӈадьбята ханяӈы” ямӈэ нюмдебавэдо’. Ӈани ханяӈы” Тивериада тоӈэ/ямӈэ, тамна ханяӈыдо’ Генисарет тоӈэ/ямӈэ нюмдебавэдо’. (Мф 4:18) Да­вид – Саул параӈода’ пуд Израиль’ нябимдей параӈодась. Израиль’ параӈодахат юнда сямянхат ӈарка параӈода. Тюку по” толыр’ пэва’ нерня ёнар” по’ пирка”на параӈодаӈэ хэвы. Давид Израильм’ сата параӈодадава яӈэ сертавэда. Янда сейӈэ Иерусалим’ таславы. Тикы серота хавна пыда сайнорць сававна 128 Вади” хамэди” Ва­ди” ха­мэ­ди” теневана ненэць’ ӈэвы, тадтикахад юнда ӈарка сава вадам’ хомбада ӈэвы. Невхы Ватохона ӈэда «Нумд’ ӈэда сёё» падвы” ӈобто’ пыда ӈэвы. Давид Нум’ ед’ тид” манзаравы, тикы’ е”эмня Нум’ нянда тарем’ ваторавы, пыда нюда тад нерня’ Израиль’ параӈодаӈэ тараӈгу”. Еврей” Нум’ Вади вадета” тарем’ сэвандавы”, сяхаӈгав’ хуна’ мальӈгана Мессия (грек’ вадавна Христос) ё” тер” параӈодаӈэ тараванда. Пыда Давидхад паӈгдёда ӈэӈгу. Ӈадьбято’ Иисусм’ тикы’ хавна Давид’ Хасава Нюӈэ нюмдебавэдо’. (Мф 22:42-45; Мк 2:25) Да­вид’ Ню (Сын Да­ви­дов) – тид” Давид параӈодахад паӈгдёда. Еврей” Христосм’ – Мессиям’ тарем’ нюмдебавы”. Пыдо’ тид” Давид параӈодахад паӈгдёваханда ӈули” пунрёвы”. Ӈадьбято’ тарем’ толабавэдо’. Ненэцие ӈэдаванзь Нум’ параӈодаӈэ тэравы. Израиль яхана пон’ ӈатевэдо’. (Мф 1:1; Мк 10:47) Да­ни­ил – Невхы Вато’ мальӈгы Нум’ Вади вадета. Даниил’ падвы падаркана ила’ мал’ нямна падвы ӈока, тарем’ пады: вэнзу” ныхы” Нумд’ пунрёда ненэцяӈга”на сайнорць пэӈгуд”, Нум’ сиддо’ таӈылмдаӈгу. Тикы падаркана ненэця’ ихиня хамэдава’ техэ сэвнда”ма ӈока. (Мф 24:15) Дид­рах­ма – ненэйхад сертавы сидя драхма’ мян грек’ еся, статир’ пеля. Сидя юдм’ потахад пясь, тикахад ӈарка хусувэй хасава, похона сидя драхмам’ Хэбидя Хардан’ ӈэва’ мирӈэ салдамбабата таравы. Ӈадьбята тикы Хэбидя Харад’ ӈэва’ мирм’ «дидрхмаӈэ» нюмдебавэдо’. Сидя драхма – сидя динарий’ мян. (Мф 17:24) Вади” хамэди” 129 Ди­на­рий – Рим параӈодадава’ ненэй еся. Ӈопой динарий – манзарана’ яля’ недбя, ӈопой драхма’ мян. (Мф 18:28; Лк 20:24) Драх­ма – ненэйхад сертавы грек’ еся, ӈопой динарий’ пир. Сидя драхма «дидрахмам’» нюбе”мы. Ӈопой «статир» тет драхма’ мян еся. (Мф 24:19; Лк 15:8-9) Ев­рей” – тикы ненэця” Иаковахад ӈадимы”. «Еврей”», «иудей”» вадаха’ хамэдабцоди’ ӈоб’ ня’ ӈаха’. Тарця” хараха”на «еврей”» вада хамэдабцода несэйрка, «еврей”» хамэдабцода ненэцие” тэнз. «Иудейхав”» хэбяхам’ пилюта”, хэхэн’ пунрёда”. (Мф 10:4; Ӈэд. 6:1) Ев­рей” ны­ла­на­ва яля (суб­бо­та) – еврей” хэбидя яля. Еврей” тэнз’ си”ив яля’ толырка”на сибимдей яля, Нумд’ тэравы яля. Моисей’ Ватохона тарця, тикы яля ӈарханда Нум’ ед’ ӈэбта тара. Тикы яля’ манзара ни серос”. Тикы яля’ еврей” туё”мандо’ е”эмня, Хэбидя Падарм’ толабавандо’ е”эмня ма”­ люӈгалава мякана ма”люрцеты”. Еврей” едэй ялядо’ хаерад’ падиркад пэӈга, ӈадьбято’ пыдо’ нянандо’ самлянзимдей яля’ (еврей” си”ив яля’ толырка”на матдомдэй яля’) хаерад’ падир’ пуд, еврей” ныланава яля’ хаерад’ падир’ нерцю’ манзара ни” серос”. Фарисей” Едэй Вато’ по” ёльцьӈгана серото’ сер’ еврей” ныланава яляхана ниня сертабавандидо’ серодо’ падвы”. Тикы серодо’ ватондо’ сер’ ӈэва’ е”эмня ёльце сырмы”. (Мф 12:1-5; Мк 1:21; Лк 4:16; Ин 5:9; Ӈэд 1:21) Едэй Ва­то (Но­вый За­вет) – Иисус’ сер’ Нум’ ненэцяӈг” ми”мы Вато. Невхы Ватон’ манэць, тикы 130 Вади” хамэди” Ва­ди” ха­мэ­ди” Вато сямян я’ тер’ е”эмня, хусувэй Иисус Христосан’ пунравы’ е”эмня таня. Тикы ватора”ма’ нямна, Иисус’ нямна падвы мале сян падар” ӈобтарем’ «Едэй Ватом’» нюбе”ӈа. (Мф 26:28; Евр 8:8) Ер­во­да мар” (пре­то­рия) – Рим параӈодадавахад ӈэдаравы ерв’ ервода мар”. Мале сян хардада ӈэвы. Тикы” поӈгана саю” мэлава, сяролава танявы. (Мф 27:27) Ер­во­да ӈам­дёсь’ я (прес­тол) – параӈода ӈэбта ӈод”, ӈани хибяри ӈарка ерв” ӈэбто’ ӈод” ервода мэта, параӈода ныхында, ӈарка ӈэванда манэ”лабт. «Вато’ Ларас», нябинзер’ хамэда, Нум’ Ерв’ мэта ӈамдёсь’ я. (Мф 5:34, 23:22) Иаков – Исаакаха’, Ревекаха’ нюдя ню. Иаков Исавм’ нюбета яхас” няхаданда хаця пуда соявы. Тарем’ ӈод” Нум’ Иаковм’ тэравы. Ӈадьбята Иаков ӈарка нюӈэ толёвы. Юкад вата сидя хасава нюхуданда еврей” юкад вата сидя паӈг ӈадимы. Нум’ Иаковм’ едэйвана «Израильӈэ» нюмдевэда, тамна тяха нюта ню” – еврей’ тэнзм’ мэта ненэця” «Израильм’» нюбе”ла”. Пуна тикы нювм’ ӈани ненэця” ӈод” нюбе”мэдо’. Иисус’ ӈэдаравы” ӈопойдо’ тикы нювм’ нюбе”мы. (Мф 1:2; 8:11) Иере­мия – тюку по”на” толыр’ пя”ма’ тэхэ сибимдей, матдомдэй юр” по’ мальӈгы илевы Нум’ Вади вадета. Тикы сэвнда”мита соходо’ тарця”: Израильм’ хэбяхыда хае хаё”мя, Израиль’ хэбяхыда нибта хае”, вад’ тованда вэва яля’ нямна ярмада. (Мф 2:17) Вади” хамэди” 131 Иисус – Нум’ Ню’ нюм’. Еврей’ вадавна «Иешуа». Хамэдита «Ӈэдаӈгода», няби хамэдита «Нумма” – маня” Ӈэдаӈгодава”». Ӈани пэрабцада тарця: Иисус Христос, Нум’ Ню, Ненэця’ Ню, Давид’ Ню. (Мф 1:21; Мк 1:1) Илия – Израиль’ ва”лёй Нум’ Вади вадета («3-эй Параӈодадавахана» ӈэда 17-ей пелян’, тамна тяха’ сыр”). Нум’ Падаркана тарем’ пады, пыда иленаӈэ нув’ ня’ ханавы ӈэвы. Ӈадьбято’ еврей” яӈор’ я’ ни’ тэвваханда пунрёвы” (Малахия’ падвы падарт’ сыр” – 4:5). Илия’ индадм’, ныхым’ мэць Хэхэдаӈгода Иоанн ненэцяӈг” вад’ тованда Иисусм’ ваде”манзь то. Илия вэнзу параӈода – Ахав’ ёльцьӈгана Нум’ Вади вадетаӈэ таравы. Нум’ Вади вадета Малахия’ вадавна Илия Иисус’ това’ нерцюна тобта тарась. (Мф 11:14; Мк 6:15) Иона – Нум’ Вади вадета. Невхы Ватохона ӈэда Иона’ падвы падар” Нум’ сита Ниневиян’ ӈэдара”ма’ нямна ӈа. Ниневия – Израиль’ тер таӈылмдамбада Ассирия параӈодадава’ няхатата ӈарка мар”. Иона Нум’ табекон’ нивы намд”, Ниневияхад няби я’ вэт’ и”мана хунота пявэда. Нумгав’ ӈанохонда сата мерцям’ ӈэдаравы, сюдбяко халям’ Ионам’ нихиманзь ӈэдаравы. Халя’ сёнзя’ мюня няхар” яля’ мэ”махаданда, халя сита тодвы. Тикавахад Иона Ниневиян’ хэвы. (Мф 12:39-41) Иосиф – 1. Иаков’ юкад вата сидя нюта ӈопойдо’; няданда Израиль’ ненэцие” сидя паӈг ӈадимэхэ’: Ефремха’ Манассияха’ (Ср. Ила’ 37-41). Пуна тикы нювм’ 132 Вади” хамэди” ӈока ненэць’ нюбе”мэда. (Ӈэд 7:9) 2. Иисусм’ соявы Мария’ вэсако. Та’ мальӈгы еврей” мэсыка”на сита Иисус’ нисяӈэ толабавы”. (Мф 1:16) 3. Аримафея’ тер Иосиф – серо тасламбади” мандалкад ӈэда, Иисусан’ пунравы сава илена ненэць’. Иисус’ пыхыдм’ лярць’ пяхад ха”авра”махадандо’ сюрмы, ти ӈэда. (Мф 27:57) Ирод ӈарка параӈода (Ирод Великий) – иудей” параӈода, тюку илӈгы по’ толыр’ пя”ма’ техэ 37-ей поход пясь 4-ей по’ ӈэсонд’ Палестина’ ӈардавна ерводавы. Иисус Христос’ соя”махад Вифлеемхана соявы хасава ӈацекы хадаванзь табеком’ ӈэдаравы, ти ӈэда. (Мф 2:1-3) Ирод Антипа – Ирод ӈарка параӈода’ хасава ню. Тюку илӈгы по’ толыр’ пя”ма’ техэ 4-ей поход хана тюку илӈгы по’ 39-ей по’ ӈэсонд’ Галилея яхана, Перея яхана параӈодаӈэ таравы. Хэхэдаӈгода Иоанн сита папанда нехэна тэри ватоси” илеванда е”эмня тэдормы. Ӈадьбята Ирод сита сяра, тадтикахад хада табековы. Пыда пон’ нись мы” Христосм’ судебава’ мальӈгана хомбавэда. (Мф 14:1; Мк 6:14) Исаак – Авраамха’ Сарраха’ хасава ню, Исавха’ Иаковха’ нися, еврей” нися’ нися. (Мф 1:2; Мк 12:26; Ӈэд 7:8) Исаия – Невхы Ватохона сямянхат юнда ядэрта Нум’ Вади вадета, тюку илӈгы по’ толыр’ пя”ма техэ сидндетимдей юр” по’ мальӈгана илевы. Иисус Христос’ я’ ниня соявахад си”ив юркад вата по’ тяхана Иисус Христос’ илӈгана ӈэванда серо” нямна сэвнда лаханавы. (Мф 3:3; Мк 1:2) Вади” хамэди” 133 Иудей” – ӈули” нюрте”э’ Иуда’ паӈгхад ӈэда ненэцие тарем’ нюмдебавы”. Тикы ненэця” Иаков’ ӈоб” хасава нюхуд – Иудахад ӈэвы”. Едэй Вато’ ёльцьӈгана хусувэй еврейм’ тарем’ нюмдебиць. Иоанн’ падвы Маймбабцо Юнхана «иудейӈэ» еврей’ тэнзм’ мэти” ерво тарем’ нюмдеби”. (Мф 28:15; Ин 5:18) Иудея – Палестина’ ядембадаюм’ няӈы пеляда. Тикы ям’ Иуда’ нюмна нюмдевэдо’. Израиль яхана илени” ханяӈы” ненэця” Иудахад паӈгды”. (Мф 3:5; Мк 1:5) Ладан – тырабтавы, ӈояк хомбада пя’ хадэ”. Парадаб” ё”йда якэда ӈадиберӈа. Ладан’ якэм’ мэ”ма Хэбидя Мякана, тад пуна Иерусалим’ Хэбидя Хардахана ханондава’ тэнз ӈэвы. Тарця ё”йда хадэсо” ӈани нюмдо’ – фимиам. (Мф 2:11; Ӈад 18:13) Лярць’ пя (крест) – Иисус Христос’ илева’ мальӈгана Рим параӈодадава’ яхана ватом’ мадабавы сямянхат вэнзу ненэцие хадабава’ е”эмня мэта ӈамгэри ӈэвы. Тикы ян’ палмы ӈарка”я пя ӈэвы. Ермнанда няр ӈэда пяда танявы, ӈобнзер’ тикы пяха’ лярциневэхэ’. Судевым’ лярць’ пян’ маномбавэдо’, ханяӈэхэ”на тикы пян’ тебарпавэдо’. Тикахана маяндорць янамбовна хаванзь хаебавэдо’. Тарця судеӈгова сямянхат пилкабтада сядм’ хадабада танараӈгова ӈэвы. Тикы маяндорць яханда ненэць’ вад’ ӈыдёванзь пямда харта минребта таравы. Вада’ хара «хари” лярць’ пям’ минева» тюку серкад ӈадимы. Иисусм’ ӈыда”ма’ пуд тикы судеӈгова пя Иусус’ сер’ ханяцей’ ила’ ненадумда”маӈэ, ӈэдаӈгова’ ненадумда”маӈэ хая. (Мф 10:38; Мк 15:13) 134 Вади” хамэди” Маймбабцо Юн (Евангелие) – тикы юн Ӈэдаӈгода Иисус Христос’ нямна ӈа, ханзер” сояса, ханзер” манзараса, ханзер” ненэцие тохоламбасада, ханзер” яӈгумза, тадтикахад ханзер” яӈор’ илесь”, тикы’ нямна ӈа. Тад пуна мале сян по хэ”мяхат Иисус’ ила’ нямна ӈэда тет падарм’ «Маймбабцо Юнӈэ» нюмдеба пядо’. (Мф 4:23; Мк 1:1; Ӈэд 15:7) Малсяда ил’ (жизнь вечная) – Едэй Ватохона пили” я’ ниня сававна илева’ нямна ни паду”. Едэй Ватохона Нувм’ няд”мяць маянзяда сомбой ила’ нямна пады. Тикы ил’ едэй я’ тир’ ниня ӈэӈгу. Тарця илӈгав Нумд’ пунрёдахаваха”на я’ ниня мэнахандо’, тамна я’ ниня хавандо’ нерня пэӈга. Ӈули” пуданахавахана Нум’ Нянда пунрёдаха” иландо’ я’ ниня суса”махад малсяда илам’ мита. (Мф 19:16; Мк 10:17) Мария – 1. Иисус’ небя. Пирибтя ӈэванда мальӈгана Иосифхана хаюпавамда тасла”махад, нув’ юне ядэлани” ӈарка – Гавриилхад тарця юнм’ намда: Иисусӈэ нюмдеванда хасава нюм’ вад’ хованда. Иосифхав Мариям’ хэвняд нюм’ ховандаӈэ таславы ӈэб”, ненэця” Мариям’ хадаӈгудонзь. Марияхав тидпой” Нум’ вато’ сер’ ӈэвысь. Иисус’ я’ ниня илева’ ямбан’ Мария ӈоб’ Нянанда мэсетвы. Иисус’ яӈгума’ мальӈгана, Мария лярць’ Пянда хэвхана мэвы. Едэй Вато’ мальӈгана тикы нювм’ мэта” не” ӈани’ танявы”. (Мф 13:55) 2. Марфаха’ Лазарьха’ не ня. (Ин 11:1) 3. Магдала’ тер Мария. Иисус’ няданда си”ив ӈылекам’ питаро”махад, пыда Нянда пунра, Вади” хамэди” 135 Тохолирмнанда илелмы”. (Мф 27:56) 4. Иаковха’ Иосифха’ небя. (Мф 27:56) Ма”люӈгалава мя” (синагога) – еврей” туё”ма’ е”эмня, Хэбидя Падарм’ толабава’ е”эмня, хэбидя серо” нямна ӈэда иринато’ ватом’ тохоламбавандо’ е”эмня ӈобнзер’ ма”люрма мя”. Тарем’ ма”люрмандо’ ёльцьӈгана ма”люӈгалава мякана тэри тарця ненэцяӈгарт Хэбидя Падар’ пелям’ толаба пир”мэда. Тикы’ пуд толавэмда нита ня’ тасламбавэдо’, нида тикы вадаха” тохоламба пир”мыда. Хэбидя Хардахад манэць ма”люӈгалава мякана ханм’ нивы” тэврамбю”. Иудей” илесь’ хусувэй хардахана ӈоб’ мян’ ма”люӈгалава мякав таня пэрмы. (Мф 4:23; Мк 1:21) Моисей – Израиль’ ӈарка Нум’ Вади вадета. Нум’ Израиль я’ тер” ненэцие Египет параӈодадава яхад ханаванда мальӈгана Моисей тикы ненэцие” ӈэвандо’ ниня мэна ервӈэ тарась. Сиддо’ вэӈго явна ӈоб’ минресь Нум’ Моисеян’ еврей” нёдаванда Ватом’ ми”ӈась. Тикы Вато Нум’ Падаркана самляӈг падаркана ӈа. Пыдо’ нюбедо’ Моисей’ падар”, ханяӈэхэ”на Моисей’ Ватоӈэ нюмдебидо’. Иудей” Моисейм’ пунрабцода ӈарка валёй тохоламбадаӈэ толабавэдо’. (Мф 8:4; Мк 1:44) Ненадо сер” (знамение) – Нум’ ненадумд”ӈэ ӈадимдембада, Иисус Христос’ сер’ ӈока ненадом’ ӈадимдевы. (Мф 12:38-39) Ненэця’ Ню (Сын Человеческий) – ӈули” нюрте”э’ еврей’ вада’ харахана тикы вада тэри «ненэцянзь». Нум’ Вади вадета Даниил тарем’ вад’ тованда 136 Вади” хамэди” Параӈодам’ нюмдебавы. Тикы Параӈодам’ Нум’ хусувэй я’ тер” ненэцие” параӈодаӈэ сертаӈгуда. (Дан 7:13-14) Ханяӈэхэ”на Иисус Харта Пыхыдамда тарем’ нюмдебавы. Ненэцие ӈэдаванзь Нум’ Нися ӈэдаравы. (Мф 8:20; Мк 2:10) Нива ӈавормам’ мэ”ма (пост) – Нум’ Падар’ мальӈгы похо”на, тикы вада’ харахана, ӈамгэхэв пират (ӈопой яля ӈэбта ӈод”), ненэця’ нива ӈавормам’, нива идармам’ тарем’ нюмдебавы. Тарем’ ненэць’ индя ядан’ Нумгана мэвамда манэ”лабтамбавы, Нум’ сита сялилма’ е”эмня, хэбяхахад сита ӈэдава’ е”эмня Нумд’ хынумдавы. Иудей”, ханяӈы яляхана нива ӈавормам’ мал’ ӈокхандо’ мэпато’ таравы. Тарем’ хусувэй похона мэта «Сялилма яляхана», хусувэй еврей, хэбяхыда Нум’ ха”аврава’ е”эмня хынумдавы. Ханяӈы” иудей”, неноховавна фарисей”, тамна тикыхыд ваць нива ӈавормам’ мэцетвы”. Нумд’ пунрёда ненэця” ӈод” ӈамгэхэв ненадо сер’ е”эмня, ӈобкана туёць таславы яляха”на нива ӈавормам’ мэць пир”мэдо’. (Мф 4:2; Лк 18:12; Ӈэд 13:2-3) Ниня тораӈгана мерё (проказа) – Нум’ Падаркана хусувэй палаӈгана ӈаян’ ӈадиберти мерю тарем’ нюмдебидо’. Невхы Ватохона тарем’ таславэдо’: тарця хабцяӈгана хаӈгурта” – ся”мэй”. Ненэцие” мандалкад сиддо’ питарпавы”. Сензӈэ хэ”мямдо’ ханондана’ манэсо”марихид пуня’ ненэцие” мандалт’ ня”марпавыдо’. (Мф 8:34; Мк 1:42; Лк 5:12-13) Нися (Отец) – Нум’ ня’ поёди’ манэць, Иисус Христос Нувм’ «Нисяданда» нюмдебида. Невхы Ватохона Вади” хамэди” 137 ӈэда Нум’ Вади вадети” сер’, Иисус Христос Нумд’ пунрёди Нувм’ нисядандо’ пэрць тохоламбидась: Нумд’ пунрёдахав” Нувм’ я’ тиӈгы ӈарктариӈэ нидо’ пэр”, хусувэхэ”на сиддо’ нядаванзь хамэдёда, сиддо’ сянда нисядандо’ пэрӈадо’. (Мф 5:48; Лк 22:29) Ной – Нум’ невхы похо”на хэбяхасавэй я’ тир’ ний ненэцие танараван’ харбилавыда. Нум’ тид” иленя Нойрим’ мяд’ терсавэй’ иле ва”лавы. Ной Нум’ табековна ӈарка”я ӈаном’ мивы. Мяд’ терсавэй’ ӈанонда мю’ тю”мяхаданда, хавнана сарё пэвы”, ӈарка и” товы. Ной’ мяд’ терли” иле вадумы”, едэй ненэцие” ил’ нядандо’ пэвы” (Ила 6-9). (Мф 24:37-38) Нув’ юне ялэлана (ангел) – Нум’ вато’ сер’ ненэцие нядабава’ е”эмня Нум’ манзаранамда ӈэдарамби. Тикы нумгад ӈэда юне ненэцяӈг” тэвраванзь ян’ турта. Юнди’ ядэрта нув’ юне ядэланаха’ Нум’ Падаркана нюбеди’ тарця – Михаил, Гавриил. Ханяӈы нув’ юне ядэлани” пеля сяхаӈгав’ Нумд’ саюдавы”, Нум’ мунд’ нивы” инзеле”, Ӈам’ нядаба пявы”. Тикы нув’ юне ядэлани «мо”навэӈэ» нюмдебавыдо’. (Мф 1:20; Мк 1:2) Нум’ (Бог) – ялнда ӈопой, сёнзяда лата, я”амнада яӈгу. Тюку я’ тирм’ сертавы, тюку я’ тир’ Ерв. Тюку я’ тир’ ниня Нум’ Харта сава серода сертаба, ныхыри’ ниня ӈадимдембада ватомда няд”мяць манзара. Тикы ватохонда хусувэй ӈамгэ табӈга. Ненэцие” е”эмня сава серо сертабаванда няю’ Нум’ хусувэхэд харто’ сейхадандо’ миндя мэнебцом’, Сита ӈарцу”мам’ ӈате. (Мф 1:23; Мк 1:1; Ин 1:1) 138 Вади” хамэди” Нум’ Вади вадета (пророк) – Нум’ ватомда ненэцяӈг” тэврамбаванда е”эмня тэравы ненэць’. Нум’ Вади вадета” Хэбидя Индадм’ няд”мяць ненэцяӈг” вад’ ӈадиманда серори нивы” манэ”лабтамбю”. Тикы’ хавна пыдо’ ненэцие” вэва ӈэби маниевыдо’, сиддо’ тидхалембавы”, ненэцие” хэбяхыдо’ хае”мяхадандо’ Нумд’ тось табэдамбавыдо’. Иисус сояванда нерня Нум’ Вади вадета” вад’ я’ тирт’ Христос’ товам’ ваде”мы”. Невхы Ватохона мале ӈока Нум’ Вади вадета’ нямна пады, тикы падаркана пыдо’ сэванда”мидо’ пады”; Невхы Вато’ ханяӈы падродо’ пыдо’ нюбедо’ мэ”ӈа”. Едэй Ватохона ӈобтарем’ Нум’ Вади вадета” таня” – тикы пунрёда” Хэбидя Индадм’ няд”мяць лаханакурӈа”, тадтикахад ненэцяӈг” Нум’ няндо’ манэ”лабтавы манэ”лабтамби”. (Мф 1:22; Мк 1:2; Лк 1:70; Ин 1:21) Нум’ Ерв (Господь) – Моисеян’, тадтикахад Израиль’ тер” ненэцяӈг” тикы Нювм’ мэць Нум’ ӈадимы (Еги 3:14-15), та’ ед’ хэтырта пунда яӈгу. Ерв вада ханяӈэхэ”на ӈарка ненэцяӈг”, ерв ненэцяӈг” лаханаб”, няндо’ мэта вада. Невхы Ватохона Нум’ нюмда хэтыбада нивы ӈа”. Нувм’ Нум’ Ервӈэ ваде”мэдо’. Едэй Ватохона Нум’ Ервӈэ Нисямда тарем’ нюмдеби”ма, Нюмда ӈани’ тарем’ нюмдеби”ма. (Мф 1:22; Мк 1:3) Нум’ нерцирма (гнев Божий) – тикы вада’ хара Нум’ сёнзянда ненэця’ тотрев’ ханзерли” хан”мам’ ни вадес”. Нумгав’ ненэця’ хэбяхам’, сямян вэва серо сертабавам’ волтамби. Ненэцям’ вэванда нид Вади” хамэди” 139 Нум’ танараӈгуда. Хэбяхам’ сертавы” ибето’ ядэла, несэймандо’ е”эмня тарем’ мэӈгуда. Хусувэй ненэць’ хэбяхасавэй’ ӈэванда нид Нум’ вэва сэван’ ха”амӈгу”. (Мф 3:7; Рим 12:19; Еф 2:3) Нум’ Ню (Сын Божий) – тикы вада’ хара Иисус Христос Нум’ Нисянда ня’ поёди’ вадета вада. Тикы’ хавна ӈани ӈопой хамэдита тарця, Иисус я’ тир’ ниня Нисянда хурка ӈэвам’ ненэцяӈг” манэ”лабтамби. Тикы’ хавна хусувэй хибя” Нумд’ пунрёда”, Нувм’ Нисядандо’ пэртя”, Нувм’ мэнена”, Серта сер’ ӈэда” Нум’ ню”ӈэ ӈэсь пир”ӈадо’. (Мф 4:3; Мк 1:1; Ин 11:4) Нум’ Параӈодадава (Царство Божие) – Тикы вада’ хара Нум’ ненэцие” ня’ поёдо’ хурка ӈэвам’ манэ”лабтамби, тадтикахад ханзер” ненэцие” Нувм’ Параӈодадандо’ пэрмамдо’, ханзер” Сита няд”мяць ӈобнзер’ ӈэвам’ манэ”лабтамби. «Нум’ Параӈодадава» ян’ Иисус’ Нябимдей’ Това’ пуд техэ малханда тута: Нум’ ненэцие” тяханяӈы саю” хадавы” ӈэӈгу”, ӈахат я’ тир тэмзаӈгу, едэй я’ тир ӈадимда. Тадтикахад хусувэй ӈамгэ ӈобнзер’ ӈэӈгу, ӈамгэхэрт вэва яӈгуда. «Нум’ Параӈодадава» тад товандари ӈамгэ ни ӈа”, теда’ лахана ханяна ненэця” Нум’ вато’ сер’ ӈэбто’, тадтикахад нидо’ сямбато’ тикахана мале Пыда таня. Иисус Христос, Хэхэдаӈгода Иоанн, тадтикахад, Иисус’ ӈэдаравы” «Нум’ Параӈодадава’» нямна ненэцяӈг” лаханавы”. (Мф 6:33; Мк 1:15) Нюм’ (имя) – Нум’ Падар’ мальӈгы похо”на, нюм’ ненэцянда хибя ӈэвам’ манэ”лабтамбавы. Иисус’ тохоламбада” «Христос’ нюмгана» серо пэрпато’, 140 Вади” хамэди” Христос’ ватом’ мэць, Христос’ ныхым’ мэць серо пэрӈа”. (Мф 1:21, 10:22) Ня”/няс” (братья) – Нумд’ пунрёда” помнандо’ нидо’ тарем’ нюмдебасеты”. Тикаханандо’ ӈопой Нум’ Нисяндо’ ӈэвам’, ӈопой мяд’ терӈэ нидо’ сянзь, нидо’ нядаба илевамдо’ ненадомдаби”. (Мф 12:46-50; 1 Кор 6:5-6) Ӈа (диавол) – невхы грек’ вадахана хамэдита «сияк, не”эльтик». Вэнзу инд’ ерв, Нувм’ пяӈгуй. Нум’ Падаркана нюбеда хуркари” – Сатана, Веельзевул, сияк. Ӈадимдеӈго”ма падаркана тарем’ пады: сяхаӈгав’ Сатана пили” таӈылмдавы ӈэӈгу, хадавы ӈэӈгу. (Мф 4:1; Лк 4:2; Ӈад 20:1) Ӈани тэнзм’ мэта ненэць’ (язычник) – та’ мальӈгана еврей” тэнзри” Нумд’ пунрёвы”. Тад ӈани” ненэцие” тэнзхав” ӈани хэхэхэ” туё”мы”. Ӈани хэхэхэ” пунрёди «ӈани тэнз ненэцяӈэ» пэрцетыдо’. (Мф 5:47; Рим 3:29) Ӈарка ханондана (первосвященник) – тикы еврей” ханондани” ӈэвахана мэнадо’. Пыдарида яӈга таславы ханяӈы хано Нумд’ тэврамбаванда е”эмня Хэбидя Хардахана ӈэда сямянхат хэбидя ян’ тюсь пир”ӈадась. Тикы нюмгана пыдарида сита тарем’ нивы” нюмдебю”. Вададо’ ныхыта, ӈарка ханондани” мандалм’ ӈани’ тарем’ нюмдебавыдо’. Иисус’ илева’ мальӈгана пыдо’ мал’ тэти”-ерво” мяд’ терхат ӈадимы”. (Мф 26:3; Мк 2:26) Ӈаркта (пресвитер) – еврей” ила’ минадм’ теневана ӈармы ненэць’. Невхы Христос’ тохолирм’ нёдани” мандалка”на Нум’ ет’ ненэцие нерня’ минреванзь Вади” хамэди” 141 пэрти манзаи пэрмы”. Ӈобарка’ тикы мандалкана мале сян ӈаркта ӈэсь пэрмы. Ӈаркти” манзаидо’ Хэбидя Индадм’ няд”мяць сававна пэрмандо’ е”эмня Ӈэдаравы” ӈудидо’ ӈаркти” ӈэв” ни’ пэрцетвы”. (Мф 15:2; Мк 7:3; Лк 7:34 Ин 8:9; Ӈэд 1:17) Ӈу­ди не­нэ­ця’ ӈэ­ва’ ни’ мэ­ва (воз­ло­же­ние рук) – Нумд’ пунрёди” мэта мэсы”; ненэцие” мандал’ ервота ӈудида ненэця’ ӈэва’ ни’ мэхэя, Нумд’ хынумдавы. Тикы ненэцянд’ Нумгад Хэбидя Индад’ ха”амва’ е”эмня тарем’ туё”мы”, хабцяӈота хэбя’ е”эмня хынумдавы”, тадтикахад Хэбидя Индкад ӈэди мутри серо пир”ма’ нямна туё”мы”. Таремли ненэцям’ ненадо манзаян’ ӈабта пир”мэдо’. (Мф 9:18; Мк 6:5; Ӈэд 8:17) Ӈы­ле­ка (бес) – ненэця’ сёнзя’ мю’ пакалкая, ненэцям’ вэва’ няю’ табэдамбада. Ӈылеки” ерв – Сатана. Ненэця” сиддо’ пилюцетвы”. Хуркавна ӈод” сямянхат ныхытахав Нум’, Нум’ ныхыхына Иисус ненэцяӈгат ӈылекы питарпавыда. Тикы’ хавна Тохоламбадахата ӈылекы пидеба ныхыдамдо’ ми”мы. (Мф 7:22; Мк 1:34; Лк 4:33) Ӈэ­ва’ мирм’ ма”­ла­мба­да” (мы­та­ри) – Рим параӈодадава’ е”эмня еврейхат ӈэва’ мирм’ ма”ламбавы”. Ӈэва’ мир”ӈэ таславы есяхат тамна ӈокавна есь ма”ламбавандо’ сер’ ватавна ма”ламбавы есяхат талэрцетвы”. Тарем’ ӈэвандо’ нид ненэця” сиддо’ сэхэдаць. (Мф 5:46; Мк 12:14) Ӈэ­да­ра­вы (Апос­тол) – тикы вада невхы грек’ вадахад ӈа. Юнм’ хэтувнзь ӈэдаравы ненэць’. Едэй Ватохона хамэдита тарця – Иисус’ тэравы, Маймбабцо Юнм’ 142 Вади” хамэди” ваде”манзь ӈэдаравы. «Ӈэдаравым’» нюбета’ минрена манзаяда саӈгово”мы, хуркавна ӈод” тарця нювм’ нюбець ӈули” сава ӈэвы: тарем’ тасла Иисус Христос Нув’ Параӈода ӈэб”нанда, тиканда Ӈэдаравэхэвда Няданда ӈэда я’ ниня манзарана ӈэ”нив’. Нюрте”э’ тикы нювм’ мэтахав” Няданда хахаяда Иисус’ тохоламбада юкад вата сидя ненэць’, я’ ниня Илеванда мальӈгана Нянанда ядэрмы”. Тикы” пуд харта пыхыдамда тарем’ Павел нюмдеба пяда. Иисус’ яӈгуво”махаданда, яӈор’ иле”мяхаданда Павелм’ тарем’ манзараванзь хамэда. Маймбабцо Юнм’ ненэцяӈг” тэврамбада” пыхыдадо’ ӈани’ тарем’ нюмдебавыдо’. Ӈобто’ Варнава ӈэвы. (Мф 10:2; Мк 3:14; Гал 1:11-19) Ӈэ­да­ра­вы Иоанн (Иоанн Апос­тол) – Зеведей’ ню, Ӈэдаравы Иаков’ ня, Христос’ юкад вата сидя тохоламбади” ӈопойдо’, Христос’ сянда тохоламбада ӈэвы. Пыда падвыда: «Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн», няхар” юн’ падар”, «Ӈадимде”мя». Тикы нювм’ ӈани ненэця” ӈобтарем’ нюбе”ӈадо’. Ӈопойдо’ Хэхэдаӈгода Иоанн. (Мф 4:21-22) Осан­на – арам’ вада (невхы ервей’ вада) Нувм’ савуць мэта вада. Хамэдита тарця: «Сидна” ӈэда”». (Мф 21:9; Мк 11:9) Пас­ха – арам’ вада. Сямянхат ӈарка еврей” нара’ мэта хэбидя ялядо’. Тикы ялядо’ сяхаӈгав’ Египет’ параӈода’ ӈудахад хэвандо’ няю’ мэта ялядо’. Ӈавна Израиль’ тиӈгыхыд еврей”, ӈани хуркари тэнзм’ мэта ненэця” Пасхам’ мэп”нандо’ Нумд’ туё”манзь Иерусалим март’ турцеты”. Пасха’ пуд таминда Вади” хамэди” 143 Тимд”масяда Нянь’ хэбидя яля пэӈгвы. Тикы ялям’ си”ив яля’ мэ”мыдо’. Наӈэдя си”ив яля’ еврей” тимд”маси” ябцвы нянёри ӈавормы”. Едэй Ватохона Пасхаха’, Тимд”масяда Нянь’ хэбидя яляха’ ӈопой хэбидя яляӈэ толыхи’. Тикы яляха”на Иисус Христос ӈыда”махадандо’ яӈор’ илевы”. Ӈадьбята Пасха Нумд’ пунрёди” сямянхат ӈарка хэбидя ялядандо’ толы, тикы яля Иисус’ яӈор’ иле”мя’ хэбидя яляӈэ хая. Тикы’ хавна «Пасха» вадавна Нумд’ ӈэда Пасха’ ханм’ – ху’ суюм’ ӈани’ тарем’ нюмдебавы”. (Мф 26:2; Мк 14:1; Лк 2:41) Пон­тий Пи­лат – Иисусм’ лярць’ пян’ тебара”ма похо”на (тюку илӈгы по’ толырка”на 26-36 по’ ӈэсонд’) Рим параӈодадавахад Иудея ян’ ӈэдаравы ерв. Та’ мальӈгана Иудея яхана сямян сер” мал’ пыдрида ӈудахананда ӈэвы, ӈобкарт ненэцям’ хадава вато пыда ваданда ха”мувдавэй’ нивы серос”. Ӈабцакавата пыда еврей” ӈэвахана мэни” ня’ поёдо’ вырка”лёвы”. Тарем’ ӈод” Пилат ханяӈэхэ”на ненэцие манзадавоӈгад ватондо’ сер’ ӈэбта таравы. (Мф 27:2; Мк 15:1; Лк 3:1) Пун­рё­ва (ве­ра) – Нумд’ пунрёва, Пыда ватора”мита та’ ха”маван’ енава, хусувэй серкана Ватовнанда илева. Едэй Ватохона ӈаркада – Иисус Христос’ Нум’ Ерв ӈэван’, Ӈэдаӈгода ӈэван’ пунрёва. (Мф 8:26, Евр 11) Рав­ви (арам.), рав­ву­ни (евр.) – тид” ӈэда хамэдита «мань ӈарктами». Тикы’ хавна тарем’ ненэцие хэбидя серк” тохоламбадаха” лаханасетвы”. (Мф 23:7; Мк 9:5: Ин 1:38) 144 Вади” хамэди” Ра­хиль – еврей” нисянато’ нися’ – Иаков’ сянда нябимдей пухуцяда, нюрте”эда Лия ӈэвы. Рахиль’ нюм’ еврей” небянато’ ӈобнзер’ нюмдо’. (Мф 2:18) Рим’ ӈар­ка па­ра­ӈо­да (ке­сарь) – Рим параӈодадава’ ӈэвахана мэна сямян ӈарка параӈода. Муӈгнанда мэнида” : я’ ӈаркта” ӈэдакы”, параӈода” ӈэдакы”, нюдямбой я’ ерв” ӈэдакы” – Пилатха’ Иродха’ то”­ лаха ерв. Тикы’ то”лаха ерв «Юлий Цезарь’» нюмгад кесарьӈэ нюмдеба пявыдо’. (Мф 22:17-21) Са­ва ва­ди мэ”­ма (бла­гос­ло­ве­ние) – тикы вада’ мале сян хамэдита: 1) Нум’ ненэцянд’ ӈуда’ терӈэ сямян савам’ тамбава. 2) Хибяри, ӈани нянда Нумгад сава ӈуда’ терм’ ня”мава’ е”эмня Нумд’ хынумдава. 3) Нумгад сямян сава ӈуда’ терм’ ня”мавы ненэця’ Нувм’ саву”ма. Тикы вада’ хамэдидо’ ӈани тэнз” вадаха” тэврамбабато’ ӈани несэй вади мэцеты”. (Мф 21:9; Рим 12:14; Евр 6:14) Сад­ду­кей” – Едэй Вато’ мальӈгана сидя ӈарка Нумд’ пунрёда’ мандалкад нябиюм’ мандалм’ тарем’ нюмдебавы”. Нябиюм’ мандалкав фарисей” ӈэвы”. Саддукей” поӈгана серо тасламбада”, ӈарка Нумд’ ханондана”, сиддо’ хахаялтембада” мэвы”. Фарисей” тотрев’ Моисей Ватом’ сатавна нёдавэдо’. Тарем’ ӈэбто’ ӈод”, фарисейхат яӈга, нув’ юне ядэланан’, ӈылека’ таняван’, яӈгумы’ илело”ман’ нивы” пунрю”. Падвы Хэбидя Падарлим’ нёраку” нёдавы”. (Мф 3:7; Мк 12:18; Лк 20:27) Са­ма­рия’ тер” – Иисус’ я’ ниня илеванда мальӈгана Самария’ яхана илевы ненэця”. Самария’ тер” Вади” хамэди” 145 иудей” тотрев’ Моисей’ Ватом’ нёдавы”. Ханяӈэхэбидо’ Иерусалимхана Нумд’ нивы” туёс”, Гаризимам’ нюбета хойхана ӈэда сямян ӈарка хэбидя яхандо’ туёманзь ханмы”. Иудейха’, Самария’ терха’ ӈобня’ нивэхэ’ нят”, ниди’ ненэся пунрёбцоход хэвня’ хэвыӈэ толабавыди’. (Мф 10:5; Ин 4:9) Се­ро тас­лам­ба­ди” ман­дал” (си­нед­ри­он) – сямянхат ӈарка Нумд’ пунрёди” иудей” серо тасламбади” мандал”. Тикы мандалкана си”ив ю” ненэць’ ӈэвы; ханондана”, Моисей’ Ватом’ теневана”, тадтикахад хуркари” ненэцие” ӈаркта”. Помнандо’ хэбидя серо” хавна хуркари” серо тасламбавы”; тикы мандал” Рим’ параӈодадава’ ервха” иудей” серо манэ”лабтамбавы, тикы’ хавна тикы мандал” суд’ ӈэваӈэ таравы. Едэй Вато’ мальӈгана пыдо’ ня”мавы серодо’ Рим’ параӈодадава’ ерв” таслабто’ таравы. (Мф 5:22; Мк 14:55) Си­он – Иерусалим марад’ ӈэсь’ мале сян хой” ӈопойндо’ нюм’. Ӈадьбята ханяӈэхэна Иерусалимам’ Сионӈэ нюмдебидо’. Тикы’ хавна нув’ няӈы Иерусалим Сионӈэ толы. Тикы маркана тид” ӈэда” малсяда илӈгана Нувм’ няць илеванда”. (Мф 21:5; Евр 12:22) Смир­на – мирета, ё”йда юр”, ядембада яхана вадёдана ӈамдэд’ хадэкад сертабада. Тикы едясялмдембада пардонаӈэ мэцетыдо’, хальмерм’ сюрма’ нерня хальмерм’ пэбта”ми масарпа мэцетыдо’. Нюдя Азия’ няна ӈэда ӈарка ту ӈано’ нулӈгалава тэмдорць’ харад ӈобтарем’ «Смирна’» нювм’ мэ”ӈа. (Мф 2:11; Ин 19:39) Со­ло­мон – Давид’ ню, Давид параӈода’ пуд Израиль’ параӈодаӈэ таравы (тюку илӈгы по” толыр’ техэ 146 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди” 10-ей юр” по’ ма­ль­ӈга­на). Со­ло­мон ӈу­ли” иӈу­до”­мы, пы­да па­ра­ӈо­да­ӈэ та­ра­бта, Из­ра­иль ӈу­ли” са­ва илева­нда па­ӈо ӈэ­вы. Со­ло­мон Иеру­са­лим­ха­на нюр­те”э’ Хэ­би­дя Ха­радм’ сер­та­вы. Ти­кы’ нер­ня Из­ра­иль’ тер” Хэ­би­дя Мяд’ хэв­ха­на ту­ё­цет­вы”. Со­ло­мон Нев­хы Ва­то­хо­на ӈэ­да ма­ле сян па­дарм’ пад­вы: «Иӈу­до­та ва­да’ ха­ри», «Нум’ Ва­ди мин­ре­ни», «Со­ло­мон’ сё­хот сём’». (Мф 12:42) Су­деӈ­го­ва яля /пу­да­на яля (суд­ный день/пос­лед­ний день) – тю­ку ил’ су­са­ва’ яля­да. Ха­ня­ӈы” ев­рей” ӈа­хат ха­вы не­нэ­цие” яӈор’ иле­ван’ пун­рё­вы”. Пыдо’ ихи­нян­до’ ху­су­вэй не­нэць’ хан­зер” иле”­мям­да ва­де”­ма’ е”эм­ня Нум’ сят’ нул­ты”. Едэй Ва­то­хо­на ӈа­ни’ та­рем’ па­ды, ӈо­пой ӈоб­карт’ не­нэць’ ти­кы яля­ха­на хар­та сер­ка”­на­та пы­хы­да­мда ни­да ӈэ­даӈгу”. Иисусм’ хан­ӈэ мэць пы­хы­да­мда ӈэ­да пир­та­да. (Мф 11:22; Ин 6:39-40) Тид” ӈэ­ва (пра­вед­ность) – Нум’ тид” ӈа. Ся­мян Пы­да cер­та – не­нэ­ся, яв­нан­да ӈа. Едэй Ва­то­вна, Нум’ не­нэ­ця­ӈгад хэ­бя­хы­да ха”­ав­ра”­ма­ри­хид ненэць’ не­нэй­ва­на тид” ӈэ­да­ӈэ хан­да. Нум’ ти­ка­ха­на Хар­та тид” ӈэ­ва­мда не­нэ­цянд’ ми­та. Ти­кы ха­мэ­ди­та тар­ця: хэ­бя­ха­са­вэйм’ хэ­бя­ха­ся­да­ӈэ то­ла­ва. Не­нэць’, Нум’ ва­то’ сер’ ӈэ­ва­нда е”эм­ня, хар­та ӈод” ил­ӈ­га­нан­да ху­су­вэ­хэ­на тид” иле­ван’ ла­дар­па­та та­ра. (Мф 3:15; Лк 1:75; Ин 16:8) Тим­деӈ­гось’ (зак­вас­ка) – ху­сам’ по­саб­там­ба мэ­та. Нев­хы по­хо”­на тим­де­вы ху­сам’ тя­нё­ков­на ва”­ла­ба­вэ­до’, ӈа­ни ху­сам’ сер­таб­то’ мер” по­са­ван­да е”эм­ня, ти­кым’ Ва­ди” ха­мэ­ди” 147 мэ­мэ­до’. Тад ӈо” Иудей”, Пас­ха хэ­би­дя яля’ нер­ня ӈа­хат тим­деӈ­го­сье­до’ ха­е­ба­ва’ мэ­сы­то’ та­ня­вы, ти­кы хэ­би­дя яля­ха­на тим­де­ӈо­сян­зя­да няньм’ яб­цы­ба­вы”. Ха­ра явна ла­ха­на, тим­де­ӈго­сь­ӈэ не­нэ­цям’ ӈэб­та ӈод”, не­нэ­цие” ман­далм’ ӈэб­та ӈод” вом­да­ба­да то­хо­ламба­вам’ нюм­де­би. (Мф 13:33, 16:6-12) То­хо­лам­ба­да (уче­ник) – Едэй Ва­то­хо­на Иисус Хрис­тос’ то­хо­лам­ба­ди, То­хо­лир­м­нан­да иле­ни та­рем’ пэр­мы”. (Мф 10:1-4) Ту­ё”­ма (мо­лит­ва) – Едэй Ва­то­хо­на Нумд’ ту­ё”­ма тэнз – си­дя: ӈо­пой – не­нэ­ця’ хар­та ва­да­ха”­на­та Нувм’ са­вуць Нумд’ са­ва ва­ди мэць, ӈам­гэ­ри’ е”эм­ня хынум­да­ва, ня­би­юм’ – Хэ­би­дя Ха­рад­ха­на ӈэб­то’ ӈод”, ма”­люӈ­г­ла­ва мя­ка­на ӈэб­то’ ӈод”, ӈобт’ ма”­лё­хоя, тас­ла­вы ёль­ць­ӈга­на, Нумд’ пун­рё­ди” мэ­сы”­ма­нандо’ Нумд’ ӈэв­до’ ха”ав­ра­ва. (Мф 21:13, 21:22; Ӈэд 3:1) Фа­ри­сей” – Едэй Ва­то’ ма­ль­ӈга­на, си­дя Нумд’ пун­рё­ди” ман­дал­кад ня­би­юм’ ман­далм’ та­рем’ нюм­де­ба­вы. Ня­би­юм’ ман­дал­кав cад­ду­кей” ӈэ­вы”. Пы­до’ cад­ду­кей­хат ма­нэць, пад­вы Хэ­би­дя Па­дар­лим’ ни” нё­да”, ӈар­ка не­нэ­цие” ва­де­”мы нев­хы ва­ди ӈани’ нё­да­вы­до’. Ти­кы’ хав­на пы­до’ та­рем’ пун­рё­вы”, пу­да­на яля­ха­на Нум’ сят’ нул­ман­до’ е”эм­ня ха­вы” мал’ илеӈ­гуд”. Пы­до’ ири­на­то’ ва­то­вна хаб­то ӈэ­ва­до’ ня­на­ндо’ ёль­це та­ра. Не­нэ­ця” сид­до’ ӈар­ци­е­”мы”, пы­до’ ӈо” хар­то’ пун­рёб­цо­хо­дан­до’ ёль­це пы­хы­дадо’ ӈар­к”­мы­до’. Ири­на­то’ ва­том’ тя­ха­со­вна ни­ня нё­да­ни” не­нэ­цяӈ­га­ва­ха” вэн­зер’ сы­р”­мы”. (Мф 3:7; Мк 2:16; Ӈэд 23:6-9) 148 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди” Хаб­то (чис­тый) – Мо­и­сей’ Ва­то­хо­на Из­ра­иль’ тер” ӈам­гэ­нда ня­ро ӈэ­вам’, ӈам­гэ­нда ся”­мэй ӈэ­вам’ са­ва­вна тас­лам­ба­ба­то’ та­ра­вы. Ся­мян иле­на ӈа­вэ” ха­ня­ӈы­до’: ха­ня­ӈы” тир­тя сар­мик”, ха­ня­ӈы” ха­ля”, не­нэ­цие” мэ­та” ха­ня­ӈы” ӈам­гэ”, ха­ня­ӈы” ӈа­вор” ся”­мэй­ӈэ то­лё­вы”. Не­нэць’ ӈа­ни’ ся”­мэй ӈэсь пи­р”­мэ­да: ни­ня то­раӈ­га­на ме­рю мэ­та, ха­ль­мер­ха­на ман­за­ра та­ра­вы, иры­та­на не, тан­дая’ ӈа­це­кым’ хо­вы не. Не­нэць’ ся”­ мэй ӈэ­ва­нда ма­ль­ӈга­на, нев­хы иудей” мэ­сы­до мэць ня­на­нда ни­вы се­рос”, ня­ро ня­ха­та те­бер­кар­та ни­вы се­рос”. Сяб”­ма­ха­дан­да, яӈор’ ня­ро­ӈэ хэ­бя’ е”эмня Из­ра­иль’ тер” ня­ром­даӈ­го­да мэ­сы­до мэ­цят­вы”. (Мф 23:26; Лк 11:41; Ин 13:10; Ӈэд 18:6) Ха­на­ан’ тер” – Нум’ Па­дар­ка­на, Из­ра­иль’ тер” Ха­на­а­нан’ то­ва’ нер­ня Ха­на­ан­ха­на (Па­лес­ти­на­ха­на) иле­вы не­нэ­цие” тэнз”. Ти­кы не­нэ­ця” ӈа­ни хэ­хэ­хэ” пун­рё­вы”. Пун­рёб­цон­до’ мэ­сыд” Нумд’ пун­рё­ди” мэ­сы­кат яӈ­га­вы: мэ­сы­до­до’ вэн­зу” ӈэ­вы”. Ӈа­дь­бята, Из­ра­иль’ тер” ня­на­ндо’ Нум’ та­на­раӈ­го мир­в­ӈэ та­рал­мыд”, Ха­на­ан’ тер” ӈо­ка­юм’ пе­лям’ ха­да­вы­до’. Та­рем’ ӈод”, ӈам­гэ­хэв пир” Ха­на­ан’ тер” Па­лес­тина­ха­на иле ха­ё­вы”. Пы­до’ ев­рей ӈоб’ хо­каб­там­ба пэр­мы­до’. Ха­ня­ӈэ­хэ­на, ян­до’ хэв­ха­на иле­на тэн­зха­дан­до’ ха­ха­я­да не­нэ­цие – Фи­ни­кия’ тер Ха­на­ан’ тер­ӈэ нюм­де­ба­вы”. (Мф 15:22; Ӈэд 13:19) Ха­нон­да­ла­ва (жер­т­вен­ник) – хан­ӈэ тэв­ра­вы иленя ӈа­вэ ха­да­хая, на­ӈэ­дя­ӈэ ӈэб­то’ ӈод”, пе­ля­ри­до’ ӈэб­то’ ӈод” па­ра­дам­ба­ва’ е”эм­ня пэ­хэд сер­та­вы пирця ӈам­гэ. Хэ­би­дя Мяд’ мю­ня ӈэ­да ха­нон­да­ла­ва­хав Ва­ди” ха­мэ­ди” 149 пя­хад сер­та­вы, еся­ха­на син­да­вы. Та­ра­ба­та, не­сэй ян’ ӈаб­та­мба­да. Ти­кы’ хав­на ё”й­да ӈа­вэ па­ра­дам­баванзь еся­хад сер­та­вы яӈ­га­на ню­дяр­ка ха­нон­да­ла­ва” та­ня­сет­вы”. (Мф 5:23) Ха­нон­да­на (свя­щен­ник) – пы­до’ Хэ­би­дя Мя­ка­на, Хэ­би­дя Хар­да­ха­на ха­но тэв­рам­ба­вы”, ти­кы’ хав­на ӈа­ни хэ­би­дя се­ро сер­та­ба­вы”. Аарон­хад пе­ре­ня­ри” ха­нон­да­на­ӈэ та­ра­вы”. Ха­нон­да­на” юкад ва­та си­дя ман­далт’ ляд­ӈ­га­вы”. Ти­кан­до’ ни­то’ пуд ман­за­ра пэр­мы”. Ӈэ­ва­ха­на мэ­на­до’ ӈар­ка ха­нон­да­на ӈэ­вы. (Мф 8:4; Мк 1:44) Ха­ра явна ӈэ­да ла­ха­рё (прит­ча) – ха­ра явна ӈэ­да ла­ха­рё ла­ха­на­на’ и’ ӈудм’ не­на­дум­д”­мам’ ня­д”­мяць ӈа­дим­дем­би­да. Иисус Хрис­тос не­нэ­цие то­хо­лам­баба­та ӈоб’ мэ­та мэ­сы­та. (Мф 13:3; Мк 3:23; Ин 16:29; Лк 4:23) Ху (ов­ца) – ню­дя­ко ням­до­та­на я’ сар­мик, Па­лес­тин я’ тер” хо­ро­ва­са­вэй’, ко­за­са­вэй’ ӈоб­н­зер’ ва­да­ба­вэдо’. Ко­за­хад ма­нэць, ху” ер­ван­до’ мунд’ нам­дор­та”, ха­ран’ ни­ня” хар­ва­на” я’ сар­мик”. Ӈа­дь­бя­то’ Нумд’ пун­рё­ди, Нум’ Ва­ди мин­ре­ня­ха” ин­зе­ле­ни ху­во” то”­ла­ха­ӈэ пэ­ръя­до’. (Мф 9:36; Мф 12:11-12) Хэ­бя­ха (грех) – Нум’ та­бэ­да­вы ва­том’ ма­да­ба­ва, Нум’ мун’ сер’ ни­ва ӈэ­ва, Нумд’ ни­ва нам­дор­ма. (Мф 3:6; Рим 3:20) Хэ­би­дя Инд” (Свя­той Дух) – Нум’ ня­ха­ро­мдэй мир­бя. Нум’ Инд”, Ни­ся­ха’ Ню­ху’ тот­рев’ ӈоб­та­рем’ Нум’. Нум’ ня­хар” мир­бя­да тар­ця”: «Нум’ Ни­ся, Нум’ Ню, Нум’ Хэ­би­дя Инд”». Едэй Ва­то­хо­на Иисус 150 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди” Хрис­то­сан’ пун­ра­вы не­нэ­ця” Хэ­би­дя Ин­дадм’ ня”­мар­пи”. Ӈа­дь­бя­та Пы­да сид­до’ ны­хы­лем­би. (Мф 28:19; Мк 1:8) Хэ­би­дя Па­дар” (Пи­са­ние) – Едэй Ва­то­хо­на Нев­хы Ва­то тар­ця нювм’ мэ”­ӈа. Едэй Ва­то ӈа­ди­во”­ма­ха­дан­да ӈа­ни’ «Хэ­би­дя Па­дарм’» ню­бе”­ла. (Мф 26:3; Мк 7:6) Хэ­би­дя Ха­рад (Храм) – Из­ра­иль’ ӈар­ка мар­кана – Иеру­са­лим­ха­на Хэ­би­дя Мяд’ е”эй­ӈэ Со­ло­мон па­ра­ӈо­да’ сер­та­вы хэ­би­дя ха­рад’ ман­дал”. Мо­и­сей’ иле­ва’ ма­ль­ӈ­гад ев­рей” Хэ­би­дя Мяд’ хэв­ха­на Нумд’ ту­ё”­мы”. Со­ло­мон’ сер­та­вы Хэ­би­дя Ха­радм’ тю­ку по” то­лыр’ пэ­ва’ нер­ня 586-ей по­хо­на Ва­ви­лон’ тер” та­хаб­та­вэ­до’, ся­ни’ юди’ по хэ”­мя­хад, ӈа­ни’ ӈа­ди­мы. Ӈар­ка Ирод па­ра­ӈо­да­ӈэ та­ра­ба­та, Хэ­би­дя Ха­радм’ ӈа­ни не­сэй­ва­на сер­та­вэ­да, ӈа­ром­да­вэ­да. Хэ­би­дя Ха­рад – Из­ра­иль’ тер” не­нэ­ця­ӈга”­на ся­мян ӈар­ка се­ро­то’ хад­кэӈ­га­ва я: ти­кы­ри ян’ ха­но тэв­рам­ба­вы”, ян­до’ тиӈ­гы­хыд, ян­до’ вар­хад ев­рей” ӈар­ка хэ­би­дя яля­до’ (Пас­хам’, Сам­ляӈг Юди­мдей Ялям’, Ӈум’ Мя” хэ­би­дя ялям’) мэць тю­кон’ тур­мы”. Хэ­би­дя Ха­рад’ ман­дал’ ся­мян та­ра­на ла­бэ­та ню­мда «Хэ­бидя­хат Хэ­би­дя» ӈэ­вы. По­хо­на ӈо­пой­ри’ та­ня’ ӈар­ка ха­нон­да­на­ри яӈ­га Нумд’ тас­ла­вы се­ро­да сер­та­ванзь мя­тю пи­р”­мэ­да. Ти­кы ла­бэсм’ Хэ­би­дя Яхад тяр­па­вы ӈар­ка то­хо­ця ӈэ­вы. Хэ­би­дя Ян’ ха­нон­да­на­ри” мятюӈ­гу­вы”. Хэ­би­дя Ха­рад’ ти­кы пе­ля­да Нум’ Мя”­ӈэ то­лё­вы”, та­ня’ тэ­ри хум­бан­зя­да не­нэць’ тюсь ни­вэ­да пи­рас”. Тар­ця не­нэць’ Нумд’ ту­ё”­па­та Хэ­би­дя Ха­рад’ ма­ряд’ хэв­ри­хи­на ту­ёць пи­р”­мэ­да. Хэ­би­дя Ха­рад’ Ва­ди” ха­мэ­ди” 151 хэв­ха­на хур­ка­ри” не­нэ­ця” се­ро­то’ се­ро сер­та­ванзь ма”­люр­це­ты”. Иисус Хрис­тос’ хэ­т”­ма’ сер’ тю­ку ила’ по” то­лыр’ тя­ха­на 70-ей по­хо­на Хэ­би­дя Ха­радм’ Рим’ тер” та­хаб­та­до’, ти­кы’ пуд сян ни­до’ сер­та­бю”. (Мф 23:16; Мк 14:58) Хэ­бя­хам’ ха­е­ва (по­ка­я­ние) – не­нэць’ ӈа­хат илаӈга­нан­да хэ­бя­ха’ та­ня­вам’, Нум’ ся­ка­на ила­нда вэ­ва ӈэ­вам’ ха­мэ­да­ва. Пы­да хэ­бя­хы­да ха”ав­ра­ва’ е”эм­ня Нумд’ хы­нум­даӈ­гу. Ти­кы’ пуд Нум’ ва­то’ сер’ хэ­бяха­си” иле­ванзь ва­то­раӈ­гу. (Мф 3:8; Мк 2:17) Хэ­хэ­даӈ­го­ва (кре­ще­ние) – ся­мян­хат та­ра­на хэ­би­дя сер­кат ӈоб” та­ра­на сер”. Ит’ пак­ле”­мя­хад не­нэць’ ня­ру­мэ­ӈэ, Нумд’ тэ­ра­вэ­ӈэ то­лы. Едэй Ва­то­хо­на си­дя хэ­хэ­даӈ­го­ва’ ня­мна па­ды. Нюр­те”э’ Хэ­хэ­даӈго­да Иоанн хэ­бя­хы­до’ ха­е­вы, Нум’ ва­то­вна иле­ван’ хар­ва­ни не­нэ­цие хэ­хэ­дам­ба­вы. Иисус’ яӈ­гу­во”­маха­дан­да, тад­ти­ка­хад яӈор’ иле­ло”­ма­ха­дан­да хэ­хэдаӈ­го­ва ӈа­ни не­сэй, та­мна са­ва се­р”­ӈэ хая: не­нэць’ ӈа­хат мэ­”мы хэ­бя­ха­са­вэй илаӈ­га­дан­да пы­хы­да­мда лаӈ­гэ­пи­да, ти­ка­ха­нан­да ха­на’ то”­ла­ха, тад­ти­ка­хад Иисусм’ ня­д”­мяць яӈор’ илеӈ­га. Ти­кы хэ­хэ­даӈ­го­ва’ пуд Хэ­би­дя Ин­дадм’ ня”­ма се­ро”­мы. Ня­бин­зер’ хэ­та, Едэй Ва­то­хо­на Иисус’ хэ­хэ­даӈ­го­ва ха­мэ­ди­та тар­ця, не­нэ­цие” Иисус’ ма­ян­дор­мам’ тя­ро”­ма. Тад­ти­ка­хад ня­би ха­мэ­ди­та Хэ­би­дя Ин­д­ка­на хэ­хэ­даӈ­го­ва, ти­каха­на Хэ­би­дя Инд” не­нэ­ця’ ни’ ха”­маӈ­гу”. (Мф 3:7; Мк 1:4, Ин 1:22; Ӈэд 10:37) Хэ­хэ­даӈ­го­да Иоанн (ИоаннКрес­ти­тель) – Нум’ Ва­ди ва­де­та, Хрис­тос’ то­вам’ нер­да­нда ва­де­”мы. Иисус’ 152 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди” не­нэ­цие” по­мна ман­за­ра пэ”­ман­да ня­на, Иоанн Иордан яха­ха­на Си­та хэ­хэ­да­вы. Хрис­тос’ ва­дав­на Иоанн не­хэт со­я­вэ­хэт ся­мян­хат ӈар­ка ӈэ­вы. (Мф 3:1-15) Хэ­хэ’ мя” (цер­ковь) – Иису­сан’ пун­рё­ди” мандалм’ та­рем’ нюм­да­ба­се­ты”. Нумд’ ту­ё­”манзь, Нум’ Па­дарм’ то­хо­лам­ба­ванзь, ла­ха­на­кур­манзь та­няна ма”­люр­це­ты”. Ти­кы’ хав­на я’ тир’ ний Иисус Хрис­то­сан’ пун­рё­ди «Хэ­хэ’ мя”­ӈэ» нюм­де­ба­се­ты”. (Мф 16:18; Ӈэд 5:11) Час’ то­лыр” (ча­сы) – нев­хы ев­рей” по­хо”­на, не­сэй яля, яля’ пак­ла”­ма­хад пэӈ­г­на­ӈэ то­лё­вы”. Хур­кав­на ӈод” ялэй­м­до’ яля’ ӈа­ди­во­”ма­хад пясь, юкад ва­та си­дя ян’ ма­тор­па­вэ­до’. Ев­рей” час’ то­лыр­ка­на хубты­хы ня­ха­ро­мдэй час, ма­ня” час­на” то­лыр­ка­на, хуб­ты­хы ха­са­ва­ю­дим­дей час. Пи­хивм’ ев­рей” мэсы­ка­на ня­хар” ян’ мэм­би­до’, Рим’ мэ­сы­ка­на тет ян’ мэм­би­до’. (Мф 20:3-20) Яӈор’ иле”­мя (вос­к­ре­се­ние) – ха”­ма­хад ин­дад’ несэй­мы пы­хы­дан’ яӈор’ тэв­ва. Едэй Ва­то’ ма­ль­ӈ­гы по­хо”­на ха­ня­ӈы ев­рей”, су­деӈ­го­ва яля­ха­на нэ­не­ця’ Нум’ сят’ нул­манзь яӈор’ иле­ван’ пун­рё­вы”. Иисус’ не­нэ­цие ха­”ма­ха­да­ндо’ иле­бте­мба­ва, Хар­та яӈор’ иле­ва­да Пы­да ӈа­дим­де­вы и’ хэ­би­ле”­мя Сер­ка­та­та ся­мян­хат ӈар­ка­до’ ӈэ­вы. (Мф 22:30-32, Ин 21:14) Я’ ӈы­лы (ад/ге­ен­на) – ӈа­ни тэнз не­нэ­цие” тот­рев’, Едэй Ва­то’ по’ ма­ль­ӈ­гы ев­рей” ӈоб­та­рем’ не­нэ­ця’ ха”­ма­ха­да­нда, си­дяӈ­гам­да ха­ль­мер’ ян’ тэ­вувн­да­ӈэ, та­ня­на я’ тир’ ни­ня иле”­мям­да ва­де”­ман­да­ӈэ пэрмэ­до’. Хэ­бя­хам’ сер­та­вы та­ня­на та­на­рав­н­да. Тид” Ва­ди” ха­мэ­ди” иле­вэ­хэв мал­ся­да ил­ӈга­на Нум­гад са­ва ня”­мув­н­да­да та­няӈ­гу. (Мф 5:22; Лк 16:23; Ӈад 6:8) Ю” Мар” (Де­ся­тиг­ра­дие) – Га­ли­лея’ то­ход ядем­бада я’ ня­ю­на ӈоб­н­зер’ ӈэ­да ю” мар”. Ти­кы мар­ка”­на ӈо­ка­юм’ пе­ля­до’ Нум­гад ер­ме­ня ев­рей” ни­ня ӈэ­да не­нэ­ця” ӈэ­вы”. (Мф 4:25, Мк 5:20) Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн Нум’ Падарм’ пэртя Институт Москва 2014 Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн Хэтувнда’’ вадида’’ тюкон’ падыда’’: ibt_inform@ibt.org.ru ISBN 978-5-93943-198-9 © Институт перевода Библии, 2014 3 Толаӈгода нина”! Тюку маниенара” падар” Иоанн’ падвы «Маймбабцо Юн», тикэра” Едэй Нум’ Вато’ ӈоб” терда. Едэй Нум’ Вато Невхы Нум’ Вато’ ня’ Нум’ Падар’ пеляха’. Ӈабцакаванда тикы падаркат Падар”, ӈока юр’ поё вэталамба си”ив я’ поӈгана сямянхат толабада падарць, теда’ лахана толабада падарӈэ толы. «Евангелия» вада грек” тэнз мэта ненэцие” вадахат ӈадимы вада, хамэдита «Маймбабцо Юн». Иисус Христос Харта ӈо” тохолирта ӈани’ тарем’ нюмдедась. Едэй Нум’ Ватохона ӈэда” ӈобнзер’ тет Маймбабцо Юн, пыдо’ мал’ ӈокхандо’ Иисус Христос’ ила’ нямна, манзара”манда нямна ӈа”. Иисус’ тохолир”, ханзер” мутри ӈадимдембаса, ханзер” ха”махаданда яӈор’ илелца”, тикы” падарка”на ӈани’ пады”. Едэй Нум’ Ватохона падда” сер” маня” илело”мана” тяхана нюрте”э юр” похона, Палестинам’ нюбета яхана ӈэвы” сер”. Та’ мальӈгана Палестинам’ Рим’ параӈода” таӈылмдамбавэдо’. Хуркавна ӈо” тикы яхана иленя” иудей” харто’ пунрёбцомдо’ лэтрамбавэдо’. Пунрёбцондо’ лэдэхэв, Моисей’ сер’ няндо’ Нум’ ми”мы Вато ӈэвы. Моисей’ пуд мале ӈока Нум’ Вади вадета” Мессия – Нум’ Тэравы’ 4 Толаӈгода нина” товам’ ваде”мы”. Пыдо’ ненэцие хэбяхахад, хавахад ӈэдавндаӈэ Сита ваде”ӈа. Невхы я’ тер” пунрёбцондо’ ӈарка малан’ тэв”махад, та’ ёльцьӈгана Палестина яхана ӈэда Вифлеемам’ нюбета нюдя хардакохона пон’ ӈатевы Мессия – Иисус Христос соя (Христос – грек” тэнз мэта ненэцие” вадахат ӈа, хамэдита Масармы). Маймбабцо Юн хусувэй я’ тирмана миӈа, Нум’ Ню’ сер’ ӈадимы ӈэдаӈгова’ нямна ӈа, тикы Юн ӈамгэри яхана иленя, хуркари вадавна лаханани” ненэцие” ет’ ӈа. Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн маня” илело”мана” тяхана нюрте”э юр” по’ пуданахана ӈани нита пуд падвы. Тикы падаркананда Христос’ Нум’ ӈэвамда ӈадимдемби, тадтикахад ӈули” нюрте”э’ Христос – Вада ӈэвам’ ӈани’ манэ”лабтамбида. Харта Пыда Нум’, Вада – Логос, Няданда хусувэй иленя ӈадимы. Тюку Маймбабцо Юнм’ падвы Иисус Христос’ хахаяда тохоламбадахат ӈопойдо’ ӈэвы, нюмда Ӈэдаравы Иоанн. Пыда падвы падаркананда ханзер” Иудея яхана Христос манзараса мал’ падабида. Тикы’ хавна Иисус’ панаць мэ”мы ила’ саирм’, таци” манзара”мида ӈани’ тасламбида. Маймбабцо Юн грек” тэнз мэта ненэцие” вадавна пады, хуркавно ӈо” сидя ёнар” по’ Христосан’ пунрёда ненэця’ илева’ ямбан’ ӈока ненэцие” вади” тэнзан’ падвы. Ӈари” теда’ Маймбабцо Юн, Иоанн’ падвы ӈули” нюрте”э’ хасава вадавна ӈадимя. Ӈани ё” вадаха” Нум’ Падарм’ падыбада Институт Иоанн’ падвы Маймбабцо Юнм’ хасава вадавна тэвравэн’, Иоанн’ Толаӈгода нина” падвы Маймбабцо Юн’ вади тидхалембадаха’, тикы’ хавна ӈани сава вади Маймбабцо Юнм’ хасава вадавна ӈадимдембада нядабавэхэ” сейхад ӈэда сава вади хэтаби. Нум’ Падар’ пелям’ харта” вадавнанда” падда ӈадимян’, харта” вадавнанда” тад нерня’ толабаваханда” маня” маймбива”. Нум’ Падарм’ пэртя Институт манзарана” 7 Иоанн’ падвы Маймбабцо Юн 1‑й пеляда Ва­да* не­нэ­ця­ӈэ хэ”­мя 1Ся­мян­хат ӈу­ли” нюр­те”э’ Ва­да та­ня­вы, Ва­да Нумга­на мэ­вы, Пы­да Нум’ ӈэ­вы. 2Ва­да нюр­те”­э­хэд Нумга­на мэ­вы. 3Ху­су­вэй ӈам­гэ Ня­дан­да ӈа­ди­мы. Ху­сувэй ӈа­ди­мы ӈам­гэ Пы­да­си­ци­пой” ӈа­димзь ни­вэ­да пи­рас”. 4Ва­да­ха­на ил’ та­ня­вы, ти­кы ил’ не­нэ­цие” яля­ӈэ та­ра­вы. 5Ти­кы Яля пэв­дя­хар­та­ха­на ялэм­ды, пэв­дя Си­та пир­да”­ле ни пи­рас”. 6Нум’ ӈэ­да­ра­вы ӈопой ха­са­ва та­ня­вы, нюм­да Иоанн ӈэ­вы. 7Пы­да Яля’ ням­на не­нэ­сям’ ва­де”­манзь то­вы. Ти­кан­да ху­су­вэй хи­бя си­та нам­д”­ма­ха­дан­да Ялян’ пун­раӈ­гу”­ни”­им’. 8Пы­да­ха­ва­да Яля ни­вы ӈа”, хур­кав­на ӈо” пы­да Яля’ ням­на не­нэ­сям’ ва­де”­манзь Нум’ ӈэ­да­ра­вэ­да. 9Яляхав, не­нэ­ся Яля­хав, ху­су­вэй не­нэ­цям’ ялэм­дам­ба­да, ма­ле та’ ма­ль­ӈ­га­на я’ тир’ ни’ ӈа­дим­да­вы. 10 Пы­да я’ тир­ка­на та­ня­вы, я’ тир” Ня­дан­да ӈа­ди­мы ӈэб­та ӈод”, я’ тир’ тер” Си­та ни” ха­мэ­да”. 11 Пы­да Хар­та * 1:1Иисус. 8 Иоанн 1 ӈам­гэ­хэ­та то. Хар­та не­нэ­ци­е­да Си­та сей­ха­то’ ня”­маван’ ни” хар­ва”. 12Си­та сей­ха­то’ ня”­ам­вэ­хэв” Нянда* пун­рэ­яд”. Ти­кы не­нэ­цяӈг” Пы­да Нум’ ню” ӈэсь ва­то­дам­до’ ми”­ӈа. 13Пы­до’ не­нэ­ця’ паӈ­г­хад, пы­хыд’ хар­ваб­цо­ход, не­нэ­ця’ ва­то­ход со­я­вы” ни” ӈа”, Нум­гад со­я­вы”. 14Ва­да не­нэ­ця­ӈэ хая, поӈ­га­на” илелъй”. Пы­да ти­хин­да ся­на­ва­са­вэй, не­нэ­ся­са­вэй. Ма­ня” Юнан­да та­ня­вам’ ма­нэ”­ӈа­ваць. Ти­кы Юн­да ӈо­пой Ню ӈэ­ванда е”эм­ня Ни­сян­да ми”­мы. 15Иоанн Пы­да ням­нан­да не­нэ­сям’ ва­де”­ӈась, не­нэ­цяӈг” сён­да ӈар­дан’ ла­ха­на: «Ва­де”­мэ­ми – Ти­кы, Ти Мэ­на. Мань та­рем’ ма­дамзь: ‹Пуд­ни То­ван­да няд­ни ва”­ӈа, со­я­ва­ни нер­ня ма­ле ӈа­ха”­на та­нясь›». 16Ма­ня” мал­м­бой’ Ня­дан­да ӈэ­да ся­на­вам’ ет­ри’ па­наць ня”­мар­пи­ва”. 17Мо­и­сей’ сер’ Ва­том’ ня”­ма­ваць, Иисус Хрис­тос’ сер’ ся­на­вам’, ненэ­сям’ ня”­ма­ва”. 18Ся­хаӈ­гарт’ хи­бя­харт Нувм’ ни­вэ­да ма­нэс”. Ни­сян­да сей­ха­на мэ­на ӈо­пой Ню­ри­да – Нум’ ня­на” Нум’ хур­ка ӈэ­вам­да ӈа­дим­де­да. Хэ­хэ­даӈ­го­да Иоанн’ сы­ро”­ма (Мт 3:1‑12; Мк 1:2‑8; Лк 3:15‑17) 19Иудей”* Иеру­са­лим мар­кад ха­нон­да­ни, ле­вит** хибя ӈэ­вам­да хон­ра­ванзь ӈэ­да­раб­то’, Иоанн’ сы­ро”­ми­да * 1:12Тид” та­рем’ па­ды: «Нюм­ган­да». * 1:19Иоанн’ пад­вы Май­м­баб­цо Юн­ха­на, ти­кы” – иудей” ӈэ­ва­ха­на мэ­на”. ** 1:19 Ле­вий’ паӈ­г­хад ӈэ­да не­нэ­ця”. Хэ­би­дя Хар­да­ха­на ня­даӈ­го­да ха­нон­да­на­ӈэ ман­за­ра­на”. Иоанн 1 9 тар­цяць. 20Иоанн хур­ка­ри та­ял­ци”, тид­пой” ва­халъй”: «Мань Хрис­то­садм’ нидм’ ӈа”». 21 Пы­до’ си­та хон­ра”: «Ти­кан­да хи­бян? Или­ян ӈэ­да­кэн?» Пы­да ма: «Нидм’ ӈа”». Ӈа­ни’ хон­ра­до’: «Ти­кы Нум’ Ва­ди ва­де­тан?»* Пы­да ӈа­ни’ ма: «Нидм’ ӈа”». 22Пы­до’ нян­да ва­ха­лъяд”: «Тикан­да хи­бян? Сид­на” ӈэ­да­ра­вэ­хэ”­на” ӈам­гэм’ хэ­таӈгу­ва”? Харт ням­нанд ӈам­гэм’ ва­де­тан?» 23 Нум’ Ва­ди ва­де­та Иса­йя’ ва­ди”­ма­на Иоанн та­рем’ ва­халъй”: «Мань вэӈ­го яха­на тю­ры­та ваб­цадм’: ‹Нум’ Ерв’ се­хэ­рым’ тидха­ле­ра”›»*. 24Ти­кы то­вы” не­нэ­цие” поӈ­га­на фа­ри­сей” та­ня­вы”. 25Пы­до’ си­та хон­ра”: «Хрис­то­сан ни­б”­нанд ӈа”, Или­ян ни­б”­нанд ӈа”, Ти­кы Нум’ Ва­ди ва­де­тан ниб”­ нанд ӈа”, ӈам­гэ хэ­хэ­даӈ­гур­ӈан?» 26 Иоанн нян­до’ вахалъй”: «Ма­нь­зя­ван ика­на хэ­хэ­даӈ­гур­ӈадм’. Поӈ­га­нанда” хи­бя­хав ну, пы­да­ра” ехэ­ра­ра”. 27Пы­да­ха­ва­да пуд­ни То­ван­да, ма­нь­зяв ня­на­ни Те”­ме­хэр­та­да ека ни се­рос”». 28Ти­кы” сер” Иор­дан яха’ тя­ха­на ӈэ­да Ви­фа­ни­я­ха­на ӈэ­вы”. Ти­кы яха­ха­на ся­ха­ри’ Иоанн хэ­хэ­даӈ­гур­мы. Нум’ Ху’* Сую 29Ня­бим­дей яля­ха­на Иоанн нян­да мин­дя Иисусм’ ма­нэць ва­халъй”: «Нум’ Ху’ Сую, Ти Мэ­на! Я’ тир’ * 1:21Иудей” Хрис­тос’ то­ва’ нер­цю­на хур­ка­ри Нум’ Ва­ди ва­де­ти” то­вам’ ӈа­тець. Ха­ня­ӈы” иудей” Иоаннм’ пон’ ӈа­те­вы Нум’ Ва­ди ва­де­та­ӈэ пэр­мэ­до’ (Мк 6:15). * 1:23Исайя 40:3. * 1:29 Ха­ня­ӈы не­нэй не­нэ­цие” илесь’ яха­на «ӈов­ця­ӈэ» нюм­де­би­до’. 10 Иоанн 1 хэ­бя­хам’ Пы­да ха”­ав­ра­ван­да. 30Пы­да Ням­нан­да мань та­рем’ ла­ха­на­дамзь: ‹Пуд­ни То­ван­да няд­ни ва”­ӈа, Пы­да со­я­ва­ни нер­ня ма­ле ӈа­ха”­на та­нясь›. 31Мань Си­та ехэ­ра­дамзь, Из­ра­иль’ тер” Си­та ха­мэ­да­ван­до’ е”эм­ня ӈа­дь­бя”­ни ика­на хэ­хэ­даӈ­го­ванзь то­дамзь». 32Иоанн ма­нэ”­мы­да ва­дець ла­ха­на: «Хэ­би­дя Ин­дад’ го­лубьм’ ню­бе­та нув’ сар­ми­кад­рев’ нув’ няд Нин­дя ха”­ма­вам’, тад­ти­ка­хад Ни­нян­да ха­ё­вам’ ма­нэ”­ӈадамзь. 33Мань Си­та ехэ­ра­дамзь. Си”­ми ика­на хэ­хэдаӈ­го Ӈэ­да­ра­вы ня­ни та­рем’ мась: ‹Хэ­би­дя Ин­дад’ хи­бя ни’ ха”­ма­вам’, тад­ти­ка­хад Ни­нян­да ха­ё­вам’ пы­дар ма­нэ­тар, Ти­кы, Хэ­би­дя Ин­д­ка­на хэ­хэ­даӈ­года›. 34Мань ма­нэ”­ӈа­вась, ӈа­дь­бя”­ни тид­пой” мадм’: Ти­кы – Нум’ Ню». Нюр­те”э Иисус’ то­хо­лам­ба­да” 35Тад ня­бим­дей яля­ха­на Иоанн ӈа­ни’ си­дя то­холам­ба­дам­да няць ну. 36Иисус хэ­вув­нан­да яд­вы. Си­та ма­нэ”­ман­да сер’ Иоанн ма: «Нум’ Ху’ Сую, Ти Мэ­на!» 37Ти­кы ва­ди­да нам­да, си­дя то­хо­лам­ба­да­ха­ю­да Иисус’ пум­на ялъя­ха’. 38Иисус пу­ня’ сы­лы”, Пум­нан­да ядна­ха” ма­нэць хо­нар­ку: «Ӈам­гэн’ хар­ва­ди’?» Пы­ди’ ма­ӈа­ха’: «Рав­ви (ха­мэ­ди­та – ‹сид­на” то­хо­лам­ба­да­ва”›), Пы­дар ха­ня­на илен?» 39Иисус ма: «То­ди’, ма­нэ­та­ри’». Пы­до’ ӈоб­ка­на хая”, ха­ня­на Иле­вам­да пы­ди’ ма­нэ”­ ӈа­ди’, ти­кы яля’ Иисус­ха­на мэ­ӈа­ха’. Та’ ма­ль­ӈ­га­на ялей тет час ӈэ­вы. 40Ня­би­юм’ Иоанн’ ва­ди нам­да­вы, тад­ти­ка­хад Иисус’ пум­на ял”­мы” – Ан­д­рей. Пы­да Си­мон Пётр’ па­па ӈэ­вы. 41Нюр­те”э’ Ан­д­рей ха­са­ва Иоанн 1 11 ням­да – Си­монм’ хо, нян­да ма: «Ма­ни’ Мес­си­ям’* хо­ни’». (Ти­кы грек’ ва­дав­на «Хрис­тос».) 42 Ан­д­рей ха­са­ва ням­да Иису­сан’ тэв­ра­да. Иисус нян­да сыла­ван­да сер’ ма: «Пы­дар Си­мо­нан, Иоанн’ ха­са­ва нюн. Тад нер­ня’ нюмл Ки­фа* ӈэӈ­гу». (Ти­кы грек’ ва­дав­на «Пётр»**.) Иисус Фи­лип­па­ха’ На­фа­на­и­ла­ха’ ха­ӈа 43Ня­бим­дей яля­ха­на Иисус Га­ли­лея ян’ хэсь тас­ла­да. Фи­лип­пам’ хо­ван­да сер’ нян­да ма: «Пум­на­ни ту”». 44 Фи­лип­п­хав Виф­са­и­да хар­да­хад ӈэ­вы. Ан­д­рей­ха’ Пё­тарк’ ӈа­ни’ та­няд ӈэ­вэ­хэ’. 45 Фи­липп На­фа­наилм’ хо”­ма­ха­дан­да ма: «Ма­ня” Мо­и­сей Ва­то­хо­нан­да пад­вым’, Нум’ Ва­ди ва­де­ти” пад­вым’ хо­ва”. Пы­да Иисус – Иосиф’ ха­са­ва ню, На­за­рет­хад ӈа». 46На­фана­ил ма: «На­за­рет­хад* ӈам­гэ са­ва та­няӈ­гу?» Фи­липп нян­да ма: «Ту”, ма­нэ­та­ра­ва». 47Иисус Нян­да мин­дя На­фа­на­илм’ ма­нэць, ням­нан­да ва­халъй”: «Не­нэ­ся Из­ра­иль’ тер­хав ти, пы­да хэд­та яӈ­гу». 48 На­фа­на­ил Нян­да ма: «Ха­няд си”­ми те­не­ван?» Иисус ма”­нив’: «Фи­липп’ сит ха­ё”­мя’ нер­ня, смо­ков­ни­цам’ ню­бета ӈо­дя’ пя’ ӈыл­на мэ­на­ханд сит ма­нэ”­ӈа­дамзь». * 1:41Ев­рей’ ва­да, ха­мэ­ди­та – «юри­те­вы». * 1:42Арам’ ва­да, ха­мэ­ди­та – «пэ». ** 1:42Ха­мэ­ди­та – «пэ». * 1:46На­за­рет ӈу­ли” ню­дя­ко­ця ха­рад ӈэ­вы. Иисус’ я’ ни’ то­ва’ нер­цю­на ӈоб­карт’ Нум’ Па­дар’ пе­ля­ха­на ти­кы харад’ ням­на пад­да па­дар” яӈ­гу­вы. 12 Иоанн 1, 2 49 На­фа­на­ил Нян­да ма: «Рав­ви! Пы­дар Нум’ Нюн, Пы­дар Из­ра­иль’ Па­ра­ӈо­дан». 50 Иисус ти­кы ва­ди нам­да, та­рем’ ва­халъй”: «Смо­ков­ни­цам’ ню­бе­та пя’ ӈыл­на мэ”­мамд нянд ва­де­со”­ма­ха­да­ни Ня­ни пунрэйн? Не­нэй ма­нэ”­ман­да­ха­бид там­на не­ры”». 51Иисус там­на тя­ха’ ла­ха­на: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, пы­да­ра” нув’ ня­ра’ си­дя’ ня’ няӈ­гар­мам’ ма­нэ­та­да”. Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да’ ни’ Нум’ юне ядэ­ла­ни” тю”­уд ха”­мор­мам’, та­наӈ­га­вам’ ма­нэ­та­да”». 2‑й пеляда Ка­на­ха­на ӈэ­вы тю­ва яля 1 Ня­ха­ром­дэй яля­ха­на Га­ли­лея яха­на ӈэ­да Ка­на хар­да­ха­на тю­ва яля ӈэ­вы. Та­ня­на Иисус’ не­бя мэ­вы. 2Иисус ӈо” то­хо­лам­ба­ди­та ня’ ӈоб­та­рем’ та­ня’ ха­мы” ӈэ­вы”. 3Ня­ръя­на сяр­кан­до’ су­са­ва’ сер’, Иисус’ не­бя Иису­сан’ ва­халъй”: «Сяр­ка­до’ су­са». 4Иисус нян­да ма: «Не­ӈэй, ма­ни’ ти­ка­ха­на ӈам­гэ се­ро­ни’ та­ня”? Мань ёль­ця­ми там­на тов­да­вэй». 5Не­бя­да ман­за­ра­на­ха” ма: «Пы­да хан­зер” ма, пы­да­ра” та­рем’ ӈа­да”». 6Та­ня­на мат” ӈар­ка”я пэ ид’ ед та­ня­вы. Иудей” ти­кы ед’ тер’ ика­на ниб­та­ра­сет­вы”. Ху­су­вэй ед юр’ мян’ лит­рам’ те­р”­мы*. 7Иисус ман­за­ра­на­ха” ма”­нив’: «Ед ика­на панаць тер­дей­да”». Пы­до’ ика­на тю”­уй ва­ран­до’ ӈэ­сонд’ * 2:6Ев­рей” тар­ця сер­то’ та­ня­вы: ӈа­вор­ман­до’ нер­ня ӈуди­до’, хы­ди­до’ хал­там­ба та­ра­вы. Та­рем’ мэ­та ито’ яӈ­га пэ­хэд сер­та­вы ӈар­ка хы­дя’ мю­ня сюр­сет­вы, тар­ця­ри хы­дя’ мю­ня и” ня­ро­ӈэ ха­юр­сет­вы. Иоанн 2 13 пан­дэй­до’. 8Ти­кы’ пуд Иисус нян­до’ ма: «Те­да­хав’ та­няд идм’ са­хал­ӈа­да”, тад­ти­ка­хад тю­ва яля’ серм’ пэр­тан’ ха­на­ра”». Тад­ти­ка­хад пы­до’ ти­кы не­нэ­цянд’ идм’ ха­на”. 9Тю­ва яля’ серм’ пэр­та ня­ръя­на сяр­ка­ӈэ хэ­вы идм’ ӈэр­ӈа­да. Пы­да ти­кы сяр­ка ха­няд ӈэ­ва­хад ехэ­рась, идм’ са­хал­мы­ри” те­не­ваць. Тю­ва яля’ серм’ пэр­та не­ле­ба­да ха­са­вам’ ха­ӈа, 10 тад­ти­кад ма: «Ху­су­вэй не­нэць’ нер­де са­ва сяр­кам’ ӈа­дим­де­се­ты, не­нэ­цие” ябе­ло”­ма­хад вэ­ва сяр­кам­да ӈаб­та­се­ты, пы­да­ха­вар са­ва сяр­кам’ тев’ ёль­цянд’ лэт­м­ба­вэ­ра­нё”». 11Ти­кы сер” Иисус’ Га­ли­лея яха­на ӈэ­да Ка­на хар­да­ха­на сер­та­вы нюр­тей не­на­до сер” ӈэ­вы. Та­ня­на Юнам­да ӈа­дим­деда, ти­кан­да то­хо­лам­ба­ди­да Нян­да пун­рэ­яд”. 12Ти­кы’ пуд Не­бям­да няць, Ни­да няць, То­хо­лам­ба­ди­да няць Ка­пер­на­у­ман’ хая. Сян­хав яля’ та­ня­на мэ”. Хэ­би­дя Ха­радм’ ня­рум­да”­ма (Мт 21:12‑13; Мк 11:15‑17; Лк 19:45‑46) 13Иудей” Пас­ха’ ха­ха­ял­ма’ сер’, Иисус Иеру­са­лиман’ то. 14Хэ­би­дя Хар­да­ха­на хо­ро­би, ху­во, го­лубьм’ ню­бе­та нув’ сар­мик мир­да­па­ди ма­нэ”­ӈа. Ти­кы” хав­на та­ня­на ӈам­дё­вы есь та­да­ба­ди ма­нэ”­ӈа. 15Иисус иня­хад сад­ко­сям’ сер­та, Хэ­би­дя Хар­да­хад мир­да­ти­ни хо­роби­са­вэй’, ху­во­са­вэй’ мал’ ӈок­хан­до’ пи­та­ръя­да, есь та­да­ба­ди” есь­до’ ваб­тъя­да, то­ль­до’ пын­де­лаб­тэй­да. 16Го­лубь мир­да­па­да­ха” та­рем’ ма: «Тю­ку мал’ хэв­ня’ ха­нэй­да”! Ни­ся­ни мядм’ ӈа­во­ри мир­да­па­ла­ва мя”­ӈэ нё­ра” сер­та­бю”!» 17То­хо­лам­ба­ди­да Хэ­би­дя Па­дар­ка­на пад­вы тю­ку ва­ди тен­зиб­те”: «Мят ялы­ба ­хар­воб­та­ва­ми 14 Иоанн 2, 3 сён­зя­ни мюд Си”­ми ӈа­вор­ӈа»*. 18 Ти­кан­да иудей” Иису­сан’ ма”: «Та­рем’ ӈэсь Ва­томд ӈам­гэ не­на­до сер­ка”­на ма­нэ”­лаб­та пир­тар?». 19 Иисус нян­до’ ма: «Тю­ку Хэ­би­дя Ха­радм’ та­хаб­та­ра”, Ма­нь­зя­ван няхар” яля’ пир­ка”­на яӈор’ ӈаб­таӈ­гув!» 20Иудей” ти­кы ва­да­ха” та­рем’ ма”: «Тет юкад ва­та мат” по’ тю­ку Хэ­би­дя Ха­радм’ сер­та­би­донзь, Пы­да­ха­вар ня­хар­ли” яля’ яӈор’ ӈаб­та­ванзь пэр­ӈар?» 21 Иисус­хав Хэ­би­дя Ха­радм’ ва­дець, Хар­та Пы­хы­дан­да ням­на ла­ха­нась. 22 Иисус’ ха”­ма­ха­дан­да илел­ман­да сер’, То­хо­лам­бади­да ти­кы Ва­ди­да тен­зиб­те­вы”. Ти­кы’ пуд Хэ­би­дя Па­дарт’, Иисус’ ва­де”­мы ва­да­ха” пун­рэ­яд”. Иисус ху­су­вэй не­нэ­цям’ те­не­ва 23Пас­ха хэ­би­дя ялэ” ям­б­ха­на Иисус’ Иеру­са­лим­ха­на мэ­ван­да ма­ль­ӈ­га­на ӈо­ка не­нэць’ не­на­до се­ро Сер­тавам­да ма­нэ”­ӈаць, тад­ти­ка­хад Нян­да* пун­рэй­даць. 24 Иисус­хав ху­су­вэй не­нэ­цям’ те­не­ва, нян­до’ нись ен”. 25Пы­да не­нэ­ця’ сён­зя’ мюй’ ӈам­гэ хад­кэӈ­га­ва­хад те­не­ва­вы. Ӈадь­бя­та не­нэ­ця’ ням­на ӈэ­да ма­нэ”­лабт” Ня­нан­да ни­вы та­ра”. 3‑й пеляда Иисус ня­би Ни­ко­дим 1Фа­ри­сей” поӈ­га­на Ни­ко­ди­мам’ ню­бе­та, иудей” ӈоб” ӈар­к­та­до’ та­ня­вы. 2 Ӈоб­ӈ­гу­на пи’ пы­да * 2:17 Нумд’ ӈэ­да сё 68:10. * 2:23Тид” та­рем’ па­ды: «Нюм­ган­да». Иоанн 3 15 Иису­сан’ то, Нян­да та­рем’ ва­халъй”: «Рав­ви, маня” те­не­ва, Пы­дар Нум’ ӈэ­да­ра­вы сид­на” то­холам­ба­да­ва”. Нум­зя­да не­нэць’ Пы­дар сер­та­ба­да нена­до се­род сер­та ни­да пи­рас”». 3 Иисус ма: «Мань не­нэ­ся, не­нэ­ся нянд мадм’, хи­бя яӈор’ ниб­та соя”, ти­кы Нум’ Па­ра­ӈо­да­да­вам’ ма­нэць ни­да пи­рас”». 4 Ни­ко­дим Нян­да ма: «Ӈар­мы не­нэць’ хан­зер” яӈор’ со­яӈ­гу? Не­нэць’ яӈор’ ню’ ӈэ­ся’ мю’ па­калць пи­р”­ӈа­да? Ти­кы’ пуд ня­бим­дей’ сояб­та се­ро”­ӈа?» 5 Иисус ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нянд мадм’, хи­бя икад, Хэ­би­дя Ин­д­кад ниб­та соя”, тикы Нум’ Па­ра­ӈо­да­да­ван’ тюсь ни­да пи­рас”. 6 Ӈая­хад со­я­вы – ӈая, Ин­д­кад со­я­вы – инд”. 7 Мань ва­де”­мэ­хэ”­ни нён пы­саӈг”: ‹Пы­да­ра” тю”­уд сояб­та” та­ра›. 8 Мер­ця ха­няд хар­ва, та­няд пу­пи­да. Мун­да нам­дор­пат ӈо”, пы­дар ха­няд ӈэ­ва­ха­дан­да, ха­ня’ хэ­ва­ха­дан­да ехэ­ран. Ху­су­вэй Хэ­би­дя Ин­дкад со­я­вы ӈа­ни’ тар­ця». 9 Ни­ко­дим Си­та хон­ра: «Хан­зер” тар­ця ӈэсь пи­р”­ӈа­да?» 10 Иисус ти­кы вада­ха­та ма: «Пы­дар Из­ра­ильм’ то­хо­лам­ба­да­на­нё”, хан­зер” тар­цям’ нир ха­мэ­дам­бю”? 11 Мань не­нэся, не­нэ­ся нянд мадм’: ма­ня” ӈам­гэм’ те­не­ва­ва”, ти­кым’ ва­де”­ӈа­ва”, ӈам­гэм’ ма­нэ­ца­ва”, ти­кым’ ма­нэ”­лаб­там­би­ва”. Пы­да­ха­ва­ра” ма­нэ”­лаб­т­ма” сён­зя­хан­да” ни­да” пэм­бю”. 12 Я’ ила’ ням­на ӈэ­да Ла­ха­рё­хор­та­ха”­ни ни­да”­нё” пун­рю”, хан­зер” нув’ ням­на ӈэ­да Ла­ха­рё­хо”­ни пун­раӈ­гу­да”? 13 Нумгад ӈэ­да Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да’ хав­на, хибя­харт нув’ няю’ хэ­вы не­нэць’ яӈ­гу. 14 Хан­зер” 16 Иоанн 3 вэӈ­го яха­на Мо­и­сей ӈаб­та­ца­вэй ха­лым’* тю”у’ ила­са, та­рем’ Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да тю”у’ ила­вы ӈэӈ­гу. 15 Ӈа­дь­бя­та ху­су­вэй Нян­да пун­рё­да [ни хаӈ­гу”,]* Ня­дан­да мал­ся­да илам’ ня”­маӈ­гу. 16 Нум’ тю­ку я’ тир’ терм’ саць мэ­не­ван­да нид, Ӈо­пой Ню­рим­да ми”­мы. Ню­хун­да пун­рё­да хусу­вэй хи­бя ни хаӈ­гу”, мал­ся­да илам’ ня”­маӈ­гу. 17 Нум’ Нюм­да я’ тир’ терм’ су­де­ва’ е”эм­ня ӈэ­дара­вэ­да ни ӈа”, Нюн­да сер’ я’ тир’ терм’ ӈэ­да­ванзь ӈэ­да­ра­вэ­да. 18 Ню­хун­да пун­рё­да су­де­вы ни ӈэӈ­гу”. Нян­да ни­ня пун­рё­да­хав ма­ле су­де­вы. Пы­да Нум’ Ӈо­пой Нюн­да нюмд’ ниць пун­ра”. 19 Яля я’ тир’ те­ран’ ӈа­ди­мясь. Не­нэ­цяӈ­гав” яля­хад пэв­дям’ саць мэ­не­ван­до’ нид, ма­ле та­на­ра­вы”. Пы­до’ серта­ба­да се­ро­до’ вэн­зу­куб­тыць. 20 Вэ­вам’ сер­та­ба­да ху­су­вэй хи­бя ялям’ вол­там­би, хар­та се­ро­да ни­ва ӈа­ди­ма’ е”эм­ня ялян’ ни мий”. [Пы­до’ вэн­зу”.]* 21 Не­нэ­сяв­на иле­на­хав ялян’ минд”­нив’. Сер­та­вы се­ро­да Нувм’ ня­д”­мяць ӈэ­ван­до’ е”эм­ня се­ро­да ӈа­дяӈ­гу”­ни”­им’». * 3:14Нев­хы Нум’ Ва­то­ход сам­ляӈг па­дар­ма­на тас­лаб” (Толыр” 21:4‑6) Мо­и­сей Из­ра­иль’ тер Еги­пет­хад вэӈ­го яв­на мин­ре­ван­да ма­ль­ӈ­га­на, пы­до’ Нумд’ ва­де­бярць пэ­выд”. Ти­кан­да Нум’ не­нэ­цие та­на­ра­ван­да е”эм­ня ӈаб­та­ца­вэй ямб ха­лы ӈэ­да­ра. Из­ра­иль’ тер” вэ­ва ӈэ­вам­до’ ха­мэ­да, ва­де­бярць ӈэ­ва­дэ­яд”. Нум’ Мо­и­сейм’ ня­ра­ва­хад ямб халым’ сер­та та­бэ­да. Ти­кы’ пуд ня­ра­ва­хад сер­та­вы ха­лын’ сыр­та ху­су­вэй ся­то”­ла­вы Из­ра­иль’ тер мал’ сен­з­ӈэ ха­н”­мы. * 3:15, 20Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на па­ды. Иоанн 3 17 Иисус ня­би хэ­хэ­даӈ­го­да Иоанн 22Ти­кы’ пуд Иисус то­хо­лам­ба­ди­да няць Иудея ян’ хая. Та­ня­на ня­нан­до’ иле, не­нэ­цие хэ­хэ­дам­би. 23Та’ ма­ль­ӈ­га­на ӈо”, Са­ли­ма­хад ха­ха­я­да Енон яха­на Иоанн не­нэ­цие хэ­хэ­дам­бись. Та­ня­на и” ӈо­ка ӈэ­вы. Не­нэця” нян­да хэ­хэ­даӈ­гур­манзь тур­мы”. 24Та’ ма­ль­ӈ­га­на Иоаннм’ там­на ни­вэ­до’ сяр”. 25Иоанн’ то­хо­лам­ба­да” иудей’ тэнзм’ мэ­та не­нэ­ця’ ня’ ня­рум­да­ва’ ням­на тасал­курць пэ­яд”. 26Иоан­нан’ тэв­ван­до’ сер’ хон­ра­до’: «Рав­ви, ти, Иор­дан яха’ тя­ха­ня­на ня­нанд мэ­вы Не­нэцял – не­нэ­цяӈг” ва­де”­мэр, не­нэ­цие хэ­хэ­дам­би. Ти­кан­да ху­су­вэй хи­бя Нян­да ми­ӈа». 27Иоанн нян­до’ ма: «Нум’ та­рем’ тас­лаб”, не­нэць’ ӈам­гэ­хэртм’ ни ня”­маӈ­гу”. 28Ӈам­гэм’ ва­де­со”­ма­ха­ни пы­да­ра” хар­та” ин­зе­ле­даци”, ва­ди­ни тар­ця­ци”: ‹Мань Хрис­то­садм’ нидм’ ӈа”, Пы­да То­ван­да нер­цю­на, Нум’ си”­ми ӈэ­да­рась›. 29Нем’ мэм­ба­да­хав – не­лев­н­да ха­са­ва. Не­лев­н­да ха­са­ва’ са­ва ня­хав тэ­ри ти­кан­да ну­хуя, нян­да ин­зе­ле. Ваб­цам­да нам­д­ван­да сер’ май­м­баӈ­гу. Мань ӈо” те­да’ сён­зя­ни мюй май­м­баб­цо­хо­на па­н”­ӈа. 30Пы­да­ха­ва­да те­да’ тю”у’ мим­ба­та та­ра”­нив’, ма­нь­зя­ван та­си’ мим­ба”­ни та­ра. 31Тю”­уд ха”­ам­вэ­хэв ся­мян­хат ва”­ӈа. Я’ ни­ня иле­нахав яхад пе­ре, ва­де­ти­да я’ ила’ ня­рим­на ӈа”. Нув’ няд ха”­ам­вэ­хэв ся­мян­хат ва”­ӈа. 32Ма­нэ”­мы­да, нам­д­вы­да ва­де­па­та ӈо”, Ма­нэ”­лаб­та­та хи­бя­харт сей­хан­да ни­да ня”­ам”. 33Ма­нэ”­лаб­т­а­та сей­хан­да ня”­ам­вэ­хэв Нум’ ненэ­ся ӈэ­вам’ тид” ма­нэ”­лаб­там­би. 34Нум’ Ӈэ­да­ра­вым’ Нум’ Хэ­би­дя Ин­д­ка­на пан­дам­би­да, ӈа­дь­бя­та Пы­да 18 Иоанн 3, 4 Нум’ Ва­ди мэ”­ӈа. 35Ни­ся­юм’ Нюм­да ёль­це мэ­не­ван­да нид, Ӈу­да­ха­та ху­су­вэй ӈам­гэм’ мал’ ми”­мы­да. 36Хи­бя Нум’ Нюн’ пун­ры, ти­кы мал­ся­да ил­ӈ­га­на иле. Нум’ Ню’ мунд’ ни­ня нам­да­на­хав илам’ ни­да ма­нэт”, Нум’ ня­дан­да пи­ли” нен­зюм­да». 4‑й пеляда Иисус ня­би Са­ма­рия я’ тер не 1Иисус’ то­хо­лам­ба­ди­да, хэ­хэ­дам­ба­да не­нэ­ци­е­да Иоанн­хад ӈо­ка ӈэ­ва юн фа­ри­сей­ха” тэв­вы”. 2Ӈабца­ка­ван­да Иисус ни­вы хэ­хэ­даӈ­гу”, То­хо­лам­ба­ди­да хэ­хэ­даӈ­го­вы”. 3Иисус тар­ця мунм’ нам­да, Иудея яхад хая, ӈа­ни’ Га­ли­лея ян’ нэ­кал­ӈа­да. 4Са­ма­рия яв­на хэб­та та­ра­вы. 5Са­ма­рия яха­на ӈэ­да Си­харьм’ ню­бе­та хар­дав­на ӈа­ди­мя. Ти­кы ха­рад ла­та я’ хэв­ха­на ӈэ­вы. Тю­ку я ӈав­нан­да Иаков ха­са­ва ню­хун­да – Иоси­фан’ ми”­мэ­да*. 6Та­ня­на Иаков’ не­ла­ва та­ня­вы. Иисус пэдём­да ӈэ­даб­там­ба, не­ла­ва’ хэ­ван’ ӈам­ды”. Яля’ ер’ ёльць’ ӈэ­вы. 7Та­ня’ Са­ма­рия я’ тер ӈоб” не нер­манзь то. Иисус хон­ра­да: «Ита­ми та”­ма». 8Та’ ма­ль­ӈ­га­на Иисус’ то­хо­лам­ба­ди­да ӈав­ра­дам­до’ тэм­да­ванзь хардан’ хэ­вы”. 9Са­ма­рия я’ тер не Иису­сан’ ма: «Пы­дар Иудея я’ тер­на­нё”, хан­зер” няд­ни – Са­ма­рия я’ терхад идм’ ха­ӈан?» Иудей” Са­ма­рия я’ тер” ня’ по­ё­до’ * 4:5Нев­хы Нум’ Ва­то­ход сам­ляӈг па­дар­ма­на тас­лаб” (Ила’ ӈа­ди­во”­ма 33:19), Иаков – ев­рей” тэнз’ ни­ся­на­то’ ни­ся Ав­ра­ам’ ню’ ню. Пы­да ён­да­ван­да ма­ль­ӈ­га­на тю­ку ям’ тэм­да­вы. Тад пу­на ти­кы яха­на ха­са­ва нюм­да – Иоси­фам’ яӈ­гу­во”­ма­ха­дан­да сюр­мэ­до’. Иоанн 4 19 вэ­ва” ӈэ­вы”. 10Иисус нян­да ва­халъй”: «Пы­дар Нум’ там­ба­да ӈам­гэ’ ням­на те­не­ва­вы ӈэ­б”­нанд, Хи­бя няданд идм’ ха­мам’ те­не­ва­вы ӈэ­б”­нанд, пы­дар харт Ня­дан­да ха­наӈ­гу­нась, тад­ти­ка­хад Пы­да Хар­та нянд иле­ня идм’ та­тась». 11Не ма: «Мань ер­вав! Не­ла­ва та’ пи­рув­нан­да ёря­ва, Пы­дар са­хал­ко­сяӈ­гар­тар яӈ­гу­нё”. Ти­кан­да ха­няд иле­ня идм’ ха­наӈ­гур? 12Иаков ни­сяха­да­на” ӈар­ка­ӈэ Пы­хы­дамд то­сар? Пы­да ня­на” тю­ку не­ла­вам’ та­вы. Пы­да, ха­са­ва ню­да, тад­ти­ка­хад хар­та ва­да­вы сар­ми­ка­да тю­ку не­ла­ва­хад идар­ӈаць». 13Иисус нян­да ва­халъй”: «Ху­су­вэй хи­бя тю­ку идм’ ӈэр­та яӈор’ идар­ман’ хар­би­лаӈ­гу. 14Мань ми­па­да ика­ва­ха­да­ни хи­бя­ри‑хи­бя ит’ хар­ваб­цо­хо­дан­да юраӈ­гу. Мань ми”­ ман­да ика­ва­ми ня­нан­да мал­ся­да илан’ си­та мин­ре­на ло­хор­та и”ӈэ хан­да». 15Не Нян­да ма: «Ер­вэй! Тар­ця ита­ми та”­ма, ти­кан­да мань ит’ хар­ваб­цо­ми яӈ­го­д”­ нив’, нер­манзь тю­кон’ ву­нидм’ турт”». 16Иисус нянда ма: «Хань”, вэ­сул хай”, тад­ти­ка­хад ӈа­ни’ ту­ин». 17Не ма”­нив’: «Мань вэ­су”­ми яӈ­гу». Иисус нян­да ма: «Пы­дар не­нэ­сян, вэ­сул не­нэ­ся яӈ­гу. 18Пы­дар самляӈг вэ­су­лась, те­да’ ня­та­ха­вар вэ­сул ву­ни ӈа”. Ва­дид не­нэ­ся”». 19Не Нян­да ма: «Нум’ Ерв! Мань сыр­па”­ ни, Пы­дар Нум’ Ва­ди ва­де­тан. 20Ни­ся­на­на” тю­ку хой’ ни­ня ту­ё­це­ты”, пы­да­ха­ва­ра” ма­да”­нё”: ‹Ту­ёць’ я Иеру­са­лим­ха­на ӈа›». 21Иисус нян­да ма: «Не­ӈэй, Ня­ни пун­рю”, ёль­цян­да тоб”, Ни­ся­ха­ни ту­ё”­ма­ра” тю­ку хой­ха­на ни ӈэӈ­гу”, Иеру­са­лим­ха­на ни ӈэӈ­гу”. 22Пы­да­ра” ехэ­ра­на ӈам­гэн’ ту­ё”­ӈа­да”, ма­нь­зя­ва­на” хи­бян’ ту­ё”­ма­ха­да­на” те­не­ва­ва”. Ӈэ­даӈ­го­ва иудей­хат 20 Иоанн 4 ӈа. 23Ёль­цян­да тоб”, ӈаб­ца­ка­ван­да ма­ле тэ­вы”­ма, ненэ­сяв­на ту­ё­та” Ин­дадм’ ня­д”­мяць, не­нэ­сям’ няд”­мяць Ни­ся­ха­ни ту­ё­та”. Ни­ся­ми ӈо”, Нян­да та­рем’ ту­ё­ти пюр­ӈа. 24Нум’ – Инд” ӈэ”­нив’. Нян­да ту­ё­та” Ин­дадм’ ня­д”­мяць, не­нэ­сям’ ня­д”­мяць ту­ё­па­то’ та­ра». 25Не Нян­да ма: «Хрис­тосм’ ню­бе­та Мес­сия’ то­ва­хад мань те­не­вадм’. Пы­да­ха­ва­да то”­ма­ха­дан­да, ня­на” ху­су­вэй ӈам­гэм’ ва­де­та». 26Ти­кы’ пуд Иисус нян­да ма: «Мань ти­дам­нё”, ня­нанд те­да’ ла­ха­на­кур­ӈа­дам­нё”». 27Та’ ёль­ць­ӈ­га­на Иисус’ то­хо­лам­ба­да” то”. Иисус’ не­хэ­на ла­ха­на­кур­мам’ ма­нэ”­ман­до’ сер’ пы­сэйд”. Иисус’ ӈам­гэн’ хар­ва­ва’ ням­на, ӈам­гэ не’ ня’ лаха­на­ва’ ням­на ӈоб­кар­та­до’ Си­та ни хон­ра”. 28Ти­кы не ита ӈэ­сям’ хае, ха­рад’ ня­на хая. Не­нэ­цяӈг” ма: 29 «Ха­я­да”, те­хэ мал­хан­да хур­ка ӈэ­ва­ми яв­нан­да ваде”­мы Не­нэ­цям’ ма­нэ”­ӈа­ра”! Хрис­тос­хав ни­б”­нандав’ ӈа”?» 30Хар­да­хад не­нэ­ця” Иису­сан’ хая”. 31Ти­кы ёль­ць­ӈ­га­на То­хо­лам­ба­ди­да Си­та хон­рамби”: «Рав­ви, ӈам­гэ­ко­дар ӈа­в”­ма». 32Пы­да­ха­ва­да няндо’ та­рем’ ма: «Ма­нь­зя­ван пы­да­ра” ехэ­ра­на ӈав­ра­ми та­ня». 33Ӈа­дь­бя­то’ то­хо­лам­ба­ди­да пом­нан­до’ ни­до’ хон­рам­ба пя”: «Нян­да хи­бя­хав ӈа­варм’ тэв­рам­ба­вэ­кы?» 34Иисус нян­до’ ма: «Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ни ва­том’ сер­таба­ва­ми, тад­ти­ка­хад Сер­та ма­ле­ва­ми – Ӈав­ра­ха­ю­ни, ти­хи’. 35Пы­да­ра” та­рем’ ни­ся­да” ла­хан”?: ‹Тет иры’ хэ”­мя­хад нянь’ ӈу­во” сэв ма”­лам­ба­ва’ ёльць’ ту­та›*. * 4:35 Па­лес­ти­на яха­на нянь’ ӈу­во” сэв мо­ё­со”­ма­хад тет иры’ хэ”­мя­хад нянь’ ӈу­во” сэв ва­дё”­ми ма”­лам­ба­се­ты­до’. Иоанн 4 21 Нян­да” мадм’, сыр­кар­ӈа­да”, нянь’ ӈу­во” сэв” ва­дю­лава я” ял­мыд”, ма­ле мал­ко­ва’ ёльць’ то. 36Нянь’ ӈу­во” сэв ма”­лам­ба­да нед­бям’ ня”­ма, мал­ся­да илан’ тэв­ва’ е”эм­ня та­ром’ сер­та­би. Нянь’ ӈу­во” сэв мо­ё­па­да­ха’, нянь’ ӈу­во” сэв ма”­лам­ба­да­ха’ ӈоб­ка­на май­м­баӈ­гу­ху’. 37Тю­ку ва­да’ ха­ра яв­нан­да ӈа, тар­ця: ‹Нюр­те”­э­юм’ нянь’ ӈу­во” сэв мо­ё­пи, ня­би­юм’ нянь’ ӈу­во” сэв ма”­лам­би›. 38Мань ӈа­ни ни­та” ман­за­ра”­мав­на мал­кур­манзь сид­да” ӈэ­да­радм’. Ӈаб­ца­ка­ван­да ни­да” ва­рем­до’ мэць ман­зараць, пы­да­ха­ва­ра” ни­та” ман­за­ра”­ма­ха” тар­кэй­да”». 39Са­ма­рия я’ тер не­хэв ма­нэ”­мы­да‑нам­да­вы­да ханя­рим­на‑та­ня­рим­на ва­де”­я­да: «Пы­да ӈа­хат иле”­мями ӈар­хан­да ва­де”­ӈа­дась». Ти­кым’ нам­д­ван­до’ сер’ ти­кы хар­да­хад ӈэ­да ӈо­ка Са­ма­рия я’ тер Иису­сан’ пун­рэ­яд”. 40 Иису­сан’ тэ­в”­ма­ха­дан­до’, Са­ма­рия я’ тер” Си­та ня­нан­до’ мэсь хон­рам­би”. Пы­да та­ня­на си­дя яля’ мэ. 41Нян­да ин­зе­ле”­мя­ха­дан­до’ там­на ӈо­ка не­нэць’ Нян­да пун­рэ­яд”. 42 Пы­до’ нен’ ма”: «Те­дахав’ пы­дар ва­де”­мэ­ри­хи­тат ву­ни­ва” пун­рю”, ха­р”­на” Нян­да ин­зе­ле”­мя­ха­да­на” пун­ры­ва”. Те­да­хав’ ма­ня” те­не­ва­ва”, Пы­да не­нэ­ся я’ тир’ тер” Ӈэ­даӈ­го­да». Па­ра­ӈо­да’ мар­ць­хы’ ха­са­ва нюм’ са­вум­да”­ма (Мт 8:5‑13; Лк 7:1‑10) 43 Си­дя яля’ хэ”­мя­хад, ти­кы яхад Иисус Га­ли­лея ян’ хая. 44 Тад ӈо” Пы­да Хар­та яв­нан­да ла­ха­нась: «Хар­та яха­нан­да Нум’ Ва­ди ва­де­там’ ни­до’ та­ро”­ла”». 45Иисус Иеру­са­лим­ха­на мэ­ван­да ма­ль­ӈ­га­на, хэ­би­дя 22 Иоанн 4 ­яля­ха­на хур­ка­ри не­на­до се­ро сер­та­ба­вы. Ӈо­ка Га­лилея я’ тер хэ­би­дя ялян’ то­вы”, ти­кан’ сыр­мы”. Ӈадьбя­то’ Га­ли­лея ян’ то­вы Иисусм’ ма­нэ”­ман­до’ сер’, пы­до’ май­м­ба ядаб­та­до’. 46Ти­кы’ пуд Иисус Га­ли­лея яха­на ӈэ­да Ка­на хар­да­кон’ ӈа­ни’ тэ­вы”. Ся­хаӈ­гав’ ти­кы хар­да­ха­на идм’ ня­ръя­на сяр­ка­ӈэ сер­та­дась. Та’ ма­ль­ӈ­га­на та­ня­на ӈо­пой па­ра­ӈо­да’ мар­ць­хы мэ­вы. Ка­пер­на­ум хар­да­ко­хо­на ха­са­ва ню­да хаӈ­гурць юседа­вы. 47 Иисус’ Иуде­я­хад Га­ли­ле­ян’ то­вам’ нам­да, пы­да Иису­сан’ то, хы­нум­ба пя­да: «Ка­пер­на­у­ман’ ня­на­ни ту”­ма. Ха­ван’ хар­ва­на ха­са­ва ню­ми са­вумдад­ва». 48 Иисус нян­да ма: «Хи­бя­хар­та­ра” не­на­до се­ро, и’ хэ­би­ле”­мя се­ро ма­нэ”­ма­да­вэй’ пун­ра ни­да пи­рас”». 49Па­ра­ӈо­да’ мар­ць­хы Нян­да ма: «Нум’ Ерва­ми, ню­ни ха­ва’ нер­ня ту”­ма». 50 Иисус нян­да ма: «Мя­канд хань”, нюр илеӈ­гу». Ти­кы не­нэць’ Иисус’ ва­да­ха” пун­рэй”, тад­ти­ка­хад хая. 51Яда­ван­да сер’ хаби­да си­та хо”, ма”: «Нюр иле». 52Ӈа­це­кы’ ни­ся ся­ха’ нюн­да са­ву­во”­мам’ хон­ра. Ха­би­да ма”: «Те­ня­на яля’ ер’ ӈо­пой час­ха­на ӈа­ян­да ядё ха”­мыць». 53 Ӈа­це­кы’ ни­ся нюн­да ся­ха’ едя­сял­мам’ ха­мэ­да­да. Иисус’ нян­да та­рем’ ма­ма’ ма­ль­ӈ­га­на: «Мя­канд хань”, нюр илеӈ­гу», та’ ма­ль­ӈ­га­на ню­да едя­сял­мы. Ти­кан­да пы­да мяд’ тер­са­вэй’ Иису­сан’ пун­рэ­яд”. 54 Ти­кы сер” Иисус’ Иуде­я­хад Га­ли­ле­ян’ тэ­в”­ма­ха­дан­да ня­бим­дей не­на­до сер­та­вы Сер­та ӈэ­вы. Иоанн 5 23 5‑й пеляда Ви­фез­да меӈ­га­ха­на хаӈ­гур­там’ са­вум­да”­ма 1Ти­кы’ пуд Иисус иудей” хэ­би­дя яля’ ёль­ць­ӈ­га­на Иеру­са­ли­ман’ хая. 2Та­ня­на Ху­во” Вад’ хэв­ха­на меӈ­га та­ня­вы, ти­кы меӈ­га’ нюм’ ев­рей’ ва­дав­на «Ви­фез­да»*. Сам­ляӈг син­дё­да тюӈ­га­ла­ва­да та­ня­вы. 3Мю­нян­да хур­ка­ри” хаӈ­гур­та”, сэв­ся­да”, мэд­на”, хэв­до’ ха­бэй” юсе­да”. [Пы­до’ ид’ ман­за­да­вам’ ӈа­те­вы”. 4Нум’ Ерв’ юне ядэ­ла­на ха­ня­ӈэ­хэ”­на ит’ ха”­ма­хая, идм’ ман­забтам­ба­се­ты. Нюр­те”э’ ман­за­ра­на ит’ ха”­ма­вы хи­бяри, са­та хаб­цяӈ­га­на хаӈ­гур­па­та ӈо”, сен­зу­вор­мы.]* 5Та­ня­на тет юд’ няю’ сид­н­дет по’* хаӈ­гур­та не­нэць’ та­ня­вы. 6Иисус, юсе­да­на не­нэ­цям’ ма­нэ”­ман­да сер’, та­мин­да пон’ хаӈ­гур­мам­да ха­мэ­да­да, ма: «Са­ву­ман’ хар­ван?» 7 Хаӈ­гур­та не­нэць’ Нян­да ма: «Ер­ва­ми, ид’ ман­за­да­ва’ ёль­ць­ӈ­га­на, ит’ си”­ми тэв­рав­н­да­ми хар­та яӈ­гу. Хар”н та­ня’ сыӈ­г­та­б”­на­ни, хи­бя­хав мале си”­ми нер­те­се­ты». 8 Иисус нян­да ма: «Юр­кад”, пэ­ӈар ня”­ам”, тад­ти­ка­хад ядэр”». 9Та­мин­да са­ву­ма, пэ­ӈам­да ня”­ма­хая хая. Ти­кы яля ев­рей” ны­ла­на­ва яля ӈэ­вы. 10 Ӈа­дь­бя­то’ иудей” хаӈ­гур­мы не­нэ­цянд’ та­рем’ ла­ха­на”: «Тю­ку яля ев­рей” ны­ла­на­ва яля, пэ­ӈамд тю­ку яля’ ву­нир ми­нарт”». 11 Пы­да­ха­ва­да * 5:2Ха­мэ­ди­та – «Ся­нась’ мя”». * 5:4Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы нев­хы па­дар­ка”­на па­ды. * 5:5 Ня­хар” ю” сид­н­дет по’. 24 Иоанн 5 та­рем’ нян­до’ ма: «Си”­ми Са­вум­да­вы­ми ня­ни та­рем’ мась: ‹Пэ­ӈар ня”­мад, ядэр”›». 12Иудей” си­та хон­ра”: «Та­рем’ нянд ла­ха­на­вы Ти­кы Хи­бя: ‹Пэ­ӈар ня”­мад, ядэр”›?» 13 Сен­зу­мы не­нэць’ нян­да та­рем’ Ла­ха­навым’ ехэ­ра­вэ­да, тад ӈо” ӈэсь ӈо” Иисус та­ня­на мэ­вы не­нэ­цие” пом­на сэ­я­вы. 14Тад пу­на Иисус сен­зу­мы не­нэ­цям’ Хэ­би­дя Ха­рад’ мю­ня хо­да, нян­да ма: «Ти, те­да­хав’ са­ву­ман, там­на вэ­ва­ко ӈам­гэ ня­нанд хадкэ­воӈ­гад, тад нер­ня’ ся­хаӈ­гарт’ нён хэ­бя­хам­дю”». 15Ти­кы не­нэць’ хэ”­мя­ха­дан­да, иудей­ха” ма: «Си”­ми са­вум­да­вы – Иисус». 16 Иудей”, ев­рей” ны­ла­на­ва яля­ха­на Иисус’ тар­ця се­ро сер­та­ба­ван­да нид, Си­та та­ӈыл­м­дам­ба пя”. 17Иисус­хав нян­до’ ма: «Мань Нися­ми те­да’ ла­ха­на ман­за­ра, ӈа­дь­бя”­ни Мань ӈа­ни’ ман­за­радм’». 18Ти­кы ва­ди нам­д”­ма­ха­дан­до’ иудей” ха­ня­цей’ саць Иисусм’ ха­да­ван’ хар­би­ла­до’. Ев­рей” ны­ла­на­ва яля­ри’ ва­том’ ма­да­ван­да нид ни ӈа”, нено­хо­вав­на Нувм’ Хар­та Ни­ся­дан­да нюм­де­ба­ва’ сер’, Пы­хы­дам­да Нум’ ӈар­ӈэ пэр­ма’ е”эм­ня. Нум’ Ню’ ва­то 19Иисус нян­до’ ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Ни­сян­да ман­за­ям’ ма­нэ”­ма­да­вэй’, Ха­са­ва Ню­юм­гав’ Хар­та ня­дан­да ӈам­гэ­хэртм’ сер­та ни пи­рас”. Тад ӈо” Ни­ся­юм’ ӈам­гэм’ сер­та­би, ти­кым’ Ню­юм’ ӈа­ни’ сер­та­би. 20Тад ӈо” Ни­ся­юм’ Нюм­да мэ­не­ван­да нид, ху­су­вэй ӈам­гэм’ Хар­та сер­та­ба­дам­да Ню­хун­да манэ”­лаб­там­би­да. Ти­кы’ хав­на там­на ваць ӈар­ка се­ро Ню­хун­да ма­нэ”­лаб­таӈ­гу­да. Пы­да­ра” пы­саӈ­гу­да”. Иоанн 5 25 21 Хан­зер” Ни­ся­юм’ ха­ль­мер­ӈэ хэ­вым’ юр­каб­та­хая илеб­тем­би, та­рем’ Ню­юм’ ӈо” хи­бям’ илеб­те­ван’ хар­ва, ти­кым’ илеб­теӈ­гу. 22‑23Ху­су­вэй не­нэць’ Ха­сава Нюм­да Ни­сян­да пи­рув­на ӈар­цу”­ман­да е”эм­ня, Ни­ся­юм’ хи­бя­хартм’ ни су­де­бю”, су­деӈ­го­вам’ мал’ Ню­хун­да ми”­мэ­да. Нюм­да ни­ня ӈар­цу­та, Нюм­да ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­юм’ ӈа­ни’ ни­да ӈар­цус”. 24 Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Ва­да­ха­ни ин­зе­ле­на, Си”­ми ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­ха­ни пун­рё­да мал­ся­да ил­ӈ­га­на мэ, су­де­вы ни ӈэӈ­гу”. Пы­да ха­ва­хад иланд’ тэ­вы”. 25Ненэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, ёль­цян­да то­ма, ма­ле тэ­вы”. Ха­вы не­нэ­ця” Нум’ Ню’ ваб­цам’ нам­д­ван­до’ сер’ илел­тыд”. 26Хан­зер” Ни­сян­да ил’ Хар­та Ня­нанда ӈа, та­рем’ ила’ Ха­са­ва Ню­ху­нан­да ӈэ­ва’ е”эм­ня, Нян­да ӈа­ни’ илам’ ми”­мы. 27 Не­нэ­ця’ Ню ӈэ­ван­да е”эм­ня, Нян­да су­деӈ­го­ва ны­хым’ ми”­мы. 28 Нё­да” пы­саӈг”! Пэм­бад’ мю­ня мэ­на ху­су­вэй ха­ль­мер’ Ненэ­ця’ Ню’ ваб­цам’ нам­д­ва’ ёльць’ ха­ха­ял­ма. 29Пы­до’ пэм­б­до­то’ мюд тар­паӈ­гуд”. Са­ва се­ро сер­та­вы” ила’ е”эм­ня юр­каӈ­гуд”. Вэ­ва се­ро сер­та­ба­вэ­хэв” сид­до’ су­де­ва’ е”эм­ня юр­каӈ­гуд”. 30Хар­к­ван хар”н няд­ни ӈам­гэ­хэртм’ сер­та нидм’ пи­рас”. Нам­дор­ма­ни сер’ су­деӈ­гудм’. Мань суд­ми не­нэ­ся. Хар”н ва­то­ми нидм’ нё­ра­кус”, Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ни ва­том’ нё­ра­ку”­ӈадм’». Иисус’ ням­на ӈэ­да ма­нэ”­лаб­тяр” 31 «Мань Хар”н Пы­хы­да­ми ва­де­па”­ни, Ва­ди­ни ны­хы­си”. 32 Ӈа­ни Хи­бя­ри Мань ням­на­ни тид” лаха­на­на та­ня. Мань те­не­вадм’, Мань ням­на­ни ӈэ­да 26 Иоанн 5 Ва­ди­да не­нэ­ся”. 33Пы­да­ра” Иоан­нан’ не­нэ­цие ӈэ­дара­ван­да” ма­ль­ӈ­га­на, пы­да не­нэ­ся’ ням­на яв­нан­да ла­ха­нась. 34 Ти­кы Ва­ди­ни не­нэ­ця’ Ням­на­ни ла­хана­ва’ е”эм­ня нин хэ­ты­бю”, ӈэ­даӈ­го­вам’ ня”­ма­ванда” е”эм­ня хэ­ты­бин. 35Иоан­н­хав лэ­ём­ба­да, ябе­ре­на се­ре­кабт” ӈэ­вы. Ӈам­гэ’ пи­рат’ пы­да­ра” яля­ха­дан­да май­м­ба­ван’ хар­ва­даць. 36 Ма­нь­зяв ма­нэ”­лаб­тав­нда­ми Иоанн’ ма­нэ”­лаб­тяр­кад ва”­ӈа. Ни­ся­ни та­вы се­ро Мань ма­ле­бидм’. Ти­кы Се­ро­ни Ни­ся­ни Мань Си”­ми ӈэ­да­ра­вам’ ма­нэ”­лаб­там­би”. 37‑38Мань Си”­ ми ӈэ­да­ра­вэ­ми – Ни­ся­ми, ма­ле Мань ням­на­ни явнан­да ла­ха­нась. Пы­да­ха­ва­ра” Пы­да Ӈэ­да­ра­вэ­хэн­да ни­да” пун­рю”. Ӈа­дь­бя­та” пы­да­ра” Ни­ся­ни ваб­цам’ нам­д”­ма­ра” яӈ­гу, Пы­хы­дам­да ма­нэ­со”­ма­ра” яӈ­гу, Пы­да Ва­ди­да ня­нан­да” ни” иле”. 39Пы­да­ра” ихи­ваха­нан­да”, мал­ся­да ил’ Хэ­би­дя Па­дар­ка­на ӈэ”­нив’. Ӈа­дь­бя­та” тя­ха­сов­на Хэ­би­дя Па­дарм’ то­хо­лам­би­ра”. Хэ­би­дя Па­дар­кав Мань хи­бя ӈэ­ва­ми ма­нэ”­лаб­там­би. 40Пы­да­ха­ва­ра” илам’ ня”­ма­ван­да” е”эм­ня Ня­ни тован’ ни­да” хар­ва”. 41Мань не­нэ­цяӈ­гат юн­да­ми нидм’ ня”­мар­пю”. 42Мань сид­да” те­не­вадм’, пы­да­ра” сейха­нан­да” Нувм’ мэ­неб­цо­ра” яӈ­гу. 43 Мань Ни­ся­ни нювм’ ня­д”­мяць то­дамзь. Пы­да­ра” сей­хан­да” Си”­ми ни­да” пэй”. Ӈа­ни хи­бя­ри хар­та нюм­да ны­хым’ мэць то­б”­нан­да, ти­ка­хавм’ сей­хан­да” пэн­да­ра”. 44Хар­та” ня­ха­та­та” юнм’ ня”­мар­пи­да”. Ӈо­пой, Нум­гад ӈэ­да юн­хавм’ ни­ра” пюр”. Ти­кан­да хан­зер” пун­рё пирта­ра”? 45 Ни­ся­ни ся­ка­на Мань сид­да” нидм’ вомдар­там­баӈ­гу”. Та­ням­на ибе­да” нёя” ядэр”. Сид­да” 27 Иоанн 5, 6 вом­дар­та­ван­да­хав пы­да­ра” ена­на­ра” – Мо­и­сей. 46Мо­и­сей Мань ням­на­ни пад­нась. Ӈа­дь­бя­та” не­нэсяв­на Мо­и­се­ян’ пун­рё­вы ӈэ­б”­нан­да”, Ня­ни ӈа­ни’ пун­раӈ­гу­даць. 47Тад Мо­и­сей’ пад­вэ­хэ” ни­б”­нан­да” пун­рю”, хан­зер” Мань ва­да­ха”­ни пун­раӈ­гу­да”?» 6‑й пеляда Сам­ляӈг ёнарм’ ма­леб­те”­мя (Мт 14:13‑21; Мк 6:30‑44; Лк 9:10‑17) 1 Ти­кы’ пуд, Иисус Га­ли­лея то’ тя­ха’ хая. Ня­би нюм­да Ти­ве­ри­а­да то ӈэ­вы. 2 Хур­ка­ри не­на­до се­ро Иисус’ хаӈ­гур­та­ха” сер­та­ба­вам’ ма­нэ­со”­ма­ха­дандо’, ӈо­ка не­нэць’ Пум­нан­да ха­яць. 3Иисус хой’ ни’ та­на”­ма­ха­дан­да, То­хо­лам­ба­ди­та ня’ та­ня’ ӈам­дыд”. 4Иудей” хэ­би­дя яля – Пас­ха ха­ха­ял­мы. 5Иисус саӈом­да ӈэ­да­ра­ван­да сер’ Нян­да мин­дя ӈо­ка не­нэ­цям’ ма­нэ”­ӈа. Фи­лип­пан’ ма: «Сид­до’ ӈав­ла­ва’ е”эм­ня ха­няд ня­нё тэм­даӈ­гу­ва”?» 6Иисус­хав ӈам­гэм’ Харта сер­та­ва­ха­дан­да те­не­вась. Сю­ри си­та хор­па, та­рем’ хон­рам­би­да. 7Фи­липп Нян­да ва­халъй”: «Си­дя юр” ди­на­рий­ха­на* тэм­да­вы ня­ня­хад ху­су­вэм­до’ тя­нёмбов­на ӈав­ла­хар­та ни томд”». 8 Иисус’ ӈо­пой то­холам­ба­да­да – Си­мон Пётр’ па­па, Ан­д­рей Иису­сан’ ма: 9 «Тю­ко­хо­на ӈо­пой ха­са­ва ӈа­це­кы’ яч­ме­нь­хад сер­та­вы сам­ляӈг ня­нь­ко­ця­да, си­дя ха­ля­ко­ця­да таня”. Ти­кы­ко”е та­ӈок не­нэ­цие ӈав­ла не­на” тя­нё”­нё”!» * 6:7 Рим па­ра­ӈо­да я’ не­нэй еся. Ӈо­пой ди­на­рий – яля’ нед­бя. 28 Иоанн 6 10 Иисус ма: «­Не­нэ­ця” та­ня ӈам­ды­дамд”». Та­ня­на ӈув” ӈо­ка” ӈэ­вы”. Не­нэ­ця” ти­кан’ ӈам­дыд”. Ти­каха­на мэ­ни” поӈ­га­на ха­са­ва­ри сам­ляӈг ёнар” ӈэ­вы. 11 Тад­ти­ка­хад Иисус няньм’ ня”­ма­хая, Нумд’ са­ва ва­ди хэ­т”­ма­ха­дан­да няньм’ ӈам­дё­да­ха” ми”­ӈа­да. Ха­лям’ ӈа­ни’ та­рем’ мэ­да. Ӈа­вор­ман’ хар­ва­на­ха” хар­ваб­цон­до’ пи­рув­на ми”­ӈа. 12 Ӈаворць ёль­це”­мяха­дан­до’, Иисус то­хо­лам­ба­да­ха­та ма: «Ха­ё­да ӈа­вар” ма”­лэй­да”, ӈам­гэ­хэрт тэ­ри нёя хаю”». 13Ӈа­вар’ ха­ё”­ ми ма”­лэй­до’, яч­ме­нь­хад сер­та­вы сам­ляӈг мар­давы ня­нь­хад юкад ва­та си­дя паӈ­гал­мы едм’ тер­де”. 14 Иисус’ сер­та­вы ти­кы не­на­до серм’ ма­нэ”­ман­до’ сер’, не­нэ­ця” та­рем’ ма”: «Пы­да не­нэ­сян­да я’ тир’ ни’ то­ван­да­ӈэ ва­де”­мы – Ти­кы Нум’ Ва­ди Ва­де­та». 15Иисус­хав ха­мэ­да­да, пы­до’ ны­хы­ри’ Си­та па­ра­ӈода­дан­до’ сер­та­ван’ хар­ва”. Ӈа­дь­бя­та Пы­да ӈа­ни’ ӈо­пой ял­н­да пэ­хэ” хая. Иисус’ ид’ ним­ня ядэ­ро”­ма 16Нум­да пэв­сюмзь, Иисус’ то­хо­лам­ба­да” то’ няю’ хая”. 17Ӈа­но’ мю’ ти­хия, то’ тя­ха­на ӈэ­да Ка­пер­на­уман’ нэ­кал­ӈа­до’. Нум­да пэв­сюмб” ӈод”, Иисус нян­до’ там­на ни ту”. 18Мер­ця­да са­ха­ма, ита ман­за­да. 19Пы­до’ мат’, сам­ляӈг’ мян’ ки­ло­метр’ пи­рув­на ӈа­ну­та”, та’ ёль­ць­ӈ­га­на ид’ ним­ня мин­дям’ – ӈа­ном­до’ ха­ха­ялтем­ба­да Иисусм’ ма­нэць сей­до’ хая”. 20Пы­да­ха­ва­да нян­до’ ва­халъй”: «Ман­ней! Сей­да” нёя пин”». 21Пы­до’ ӈа­нон­до’ мю’ тиб­те­ван’ хар­ва­донзь. Лак­ри’ ӈа­но­до’ ма­ле мин­хан­да ян­до’ ва­ран’ тэв­вы”. Иоанн 6 29 Илам’ там­ба­да Нянь – Иисус 22Тад ня­бим­дей яля­ха­на то’ ня­би вар­ха­на ну­вы” ненэ­ця” ӈо­пой­ри ӈа­но’ хав­на ӈа­ни ӈа­ном’ ма­нэ”­мэ­до’ яӈ­гу. Ӈа­но’ мю’ Иисус то­хо­лам­ба­да­ха”­на­та ниць ти”. То­хо­лам­ба­ди­да хар­то’ ӈа­ну­та ха­яць. 23Ти­ве­ри­а­да­хад ӈа­ни” ӈа­но” тоць. Нум’ Ерв’ ти­кы я’ хэв­ха­на Нумд’ са­ва ва­ди ва­де­со”­ма­ха­дан­да, не­нэ­ця” ня­нё ӈа­вор­мыць. 24Не­нэ­ця” Иисусм’ то­хо­лам­ба­ди­та ня’ та­ня­на ни­до’ ху”. Пы­до’ ӈа­ну” мю’ ти­яд”, Ка­пер­на­у­ман’ Иисусм’ пюрць нэ­кал­ӈа­до’. 25Ня­би то’ вар­ха­на Иисусм’ хо”­ма­ха­дан­до’, хон­рам­ба пя­до’: «Рав­ви, Пы­дар ся­ха’ тю­кон’ тэ­вын?» 26Иисус нян­до’ ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, пыда­ра” не­на­до се­ро ма­нэ”­ман­да” нид Си”­ми ву­ни­да” пюр”, ня­нё ӈа­во”­ма­ха­дан­да” ма­ле­ван­да” нид Си”­ми пюр­ӈа­да”. 27Ти­ман­да ӈа­вар’ е”эм­ня ни­да” ман­за­ра”, та’ ека­вав­на мал­ся­да илам’ мин­ре­на ӈа­вар’ е”эм­ня ман­зара­да”. Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ ва­де­та ти­кы ӈа­варм’ нян­да” та­та. Нум’ Ни­ся ти­кы’ е”эм­ня Нян­да Пид­те”­мям­да ӈаб­тась». 28Тад­ти­ка­хад не­нэ­ця” Иисусм’ хон­ра”: «Нум’ ся­ка­на са­ва серм’ сер­та­ва­на” е”эм­ня хан­зер” ӈэ­б”­на” та­ра?» 29Иисус нян­до’ ма: «Пы­да Ӈэ­да­ра­вэ­хэн­да пун­рёб­та”, ти­ка­ха­на Нум’ ся­ка­на са­ва серм’ сер­та­би­да”». 30Не­нэ­ця” ти­кан­да Нян­да ма”: «Нянд пун­ра­ва­на” е”эм­ня, ӈамгэ не­на­до серм’ ма­нэ”­лаб­таӈ­гун? Ӈам­гэм’ сер­таӈ­гун? 31Ни­ся­на­на” вэӈ­го яха­на ман­нам’* ӈа­вор­ӈаць. Ти­кы’ * 6:31 Из­ра­иль’ тер” вэӈ­го яв­на ён­дор­ман­до’ ма­ль­ӈ­га­на, Нум’ нян­до’ ӈэ­да­ра­вы мут­ра ӈа­вар. 30 Иоанн 6 ням­на Хэ­би­дя Па­дар­ка­на та­рем’ па­ды: ‹Пы­да няндо’ ӈа­ва­ра­ӈэ нум­гад ӈэ­да няньм’ ми”­ӈа›»**. 32Иисус нян­до’ ма­си”: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Мо­и­сей нум­гад ӈэ­да няньм’ нян­да” нись та”, Ни­ся­ми нум­гад ӈэ­да не­нэ­ся няньм’ нян­да” там­би. 33Нум’ там­ба­да ня­ньхав – нув’ няд ха”­мор­та, я’ тирк” илам’ ми­пи». 34Пы­до’ Нян­да ма”: «Нум’ Ер­ва­ва”, ху­су­вэ­хэ”­на тар­ця ня­нь­да­ва” ми­пю”». 35Иисус­хав нян­до’ ма”­нив’: «Ма­нь­зя­ван ила’ ня­нядм’! Ня­ни тур­та ни ӈор­цяӈ­гу”. Тад ӈа­ни’ Ня­ни пун­рё­да ся­хаӈ­гарт’ ит’ хар­ваб­цо­да яӈ­гу­да. 36Мань нянда” маӈ­га­ва ма­дам­зи”, Си”­ми ма­нэ­ка­ва ма­нэ”­ӈа­да­ци”, хур­кав­на ӈод” Ня­ни ни­да”­нё” пун­рю”. 37Ни­ся­ни Ня­ни там­ба­да ху­су­вэй не­нэць’ Ня­ни ту­та, Ня­ни тур­ти” ханя­ӈэ­хэр­там­до’ Мань нидм’ пи­тарт”. 38Хар”н Ини сер’ ӈэ­ва­ни е”эм­ня Мань нув’ няд ву­ни­сядм’ ха”­ам”. Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ни ва­том’ сер­та­ванзь то­дамзь. 39Си”­ми Ӈэ­дара­вэ­ни ва­то­да тар­ця: Та­вэ­хэ­дан­да Мань ӈам­гэ­хэртм’ ёпа”­ни ни та­ра”, пу­да­на яля­ха­на Мань мал’ яӈор’ илебте­б”­ни та­ра. 40Ни­ся­ни ва­то тар­ця: ху­су­вэй хи­бя Нюм­да ма­ние Нян­да пун­рё­да, мал­ся­да илам’ ня”­маӈ­гу. Пу­да­на яля­ха­на Мань си­та яӈор’ илеб­теӈ­гудм’». 41Иисус’ тарця ва­ди хэ­т”­ма­хад: «Мань нум­гад ха”­ам­вы ня­нядм’», иудей” пом­нан­до’ Пы­да ням­нан­да ла­ха­норць пэ­яд”. 42Пы­до’ ма”: «Тю­ко­хо­ва Иосиф’ ха­са­ва ню – Иисус­нё”, Не­бя­ха­ю­да‑Ни­ся­ха­ю­да ма­ня” те­не­ва­ӈа­ха­ю­на”­нё”. Пыда хан­зер” та­рем’ ла­ха­на: ‹Мань нум­гад ха”­мы­дамзь›?» 43Иисус нян­до’ ва­халъй”: «Пом­нан­да” ха­ра­си” нё­да” ** 6:31Еги­пет­хад хэ”­мя 16:4, 15. Иоанн 6 31 ла­ха­нор”. 44Си”­ми ӈэ­да­ра­вэ­ни – Ни­ся­ни ха­ха­ял­те­ва’ хав­на, Ня­ни хи­бя­харт тось ни­да пи­рас”. Ня­ни то­нахавм’ Мань пу­да­на яля­ха­на илеб­теӈ­гув. 45Нум’ Ва­ди ва­де­ти” па­дар­ка”­на та­рем’ па­ды­си”: ‹Пы­до’ сид­до’ мал’ Нум’ то­хо­лаӈ­гу›. Ху­су­вэй хи­бя Ни­ся­ми нам­дор­та, Нядан­да то­хол­ко­вы Ня­ни тур­ӈа. 46Нум­гад ӈэ­да Не­нэ­ця’ хав­на хи­бя­харт Ни­сям’* ни­вэ­да ма­нэс”. Пы­да­ри­да Нисям’* ма­нэ”­мэ­да. 47Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Ня­ни пун­рё­да­ха­на мал­ся­да ил’ та­ня. 48Мань ила’ ня­нядм’. 49Ни­ся­на­да” вэӈ­го яха­на ман­нам’ ӈа­вор­мы” ӈэб­то’ ӈо”, хур­кав­на ӈо”, пы­до’ хаць. 50Ти­кы ня­нь­хав нум­гад ха”­ мор­та нянь. Ти­кы ня­нё ӈа­вор­та ни хаӈ­гу”. 51Ти­кы иленя ня­нь­хав нум­гад ха”­ам­вы Мань ӈэ”­ни­дам’. Ху­су­вэй хи­бя ти­кы няньм’ ӈа­вор­та илан­да мал­сяӈ­гу. Нян­да” ми­па­да Ня­нь­ми – Мань Пы­хы­да­ми! Ти­кы нянь ху­сувэй я’ тер’ иле­ва’ е”эм­ня ӈа­дь­бя”­ни ми­па­да­ми». 52Ти­кы Ва­ди­та пуд, иудей” пом­нан­до’ ня­ха­то’ пэб­тэйд”, та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Пы­да хан­зер” Хар­та Пы­хы­дам­да ня­на” ӈамзь тась пи­р”­ӈа­да?» 53Ти­кы ва­да­ха­то’ Иисус та­рем’ ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ ваде­та’ Пы­хыдм’ ниб­та” ӈав”, Вэ­ям­да ниб­та” ӈэр”, нянан­да” ил’ яӈ­гу. 54Мань Пы­хы­да­ми ӈа­вор­та­ха­на, Мань Вэ­я­ми ӈэр­па­да­ха­на мал­ся­да ил’ та­ня. Ти­кым’ пу­да­на яля­ха­на Мань илеб­теӈ­гув. 55Мань Пы­хы­да­ми не­нэся ӈа­вар, Мань Вэ­я­ми не­нэ­ся ӈэр­па­да ӈам­гэ. 56Мань Пы­хы­да­ми ӈа­вор­та, Мань Вэ­я­ми ӈэр­па­да Мю­ня­ни мэ, Мань ӈо” ня­нан­да мэдм’. 57Хан­зер” иле­ня Ни­ся­ми * 6:46 Нум’ Ни­сям’. 32 Иоанн 6 Си”­ми ӈэ­да­ра­са, хан­зер” Мань Ни­ся­ха­да­ни иледм’, тарем’ Си”­ми ӈа­ва­ра­ӈэ мэ­та Няд­ни илеӈ­гу. 58Тю­ку нянь нум­гад ха”­мыць, Ни­ся­на­та” ӈа­вор­мы’ то”­ла­ха ни ӈа”. Ти­кым’ ӈа­вор­па­то’ ӈод”, пы­до’ хур­кав­на ӈо” хаць. Тю­ку няньм’ ӈа­вор­та­хав ӈоб’ илеӈ­гу». 59Ти­кы ва­ди­да Иисус Ка­пер­на­ум­ха­на ӈэ­да ма”­люӈ­га­ла­ва мя­ка­на, не­нэ­цие то­хо­лам­ба­ван­да сер’ ва­де”­я­дась. Мал­ся­да ила’ ва­да” 60Тар­ця ва­ди нам­да, То­хо­лам­ба­ди­та ӈо­ка­юм’ пе­лядо’ та­рем’ ла­ха­наць: «Ти­кы ва­де­та Ва­ди­да нам­дор­ма’ то”­ла­ха ни” ӈа”. Те­да’ хи­бя ти­кы Ва­да­ха­та ин­зе­леӈгу?» 61 Иисус­хав ниб­та ӈо” нам­дор”, то­хо­лам­ба­ди­та ӈам­гэм’ ва­де”­мэ­хэт те­не­вась. Пы­да нян­до’ та­рем’ ма: «Сён­зя­ха­та” вэ­ва­ков­на тэ­выд”? 62 Не­нэ­ця’ Нюӈэ ва­де­там’ ӈа­хат мэ”­ма­хан­да та­на­на­ӈэ ма­нэ­па­та”, ти­ка­ха­на хан­зер” ӈэӈ­гу­да”? 63Илам’ там­ба­да, ти­кы Инд” ӈэ”­нив’. Пы­хы­да­хав ӈам­гэ­хэрт ни ӈа”. Нян­да” хэт­вы Ва­ди­ни Инд” ӈэ”­нив’, ил’ ӈэ”­нив’. 64 Ӈаб­цака­ва­та поӈ­га­нан­да” ни­ня пун­рё­ди­да” та­ня”». Иисус ӈу­ли” нюр­те”­э­хэд хи­бя Нян­да ни­ня пун­рё­да­хад, Си­та ху­са­ра­ван­да­хад те­не­вась. 65 Иисус ма: «Ӈа­дьбя”­ни Мань нян­да” та­рем’ ма­дамзь: Ни­ся­ни та­рем’ та­бе­ков­да­вэй’ хи­бя­харт Ня­ни тось ни­да пи­рас”». 66Ти­кы’ пуд То­хо­лам­ба­ди­та поӈ­гад ӈо­ка­юм’ пе­ля­до’ Си­та хае”, сян’ Ня­нан­да ни” ядэр”. 67Иисус юкад ва­та си­дям­да хон­ра: «Пы­да­ра” ӈа­ни’ хэ­ван’ ни­да” харва”?» 68Си­мон Пётр ва­халъй”: «Нум’ Ер­ва­ва”, ма­ня” хи­бян’ хан­да­ва”? Мал­ся­да ила’ ва­да” Пы­дар ня­нанд 33 Иоанн 6, 7 ӈа”­нё”. 69 Ма­ня” Пы­дар Хэ­би­дя ӈэ­ва­ханд, Нум­гад то­ва­ха­данд* пун­рэй­на”, ха­мэ­да­ва”». 70Иисус нян­до’ ма: «Юкад ва­та си­дя­ӈэ мал’ Мань сид­да” ни­ся­дам’ тэ­ра”? Хур­кав­на ӈо” ӈо­пой­ра” ӈа». 71Пы­да Ка­ри­от’ тер Си­мон’ ха­са­ва ню – Иуда’ ням­на ла­ха­нась. Иуда юкад ва­та си­дя­хад ӈо­пой­донзь, пы­да Иисусм’ ху­сара­ванзь ха­ме­кусь. 7‑й пеляда Иисус’ хар­та ха­са­ва ни­та Нян­да ни­ва пун­рё”­ма 1 Тад пу­на Иисус Га­ли­лея яв­на ядэр­ӈась. Иудея яха­на иудей” Си­та ха­да­ван’ хар­ваць, ӈа­дь­бя­та Пы­да та­ням­на ядэр­ман’ нись хар­ва”. 2 Иудей” Ӈум’ Мя” хэ­би­дя яля* ха­ха­ял­мась. 3Иисус’ ха­са­ва ни­да Нян­да ма”: «Тю­ко­ход хэ­бат та­ра, Иудея ян’ хэ­бат са­ва. Та­ня­на то­хо­лам­ба­дид сер­та­ба­да се­род ма­нэ­т”­ни”­им’. 4Ху­су­вэй не­нэць’ хар­та пы­хы­дам­да ма­нэ”­лаб­та­ва’ е”эм­ня серта­ба­ди­да ни­да­нё” та­кал­пю”. Тар­ця се­ро сер­та­ба­да­ӈэ, я’ тир’ не­нэ­цяӈг” Пы­хы­дамд ма­нэ”­лаб­там­ба­да­ва». * 6:69 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на та­рем’ пады: «Ма­ня” Пы­дар Хрис­тос ӈэ­ва­ханд, Нум’ Ню ӈэва­ханд». * 7:2 Ти­кы хэ­би­дя яля­ха”­на ев­рей” хар­то’ мя­то’ ха­е­хэя, мя­то’ хэв­ха­на пя’ тар­ка­хат ӈум’ мя­там­до’ мя­ра­се­ты”. Хэ­би­дя ялэ” си”­ив яля’ ям­бан’ ӈа­ха”­на Еги­пет­хад тар­п”­ ма­ха­дан­до’ вэӈ­го яха­на хан­зер” иле”­мям­до’ тен­зиб­те­хэя ти­кы ӈум’ мя­ка”­на­то’ иле­се­ты”. 34 Иоанн 7 5Хар­та ха­са­ва ни­хир­та­да Нян­да ниць пун­рю”. 6Иисус нян­до’ та­рем’ ма: «Мань­зяв Ёль­ця­ми там­на тов­да­вэй. Пы­да­ха­ва­ра” ӈоб’ ёль­ця­ра” та­ня. 7Пы­да­ра” сид­да” я’ тир’ не­нэ­ця” вол­там­ба ни” пи­рас”. Ма­нь­зяв Си”­ ми, се­ро­то’ вэн­зу” ӈэ­вам’ Ва­де”­ма­ни нид, сэ­хэ­да”. 8Пы­да­ра” хэ­би­дя ялян’ ха­я­да”. Ма­нь­зяв тю­ку хэ­би­дя ялян’ нидм’ тут”, Ёль­ця­ми там­на тов­да­вэй». 9Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Га­ли­ле­я­ха­на хаи. Иисус’ хэ­би­дя ялян’ хэ”­мя 10Ха­сев” ни­та хэ­би­дя ялян’ хэ”­мя­хад, Иисус хуркав­на ӈо” та­лер­ка хэ­би­дя ялям’ ма­нэ”­манзь хая. 11 Иудей”, хэ­би­дя яля­ха­на, Иисусм’ пюр­ӈа”, та­рем’ хо­нар­ку”: «Пы­да ха­ня­на мэ?» 12Не­нэ­цие” пом­на Пы­да ням­нан­да ӈэ­да хур­ка­ри” ла­ха­рё” ядэр­ӈа”. Ха­ня­ӈы” не­нэ­ця” та­рем’ ла­ха­на”: «Пы­да са­ва не­нэць’». Ха­няӈы­до’ та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Ни­ӈо”, не­нэ­цие ха­ра­си” си­я­ка­ха” тэ­во”­ла». 13 Иудей­ха” сей­то’ пи­на­ва’ нид, хи­бя­харт ӈар­кав­на Ням­нан­да нись ла­хан”. 14Хэ­би­дя яля’ ня­би пе­ля­ха­на Иисус Хэ­би­дя Хар­дав­на ӈа­димя, не­нэ­цие то­хо­лам­ба пя. 15Иудей” тэ­ри пы­саӈ­га”, ма”: «То­хол­ко”­ма­да яӈ­гу­си”, ха­няд Хэ­би­дя Па­дарм’* те­не­ва­да?» 16Ти­кы ва­да­ха­то’ Иисус та­рем’ ва­халъй”: «То­хо­ли­р”­ми Няд­ни ни ӈа”, Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­хэд­ни ӈа. 17 Нум’ ва­то’ сер’ ӈэ­ван’ хар­ва­на­хав Мань то­холи­р”­ми Нум­гад ӈэ­вам­да, ӈу­ли” ӈэб­та, Мань хар”н няд­ни ӈэ­да ва­ди ӈэ­вам’ ха­мэ­даӈ­гу­да. 18Хар­та ня­дан­да * 7:15Тид” та­рем’ па­ды: «па­дарм’». Иоанн 7 35 ла­ха­на­на­хав хар­та юн­дам­да пюр­ӈа. Си­та Ӈэ­да­ра­вы’ юнм’ пюр­та­хав не­нэ­ся, си­я­ка­да яӈ­гу. 19Нян­да” Мои­сей Ва­том’ ни­ся та”? Хур­кав­на ӈо” хи­бя­хар­та­ра” ти­кы Ва­то’ сер’ ни­ню” иле”. Ӈам­гэ Си”­ми ха­да­ван’ хар­ва­да”?» 20 Не­нэ­ця” Нян­да ма”: «Ня­нанд ӈы­ле­ка ни мы”? Хи­бя Сит ха­да­ван’ хар­ва?» 21 Иисус ти­кы ва­да­ха­то’ та­рем’ ма: «Ӈо­пой сер­та­вы Сер­ка­да­ни пыда­ра” мал’ пы­саӈ­га­да”­нё”. 22Мо­и­сей нян­да” мат­на­ва мэ­сыдм’* тась (ӈаб­ца­ка­ван­да ти­кы мэ­сы” Мо­и­сейхар­та­хад ни ӈа”. Ни­ся­на­то’ ни­ся‑ни­ся­хат ӈа), пы­даха­ва­ра” ев­рей” ны­ла­на­ва яля­хар­та­ха­на мат­на­да”­нё”. 23Пы­да­ра” Мо­и­сей’ Ва­том’ ма­да­воӈ­га­дан­да” ев­рей” ны­ла­на­ва яля­ха­на не­нэ­ця”­ма­на мат­на­да”­нё”. Ӈамгэ ев­рей” ны­ла­на­ва яля­ха­на хаӈ­гур­там’ ӈар­хан­да са­вум­да­ва­ни е”эм­ня Мань ня­ни я”ав­лы­да”? 24Тю”­ у­рим­на ӈа­во­ри’ ням­на су­деӈ­го ӈэ­ва­дэй­да”, тад­хав не­нэ­ся суд­ва­на су­деӈ­го пэй­да”». Иисус – Хрис­тос­харт ӈэб­тав’? 25Ха­ня­ӈы” Иеру­са­лим’ тер” та­рем’ ма”: «Ти­кы хада­ван’ хар­ва­на­до’ ни ӈа”? 26Ти, Пы­да тид” ла­ха­на. Пы­до’ ӈам­гэ­хэртм’ Нян­да ни” хэ­ты­бю”. Си­та ерв” не­нэ­ся Хрис­тос­ӈэ тас­ла­вэ­кы”? 27Пы­да ха­няд ӈэ­ва­хадан­да ма­ня” те­не­ва­ва”­нё”. Хрис­тос’ то­б”­нан­да, ха­няд То­ва­ха­дан­да хи­бя­харт ехэ­раӈ­гу». 28 Иисус, Хэ­би­дя * 7:22Ев­рей” тар­ця мэ­сы­то’ та­ня­вы: ӈа­я­бэй ха­са­ва ӈа­це­кы’ со­я”­ма­ха­дан­да, сид­н­де­тим­дей яля­ха­на лэ”­мор­та мал’ ни­ня ӈэ­да хо­бам’ ма­да­ба­вэ­до’. 36 Иоанн 7 Хар­да­ха­на не­нэ­цие то­хо­лам­ба­ван­да сер’, ӈар­кав­на та­рем’ ла­ха­на: «Си”­ми те­не­ва­вэ­да”­нё”, ха­няд То­ва­хада­ни те­не­ва­вэ­да”­нё”. Ӈаб­ца­ка­ван­да Мань Хар”н ини сер’ то­вэдм’ нидм’ ӈа”, Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ми не­нэ­ся. Пы­да­ха­ва­ра” Си­та ехэ­ра­да”. 29Ма­нь­зяв ха­няв те­нев”, Мань Ня­дан­да ӈэ”­ни­дам’, Пы­да Си”­ми ӈэ­да­рась». 30Ти­кан­да не­нэ­ця” Иисусм’ ня”­ма­ван’ хар­ва­донзь, ӈо­пой, ӈоб­кар­та­до’ ӈу­дам­да Нян­да ила я”мась. Тад ӈо” ӈэсь ӈо” Ёль­цян­да там­на тов­да­вэйсь. 31Не­нэ­цие” ман­дал­кад ӈо­ка­юм’ пе­ля­до’ Нян­да пун­рэй­даць. Пы­до’ та­рем’ ла­ха­наць: «Хрис­тос’ то­б”­нан­да, тю­ку не­нэ­ця’ сер­та­вы сер­кад там­на ӈо­ка не­на­до се­ро сертаӈ­гу­да­кы?» 32Иисус’ ням­на ӈэ­да не­нэ­цие” ла­ха­рё” фа­ри­сей” ха­ха” тэ­выд”. Ӈар­ка” ха­нон­да­на”, Фа­ри­сей” Иисусм’ ня”­ма­ванзь ман­за­ра­ни­до’ ӈэ­да­ра”. 33Иисус нян­до’ та­рем’ ма: «Ня­нан­да” Мэ­ва­ни ёльць’ тя­нё­мя. Тад­ри’ Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­хэ­ни хан­дадм’. 34Си”­ми иб” пюр­п”­нан­да”, Си”­ми ни­да” хоӈ­гу”. Мэсь Яха­ни тось ни­ра” пи­рат”». 35Тад­ти­ка­хад иудей” пом­нан­до’ тарем’ ма”: «Пы­да ха­ня’ хэ­ванзь пэр­па­та? Ма­ня” Си­та хо­воӈ­гад­на” та­рем’ ла­ха­на­на­кы? Ел­лин* не­нэ­цие” поӈ­га­на иле­ня ня­ха”­на” хан­да­на­кы? Ел­лин не­нэ­цие то­хо­лам­баӈ­гу­да­кы? 36Пы­да та­рем’ ла­ха­наб­та: ‹Си”­ми пюр­п”­нан­да”, Си”­ми ни­да” хоӈ­гу”. Мэсь Яха­ни тось ни­ра” пи­рат”›, ти­кы Ва­ди­да хан­зер” ха­мэ­даб” са­ва”?» * 7:35 Иудей­хад яӈ­г­ня не­нэ­цие” тэнз”, грек’ ва­дав­на лаха­на­на”, поӈ­га­нан­до’ грек” та­ня”. Иоанн 7 37 Иле­ня и” – Иисус 37Хэ­би­дя яля’ пу­да­на яля­ха­на – ся­мян ӈар­ка яляха­на, Иисус нул­кая, ӈар­ка”­я­ва­на ва­халъй”: «Хи­бя идар­ман’ хар­ва, Ня­ни тоя, идар­ӈая! 38Хэ­би­дя Па­дарка­на пад­вы ва­ди” сер’, Ня­ни пун­рё­да сён­зя­ха­дан­да иле­ня ид’ яха” хур­наӈ­гу”». 39Иисус Нян­да пун­ра­вы” не­нэ­цие” Хэ­би­дя Ин­дадм’ ня”­ма­ва’ ням­на ла­ха­нась. Иисус’ юн там­на ӈар­ма­да­вэйсь, ӈа­дь­бя­та Хэ­би­дя Инд” не­нэ­цяӈг” ниць тэв”. Иисус’ ням­на та­сал­кур­ма 40 Не­нэ­цие” ман­дал’ поӈ­га­на мэ­ни” ха­ня­ӈы­до’ Иисус’ ва­ди нам­да, та­рем’ ма”: «Пы­да не­нэ­ся ти­кы Нум’ Ва­ди ва­де­та!»* 41Ха­ня­ӈэ­хэв” там­на та­рем’ лаха­на”: «Тю­ко­хов Хрис­тос!» Там­на ӈа­ни ха­ня­ӈэ­хэв” та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Га­ли­лея яха­ва­хад Хрис­тос тось пир­та­да? 42Хэ­би­дя Па­дар­ка­на та­рем’ ни­ся па­ду”?: ‹Хрис­тос­хав Да­вид’ паӈ­г­хад ни ӈэӈ­гу”? Виф­ле­ем хар­да­хад – Да­вид’ иле мэ”­мы яхад ни тут”?›»* 43Та’ ёль­ць­ӈ­га­на не­нэ­цие” ман­дал” Иисус’ ням­на та­салко­да­хан­до’ ва­ди­до’ то­до’ я”ма­на хая”. 44 Ха­ня­ӈы” не­нэ­цяӈ­гав” Си­та ня”­ма­ван’ хар­ва”, ӈо­пой, ӈоб­карта­до’ Нян­да ӈу­дам­да ила я”ма. * 7:40Ин 1:21. * 7:42 Ня­бим­дей па­ра­ӈо­ди” иле”­мя 7:12. 38 Иоанн 7, 8 Иудей” ер­во” ни­ва пун­рё­ва 45Ман­за­ра­ни­до’ ӈар­ка ха­нон­да­на­ха”, фа­ри­сей­ха” то”­ма­ха­дан­до’, ня­би” сид­до’ хон­рам­ба пя”: «Ӈам­гэ ни­ра” тэв­ра”?» 46Ман­за­ра­ни­до’ ма”: «Ти­кы Не­нэ­ця’ тот­рев’ ху­на ся­хаӈ­гарт’ ӈоб­карт хи­бя­харт та­рем’ нись ла­хан”». 47 Фа­ри­сей” нян­до’ та­рем’ ма”: «Пы­да­харта­ра” ӈа­ни’ нель­те­рей­да”? 48 Не­нэ­цие” ӈар­к­та­хат, фа­ри­сей­хат Нян­да пун­ра­на та­ня? 49Ти­кы не­нэ­цие” ман­дал­кав” ӈам­гэ­хэртм’ Ва­то­хо­на ни” ха­мэ­дам­бю”, пы­до’ мэт­ра­вы”». 50Фа­ри­сей” поӈ­га­на Ни­ко­ди­мам’ ню­бе­та не­нэць’ та­ня­вы, пы­да ӈа­хат Иису­сан’ ханце­ты. Пы­да фа­ри­сей­ха” та­рем’ ма: 51 «Не­нэ­цям’ тасал­ков­да­вэй’, Ва­то­хо­на­на” су­де­ба се­ро”­ӈа? Нюр­те”э’, ня­дан­да ва­ди­да нам­д”­ма­хад, ӈам­гэм’ сер­та”­мам­да тас­ла ни та­ра”?» 52 Пы­до’ нян­да ма”: «Пы­дар ӈа­ни’ Га­ли­ле­я­хад нин ӈа”? Хэ­би­дя Па­дарм’ сом­бов­на манэт, ти­ка­ха­на ма­нэ­тар, Нум’ Ва­ди ва­де­та Га­ли­ле­я­хад ни тут”». 53Ти­кы ва­ди” пуд мал’ мя­до”­ма­на­то’ хая”. 8‑й пеляда Са­е­на не 1Иисус­хав Еле­он хо­ян’ хая. 2Ӈодь’ ялэм­га­ва, Иисус ӈа­ни’ Хэ­би­дя Хар­дан’ то. Хэв­хан­да не­нэ­ця” мал’ ма”­ лыд”. Ти­кан­да ӈам­да­хая, то­хо­лам­ба пяй­да. 3Мо­и­сей’ Ва­том’ те­не­ва­на”, фа­ри­сей” ӈоб” нем’ тэв­ра”. Ти­кы нем’ ӈа­ни не­сэй ха­са­ва­ха­на хо­нё­да­хан­да ня”­ма­вэ­до’. Ти­кы нем’ не­нэ­цие” сяк” нул­та­до’, 4Иису­сан’ та­рем’ ма”: «Сид­на” то­хо­лам­ба­да­ва”, тю­ку нем’ ӈа­ни не­сэй Иоанн 8 39 ха­са­ва­ха­на хо­нё­да­хан­да ня”­ма­ва”. 5Мо­и­сей­хав Ва­тохо­нан­да ти­кы’ то”­ла­ха не ма­ня­бэ­хэ­на ла­дор­па сид­на” та­бэ­дась. Пы­дар ха”­ман­дан?»* 6 Пы­до’ сю­ри та­рем’ Нян­да ла­ха­на­вы”. Хэ­тув­н­да Ва­да­ха­нан­да Си­та вомдар­та­ван’ хар­ва­вы”. Иисус та­си’ ниб­к­лэй”, ӈу­дан­да тар­ка­ха­на яв­на ӈам­гэ­хэвм’ па­ды­ба пя. 7Пы­да­ха­ва­до’ там­на Си­та хон­рам­би”. Тад­ти­ка­хад Пы­да ну­ло”­маха­дан­да ва­халъй”: «Ха­ня­ӈэ­ра” хэ­бя­ха­си”, ти­ка­ра” нер­де нен’ ма­ня­бэм’ моя». 8Иисус ӈа­ни’ та­си’ нибклэй”, яв­на пад­на пэй”. 9Тар­ця ва­ди нам­да, не­нэ­ця” ӈо­б”­лад’ то­до’ яха” хая”, ся­мян­хат ӈар­кы­до’ ни­то’ нер­ня’ хая”. Та’ ёль­ць­ӈ­га­на Иисус не’ ня’ хар­ти’ ха­и­хи’. Не­хэв нер” ха­ня­на ну­са, ти­ка­ха­на там­на ну. 10Иисус нулъй”, [не’ хав­на хи­бя­хартм’ нись ма­ние”,]* нен’ ва­халъй”: «Не­ӈэй, нид ха­ня­на хая”? Хи­бя­харт сит ни вом­дар­та”?» 11Не ма: «Мань Ер­вав, хи­бя­харт си”­ми ни вом­дар­та”». Иисус нян­да ма: «Мань ӈо” сит ӈа­ни’ нидм’ вом­дар­там­бю”. Мя­канд хань”, тад нер­ня’ ӈа­ни’ ся­хаӈ­гарт’ нён хэ­бя­хам­дю”». Иисус – я’ тир’ яля 12Иисус ӈа­ни’ не­нэ­цяӈг” ва­халъй”: «Мань я’ тир’ ялядм’! Пум­на­ни ял­та­хав ся­хаӈ­гарт’ пэв­дяв­на ни ядэрт”, ила’ яля ня­нан­да ӈэӈ­гу». 13Ти­кан­да фа­ри­сей” Нян­да ма”: «Пы­дар Харт Пы­хы­дамд ва­де”­ӈан. Пыдар ва­де”­мыд не­нэ­ся” ву­ни” ӈа”». 14Иисус нян­до’ ма: * 8:5Ле­вит 20:10. * 8:10Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на па­ды. 40 Иоанн 8 «Хар”н Пы­хы­да­ни ням­на ла­ха­на­б”­ни ӈод”, Ла­ха­на”­ ми­ни не­нэ­ся”. Тад ӈо” ӈэсь ӈо” ха­няд то”­ма­ха­да­ни, ха­ня’ хэ­ва­ха­да­ни те­не­вадм’, пы­да­ха­ва­ра” Мань ха­няд то”­ма­ха­да­ни, ха­ня’ хэ­ва­ха­да­ни ехэ­ра­да”. 15 Пы­дара” хи­бя­рим’ я’ тир’ су­де­ба­ва’ пи­рув­на* су­де­би­ра”. Мань­зяв хи­бя­хартм’ нидм’ су­де­бю”. 16Су­де­б”­ни ӈод”, Мань суд­ми не­нэ­ся, тад ӈо” Мань ӈо­пойдм’ нидм’ ӈа”. Ня­на­ни Си”­ми ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­ми мэ. 17Пы­да­ра” Ва­то­хо­нан­да” та­рем’ па­ды­нё”: ‹Си­дя сыр­мэ­хэ’ ва­ди­ти’ ӈобт’ ха”­мор­па­то’, пы­ди’ ва­ди­ди’ ны­хы”­ӈа”›*. 18Мань Хар”н ням­на­ни ла­ха­надм’, ти­ка­хад Мань ням­на­ни Си”­ми ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­ми ла­ха­на». 19Ти­кан­да пы­до’ Иису­сан’ ма”: «Пы­дар Ни­сяр ха­ня­на мэ?» Ти­кы вада­ха­то’ Иисус ма: «Пы­да­ра” Си”­ми ехэ­ра­да”, Ни­ся­ми ӈа­ни’ ехэ­ра­ра”. Ти­кан­да Си”­ми те­не­ва­вы” ӈэ­б”­нанда”, Ни­ся­ми ӈа­ни’ те­не­ваӈ­гу­раць». 20Ти­кы Ва­ди­да, Хэ­би­дя Ха­рад’ мю­ня не­нэ­цие то­хо­лам­ба­ван­да ёль­цьӈ­га­на, есь” ла­рас’ хэв­ха­на хэ­ты­дась. Си­та хи­бя­харт ни ня”­ам”, тад ӈо” Ёль­цян­да тэ­вув­да­вэйсь. Хэсь Яха­ни тось ни­ра” пи­рас” 21Иисус ӈа­ни’ нян­до’ ма: «Мань хан­дадм’, Си”­ми пюр­та­да”, хур­кав­на ӈод” хэ­бя­ха­ха­дан­да” хаӈ­гу­да”. Мань хэсь яха­ни тось ни­ра” пи­рас”». 22Иудей” Вада­ха­та та­рем’ ма”: «Не­нэ­ся Хар­та Пы­хы­дам­да ма­яда­ванзь пэр­та­кы? Та­рем’ ма­нё”: ‹Мань хэсь яха­ни * 8:15Тид” та­рем’ па­ды: «пы­хы­дав­нан­да”». * 8:17 Ня­бим­дей Нум’ Ва­то 19:15, 17:6. Иоанн 8 41 тось ни­ра” пи­рас”›». 23 Иисус нян­до’ ма: «Пы­да­ра” та­сид ӈа­да”, Ма­нь­зяв тю”­уд ӈадм’. Пы­да­ра” тю­ку я’ тир­кад ӈа­да”, Ма­нь­зяв тю­ку я’ тир­кад нидм’ ӈа”. 24Мань нян­да” та­рем’ ма­дамзь: ‹Пы­да­ра” хэ­бя­ха­хата” хаӈ­гу­да”›. Хи­бя Ӈэ­ва­ха­ни ни­б”­нан­да” пун­рю”, пы­да­ра” хэ­бя­ха­са­вэй­ӈэ хаӈ­гу­да”». 25Тад­ти­ка­хад Сита хон­ра”: «Ти­кан­да, Пы­дар хи­бян?» Иисус нян­до’ ма: «Ся­мян нюр­те”­э­хэд Хи­бя Ӈэ­ва­ни ням­на нян­да” ла­ха­н”­ни­дам’. 26 Пы­да­ра” ням­нан­да” Ва­де”­ман­дами ӈо­ка”, Су­де­ван­да­ми ӈо­ка”. Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ми не­нэ­ся. Ня­дан­да нам­д­вы­ни я’ тир’ тер­ха” ва­де”­ян». 27 Пы­до’ Иисус’ Ни­сян­да ням­на ла­ха­на­вам’ ни­до’ ха­мэ­да”. 28Ти­кан­да Иисус нян­до’ ма: «Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ ва­де­там’ ся­ха’ тю”у’ илаӈ­гу­ра”, пы­да­ра” ти­кы­ри­хина Тикы Мань ӈэ­ва­ми ха­мэ­даӈ­гу­ра”. Мань Хар”н няд­ни ӈам­гэ­хэртм’ нидм’ сер­та­бю”. Ни­ся­ми ӈам­гэн’ Си”­ми то­хо­ла­са, Мань ти­кы­ри ва­де”­ӈадм’. Ти­кым’ ӈа­ни’ ха­мэ­даӈ­гу­ра”. 29Си”­ми Ӈэ­да­ра­вы Ня­на­ни мэ, ӈо­пой­ӈэ Си”­ми нись хае”. Тад ӈо” Сён­зя­ха­нан­да ӈам­гэ пои, Мань ти­кым’ ӈоб’ сер­та­бив». 30Ти­кы Вади­да хэ­т”­ма­ха­дан­да ӈо­ка иудей Нян­да пун­рэй­даць. Не­нэ­ся сид­да” ӈэ­даӈ­гу 31Нян­да пун­ра­вы иудей­ха” Иисус та­рем’ ма: «Пыда­ра” Мань ва­ди”­ни сер’ ӈоб’ ӈэб­та”, ти­ка­ха­на ненэ­ся Мань то­хо­лам­ба­ди­ни. 32Тад­ти­ка­хад не­нэ­сям’ ха­мэ­даӈ­гу­ра”, не­нэ­ся сид­да” ӈэ­даӈ­гу». 33Пы­до’ Нян­да ма”: «Ма­ня” Ав­ра­ам­хад пе­ре­на­ва”, ху­на ся­хаӈ­гарт’ хи­бя­харт’ ха­би­ва” ни­ваць ӈа”. Пы­дар хан­зер” та­рем’ 42 Иоанн 8 ла­ха­нан: ‹Пы­да­ра” ӈэ­да­вы ӈэӈ­гу­да”›?» 34Иисус няндо’ ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, хи­бя­ри‑хи­бя хэ­бя­хам’ сер­та­ба­да – хэ­бя­ха’ ха­би. 35 Ха­би пи­ли” мя­ка­нан­да ни ха­ёд”, ха­са­ва ню­хув пи­ли” мя­ка­нан­да ха­ё­да. 36Тад­хав Ха­са­ва Ню сид­да” ӈэ­да­ба­та, ти­ка­хана не­нэ­сяв­на ӈэ­да­вы ӈэӈ­гу­да”. 37Ав­ра­ам­хад пе­ре­ня” ӈэ­ва­ха­дан­да” Мань те­не­вадм’. Та­рем’ ӈод” Ва­ди­ни сён­зян­да” мю’ пэм­ба­ван’ ни­да” хар­ва”. Ӈа­дь­бя­та” Си”­ми ха­да­ван’ хар­ва­да”. 38Ма­нь­зяв нян­да” Ни­ся­хада­ни ма­нэ”­мы­ни ва­де­с”­ни­дам’, пы­да­ха­ва­ра” хар­та” ни­ся­ха­дан­да” нам­да­вы­да”* сер­та­би­да”». Ӈа’ ню” 39Пы­до’ Иису­сан’ ма”: «Ма­ня” ни­ся­ва” – Ав­ра­ам». Иисус ти­кы ва­да­ха­то’ та­рем’ ма: «Не­нэ­ся Ав­ра­ам’ ню” ню” ӈэ­вы ӈэб­та”, пы­да­ра” Ав­ра­ам’ се­ро сер­та­баӈ­гудаць. 40Те­да­хав’ Нум­гад нам­да­вы не­нэ­сям’ нян­да” хэт­вэ­ӈэ, Си”­ми ха­да­ван’ хар­ва­да”­нё”, Ав­ра­ам­хав тарця нись ӈа”. 41Хар­та” ни­ся­ра” хан­зер” ӈэ­са, пы­да­ра” та­рем’ ӈа­да”­нё”». Ти­кы Ва­да­ха­та пы­до’ та­рем’ ма”: «Ма­ня” тэ­ри хо­вы ню­ва” ни­ва” ӈа”! Ма­ня” ӈо­пой Ни­ся­ва”, Пы­да Нум’». 42Иисус нян­до’ ма: «Пы­да­ра” Ни­ся­ра” Нум’ ӈэ­вы ӈэб­та, пы­да­ра” Си”­ми мэ­неӈ­гудаць. Тад ӈо” ӈэсь ӈо” Мань Нум­гад то­дамзь, те­да’ Мань тю­ко­хо­на мэдм’. Хар”н ини сер’ ни­дамзь ту”, Пы­да Си”­ми ӈэ­да­рась. 43Пы­да­ра” хэ­ты­ба­да Ва­ди­ни * 8:38 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на та­рем’ па­ды: «ма­нэ”­мы­да”». Иоанн 8 43 ӈам­гэ ни­да” ха­мэ­дам­бю”? Ӈаб­ца­та” пы­да­ра” Вади­ни нам­да ни­да” пи­рас”. 44 Пы­да­ра” ӈа­хад ӈа­да”, пы­да­ра” ни­ся­ра” – ӈа. Пы­да­ра” ни­сян­да” хар­ваб­цу сер­та­ба­ван’ хар­ва­да”. Нюр­те”­э­хэд пы­да ха­вы­дик ӈэвы, не­нэ­сям’ ня­д”­мяць ни­дась пи­рас”, ӈаб­ца­та пы­да ня­нан­да не­нэ­ся яӈ­гу. Си­я­кав­на ла­ха­наб­та пы­да явнан­да пэр­ӈа­да, ӈаб­ца­та пы­да ӈар­хан­да си­як. Си­як’ ни­ся – пы­да ти. 45Мань не­нэ­сям’ хэ­ты­бидм’, ӈадь­бята” пы­да­ра” Ня­ни ни­да” пун­рю”. 46Ха­ня­ӈэ­ра” те­да’ Си”­ми хэ­бя­хам’ сер­та­на­ӈэ ма­нэць пир­та? Не­нэ­сям’ хэ­ты­ба­б”­на­ни ӈам­гэ Ня­ни ни­да” пун­рю”? 47Нум­гад ӈэ­да­хав Нум’ ва­да­ха” ин­зе­ле. Пы­да­ха­ва­ра” Нум­гад ни­да” ӈа”, ӈа­дь­бя­та” Нум’ ва­да­ха” ни­да” ин­зе­ле”». Ав­ра­ам’ нер­ня Мань та­ня­дамзь 48 Иудей” Иису­сан’ ма”: «Пы­дар Сит Са­ма­рия я’ тер­ӈэ ва­де­па”­на”, тад­ти­ка­хад Ня­нанд ӈы­ле­ка мэвам’ ва­де­па”­на”, не­нэ­сяв­на ни­ва” ла­хан”?» 49Иисус нян­до’ ма: «Мань ня­на­ни ӈы­ле­ка яӈ­гу. Мань Хар”н Ни­ся­ми ӈарк”­ӈадм’, пы­да­ха­ва­ра” Си”­ми ся­цял­м­демби­да”. 50Мань Юн­да­ми нидм’ пюр”. Ти­кым’ Пюр­та та­ня, Пы­да Су­деӈ­го­да. 51 Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Мань ва­ди­ни нё­ра­ку­та ся­хаӈ­гарт’ ни хаӈгу”*». 52Иудей” Нян­да ма”: «Те­да­хав’ ма­ня” тас­ла­ва”, ӈы­ле­ка Ня­нанд мэ. Ав­ра­ам хась, Нум’ Ва­ди ва­де­та” ӈа­ни’ хаць. Пы­дар та­рем’ ла­ха­на­на­нё”: ‹Мань ва­ди­ни нё­ра­ку­та ся­хаӈ­гарт’ ни хаӈ­гу”›. 53Ти­кан­да Ав­ра­ам * 8:51Тид” та­рем’ па­ды: «ся­хаӈ­гарт’ ха­вам’ ни­да ма­нэт”». 44 Иоанн 8, 9 ни­ся­ха­да­на” Пы­хы­дамд ӈар­ка­ӈэ то­сар? Ав­ра­ам хась, Нум’ Ва­ди ва­де­та” ӈа­ни’ хаць. Хи­бя­ӈэ Пы­хы­дамд то­ла­бир?» 54Ти­кы ва­да­ха­то’ Иисус та­рем’ ма: «Хар”н юна­ми ӈар­м­дам­ба­вы ӈэ­б”­на­ни, ти­кан­да Мань юна­ми та­ро­си. Пы­да­ра” Нум­дан­да” ва­де­та­ра” – Ни­ся­ми, Мань юна­ми ӈар­м­дам­би­да. 55 Пы­да­ра” Си­та ехэ­рада”, Мань­зяв те­не­вав. Мам­б”­на­ни ‹Ехэ­рав›, ти­ка­ха­на сид­та” тот­рев’ си­я­кадм’ ӈэӈ­гудм’. Ӈаб­ца­ни Си­та тене­вадм’, Ва­дан­да сер’ ӈадм’. 56Ав­ра­ам ни­ся­ра” Мань яля­ми ма­нэ”­ман­дан­да няю’ май­м­бись. Хур­кав­на ӈод”, ти­кы ялям’ ма­нэ”­ӈа­да, тад­ти­ка­хад маи”». 57 Ти­кы Ва­да­ха­та иудей” та­рем’ ма”: «Сам­ляӈг ю” по­хор­тар яӈ­гу­нё”, та­рем’ ӈо” Ав­ра­а­мам’ ма­нэ­цан?» 58 Иисус нян­до’ ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Ав­ра­ам там­на со­яв­да­вэй’, Ма­нь­зяв ма­ле та­ня­дамзь, те­да’ ӈо” та­нядм’». 59 Ти­кан­да, ла­дор­ман­до’ е”эм­ня не­нэ­ця” ма­ня­бэ ня”­ма”. Иисус­хав тэм­зы”, Хэ­би­дя Хар­да­хад тар­пы”. [Не­нэ­цие” пом­на хая, тэ­ри нял­ка­ра.]* 9‑й пеляда Сэв­ся­да­ӈэ со­я­вым’ са­вум­да”­ма 1Иисус ми­ман­да сер’, со­я”­ман­да ма­ль­ӈ­гэ­хэд сэвся­дам’ ма­нэ”­ӈа. 2То­хо­лам­ба­ди­да Си­та хон­ра”: «Равви, тю­ку не­нэць’ ӈам­гэ сэв­си” со­я­вы? Ха­ня­ӈэ­до’ хэ­бя­хам’ сер­та­вы? Пы­да? Ӈу­ли”, ни­ся­ха­ю­да‑не­бяха­ю­да ӈэ­да­кэ­хэ’?» 3 Иисус ма: «Тар­ця ӈэ­ва­да ти­кы ха­са­ва’ хэ­бя­ха­хад ни ӈа”, ни­ся­ха­ю­та‑не­бя­ха­ю­та * 8:59Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на па­ды. Иоанн 9 45 хэ­бя­ха­хад ӈа­ни’ ни ӈа”. Нум’ сер­та­ба­да ман­зая нянан­да ӈа­ди­мя’ е”эм­ня тар­ця. 4Ялян­да нык­лав­да­вэй’ Си”­ми ӈэ­да­ра­вы Нум’ се­ро сер­та­б”­на” та­ра. Пи­ӈэ хэ”­мя­ха­дан­да хи­бя­харт ӈам­гэ­хэртм’ сер­та ни пирас”. 5 Я’ тир­ка­на Мэ­ва­ха­ни Мань я’ тир’ ялядм’». 6Ти­кы Ва­ди­да хэт”­ма­ха­дан­да ян’ саб­ци”. Саб­цям­да я’ си­бя­ко­хо­на хул­цо”­ӈа­да, тад­ти­ка­хад ти­ка­ха­нан­да сэв­ся­да сэв ма­сар­ӈа. 7Тад­ти­ка­хад Иисус нян­да ма: «Си­ло­а­мам’ ню­бе­та хал­таӈ­гось’ ян’ хань”, сэ­вад хал­та”». Си­ло­ам ха­мэ­ди­та – «ӈэ­да­ра­вы». Ти­кан­да пы­да хая, сэв­да хал­та. Та­няд сэв­са­вэй­ӈэ пу­ня’ то. 8Тё­ня­ӈы ни­да, ӈа­хат си­та ӈэ­ва­на­ӈэ* ма­нэ”­мы” тарем’ ла­ха­на”: «Ти­ка­ва” ӈа­хат ӈам­дё мын­дам­да хынум­ба­вы ни ӈа”?» 9Ха­ня­ӈы­до’ та­рем’ ма”: «Пы­данё”». Ӈа­ни ха­ня­ӈы­до’ та­рем’ ла­ха­на”: «Ни­ӈо”, тэ­ри си­та то”­ла­ха­нё”». Пы­да ӈо” ма­си”: «Мань ӈэ”­нидам’». 10Тад­ти­ка­хад не­нэ­ця” си­та хон­ра”: «Хан­зер” сэ­вад сы­лыд”?» 11Пы­да нян­до’ ма: «Иисусм’ ню­бе­та не­нэць’ я’ си­бя­ко­хо­на хул­цо”­мы саб­ця­ха­нан­да сэвни ма­сар­ӈась, тад­ти­ка­хад ня­ни та­рем’ мась: ‹Си­лоам хал­таӈ­гось’ ян’ хань”, сэ­вад хал­та”›. Тад­ти­ка­хад та­ня’ ха­я­дамзь, сэв­ни хал­та­дамзь. Ти­кы’ пуд сэв­ни сы­лыд”». 12 Не­нэ­ця” нян­да ма”: «Ти­кы не­нэць’ ханя­на мэ?» Пы­да ма: «Ехэ­радм’». * 9:8 Ӈу­ли” маӈ­г­ба­да, не­нэ­цяӈ­гат ӈам­гэ­дам­да ха­на­на. Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на «сэв­ся­да­ӈэ» па­ды. 46 Иоанн 9 Фа­ри­сей” сэв­ся­да’ са­ву”­мам’ хон­рам­би” 13Тад­ти­ка­хад не­нэ­ця” ӈа­хат сэв­ся­вым’ фа­ри­сей­ха” ха­на­до’. 14Иисус’ я’ си­бя­ко­хо­на хул­цо”­мы саб­ця­ханан­да сэв­ся­да’ сэв сы­лаб­та”­ма яля, ев­рей” ны­ла­на­ва яля ӈэ­вы. 15Ӈа­дь­бя­то’ фа­ри­сей” сэв­ся­вым’ хан­зер” сэв­та сы­ла­вам’ ӈа­ни’ хон­рам­ба­вы”. Пы­да нян­до’ ма: «Я’ си­бя­ко­хо­на саб­цям­да хул­цо­со”­мам’ Пы­да сэв­ха­ни ма­сар­ӈа­дась, ти­кы’ пуд сэв­ни хал­та­дамзь, тад­ти­ка­хад сэв­ни сы­лыд”». 16Фа­ри­сей” поӈ­гат ха­ня­ӈы­до’ та­рем’ ла­ха­на”: «Ти­кы Не­нэць’ Нум­гад ни ӈа”, Пы­да ев­рей” ны­ла­на­ва ялям’ ни­да нё­да”». Ха­ня­ӈэ­хэ­би­до’ та­рем’ ма”: «Хан­зер” хэ­бя­ха­са­вэй не­нэць’ тар­ця не­на­до се­ро сер­та пир­ты­да?» Тад­ти­ка­хад пы­до’ пом­нан­до’ по­ё­ма”. 17Сэв­ся­вы не­нэ­цям’ ӈа­ни’ хон­рам­ба пя­до’: «Ти­кы Не­нэць’ сэ­вад сы­лаб­та­си”, Ням­нан­да ӈамгэм’ хэ­таӈ­гун?» Пы­да ма: «Ти­кы Не­нэць’ Нум’ Ва­ди ва­де­та». 18 Не­бя­ха­ю­да‑ни­ся­ха­ю­да хам­да­вэй’ иудей” ӈа­хат сэв­ся­ва­хан­да, тад­ти­ка­хад са­ву­во”­ма­хан­да нид” пун­ра”. 19Тад­ти­ка­хад не­бя­ха­ю­да‑ни­ся­ха­ю­да хон­рамба пя”: «Ӈы­хы со­я”­ма­ха­дан­да сэв­ся­да­ӈэ ва­де­та­ри’ пы­да­ри’ ню­ри’? Те­да’ хан­зер” пы­да сы­лы”?» 20 Небя­ха­ю­да‑ни­ся­ха­ю­да нян­до’ ма­ӈа­ха’: «Ма­ни’ те­не­ва, тю­ку ма­ни’ ню­ми’, пы­да сэв­ся­да­ӈэ со­ясь. 21Хан­зер” те­да’ сэв­та сы­ло”­ма­хад, хи­бя сэв­да сы­лаб­та”­ма­хад ма­ни’ ехэ­ра­ни’. Пы­да ма­ле ӈар­ка, си­та хон­ра­да”, хар­та ням­нан­да пы­да хар­та ла­ха­наӈ­гу». 22Иудей­ха” сей­ти’ пи­на­ва’ нид не­бя­ха­ю­да‑ни­ся­ха­ю­да та­рем’ Иоанн 9 47 ла­ха­на­ӈа­ханзь. Иудей” ма­ле пом­нан­до’ та­рем’ та­салкур­ӈаць: «Хи­бя Иисусм’ Хрис­тос­ӈэ ва­де­та­да, ти­кы ма”­люӈ­га­ла­ва мя­кад пи­тар­мы ӈэӈ­гу». 23 Ӈадь­бя­ти’ не­бя­ха­ю­да‑ни­ся­ха­ю­да та­рем’ ла­ха­на­вэ­хэ’: «Пы­да ма­ле ӈар­ка, си­та хон­ра­да”». 24 Ти­кан­да фа­ри­сей” сэв­ся­вы не­нэ­цям’ ня­бим­дей’ нян­до’ хаӈ­гая ма”: «Нувм’ са­вус”*, ма­ня” те­не­ва­ва”, Ти­кы Не­нэць’ хэ­бя­ха­са­вэй». 25 Сэв­ся­вы нян­до’ ма: «Хэ­бя­ха­са­вэй Ӈэ­ва­ха­дан­да мань ехэ­радм’. Ӈо­пой, сэв­ся­вы ӈэ­ваха­да­ни, те­да’ сыр­ма­ха­да­ни те­не­вадм’». 26Ти­кы’ пуд ӈа­ни’ хон­рам­ба пя­до’: «Хан­зер” сит пэр­ца? Хан­зер” сэ­вад сы­лаб­тэй­да?» 27Пы­да нян­до’ ма: «Мань нян­да” ва­де”­ӈа­ва­си”, пы­да­ра” ня­ни ни­да”­нё” ин­зе­ле”. Ӈамгэ’ е”эм­ня ӈа­ни’ яӈор’ ти­кым’ нам­да­ван’ хар­ва­да”? Пы­да­ра” ӈа­ни’ Пы­да то­хо­лам­ба­да­дан­да хэ­ван’ харва­на­кэ­да”?» 28Пы­да­ха­ва­до’ си­та тэ­дор­па пя”, та­рем’ ма”: «Пы­дар харт Пы­да то­хо­лам­ба­да­да, мань­зя­ва­на” Мо­и­сей’ то­хо­лам­ба­да­ва”. 29Ма­ня” те­не­ва, Мо­и­сей­хана Нум’ ла­ха­на­кур­ӈась. Ӈа­ри” Ти­кы Не­нэць’ ха­няд ӈэ­ва­ха­дан­да ма­ня” ехэ­ра­ва”». 30Сэв­да сы­ла­вы не­нэць’ нян­до’ ма: «Тар­си” мэ­ка­да­нё”! Ха­няд Ӈэ­ва­ха­дан­да ехэ­ра­вэ­да”­нё”. Ма­нь­зяв сэв­ни Пы­да сы­лаб­тэй­дась. 31 Ма­ня” те­не­ва, Нум’ хэ­бя­ха­са­вэй­ха” ни ин­зе­ле”. Нувм’ ӈар­к­та­ха­би, Ва­тон­да сер’ ӈэ­да­ха­би Пы­да нам­до­ръя­да. 32Ху­на ся­хаӈ­гарт’ хи­бя­харт сэв­ся­да­ӈэ со­я­вы’ сэв сы­лаб­та”­мам’ нам­д”­ма­да яӈ­гу. 33 Пы­да * 9:24 Не­нэ­ся ха­мэ­ди­та тар­ця: «Нум’ ся­ка­на не­нэ­сям’ ваде”­манзь ва­тор”». 48 Иоанн 9, 10 Нум­гад ни­вы ӈэб­та ӈа”, ӈам­гэ­хэртм’ сер­та я”маӈгусь». 34Пы­до’ ва­да­ха­та та­рем’ ма”: «Пы­дар хэ­бя­хы” поӈ­га­на со­я­на­си”, там­на ӈо” сид­на” то­хо­лам­бин?» Ти­кы ва­ди­то’ пуд хэв­ня’ пи­тар­ӈа­до’. Ин­д­ка­на сэв­ся­ва 35Иисус­хав фа­ри­сей” сэв­ся­вым’ хэв­ня’ пи­та­р”­мам’ нам­д”­ма­ха­дан­да сэв­ся­вым’ хо­да, нян­да ма: «Пы­дар Не­нэ­ця’ Нюн’* пун­рын?» 36 Сэв­ся­вы ма: «Ер­ва­ми, Пы­да хи­бя ӈэ­вам­да ня­ни хэ­тад, ти­кан­да мань Нян­да пун­раӈ­гудм’». 37 Иисус нян­да ма: «Пы­дар Си­та манэ”­ӈа­на­си”. Те­да’ Пы­да ня­нанд ла­ха­на­кур­ӈа». 38Тикан­да сэв­ся­вы Нян­да ма: «Нум’ Ер­ва­ми, пун­рыдм’!» Тад­ти­ка­хад Иису­сан’ ниб­к­лэй”. 39Иисус ма: «Тю­ку я’ тир’ ни’ Мань су­деӈ­го­ванзь то­дамзь, сэв­ся­да” сы­ла­ван­до’ е”эм­ня, сэв­са­вэй” сэв­сял­ман­до’ е”эм­ня то­дамзь». 40Иисус’ хэв­ха­на мэ­вы” ха­ня­ӈы” фа­ри­сей” ти­кы Ва­ди­да нам­да­вы”, Нян­да ма”: «Ма­ня” ӈа­ни’ сэв­ся­да­кэ­ва”?» 41 Иисус нян­до’ ма: «Сэв­ся­вы ӈэ­вы ӈэ­б”­нан­да”, хэ­бя­ха­сяӈ­гу­даць. Те­да­хав’ ма­да”­нё”: ‹Сэв­са­вэй­ва”›. Ти­кан­да хэ­бя­ха ня­нан­да” хаи». 10‑й пеляда Мал­ко­да, ху” 1 «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, хи­бя­хав ху­во” мэсь’ ян’ нё’ сив­на ниб­та мя­тю”, ӈа­нин­зер’ па­кал­ * 9:35 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на «Нум’ Ню­ӈэ» па­ды. Иоанн 10 49 та­хав – та­лей, мар­тик. 2Нё’ сив­на мя­тю­на­хав – хуво” мал­ко­да. 3Нё’ сим’ ерам­ба­да е”эм­нян­да нё’ сим’ нэм­би­да. Ху­хув” муӈ­ган­да нам­дор­ӈа”. Пы­да ӈод” ху­су­вэй хум­да нюм­нан­да хаӈ­гая тар­по”­ла­да. 4Ху­во­да мал’ пин’ ха­на”­ма­ха­дан­да, хар­та не­ран­до’ ня­на миӈа. Ху­хув”, ваб­цам­да те­не­ва, пум­нан­да яда”. 5Ӈа­ни не­сэй не­нэ­ця’ пум­на ся­хаӈ­гарт’ нид” ялт”. Ваб­цам­да ехэ­ра­ван­до’ нид ня­дан­да ху­наӈ­гуд”». 6 Иисус ти­кы ха­ра яв­на ӈэ­да ла­ха­рём’ нян­до’ ва­де”­ӈа­да. Та­рем’ ӈо” пы­до’ Ва­де”­мэ­хэ­дан­да ӈам­гэ­хэртм’ ни” ха­мэ­да”. Са­ва мал­ко­да – Иисус 7Иисус нян­до’ ӈа­ни’ ва­халъй”: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Мань ху­во” тюӈ­га­ла­вадм’. 8Не­р”­ни няна сян­ри ӈо­ка тур­мы” ӈэб­то’ ӈо”, пы­до’ мал’ та­лей”, мар­тик”. Ху” нян­до’ ниць нам­дор”. 9Мань – тюӈ­га­лавадм’. Си”­ни сер’ мя­тю­на ӈэ­да­вы ӈэӈ­гу. Пы­да мя­тюӈ­гу, тар­паӈ­гу”, ха­дырць ядам­да хоӈ­гу. 10Та­лей­хав та­лэрман­да е”лив­на, ха­вы­да­ван­да е”лив­на, яӈ­гум­да­ван­да е”лив­на нив’ тур”. Ма­нь­зяв илан­до’ та­ня­ва’ е”эм­ня, илам­до’ па­наць ня”­ма­ва’ е”эм­ня то­дамзь. 11Мань са­ва мал­ко­дадм’. Са­ва мал­ко­да ху­во­та ила’ е”эм­ня илам­да миць ха­мэ­ды. 12Нед­ва”­лем­ба­да­хав мал­ко­да ву­ни ӈа”. Ху” пы­да ӈа­вэ­да ву­ни” ӈа”. Ӈа­дь­бя­та пив­на ядэр­там’ ма­нэ­па­та, ху­во хае ху­наӈ­гу”. Ти­кан­да пив­на ядэр­та ху­во пяб­та, то­до’ яха” ляд­ты­да. 13Нед­ва”­лем­ба­да­хав ху­во” ням­на сер­та яӈ­гу. Нед­ва”­лем­ба­да ӈэ­ван­да нид ху­наӈ­гу”­ни”­им’. 14Мань са­ва мал­ко­дадм’. Мань хар”н ӈа­вэ­ни те­не­вын, пы­до’ ӈо” ӈоб­та­рем’ Си”­ми те­не­ва”. 50 Иоанн 10 15Хан­зер” Ни­ся­ми Си”­ми те­не­ва, Мань та­рем’ Ни­сяв те­не­вав. Хар”н ил­ми ху­во”­ни е”эм­ня ми­тав. 16Тюку ху­во” мэсь’ яхад ни­ня ӈэ­да ӈа­ни” Ху­во­ни та­ня”. Сид­до’ ӈа­ни’ Ня­ни тэв­ра­б”­ни та­ра. Пы­до’ Ваб­ца­ми нам­даӈ­гу­до’, тад­ти­ка­хад ӈо­пой ӈы­сы­ӈэ хан­да”, ӈо­пой Мал­ко­да­до’ ӈэӈ­гу. 17Ил­ми яӈор’ пу­ня’ ня”­ма­ва­ни е”эм­ня Ил­ми ми­пидм’, ти­кы’ е”эм­ня Ни­ся­ми Си”­ми мэ­не. 18Хи­бя­харт Ил­ми Няд­ни ни­да март”, ӈо­пой, Мань Хар”н ми­пив. Ил­ми миць, ил­ми пу­ня’ ня”­ ма Ны­хы­ми та­ня. Ти­кы та­бе­ком’ Мань Ни­ся­ха­да­ни ня”­ма­вась». 19Иудей” ти­кы Ва­ди­да нам­д”­ма­ха­дан­до’ пом­нан­до’ ӈа­ни’ по­ё­ма”. 20Ӈо­ка­юм’ пе­ля­до’ та­рем’ ла­ха­на”: «Пы­да ня­нан­да ӈы­ле­ка та­ня, хан­зо­ся­лам­би. Ӈам­гэ Нян­да ин­зе­ле­да”?» 21Ха­ня­ӈы­до’ та­рем’ ма”: «Тю­ку мэ­та Ва­да­ха­би­да ня”­ма­ра­вы’ ва­да” ни­ню” ӈа”. Сэв­ся­да не­нэ­цие” сэв ӈы­ле­ка сы­лаб­та пир­ты­да?» Иудей” Иису­сан’ ни­ва пун­рё­ва 22 Иеру­са­лим­ха­на Не­сэй­м­даӈ­го”­ма хэ­би­дя яля* ӈэ­вы. Сы­рэй” ӈэ­вы”. 23Хэ­би­дя Хар­да­ха­на ӈэ­да Со­ломонм’ ню­бе­та син­дё­да тюӈ­га­ла­вав­на Иисус ядэр­ӈа. 24Иудей” Си­та сюр­те­хэя ма”: «Пон’ сид­на” ер­ме­ня­ӈэ пэр­ман­дан? Хрис­тос’ ӈэ­б”­нанд тид­пой” ня­на” ман”». 25Иисус нян­до’ ма: «Мань нян­да” ма­дам­зи”, хур­кав­на ӈод” пы­да­ра” Мань Ня­ни ни­да”­нё” пун­рю”. Се­рони Ни­ся­ни нювм’ ня­д”­мяць сер­та­бин, ти­кы се­ро­ни * 10:22 Хэ­би­дя Ха­радм’ Не­сэй­м­да”­ма хэ­би­дя яля «Ха­нука­ӈэ» нюм­де­би­до’. Иоанн 10 51 Мань хи­бя ӈэ­ва­ми ма­нэ”­лаб­там­би”. 26Пы­да­ра” Мань ху­во­ни ни­да” ӈа”. Ӈадь­бя­та” Ня­ни ни­да” пун­рю”. 27Ма­нь­зя­ван ху­во­ни Муӈ­га­ни ин­зе­ле”. Мань те­невын, пы­до’ Пум­на­ни яда”. 28Мань нян­до’ мал­ся­да илам’ ми­пидм’, пы­до’ ся­хаӈ­гарт’ ни” хаӈ­гу”, хи­бяхарт Ӈу­да­ха­та­ни ни­да март”. 29 Сид­до’ Ня­ни та­вы Мань Ни­ся­ми ся­мян­хат ӈар­ка, Мань Ни­ся­ни ӈу­да­хат хи­бя­харт сид­до’ марць ни пи­рас”. 30Мань, Ни­ся­ни ня’ ӈо­пой ӈам­гэ­ни’». 31 Иудей” Си­та ла­дор­ман­до’ е”эм­ня ӈа­ни’ ма­ня­бэ ня”­мар­ӈа”. 32Иисус нян­до’ ма: «Ни­ся­ха­да­ни ӈэ­да ӈо­ка са­ва ӈам­гэм’ нян­да” манэ”­лаб­та­дамзь. Ха­ня­ӈэн­до’ е”эм­ня Си”­ми пэ­хэ”­на ла­дор­ман’ хар­ва­да”?» 33 Иудей” Нян­да ма”: «Са­ва Се­рот е”эм­ня Сит пэ­хэ”­на ла­дор­ман’ ни­ва” хар­ва”. Пы­дар Нувм’ вом­дар­там­бин. Не­нэ­цян­да­нё”, та­рем’ ӈо” Пы­хы­дамд Нум­ӈэ то­ла­бир! Ти­кы е”эм­ня Сит ла­дор­ман’ хар­ва­ва”». 34 Иисус нян­до’ ма: «Пы­да­ра” Ва­то­хо­нан­да” та­рем’ ни па­ду”?: ‹Мань мадм’, пы­дара” хэ­хэ­да”?›* 35 Нум’ Ва­дам’ ня”­ма­вы Нум’ хэ­хэ­ӈэ ва­де­па­та, ти­ка­ха­на Хэ­би­дя Па­дар” та­ро­ся­ламзь ни­да пи­рас”. 36 Ни­ся­ни ня­рум­да­вэ­ӈэ, я’ тирт’ ӈэ­да­ра­вэӈэ Мань та­рем’ ла­ха­на­б”­на­ни: ‹Мань Нум’ Нюдм’›, пы­да­ра” ӈам­гэ та­рем’ ма­да”? : ‹Пы­дар Нувм’ вомдар­там­бин›. 37Ни­ся­ни се­ро ни­б”­ни сер­та­бю”, Ня­ни нё­да” пун­рю”. 38 Се­ро сер­та­ба­б”­на­ни Ня­ни ниб­та” ӈо” пун­рю”, Мань сер­та­ба­да сер­ка”­ни пун­ры­да”. Ти­кан­да Ни­ся­ни Ня­на­ни мэ­вам’, Мань ­Ни­ся­ха­на­ни * 10:34 Нумд’ ӈэ­да сё 81:6. 52 Иоанн 10, 11 мэ­ва­ми те­не­ваӈ­гу­ра”, ха­мэ­даӈ­гу­ра”*». 39 Ти­кан­да иудей” Иисусм’ ӈа­ни’ ня”­ма­ван’ хар­ва­донзь, Пыда­ха­ва­да ӈу­да­ха­та­то’ тэ­ри нял­ка­ра. 40Иисус Иор­дан яха’ тя­ха­ня’ пыр­да­ри’ хая, та­ня­на хаи. Ся­хаӈ­гав’ та­ня­на Иоанн не­нэ­цие хэ­хэ­дам­бись. 41Ӈо­ка не­нэ­ця” Иису­сан’ тоць. Пы­до’ та­рем’ ла­ха­наць: «Иоан­н­хав не­на­до се­ро сер­та­вэ­да яӈ­гу­ба­та ӈод”, хур­кав­на ӈо” Тю­ку Не­нэ­ця’ ням­на ӈэ­да ва­да­ха­би­да мал’ не­нэ­ся”». 42Та­ня­ӈы яха­на ӈо­ка не­нэць’ Иису­сан’ пун­рэйць. 11‑й пеляда Ла­зарь’ яӈ­гу­во”­ма 1Ла­зарьм’ ню­бе­та ӈоб” не­нэць’ хаӈ­гур­мы. Пы­да Ви­фа­ния’ тер ӈэ­вы, Ма­рия Мар­фа не­нян­да ня’ ӈани’ ти­кы хар­да­ко­ход ӈэ­вэ­хэ’. 2Ма­ри­я­хав ся­хаӈ­гав’ Нум’ Ервм’ ё”й­да юр­ка­на ма­сар­мэ­да, тад­ти­ка­хад Ӈэ­да ӈэ­ван­да тар­ка”­на тэ”­мы­да*. Пы­да хаӈ­гур­та Ла­зарь’ не­ня ӈэ­вы. 3Не няс­ха’ Иису­сан’ тар­ця ва­ди ӈэ­да­ра­ӈа­ха’: «Нум’ Ер­ва­ва”! Пы­дар мэ­не­нар хаӈгур­ӈа­нё”». 4 Иисус­хав тар­ця ва­ди нам­да, та­рем’ ма: «Ти­кы хаб­цян­да ха­ван­да няю’ ни ӈа”, Нувм’ ӈарка”­ма’ няю’ ӈа, ти­кы хаб­ця’ сер’ Нум’ Ню’ юн­да ӈа­рам­да». 5Иисус­хав Мар­фам’, тад­ти­ка­хад не­ням­да, Ла­зарьм’ мэ­не­вы­да. 6Ла­зарь’ хаӈ­гур­мам’ нам­д­ба­та ӈод”, Иисус там­на си­дя яля’, мэсь’ Яха­нан­да мэсь. * 10:38 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на та­рем’ па­ды: «пун­раӈ­гу­да”». * 11:2Ин 12:3. Иоанн 11 53 7Ти­кы’ пуд То­хо­лам­ба­да­ха­та ма: «Иудея ян’ ӈа­ни’ хэ­хэ­ва”». 8То­хо­лам­ба­ди­да Нян­да ма”: «Рав­ви, тан­дая’ иудей” Сит пэ­хэ”­на ла­дор­ман’ хар­ва­ци”, та­ня’ ӈа­ни’ хэ­ван’ хар­ван?» 9Иисус ма: «Ялей яля юкад ва­та си­дя час ни ӈа”? Яля’ ядэр­та тю­ку я’ тир’ ялям’ ма­ние, ни тап­ха­лаӈг”. 10Пи’ ядэр­та­хав ня­нан­да яля­да яӈ­гу, ӈа­дь­бя­та тап­ха­лаӈ­га». 11Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да нян­до’ ма: «Ла­зарь ня­ва” хо­на­рэй”. Ма­нь­зя­ван си­та си­де­ванзь хан­дадм’». 12 То­хо­лам­ба­ди­да ма”: «Нум’ Ер­ва­ва”, хо­на­ра­ха­ваб­та са­вум­д”­нив’». 13 Иисус­хав Ла­зарь’ ха­ва’ ням­на ла­ха­нась, То­хо­лам­ба­да­ха­би­да Ла­зарь’ хо­нё­ва’ ням­на Ла­ха­на­на­ӈэ пэр­ӈа­донзь. 14Тикан­да Иисус нян­до’ тид­пой” ма: «Ла­зарь вэ’ хая, 15 та­ня­на ни­ва Мэ­ва­ха­ни е”эм­нян­да” май­м­бидм’. Ти­кан­да пы­да­ра” пун­раӈ­гу”­ни­да”­ам’. Тад­ха­ва нян­да хэ­хэ­ва”». 16Ти­кан­да Фо­ма, ня­би нюм­да Яхас, ня­ха­та ма: «Хэ­хэ­ва”, ма­ня” ӈо” ӈа­ни’ ня­нан­да хаӈ­гу­ва”­ма». Иисус – иле­ло”­ма, ил’ 17Иисус тэ­в”­ма­ха­дан­да, ма­ле тет яля’ Ла­зарь’ пэмбка­на мэ­вам’ нам­да. 18Ви­фа­ния Иеру­са­лим­хад хуб­та ни ӈа”, ня­хар­пой” ки­ло­метр. 19Ха­са­ва нян­ди’ яӈ­гу­во”­махад Мар­фа­ха’, Ма­ри­я­ха’ сей­ди’ таӈ­гум­да­ванзь ӈо­ка иудей” нян­ди’ тур­ӈаць. 20Иисус’ то­вам’ нам­да Марфа Не­ран­да няд ялъй”, Ма­ри­я­хав мя­ка­нан­да ӈам­ды. 21Мар­фа Иису­сан’ ма: «Нум’ Ер­вав, Пы­дар тю­ко­хо­на мэ­вы ӈэ­бат, ха­са­ва ня­ми вун­зя яӈ­гумд”. 22Те­да’ ӈо” те­не­вадм’, Пы­дар ӈам­гэм’ Нум­гад ха­ӈан, Нум’ Нянд тар­цям’ та­та». 23Иисус нян­да ма: «Ха­са­ва няр илел­ты”». 54 Иоанн 11 24Мар­фа Нян­да ва­халъй”: «Те­не­вадм’, ӈу­ли” пу­да­на яля­ха­на, яӈ­гу­мы” иле­ло”­ма’ ёль­ць­ӈ­га­на яӈор’ илелты”». 25Иисус нян­да ма: «Мань иле­ло”­мадм’, иландм’. Ня­ни пун­рё­да хаб­та ӈо”, илеӈ­гу. 26Ху­су­вэй иле­ня Ня­ни пун­рё­да ся­хаӈ­гарт’ ни хаӈ­гу”. Ти­кан’ пун­рын?» 27Пыда ма: «Ӈа­ха”, Нум’ Ер­вав, я’ тирт’ то­ван­да Хрис­тос ӈэ­ва­ханд, Нум’ Ню ӈэ­ва­ханд пун­рыдм’». Иисус’ сэв­та ха­ял” хая” 28 Ти­кы ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Мар­фа хая, та­ле Ма­ри­ям’ – не­ням­да ханзь ма: «Сид­на” то­хо­лам­бада­ва” тю­ко­хо­на мэ, сит ха­ӈа». 29 Ма­рия ти­кы ва­ди нам­д­ван­да сер’ мер’ са­нэй”, Иису­сан’ хая. 30Иисусхав хар­дан’ тэ­вув­да­вэй’ Мар­фа’ Си­та хо”­ма яха­на там­на ну. 31Ма­ри­ям’ сей­м­лем­ба­да иудей” мя­ка­нан­да мэць. Пы­до’ са­на­на Ма­ри­ям’ ма­нэць, пэм­бад’ ня’ яр­манзь хэ­ван­да­ӈэ пэр­ӈа­донзь. Ӈа­дь­бя­то’ пум­нан­да хая”. 32 Ма­ри­я­хав Иисус’ мэсь’ ян’ тэ­вы”, Иисусм’ ма­нэ”­ман­да сер’ Ӈэ­та хэ­ван’ пу­лы­та ни’ мо”­на­хая, ва­халъй”: «Нум’ Ер­вав, тю­ко­хо­на мэ­вы ӈэ­бат, ха­са­ва ня­ми вун­зя яӈ­гумд”». 33 Иисус яр­та Ма­ри­ям’, нянан­да то­вы яр­ти иудей ма­нэ”­ман­да сер’, Хар­та ӈо” Ин­да во­ма’ нид Сей­да нер­ци­лы”. 34 Пы­да хо­нар­ку: «Ха­ня’ сюр­ца­ра”?» Пы­до’ ма”: «Нум’ Ер­в­ӈэ, ха­нь”­ ма, ма­нэ­та­ва». 35Иисус’ сэв­та ха­ял” хая”. 36Ти­кан­да иудей” та­рем’ ма”: «Ма­нэ­кар­ӈа­ра”, тар­си” саць Пы­да Ла­зарьм’ мэ­не­вэ­да!» 37Ха­ня­ӈы” не­нэ­цяӈ­гав” та­рем’ ла­ха­на”: «Хан­зер” сэв­ся­да’ сэв сы­лаб­та­вы тю­ку ненэ­цям’ яӈ­гумзь ӈэ­да­ра­да?» Иоанн 11 55 Иисус’ Ла­зарьм’ илеб­те”­мя 38Иисус ӈа­ни’ ин­да вэ­ва ӈэсь, сю­рась’ ян’ то. Ти­кы сю­рась’ я пэ хор­ка­дё ӈэ­вы, тюӈ­га­ла­ва­да ӈар­ка”я пэхэ­на та­лы”. 39Иисус ма: «Пэм’ хэв­ня’ мэ­ра”!» Яӈ­гу­мы’ не­ня – Мар­фа Нян­да ва­халъй”: «Нум’ Ер­вав, ма­ле тет яля’ пэм­б­ка­на юсе­да, ӈаб­та­да я”ав­лы». 40Иисус нян­да ма: «Ня­ни пун­рё­б”­нанд Нум’ юнм’ ма­нэ­тан. Мань нянд та­рем’ ни­ся­дам’ ман”?» 41Ти­кан­да не­нэця” пэм’ ман­ры­ла хэв­ня’ мэ­до’. Иисус са­ӈом­да нув’ ня­ран’ ӈэ­да­ра, та­рем’ ма: «Ни­сёв”, Си”­ми Нам­д­ванд няю’ ӈар­ка ва­да. 42Мань те­не­вадм’, Си”­ми ӈоб’ намдор­ӈан. Тю­ку Ва­да­ха­би­ни тю­ко­хо­на ну­на не­нэ­цие” е”эм­ня, Си”­ми Ӈэ­да­ра­ва­ханд пун­ра­ван­до’ е”эм­ня хэ­ты­ба­да­ни». 43Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да ӈар­ка”­ я­ва­на тё­рей”: «Ла­зарь, тар­пад”!» 44 Яӈ­гу­мы не­нэць’ ӈэ­та, ӈу­ди­та сы­хы­дё, ся­та ӈок­сяӈ­га­на син­дё ти­кав­на ӈа­ди­мя. Иисус нян­до’ ма: «Сы­хы­да”­ми­да екэй­да”, та­ня ядая». Иисусм’ ма­я­дам­ба­ва’ ням­на та­сал­ко”­ма (Мт 26:1‑5; Мк 14:1‑2; Лк 22:1‑2) 45Ти­кы’ пуд Ма­ри­ян’ то­вы” ӈо­ка” иудей” Иисус’ ӈа­дим­де­вы се­ро ма­нэ­со”­ма­ха­дан­до’ Иису­сан’ пун­рэяд”. 46Ха­ня­ӈэ­хэ­би­до’ фа­ри­сей­ха” хая”, Иисус’ сер­та­вы се­ро нян­до’ ва­де”­я­до’. 47Тад­ти­ка­хад ӈар­ка ха­нон­да­на”, фа­ри­сей” се­ро тас­лам­ба­да ман­далм’ ма”­ла”, та­рем’ ма”: «Хан­зер” ӈэӈ­гу­ва”? Ти­кы не­нэць’ ӈо­ка не­на­до се­ро сер­та­би­нё”. 48Си­та та­рем’ ха­е­ба”­на”, Нян­да ху­су­вэй 56 Иоанн 11 не­нэць’ пун­раӈ­гу”, тад­ти­ка­хад Рим’ тер” ту­та”, ява” мар­та”*, не­нэ­ци­е­на” ха­наӈ­гу­до’». 49Се­ро тас­лам­ба­да ман­дал­кад ӈо­пой­до’ – Ка­и­а­фам’ ню­бе­та ха­са­ва ти­кы по­хо­на ӈар­ка ха­нон­да­на­ӈэ та­ра­вы. Пы­да та­рем’ ня­ха­та ма: «Пы­да­ра” ӈам­гэ­хэртм’ ехэ­ра­да”, 50Ибе­да” ядэр­карӈая”, не­нэ­цие” тэнз” мал’ ха­ва’ ека­вав­на, ӈо­пой не­нэ­ця’ ӈа­ни не­нэ­ние” е”эм­ня ха­ва пы­да­ра” ня­нан­да”* са­ва ни ӈа”?» 51Ти­кы ва­ди­да Ка­и­а­фа хар­та ня­дан­да хэт­выда ни ӈа”, ти­кы по’ ӈар­ка ха­нон­да­на ӈэсь, не­нэ­цие” е”эм­ня Иисус’ ха­вам’ не­ран­да ня’ ва­де”­ӈа­дась. 52Ти­кы не­нэ­цие” е”лив­на Иисус’ ха­вам’ нись ва­дес”, ти­кы’ хав­на то­до’ яха”­на иле­ня Нум’ ню ӈобт’ Ма”­ла­ван­да е”эм­ня Ха­вам­да ва­де”­ӈась. 53Ти­кы яля­хад Иисусм’ ха­да­ван’ хар­би­ла­до’. 54Ӈа­дь­бя­та Иисус иудей” пом­на ӈа­дя ядэрць ӈэ­ва­дэй”. Пы­да та­ня­хад вэӈ­го я’ хэв­хы Еф­ра­и­мам’ ню­бе­та хар­дан’ хая, То­хо­лам­ба­ди­да няць та­ня­на хаи. 55Иудей” хэ­би­дя яля – Пас­ха ха­ха­я­ламзь, ӈо­ка не­нэ­ця” то­до’ яхад пы­хы­да­до’ ня­рум­да­ванзь Пасха’ нер­ня Иеру­са­ли­ман’ хая”. 56Пы­до’ Иисусм’ пюр­ӈа”, Хэ­би­дя Хар­да­ха­на ну­хуя, ни­до’ хон­рам­би”: «Хан­зер” ибе­да” ядэр­ӈа”, хэ­би­дя ялян’ Пы­да тут­на­кы?» 57Ӈарка ха­нон­да­на­хав” фа­ри­сей” ня’ Иисусм’ ня”­ма­ван­до’ е”эм­ня та­рем’ та­бе­кур­мыць: «Хи­бя Иисусм’ ма­нэ­та, ха­ня­на Мэ­вам­да ва­де­па­та та­ра». * 11:48Ӈа­ни ха­мэ­ди­та тар­ця: «Хэ­би­дя Хар­да­ва” та­хаб­таӈгу­до’». * 11:50 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на та­рем’ па­ды: «ма­ня” ня­на­на”». Иоанн 12 57 12‑й пеляда Ма­рия ё”й­да юр­ка­на Иисус’ ӈэ ма­сар­пи (Мт 26:6‑13; Мк 14:3‑9) 1Пас­ха’ мат” яля’ нер­цю­на Иисус Ви­фа­ни­ян’ то. Та­ня­на Иисус’ илеб­те­вы Ла­зарь иле­вы. 2 Та­ня­на Иисус’ е”эм­ня ла­та тольм’ ха­мэ­да­вы”. Мар­фа не­нэцие ман­за­я”­ӈа. Иисус’ хэв­ха­на мэ­на не­нэ­цие” поӈга­на мэ­вы ӈоб­то’ Ла­зарь ӈэ­вы. 3Ма­ри­я­хав та­ць­да, ми­ре­та нардм’ ню­бе­та юрм’ литр’ пе­лям’ Иисус’ ӈэ­хэ” ма­сар­ӈа­да, тад­ти­ка­хад хар­та ӈэб­т­ха­нан­да тэ”й­да. Ти­кы’ пуд мя­та мюй ё”й­да юр’ ӈаб­т­ха­на паны”. 4Ӈоб” То­хо­лам­ба­да­да Ка­ри­от’ тер Иуда – вад’ Иисусм’ ху­са­ра­ван­да, та­рем’ ма: 5 «Тю­ку юрм’ ня­хар” юр” ди­на­рий­ха­на* мир­даць са­ва­ся­нё”, нед­ва”­мы есь маӈ­г­ба­да­ха” ми­тер­ты­даць». 6Ти­кы ва­ди­да маӈ­г­ба­ди сянзь хэт­вы­да ни ӈа”. Пы­да та­лей ӈэ­вы. Ня­нан­да ма”­лам­ба­ди” есь” ла­ра­са­ком’ ми­нар­мы. Та­ня’ пэрти” еся­хат есь та­ле­ба­вы. 7Иисус­хав ма­си”: «Нёр пэр”! Пы­да­ха­ва­да ё”й­да юре Мань Си”­ми сюр­па­ва яля’ е”эм­ня лэт­м­ба­вы­да. 8Маӈ­г­ба­да­хав” ӈоб’ ня­нан­да” мэӈ­гу”, Ма­нь­зяв ня­нан­да” пи­ли” нидм’ мэӈ­гу”». Ӈар­ка ха­нон­да­на” Ла­зарьм’ ха­да­ван’ хар­ва” 9 Иудей” поӈ­гад ӈо­ка не­нэ­ця” Иисус’ ти­ка­ха­на мэ­вам’ нам­да”. Пы­до’ Иисус­рин’ ни” ту”, яӈор’ * 12:5Рим па­ра­ӈо­да я’ не­нэй еся. Ӈо­пой ди­на­рий – манза­ра­на’ яля’ нед­бя. 58 Иоанн 12 ­Илеб­те­вэ­хэн­да – Ла­за­рян’ сыр­манзь ӈа­ни’ то”. 10‑11Ла­зарь’ иле­ло”­мам’ ма­нэ­со”­ма­ха­дан­до’ иудей” поӈ­гад ӈо­ка не­нэ­ця” Иису­сан’ тур­ӈа”, тад­ти­ка­хад Нян­да пун­раӈ­га”. Ӈа­дь­бя­то’ ӈар­ка ха­нон­да­на” Лазарьм’ ӈа­ни’ ха­да­ван’ хар­би­ла­до’. Иисус’ Иеру­са­ли­ман’ то”­ма (Мт 21:1‑11; Мк 11:1‑11; Лк 19:28‑40) 12Ня­бим­дей яля­ха­на, хэ­би­дя ялян’ то­вы” ӈар­ка”я не­нэ­цие” ман­дал” Иисус’ Иеру­са­ли­ман’ то­вам’ нам­да”. 13Пы­до’ па­ль­мам’ ню­бе­та пи” ма­ли ха­на­хая, Иисус’ нер­няд ялъяд”, та­рем’ тю­ры”­ӈа”: «Осан­на*! Нум’ Ерв’ нюм­га­на вад’ то­ван­да ялэ­да са­ва” ӈэя”, Из­ра­иль’ Па­ра­ӈо­да’ ялэ­да са­ва” ӈэя”». 14‑15Хэ­би­дя Па­дар­ка­на та­рем’ па­ды: «Си­он’ не ню*, се­яр нёя пин”! Па­раӈо­дар – ти, нянд мин­дя, иле­бей ха ямб юно’ ни­ня Пы­да ӈам­ды»*. Ти­кы ва­ди” сер’ Иисус иле­бей ха ямб юном’ хо, нин­дя ӈам­ды”. 16То­хо­лам­ба­ди­да нюр­те”э’ ти­кым’ ни­до’ ха­мэ­да”. Иисус’ юн­да ӈар­во”­ма­ри­хид, ти­кы Ням­нан­да пад­вы ӈэ­вам’, тад­ти­ка­хад ти­кы вади” сер’ хан­зер” не­нэ­цие” Си­та пэр­мам’ тен­зиб­те”. 17Иисус’ Ла­зарьм’ пэм­б­кад ханзь илеб­те­ва’ ма­ль­ӈ­гана, ти­ка­ха­на Ня­нан­да мэ­вы” не­нэ­ця” ма­нэ”­мэм­до’ * 12:13 Арам’ ва­да. Тид” ӈэ­да ха­мэ­ди­та тар­ця: «Сид­на” ӈэ­да”!» Нувм’ са­вуць мэ­та ва­да­ӈэ хая. * 12:14‑15 Иеру­са­лим ма­рад’ тер та­рем’ нюм­де­би. Си­он мар” – Иеру­са­лим. * 12:15За­ха­рия 9:9. Иоанн 12 59 ӈа­ни не­нэ­цяӈг” ва­де”­ӈа­до’. 18 Иисус’ не­на­до серм’ сер­та­вам’ нам­д­ван­до’ сер’, ӈо­ка не­нэ­ця” ӈа­дь­бя­то’ Си­та не­ран­да няд ядаб­таць. 19Фа­ри­сей­хав” пом­нан­до’ та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Ма­нэ”­ӈа­ра”, ӈам­гэ­хэртм’ ни­ва” сап­дам­бю”. Ху­су­вэй я’ тир’ не­нэць’ Пум­нан­да яда!» Ха­ня­ӈы” Ел­лин не­нэ­ця” Иисусм’ ма­нэ”­ман’ хар­ва” 20Хэ­би­дя яля­ха­на Нумд’ ту­ё”­манзь то­вы” поӈ­га­на ха­ня­ӈы­до’ Ел­лин не­нэ­ця” ӈэ­вы”. 21 Пы­до’ Га­ли­лея яха­на ӈэ­да Виф­са­и­да’ тер Фи­лип­пан’ то”, си­та хынум­ба ма”: «Ер­вэй, ма­ня” Иисусм’ ма­нэ”­ман’ харва­ва”». 22 Фи­лип­п­хав Ан­д­ре­ян’ хая, ти­кым’ нян­да ва­де”­ӈа­да, ти­кы’ пуд Ан­д­рей­ха’ Фи­лип­п­ха’ ти­кы ва­ди Иису­сан’ ва­де”­я­ди’. 23Иисус­хав нян­ди’ ма”­нив’: «Не­нэ­ця’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да’ юн­да ӈар­к”­ма’ ёльць’ то. 24 Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, нянь’ ӈув’ сэв’ ян’ ман­тэ”­ма­ха­дан­да ни­б”­нан­да ха”, ял­н­да ӈо­пой ӈэӈ­гу. Ха­ха­ва­б”­нан­да ӈо­ка нянь’ ӈу­во” сэв тэв­раӈ­гу. 25Хар­та илам­да сян­да­хав хар­та илам­да ёта, тю­ку я’ тир­ка­на хар­та илам­да сэ­хэ­да­на­хав мал­ся­да иланд’ тэв­ван­да ӈэ­сонд’ илам­да лэт­м­баӈ­гу­да. 26 Хи­бя­хав Е”эм­ня­ни ман­за­ра­на Пум­на­ни тоб­та та­ра. Мэсь’ яха­на­ни Мань ман­за­ра­на­ми ӈа­ни’ мэӈ­гу. Хи­бя Мань е”эм­ня­ни ман­за­ра, ти­кым’ Ни­ся­ми тю”у’ мэӈ­гу­да». Не­нэ­ця’ Ню тю”у’ ила­ван­да 27 «Сён­зя­ни мюй хэӈ­го­сял­ма, Мань ха”­ман­дадм’? Мань Ни­сяв, ёль­цян­да таль’ Си”­ми ӈэ­да­ра”! ­Та­рем’ 60 Иоанн 12 ӈо”, ти­кы’ е”эм­ня ти­кы ёль­цянд’ Мань то­дамзь. 28Мань Ни­сяв, Нюмл ӈар­кам­да”!» Тад­ти­ка­хад нув’ ня­ра­хад вабц со: «Ӈар­кам­да­вась, ӈа­ни’ ӈар­камдаӈ­гув». 29 Ти­ка­ха­на ну­вы” не­нэ­ця” тар­ця ва­ди нам­д”­ма­ха­дан­до’ та­рем’ ма”: «Ти­кы хэ­хэ’ мун”». Ха­ня­ӈэ­хэ­би­до’ та­рем’ ла­ха­на”: «Нув’ юне ядэ­лана Нян­да ла­ха­нась». 30 Иисус ти­кы ва­да­ха” та­рем’ ма: «Ти­кы вабц Мань е”эм­ня­ни нись су”, пы­да­ра” е”эм­нян­да” сось. 31 Те­да­хав’ тю­ку я’ тирм’ су­де­ва’ ёльць’. Те­да’ я’ тир’ ерв хэв­ня’ пи­тар­мы ӈэӈ­гу. 32 Мань’ яхад тю”у’ пе­е”­ра­б”­на­ни, не­нэ­цие мал’ Ня­ни ха­ха­ял­теӈ­гун». 33 Ти­кы Ва­ди­да Иисус’ ханзер” ха­ван­да ням­на ӈаць. 34 Не­нэ­ця” Нян­да ма”: «Ма­ня” Ва­то­ход тар­ця ва­ди нам­да­ва”: ‹Хрис­тос ӈоб’ иле›. Пы­дар хан­зер” Нум’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­дам’ тю”у’ ила­ван­да­ӈэ ва­де”­ӈар? Нум’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да хи­бя?» 35Ти­кан­да Иисус нян­до’ ма: «Яля’ ня­нан­да” та­ня­ва ӈу­ли” тя­нё. Пэв­дя сид­да” тал­ма­да­воӈ­гад яля’ та­ня­ван’ ядэр­ӈа­да”. Ти­кан­да пэв­дя­ха­на ядэрта­хав ха­ня’ яд­ва­ха­дан­да ехэ­ра”­нив’. 36 Яля’ ня­нанда” та­ня­ван’ ялян’ пун­ры­да”, яля’ ню­да” ӈа­да”». Ти­кы ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Иисус хэв­ня­ку’ хая, тэ­ри ня­дан­до’ юху. Иудей” ни­ва пун­ра”­ма 37Иисус’ ся­ӈо­ка­ри не­на­до се­ро нян­до’ ма­нэ”­лаб­таб” ӈод”, пы­до’ хур­кав­на ӈо” Нян­да ни” пун­рю”. 38Нум’ Ва­ди ва­де­та Иса­йя та­рем’ ма­мы: «Нум’ Ер­вав, хи­бя ма­ня” ня­да­на” нам­д­вэ­хэ” пун­ра­са? Хи­бян’ Нум’ Иоанн 12 61 Ерв’ ӈу­да ӈа­дим­за?»* Тю­ку мэ”­мы ва­ди­да яв­нан­до’ хэб­то’ та­ра. 39Пы­до’ Иису­сан’ пун­ра ни­донзь пи­рас”, тад ӈо” Иса­йя ӈа­ни’ та­рем’ мась: 40 «Нум’ не­нэ­цие сэв­сял­м­де­вы­да, сей­до’ пэ­ӈэ сер­та­вы­да. Сэв­ха­нан­до’ ма­ни­е­на­до’ яӈ­гу, сей­ха­нан­до’ ха­мэ­дам­ба­да­до’ яӈ­гу. Сид­до’ Са­вум­да­ва­ни е”эм­ня Ня­ни ни” ла­ха­наӈ­гу”»*. 41Тю­ку ва­ди­да Иса­йя Иисус’ юнм’ ма­нэ­со”­ма­ха­дан­да Иисус’ ням­на ва­де”­мы­да. 42Ер­во” поӈ­гад ӈо­ка не­нэць’ Иису­сан’ пун­раб­то’ ӈод”, фа­ри­сей­ха” сей­то’ пи­на­ва’ нид, ма”­люӈ­га­ла­ва мя­кад сид­до’ пи­тар­моӈ­гад, тид” ни­вы” ла­хан”. 43Тад ӈо” пы­до’ не­нэ­ця’ юнм’ Нум’ юн­хад саць мэ­не­вэ­до’. Пу­да­на яля­ха­на Иисус су­деӈ­го­да 44Иисус­хав ӈар­кав­на ва­халъй”: «Ня­ни пун­рё­да Няни ни пун­рю”, Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­хэ­ни пун­ры. 45Си”­ми ма­ни­е­на Мань Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ми ма­ние. 46Ху­су­вэй Ня­ни пун­рё­да пэв­дя­ха­на ха­ё­воӈ­гад, Мань я’ тирт’ яля­ӈэ то­дамзь. 47Мань ва­ди­ни нам­да­вы Ва­ди­ни ниб­та ӈо” лэт­м­бю”, Мань нив су­деӈ­гу”, Ма­нь­ди я’ тирм’ су­де­ванзь ни­дамзь ту”, я’ тирм’ ӈэ­да­ванзь то­дамзь. 48Си”­ми вол­там­ба­да­хав, Ва­ди­ни сей­хан­да ни­ня ня”­ мар­па­да­хав, хар­та си­та су­дев­н­да­да та­ня: Мань тю­ку хэт­вы ва­да­ми, пу­да­на яля­ха­на, си­та су­деӈ­гу. 49Тад ӈо”, тю­ку Ва­ди­ни Хар”н няд­ни нин хэ­ты­бю”, Си”­ ми ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­ха­да­ни хэ­ты­ба­да­ни. Пы­да Ня­ни * 12:38Иса­йя 53:1. * 12:40Иса­йя 6:10. 62 Иоанн 12, 13 ӈам­гэм’ хэт­ва­ни ням­на, ӈам­гэм’ ва­де”­ма­ни ням­на та­бе­ком’ тась. 50Мань те­не­ва, Пы­да та­бе­ко­да – мался­да ил’. Тад­хав хан­зер” Ни­ся­ми Ня­ни ла­ха­на­са, Мань та­рем’ нян­да” ла­ха­надм’». 13‑й пеляда Иисус’ то­хо­лам­ба­ди­та ӈэ хал­там­ба”­ма. 1 Пас­ха хэ­би­дя яля ха­ха­ял­мась. Иисус тю­ку я’ тир­кад Ни­ся­хан­да хэ­ван­да ёль­ця’ то­вам’ те­не­ва, я’ тир­ка­на мэ­на Хар­та не­нэ­ци­е­да мэ­ней­да, те­хэ’ малхан­да мэ­ней­да. 2Пэв­сюм­ня­ӈы ӈа­вор­ма’ ёль­ць­ӈ­га­на, ӈа Ка­ри­от’ тер Си­мон’ ха­са­ва нюн’ – Иудан’ Иисусм’ ху­са­ра­ванзь иӈудм’ ма­ле ми”­ӈа. 3 Иисус­хав те­не­ва, Ни­ся­да Пы­да ӈу­да­ха­та ху­су­вэй ӈам­гэм’ мал’ ми”­ мы­да. Нум­гад Ӈэ­ва­ха­дан­да, Нум’ ня’ Хэ­ва­ха­дан­да ӈа­ни’ те­не­ва. 4 Пэв­сюм­ня­ӈы ӈа­вор­ма’ ёль­ць­ӈ­га­на толь’ тя­хад юр­кы”, тю”­уй Па­ны­да ека, тэ­цям’ ня”­ма Ёнэн­да тя­ха’ ся­ра­да. 5Тад­ти­ка­хад хал­таӈ­го хы­дям’ ика­на тер­де­хэя То­хо­лам­ба­ди­та ӈэ хал­там­ба пя. Ӈэ­до’ Ёнэн­да тя­ха­на ӈэ­вы тэ­цяӈ­га­на тэ”­я­да. 6Си­мон Пётарт’ Иисус ха­хая тэв­ва’ сер’, Пётр Нян­да ма: «Нум’ Ер­вав, хан­зер” Пы­дар ӈэ­ни хал­там­баӈ­гуд?» 7Иисус нян­да ма: «Те­да’ Мань сер­та­ба­ди­ни пы­дар нид хамэ­дам­бю”, пу­на ха­мэ­даӈ­гуд». 8 Пётр ӈа­ни’ Нян­да ма: «Ӈэ­ни ху­на ся­хаӈ­гарт’ нид хал­таӈ­гу”». Иисус нян­да ма: «Ӈэд ни­б”­ни хал­та”, Няд­ни пе­ре­нар ӈоб’ яӈ­гу». 9Си­мон Пётр Нян­да ма: «Нум’ Ер­вав, ӈэ­ри­ни нён хал­та”, ӈу­ди­ни, ӈэ­ва­ми ӈа­ни’ хал­тан». 10Иисус нян­да ма: «Хал­та­вэ­хэв ӈэ­ри­да хал­та та­ра, пы­хы­да­ха­ Иоанн 13 63 ва­да ӈар­хан­да хаб­то. Пы­да­ра” ӈо” вар­ци­да”. Ӈо­пой, мал’ тар­ця­да” ни­да” ӈа”». 11 Си­та ху­са­ра­ван­дам­да те­не­ва, ӈа­дь­бя­та Иисус та­рем’ ма­мы: «Мал’ ни­да” вар­цю”». 12 Ӈэ­до’ хал­та”­ма­ха­дан­да Па­ны­да се­ра, юсиб­тэй”, нян­до’ ма: «Ӈам­гэм’ нян­да” Сер­та­ва­ми пы­да­ра” ха­мэ­да­ра”? 13Пы­да­ра” Си”­ми сид­да” то­холам­ба­да­ӈэ, Нум’ Ер­в­ӈэ нюм­де­би­да”. Ти­кы ва­ди­да” не­нэ­ся”. Мань тар­цядм’. 14Тад­хав Мань Нум’ Ер­в­ӈэ, сид­да” То­хо­лам­ба­да­ӈэ пы­да­ра” ӈэ­да” хал­тэй­на­нё”, пы­да­ра” ӈо” ӈа­ни ни­та” ӈэ хал­таб­та” та­ра. 15Ханзер” ӈэ­вам­да” Мань нян­да” ма­нэ”­лаб­та­вась. Мань ня­нан­да” хан­зер” ӈэ­садм’, пы­да­ра” ӈа­ни’ та­рем’ ӈа­да”. 16Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, ха­би ер­ва­хадан­да ӈар­ка ни ӈа”, ӈэ­да­ра­вы си­та ӈэ­да­ра­вэ­хэ­дан­да ӈар­ка ни ӈа”. 17Ти­кым’ те­не­ва­хая, ти­кы’ сер’ ӈэ­б”­ нан­да”, яб­да илеӈ­гу­да”. 18Ху­су­вэн­да” ням­на Мань нидм’ ла­хан”. Мань хи­бям’ тэ­ра­ва­ха­да­ни те­не­вадм’. Хэ­би­дя Па­дар­ка­на та­рем’ па­ды: ‹Ня­нь­ми* ӈа­вор­та Ня­ни еня­дам­да ила›**. Ти­кы ва­да” яв­нан­до’ хэбто’ та­ра. 19Тю­ку ва­ди” хад­кэ­ва’ нер­ня те­да’ нян­да” мадм’, ти­кы сер’ хад­кэ­ва’ ёль­ць­ӈ­га­на пы­да­ра” Мань Та­ня­ва­ха­ни пун­раӈ­гу”­ни­да”­ам’. 20 Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, Мань ӈэ­да­ра­вэ­ми сей­хан­да ня”­ма­на Мань си”­ми сей­хан­да ня”­ма. Мань си”­ми сей­хан­да ня”­ма­на Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ми сей­хан­да ня”­ма». * 13:18 Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на та­рем’ па­ды: «Ня­на­ни няньм’». ** 13:18 Нумд’ ӈэ­да сё 40:10. 64 Иоанн 13 Иисус хи­бя Си­та ху­са­ра­вам’ ва­де”­ӈа (Мт 26:20‑25; Мк 14:17‑21; Лк 22:21‑23) 21Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Иисус сён­зян­да мюй нер­ць­каб­ти­ре тид­пой” ма: «Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, ӈоб­ла” Си”­ми ху­са­раӈ­гу». 22 То­хо­лам­ба­ди­да хи­бя’ ням­на Ла­ха­на­вам­да нись ха­мэ­да”, ин­до’ хэ­би­ле ня­ха­то’ сыр­ӈа”. 23Иисус’ мэ­не­на ӈоб” то­хо­лам­ба­да­да Иисус’ лэм­ба­ран’ тиль­тё ӈам­ды. 24Си­мон Пётр хур­ка мун­зи­пой” Иисус’ хэв­ха­на ӈам­дё­дан’ та­рем’ ман­да­раха: «Хи­бям’ Ва­де”­мам­да хон­рад». 25Пётр’ хон­рам­ба­да Иисус’ лэм­ба­ран’ ӈа­ни’ тиль­тей”, тад­ти­ка­хад хон­рада: «Нум’ Ер­вав! Пы­дар ва­де­тар хи­бя?». 26Иисус ма: «Хи­бян’ па­лаб­та­вы ня­нь­ни ютекм’ ми­тав, ти­кы – ти мэ­на». Иисус ня­нян­да ютекм’ па­лаб­та­хая, Ка­ри­от’ тер Си­мон’ ха­са­ва нюн’ – Иудан’ ми”­ӈа­да. 27Иуда’ нянь’ ютекм’ ня”­ма”­ма­ха­дан­да, сён­зян­да мю’ Са­та­на па­калъй”. Тад­ти­ка­хад Иисус нян­да ма: «Сер­тав­н­дар мер’ сер­тад». 28Ти­ка­ха­на мэ­вэ­хэт ӈоб­кар­та­до’ ӈам­гэ та­рем’ нян­да Ла­ха­на­вам­да ни­да ха­мэ­да”. 29 Есь­то’ ла­рас пи­ли” Иуда­ха­на ӈэ­сет­вы. Ӈа­дь­бя­то’ пы­до’ ибе­до’ та­рем’ ядэр­ӈа”: «Иисус Иудан’ хэ­би­дя яля’ ед’ та­ра­на ӈам­гэм’ тэм­давнзь ла­ха­на­на­кы, ти­ка­ха­ва­хад хар­воб­та маӈ­г­ба­да­ха” ӈа­во­ри ми”­манзь ла­ха­на­накы». 30Иуда нянь’ ютекм’ ня”­ма­хая, та­мин­да тар­пы”. Ма­ле пи­ӈэ хэ­вы. Иоанн 13 65 Едэй та­бе­ко 31Иуда’ тар­п”­ма­хад, Иисус ва­халъй”: «Тад­хав Ненэ­ця’ Ню­ӈэ нюм­де­ба­да юн­да ӈа­рам­да, Нум’ юн Ня­нан­да ӈа­ни’ ӈа­рам­да. 32 Нум’ юн Ня­нан­да ӈарамб”, ти­кан­да Нум’ Си­та Ня­нан­да ӈар­к­та, тад­ри’ Си­та ӈар­к­та. 33Ӈа­це­кые”, ня­нан­да” Мэ­ва­ми ӈу­ли” тя­нё­мя. Иудей­ха” ва­де”­мы Ва­дав­на­ни Си”­ми иб” пюр­та­да”, Мань минзь яха­ни тось ни­ра” пи­рат”. Ти­ка Ва­ди­ни ӈа­ни’ те­да’ нян­да” хэ­ты­бин. 34Нян­да” едэй та­бе­ком’ тадм’: ни­да” мэ­ней­да”. Мань хан­зер” сид­да” мэ­не­садм’, та­рем’ ни­да” мэ­ней­да”. 35 Ни­да” мэ­не­ба­та”, ти­ка­ха­на Мань то­хо­лам­ба­ди­ни ӈэ­вам­да” не­нэ­ця” мал’ тум­да­баӈ­гу­до’». Пётр та­ял­манзь мэ (Мт 26:31‑35; Мк 14:27‑31; Лк 22:31‑34) 36Си­мон Пётр Иису­сан’ ма: «Нум’ Ер­вав, Пы­дар ха­ня’ хан­дан?» Иисус нян­да ма: «Мань минзь яха­ни пы­дар тось те­да’ нир пи­рас”. Вад’ Пум­на­ни ха­нян ту”». 37 Пётр Нян­да ма: «Нум’ Ер­вав, ӈам­гэ те­да’ Пум­нанд тось нив пи­рас”? Пы­дар е”эм­нянд илми ми­тадм’». 38Иисус нян­да ма: «Иламд Е”эм­ня­ни ми­тан? Не­нэ­ся, не­нэ­ся нянд мадм’, ха­рад’ хор­кы’ тё­рев­да­вэй’ Няд­ни ня­хар” мэ­ва’ та­ял­тын!» 66 Иоанн 14 14‑й пеляда Иисус – минзь’, не­нэ­ся, ил’ 1 «Сей­да” нёя няр­кан”, Нумд’ пун­ры­да”, Ня­ни ӈани’ пун­ры­да”. 2 Ни­ся­ни мя­ка­на таӈ­га мэсь я ӈо­ка. Тар­ця ни­вы ӈэб­та ӈа”, Мань нян­да” та­рем’ ман­дадамзь: ‹Мань мэсь ядам­да” ха­мэ­да­ванзь ха­ядм’. 3Та­ня’ хэ”­мя­ха­да­ни, ядам­да” ха­мэ­да­б”­на­ни, нян­да” ӈа­ни’ ту­тадм’. Мэсь Яха­на­ни мэ­ван­да” е”эм­ня сид­да” Ня­ни ха­наӈ­гудм’›. 4Ха­ня’ Ми­ма­ха­да­ни те­не­ва­да”, се­хэ­рым’ ву­ни­ра” ехэ­ра”». 5Фо­ма Иису­сан’ ма: «Нум’ Ер­ва­ва”, ха­ня’ Ми­ма­ха­данд ма­ня” ехэ­ра­ва”, ти­кан­да ма­ня” хан­зер” се­хэ­рым’ те­не­ваӈ­гу­ва”?» 6Иисус нян­да ма: «Мань ми­надм’, не­нэ­сядм’, иландм’. Ни­ся­ха­ни хибя­харт тось ни­да пи­рас”, ӈо­пой, Мань Си”­ни сер­ли’ тось пир­та­да. 7Си”­ми те­не­ва­вы ӈэб”­нан­да”, Ни­сями ӈа­ни’ те­не­ваӈ­гу­раць. Тад нер­ня’ Си­та те­не­вада”, Си­та ма­нэ”­ӈа­даць». 8Фи­липп Нян­да ма: «Нум’ Ер­ва­ва”, Ни­сямд ня­на” ма­нэ”­лаб­та­вар ня­на­на” та’ мась ӈэӈ­гу». 9 Иисус нян­да ма: «Фи­лип­пэ! Ня­нанда” пон­хав’ мэ­дам­нё”, пы­дар там­на Си”­ми ехэ­ран? Си”­ми ма­нэ”­мы, Ни­ся­ми ма­нэ”­ӈась. Хан­зер” те­да’ пы­дар та­рем’ ла­ха­нан: ‹Ни­сямд ня­на” ма­нэ”­лаб­тад›? 10Ни­ся­ха­на­ни Мань мэ­ва­ха­ни, Ни­ся­ни Ня­на­ни мэван’ нин пун­рю”? Нян­да” хэ­ты­ба­да Ва­ди­ни Хар”н няд­ни хэ­ты­ба­да­ни ни ӈа”. Ти­кы” сер” – Ня­на­ни мэ­на Ни­ся­ни сер­та­ба­да” сер”. 11 Ня­ни пун­ры­да”, Мань Ни­ся­ха­на­ни мэдм’, Ни­ся­ми Ня­на­ни мэ. Тарцян’ ни­б”­нан­да” ӈо” пун­рю”, сер­та­ба­да се­ро”­ни сер’ Иоанн 14 67 пун­ры­да”. 12Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’: Ма­нь­зяв Ни­ся­ха­ни ми­ӈадм’. Ӈа­дь­бя­та, Ня­ни пун­рё­да Мань сер­та­ба­да се­ро­ни сер­таӈ­гу, там­на ти­ка­хат ӈар­ка се­ро сер­таӈ­гу. 13Мань нюм­ми ня­д”­мяць Ни­ся­ха­дани ӈам­гэ ти­кым’ хам­ба­та”, Ни­ся­ни юн Нюн­да сер’ ӈар­ма’ е”эм­ня Мань сер­таӈ­гув. 14Ӈам­гэ­рим’ Нюм­ми няд”­мяць хам­ба­та”, Мань сер­таӈ­гув». Сён­зям­да Таӈ­гум­дам­ба­да – Хэ­би­дя Инд” 15 «Си”­ми мэ­не­ба­та”, Мань та­бе­ку”­ни сер’ ӈэӈ­гуда”. 16Мань’ Ни­ся­ми хы­нум­даӈ­гув, ти­кан­да Пы­да ӈа­ни не­сэй Сён­зям’ Таӈ­гум­дам­ба­дам’ нян­да” та­та. Пы­да ня­нан­да” ӈоб’ мэӈ­гу. 17Пы­да – не­нэ­ся’ Инд”. Я’ тир’ тер” ни­до’ ма­ние”, ехэ­ра­до’, ӈа­дь­бя­то’ пы­до’ Си­та сей­хан­до’ ня”­ма я”ма”. Пы­да­ха­ва­ра” те­не­ва­ра”, Пы­да ня­нан­да” мэ, ня­нан­да” мэӈ­гу. 18Ева­ко­ӈэ Мань сид­да” нидм’ ха­еӈ­гу”, нян­да” ту­тадм’. 19Я’ тир’ тер” Си”­ми ма­ни­е­ва ӈа­вы­ды ни ӈа”, пы­да­ха­ва­ра” Си”­ми ма­нэ­та­да”. Ма­нь­ди иледм’, пы­да­ра” ӈа­ни’ илеӈ­гу­да”. 20Ти­кы яля­ха­на Мань Ни­ся­ха­на­ни мэ­ва­ми, пы­да­ра” Ня­на­ни мэ­вам­да”, Мань ня­нан­да” мэ­ва­ми ха­мэ­даӈгу­ра”. 21Хи­бя Та­бе­ку­ни ня”­ма­хая Та­бэ­ку”­ни сер’ иле, ти­кы Си”­ми мэ­не. Хи­бя Си”­ми мэ­не, ти­кым’ Ни­сями мэ­неӈ­гу­да. Мань ӈа­ни’ ти­кым’ мэ­неӈ­гув, нян­да Хар”н Пы­хы­да­ми ма­нэ”­лаб­таӈ­гув». 22Ка­ри­от’ тер ни­ня ӈэ­да­юм’ – Иуда Иису­сан’ ма: «Нум’ Ер­ва­ва”, Пы­дар Харт Пы­хы­дамд ня­на” ма­нэ”­лаб­та­ван’ хар­ва­ра­нё”, ӈам­гэ я’ тир’ тер­ха” ма­нэ”­лаб­та­ван’ нир хар­ва”?» 23Иисус нян­да ма: «Хи­бя Си”­ми мэ­не, ти­кы Ва­ди­ни 68 Иоанн 14, 15 нё­ра­ку­та. Ни­ся­ми си­та мэ­неӈ­гу, тад­ти­ка­хад Ма­ни’ нян­да ту­та­ни’, ня­нан­да Илеӈ­гу­ни’. 24 Си”­ми ни­ня мэ­не­на­хав Ва­ди­ни ни­да нё­ра­кут”. Ха­ха­та” тэ­вор­та ва­да­хав” Мань няд­ни ӈэ­да ни” ӈа”, Си”­ми ӈэ­да­ра­вы Ни­ся­ха­да­ни ӈа”. 25Ня­нан­да” Мэ­ва­ха­ни ти­кы Ва­ди­ни хэ­ты­бин. 26Сён­зям­да” Таӈ­гум­дам­ба­да­хав – Хэ­би­дя Инд”, Ни­ся­ни Мань нюм­ми ня­д”­мяць ӈэ­да­ра­ван­да. Сид­да” ху­су­вэй ӈам­гэн’ то­хо­лаӈ­гу, нян­да” ва­де”­мы Ва­ди­ни мал’ тен­зиб­те сид­да” ня­даӈ­гу. 27Таӈ­габ­цом’ нян­да” ха­е­бидм’, Мань таӈ­габ­цо­ми нян­да” там­бидм’, я’ тир’ тер” тот­рев’ ти­кым’ нян­да” нив там­бю”. Сейда” нёя” няр­кан”, нёя” пин”. 28Пы­да­ра” нам­да­да­ци”, Мань ма­дам­зи”: ‹Мань ня­дан­да” ха­ядм’, тад­ти­ка­хад нян­да” ӈа­ни’ ту­тадм’›. Си”­ми мэ­не­вы ӈэб­та”, Нися­ха­ни Хэ­ва­ха­ни май­м­баӈ­гу­даць. Ӈаб­ца­та Ни­ся­ми Мань няд­ни ва”­ӈа. 29Те­да’ Ва­ди”­ни сер­ӈэ хэ­ван­до’ нер­ня, нян­да” хэ­тын. Ти­кан­да, та­рем’ ӈэ­б”­нан­да, Ня­ни пун­раӈ­гу­да”. 30 Ня­нан­да” Ла­ха­на­ва­ни ёльць’ тя­нё­мя, я’ тир’ ерв ма­ле се­хэ­рэм­да та­ль­ня’ нэ­кал­ӈа­да. Та­рем’ ӈод” пы­да Мань ня­на­ни ӈам­гэ­хэр­та­да яӈ­гу. 31Я’ тер­хав” те­не­ва­ба­то’ та­ра: Мань Ни­ся­ми мэ­нев, хан­зер” Мань Ни­ся­ми Ня­ни та­бе­ко­са, Мань та­рем’ ӈадм’. Юр­кы­да”, тю­ко­ход хэ­хэ­ва”». 15‑й пеляда Иисус – не­нэ­ся ви­ног­рад пя 1 «Мань не­нэ­ся ви­ног­рад пядм’, Ни­ся­ха­ва­ми виног­рад пи ва­да­ба­да. 2Мань няд­ни пе­ре­ня, ху­су­вэй ӈо­дя­ся­да пя’ тар­кам’ Пы­да ма­тор­пи­да. Ӈо­дям’ ва­ Иоанн 15 69 да­ба­да­хав, там­на ӈо­ка ӈо­дян­да ӈэ­ва’ е”эм­ня, ху­сувэй пя’ тар­кам’ ня­рум­дам­би­да. 3 Пы­да­ра” нян­да” ва­де”­мы Ва­да­ха”­на­ни ма­ле ня­рум­да­вэ­да”. 4Ня­на­ни мэ­да”, Мань ӈо” ня­нан­да” мэӈ­гудм’. Ӈо­дя’ пя’ тарка­да ви­ног­рад пя­ха­на ни­б”­нан­да ӈа”, хар­та ӈо­дям’ ӈа­дим­де ни­да пи­рас”. Ня­на­ни ни­б”­нан­да” мы”, пы­да­ра” ӈа­ни’ тар­ця­да” ӈэӈ­гу­да”. 5Мань ви­ног­рад пядм’, пы­да­ха­ва­ра” пя’ тар­ка­да”. Хи­бя Ня­на­ни мэ, Мань ти­ка­ха­на мэдм’. Ня­на­ни мэ­на­хав ӈо­ка ӈо­дям’ там­би. Тад ӈо” пы­да­ра” Ма­нь­си­ци­пой” ӈам­гэ­хэртм’ сер­та ни­да” пи­рас”. 6Ня­на­ни ни­ня мэ­на­хав, хэв­ня’ мо­вы пя’ тар­ка­да­рев’, сэ­бэй­м­да. Тар­ця пи” тар­каха­би не­нэ­ця” ма”­ла­хая, тун’ мо­ё­па­се­ты­до’, ту­ху­на па­раӈ­га”. 7 Пы­да­ра” Мань ня­на­ни мэб­та”, Ва­ди­ни ня­нан­да” ӈэб­то’, ти­ка­ха­на ӈам­гэн’ хар­ва­да”, ти­кым’ ха­ӈа­да”, тар­ця­дам­да” ня”­маӈ­гу­да”. 8 Ӈо­ка ӈо­дям’ тэв­ра­на ӈэб­та”, тад­ти­ка­хад Мань то­хо­лам­ба­ди”­ни ӈэ­б”­нан­да”, ти­ка­ха­на Ни­ся­ни юнм’ ӈар­м­даӈ­гу­ра”. 9Хан­зер” Ни­ся­ми Мань Си”­ми мэ­не, Мань та­рем’ сид­да” мэ­недм’. Пы­да­ра” Мань мэ­неб­цо­хо­на­ни мэ­да”. 10 Ни­ся­ни та­бе­ку нё­ра­куць Мэ­неб­цо­хо­нан­да мэдм’. Пы­да­ра” ӈо” Мань та­бе­ко­ни нё­ра­ку­п”­нан­да”, Мань мэ­неб­цо­хо­на­ни мэӈ­гу­да”. 11Май­м­баб­цо­ми ня­нан­да” ӈэ­ва’ е”эм­ня, сей­да” май­м­баб­цо­хо­на па­н”­ма’ е”эмня тю­ку Ва­ди­ни хэ­ты­бин. 12Мань та­бе­ко­ми тар­ця: Мань сид­да” хан­зер” мэ­недм’, ни­да” та­рем’ мэ­нейда”. 13 Ӈа­ни ни­та е”эм­ня илам­да ми­тя’ мэ­неб­цо­ход ӈар­ка мэ­неб­цо яӈ­гу. 14 Мань нян­да” та­бэ­дам­ба­да Та­бе­ку­ни нё­ра­кук­ваб­та”, са­ва Ни­ни ӈэ”­ни­да”­ам’. 70 Иоанн 15 15 Сид­да” Мань ма­ле ха­би­ӈэ нидм’ нюм­де­бю”. Тад ӈо” ха­би­хав ер­ван­да ӈам­гэм’ пэр­ма­хад ер­ме. Ни­сяха­да­ни нам­да­вы ся­мян ӈам­гэм’ нян­да” ма­ле ва­де”­ян. Ӈа­дь­бя”­ни сид­да” са­ва Няд­ни ва­де”­ӈадм’. 16Пы­дара” Си”­ми ни­даць тэ­ра”, Мань сид­да” тэ­ра­дамзь. Я’ тир­м­на хэсь ӈо­ди там­ба­ван­да” е”эм­ня, ӈо­ди­та” ӈоб’ та­ня­ва’ е”эм­ня сид­да” ӈаб­та­дамзь. Ти­кан­да Ни­ся­ха­да­ни Мань нюм­ми ня­д”­мяць ӈам­гэ‑ти­кым’ хам­ба­та”, Ни­ся­ми нян­да” та­та. 17Нян­да” та­рем’ табе­кудм’: ни­да” мэ­ней­да”». Я’ тир’ тер” Иису­сан’ пун­рё­ди ӈа­ни’ пи­тар­паӈ­гу” 18 «Я’ тир’ тер” сид­да” сэ­хэ­даб­то’, те­не­ва­ба­та” са­ва, не­ран­да” няд Мань Си”­ми сэ­хэ­да пяць. 19Пы­да­ра” я’ тир­кад ӈэ­вы ӈэб­та”, я’ тир­кав хар­та ӈам­гэм­да мэ­неӈ­гу­дась. Пы­да­ха­ва­ра” я’ тир­кад ни­да” ӈа”. Мань я’ тир’ тер­хат сид­да” тэ­ра­дамзь, ӈа­дь­бя­то’ я’ тир’ тер” сид­да” сэ­хэ­да”. 20 Нян­да” хэт­вы Ва­ди­ни те­ней­да”: ‹Ха­би ер­ва­ха­дан­да ӈар­ка ни ӈа”›. Не­нэця” Мань си”­ми пи­тар­пиць, пы­да­ра” сид­да” ӈа­ни’ пи­тар­паӈ­гу”. Пы­до’ Мань ва­ди­ни нё­ра­ку”­мы” ӈэбто’, ти­кан­да пы­да­ра” ва­ди­да” ӈа­ни’ нё­ра­ку­ты­до’. 21 Пы­дон­ди, Мань нюм­ни е”эм­ня ти­кы ӈам­гэ мал’ нян­да” сер­таӈ­гу­до’, ӈаб­ца­ка­ван­до’ пы­до’ Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­ми ехэ­ра”. 22 Мань я’ тирт’ ни­вы ӈэ­б”­ни ту”, нян­до’ Ва­ди­ни ни­вы ӈэ­б”­ни ва­дес”, хэ­бя­ха­до’ ня­нан­до’ яӈ­гу­дась, те­да­хав’ хэ­бя­хам­до’ та­ялць ни­до’ пи­рас”. 23 Си”­ми сэ­хэ­да­на Ни­ся­ми ӈа­ни’ сэ­хэ­да­да. 71 Иоанн 15, 16 24Ӈоб­карт не­нэць’ ни­вы сер­та­ба­вы се­ро поӈ­га­нан­до’ ни­вы ӈэб”­ни сер­та­бю”, хэ­бя­ха ня­нан­до’ яӈ­гу­дась. Те­да­хав’ хар­то’ сыр­мы ӈэб­то’ ӈод”, Си”­ми сэ­хэ­да”, Ни­ся­ми сэ­хэ­да”. 25Ӈаб­ца­ка­ван­до’ пы­до’ ва­то­хо­нандо’ пад­вы тю­ку ва­да” – ‹Хур­ка­си”‑ха­ра­си” Си”­ми сэ­хэ­дал­ӈа”›* мал’ ӈа­дим­ба­то’ та­ра. 26 Сён­зям’ Таӈгум­дам­ба­дам’ Ни­ся­ха­да­ни нян­да” ӈэ­да­раӈ­гудм’. Пы­да не­нэ­ся’ Инд”, Ни­ся­ха­да­ни ӈэ­да Инд”. Пы­да то­б”­нан­да, Мань ням­на­ни яв­нан­да ла­ха­наӈ­гу. 27Сямян нюр­те”­э­хэд Ня­на­ни мэ­да­ци”, ӈа­дь­бя­та” пы­да­ра” ӈоб­та­рем’ Мань ням­на­ни яв­нан­да ла­ха­наӈ­гу­да”». 16‑й пеляда 1 «Ня­ни пун­рёб­цом­да” ё”моӈ­гад тю­ку Ва­ди­ни нян­да” хэ­ты­бин. 2 Не­нэ­ця” сид­да” ма”­люӈ­га­ла­ва мя­кад пи­тар­та”. Тад­ти­ка­хад тар­ця по ми­ӈа, сид­да” ха­да­ба­да” сид­да” ха­даб­то’, Нум’ ед’ сер­та­ба­да­ӈэ ти­кы се­ро­до’ пэр­ты­до’. 3Ни­ся­ми ехэ­ра­ван­до’ нид, Си”­ми ехэ­ра­ван­до’ нид, пы­до’ тар­ця ӈэӈ­гу”­ни”­им’. 4Тю­ку Ва­ди­ни, ёль­цян­до’ тэ­ваб”, тен­зиб­те­ван­да” е”эм­ня хэ­ты­бин. Тю­ку Ва­ди­ни нер­ня ни­нась хэ­ты­бю”, тарси” ня­нан­да” ни­ся­дам’ мы”». Хэ­би­дя Ин­дад’ ман­зая 5 «Те­да­хав’ Си”­ми Ӈэ­да­ра­вэ­хэ­ни хан­дадм’. Хи­бяхар­та­ра” Си”­ми ни­ню” хон­рам­бю”: ‹Ха­ня’ ми­ӈан?› 6 Нян­да” хэт­вы Ва­да­ха­та­ни ида” во­ма­нё”. 7 Мань * 15:25Нумд’ ӈэ­да сё 34:19, 68:5. 72 Иоанн 16 не­нэ­сям’ нян­да” хэ­ты­бидм’, Мань хэ­ва­ми ха­ня­цей’ ня­нан­да” са­ва. Ни­б”­на­ни хань”, нян­да” Сён­зям’ Таӈ­гум­дам­ба­да ни тут”, хэб”­на­ни Мань нян­да” ӈэда­раӈ­гув. 8То­б”­нан­да, я’ тир’ тер” хэ­бя­ха’ ням­на, ненэ­ся’ ням­на, Нум’ суд’ ням­на вэн­зер’ ха­мэ­даб­цом­до’ тид” ма­нэ”­лаб­таӈ­гу­да. 9Хэ­бя­ха’ ням­на мам­б”­нан­да, Ня­ни ни­ва пун­рё­ва­до’ – хэ­бя­ха. 10 Не­нэ­ся’ ням­на мам­б”­нан­да, Ни­ся­ха­ни Ми­ма­ми – не­нэ­ся, пы­да­ра” Си”­ми тад нер­ня’ ни­да” ма­нэт”. 11Су­деӈ­го­ва’ ням­на мам­б”­нан­да, тю­ку я’ тир’ ерв ма­ле су­де­вы. 12Иб” нянда” Хэ­тув­н­да­ха­ва­ми там­на ӈо­ка ӈэб­та ӈод”, те­да­хав’ пы­да­ра” ня­нан­да” ха­мэ­да­ва’ те­хэ. 13Не­нэ­ся’ Ин­дад’ тоб”, сид­да” хур­ка­ри не­нэ­сян’ тид­ха­леӈ­гу. Тад ӈо” Пы­да хар­та ня­дан­да ни ла­ха­наӈ­гу”, нам­дор­та ва­дири хэ­ты­баӈ­гу, нер­ня­ӈы хур­ка ӈэ­вам’ нян­да” ва­де­та. 14Няд­ни ва­ди ня”­ма­хая нян­да” ва­де­ты­да, ти­кан­да, ти­кы’ сер’ Юна­ми ӈар­м­даӈ­гу­да. 15 Ни­ся­ни ху­су­вэй ӈам­гэ – Мань ӈам­гэ­ми. Ӈа­дь­бя”­ни та­рем’ мадм’: ‹Инд” Няд­ни ха­нав­н­дам­да нян­да” ва­де­та­да›». Ма­ян­дор­мы” и’ вэ­ва ӈэб­цо” май­м­баб­цо­ӈэ хан­да” 16 «Тад­ри’ пы­да­ра” Си”­ми ни­да” ма­нэт”, пон’ нись мы”, Си”­ми яӈор’ ма­нэ­та­да”, [тад ӈо” Мань Ни­ся­хани ми­ӈадм’]*». 17Ӈа­дь­бя­то’ ха­ня­ӈы То­хо­лам­ба­ди­да ни­до’ хон­рам­ба пя”: «Пы­да ӈа­вэ­да ня­на” ва­де”­ӈа? Тю­ку Ва­ди­да хан­зер” ха­мэ­даб” са­ва: ‹Тад­ри’ пы­ * 16:16Ха­ня­ӈы ӈу­да­ха­на пад­вы па­дар­ка”­на па­ды. Иоанн 16 73 да­ра” Си”­ми ни­да” ма­нэт”, пон’ нись мы”, Си”­ми яӈор’ ма­нэ­та­да”, тад ӈо” Мань Ни­ся­ха­ни ми­ӈадм’›?» 18 Пы­до’ та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Ӈам­гэм’ ти­ка­ха­нан­да Пы­да ва­де”­ӈа: ‹Тад­ри’›? Ӈам­гэ Ва­де”­мам­да ни­ва” ха­мэ­дам­бю”». 19Иисус­хав ӈам­гэм’ Ня­дан­да хон­ра­ван’ хар­ва­вам’ ха­мэ­да, нян­до’ ма: «Ни­да” нян­да” хэт­вы Ва­ди”­ни ням­на хон­рам­би­да”? Ва­ди­ни тар­ця­ци­нё”: ‹Тад­ри’ пы­да­ра” Си”­ми ни­да” ма­нэт”, пон’ нись мы”, Си”­ми яӈор’ ма­нэ­та­да”›. 20Не­нэ­ся, не­нэ­ся нянда” мадм’, пы­да­ра” яр­та­да”, ярм’ ӈа­сил­паӈ­гу­да”, я’ тир’ тер­хав” май­м­баӈ­гу”. Ибе­да” вэ­ва ӈэӈ­гу”, ибе­та” вэ­ва ӈэб­цо май­м­баб­цо­ӈэ хан­да. 21 Ӈа­це­кым’ хом­ба ёльцянда тось, не ма­ян­дор­ӈа. Ӈа­це­кэм­да хо”­ма­ха­ваха­дан­да май­ван­да нид, не­ры ма­ян­до­р”­ми­да юры­би­да, тад ӈо” я’ тир’ ни’ не­нэць’ со­я”­нив’. 22Пы­да­ра” ӈо” те­да’ ибе­да” вэ­ва”, хур­кав­на ӈо” Мань сид­да” ӈа­ни’ ма­нэ­тадм’, сей­да” май­ӈ­гуд”. Ма­яб­цом­да” хи­бя­харт ня­дан­да” ни­да март”. 23Ти­кы яля­ха­на Си”­ми ӈамгэ­хэрт’ ням­на ни­да” хон­рам­баӈ­гу”. Не­нэ­ся, не­нэ­ся нян­да” мадм’, ӈам­гэ­ри‑ти­кым’ Ни­ся­ха­да­ни Мань нюм­ми ня­д”­мяць хам­ба­та”, Ни­ся­ми нян­да” ти­кым’ та­та. 24Нер­цюб­та’ Мань нюм­ми ня­д”­мяць ӈам­гэ­хэртм’ ни­даць хай”. Ха­ӈа­да”, ня”­маӈ­гу­да”, май­м­баб­цо­ра” ӈар­ка ӈэӈ­гу». Хрис­тос я’ тирм’ пир­да”­ле­вы 25 «Нян­да” ва­ди” ха­ри мэць ла­ха­на­се­тыдм’, те­да­хав’ тар­ця по то, нян­да” ва­ди” ха­ри мэць нидм’ ла­ха­наӈгу”. Тид­пой” нян­да” Ни­ся­ни ням­на ла­ха­наӈ­гудм’. 74 Иоанн 16, 17 26Ти­кы яля’ пы­да­ра” Мань нюм­ми ня­д”­мяць ха­наӈгу­да”. Мань нян­да” та­рем’ нидм’ ман”: ‹Мань пыда­ра” е”эм­нян­да” Ни­ся­ха­да­ни ха­наӈ­гудм’›. 27Си”­ми мэ­не­ван­да” е”эм­ня, Нум­гад Ӈэ­ва­ха­ни пун­рё­ван­да” е”эм­ня Ни­ся­ми сид­да” мэ­не. 28Мань Ни­ся­ха­да­ни я’ тирт’ то­дамзь. Те­да­хав’ я’ тирм’ хае, Ни­ся­ха­ни хандадм’». 29То­хо­лам­ба­ди­да ма”: «Ти, те­да­хав’ тид­пой” ла­ха­нан, ха­ра яв­на нин ла­хан”. 30Те­да­хав’ ма­ня” те­нева­ва”, Пы­дар ху­су­вэй ӈам­гэм’ те­не­ван, Сит хон­ра­на не­нэць’ Ня­нанд ни та­ра”. Ӈа­дь­бя”­на” Пы­дар Нум­гад То­ва­ха­данд пун­ры­ва”». 31Иисус нян­до’ ма: «Те­да­хав’ пун­ры­да”? 32Ти, ёль­цян­да ми­ӈа, ӈаб­ца­ка­ван­да то­до’ яха” хэ­ва­ра” ху­су­вэн­да” хар­та яхан­да хэ­ва’ ёльць’ ма­ле то. Мань Си”­ми ӈо­пой­ӈэ ха­еӈ­гу­да”. Хур­кав­на ӈод” Мань ӈо­пойдм’ нидм’ ӈа”, Ни­ся­ми Ня­на­ни мэ. 33Няд­ни таӈ­габ­цом’ хо­ван­да” е”эм­ня тю­ку Ва­ди­ни нян­да” хэ­ты­бин. Тю­ку я’ тир­ка­на сид­да” мая” ӈа­те”, хур­кав­на ӈо” пы­хы­да­да” мэй­рам­би­да”! Ма­нь­ди я’ тирм’ пир­да”­ле­вась». 17‑й пеляда Иисус’ ту­ё”­ма 1Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Иисус нув’ няю’ саӈом­да ӈэ­да­ра, ва­халъй”: «Ни­сёв”, ёль­цян­да то”­ма. Ха­са­ва Нюнд юнм’ ӈар­м­дад, Ха­са­ва Нюр ӈод” Юнамд ӈар­м­даӈ­гу”­нив’. 2Тад ӈо” ӈэсь ӈо”, Пы­дар ху­су­вэй хи­бям’ Ӈу­да­ха­та ми”й­да­си”, Нян­да ми”­мэ­хэ­та Пы­да мал­ся­да илам’ ми­т”­нив’. 3Мал­ся­да ил­ӈ­гав, ти­ка­хав Пы­дар Сит – ял­н­да ӈо­пой не­нэ­ся Нувм’ те­не­ва­ва, Иоанн 17 75 тад­ти­ка­хад Пы­дар ӈэ­да­ра­вэмд – Иисус Хрис­тосм’ те­не­ва­ва нив’ ӈа”. 4Ня­ни та­бэ­да­вы Ман­за­ямд Ёльце­ва­ни сер’ Мань я’ ни­ня Пы­дар Юнамд ӈар­м­дав. 5 Ни­сёв”, те­да­хав’, нев­хы я’ ми­де­ро”­ма’ нер­цю­на Пы­дар Сит ня’ мэ”­мы Юн­ха­на­ни’ Ся­ка­нанд Юнами ӈар­м­да”­ма. 6 Пы­дар я’ тир­кад Ня­ни та­вы не­нэ­цяӈг” Нюмд хур­ка ӈэ­вам’ ӈа­дим­дев. Ти­кы не­нэ­ця” Пы­дар ненэ­ци­е­дась, те­да­хав’ Мань Ня­ни тайд. Пы­до’ Пы­дар ва­данд сер’ ӈа”. 7Те­да­хав’, Пы­дар Ня­ни та­вы ху­су­вэй ӈам­гэ’ Ня­данд ӈэ­ва­хад пы­до’ те­не­ва”. 8 Ня­ни та­вы Ва­дид нян­до’ хэ­тын, пы­до’ ти­кы ва­ди сён­зян­до’ мю’ пэм­би­до’. Мань Ня­данд то­ва­ми не­нэ­сяв­на ха­мэ­да­до’. Пы­дар Си”­ми ӈэ­да­ра­ва­ханд пун­рэ­яд”. 9Мань пы­до’ е”эм­нян­до’ хы­нум­дадм’. Я’ тир’ е”эмня нидм’ хы­нумд”. Ӈо­пой, Пы­дар Ня­ни та­вы­рит е”эм­ня хы­нум­дадм’, тад ӈо” ӈэсь ӈо” пы­до’ Пы­дар ӈа­вэд. 10 Ху­су­вэй Мань ӈам­гэ­ми – Пы­дар ӈам­гэр, Пы­дар ӈам­гэр – Мань ӈам­гэ­ми. Тад­ти­ка­хад Мань юна­ми сид­то’ сер’ ӈар­ма. 11Ма­нь­зяв ма­ле я’ тир­кана ву­нидм’ мы”, пы­дъе­до’ я’ тир­ка­на ни”­им’ мы”. Ӈа­ри” Ма­нь­зяв Нянд ми­й”­ни­дам’. Ни­сёв”, Пыдар Хэ­би­дян! Ня­ни та­выд Пы­дар нюмд ня­д”­мяць лэтамбан”. Ма­ни’ сид­ни’ тот­рев’ пы­до’ ӈоб­н­зер’ ӈэя”. 12 Ня­нан­до’ Мэ­ва­ни ма­ль­ӈ­га­на, Пы­дар Ня­ни та­вы Нюмд ня­д”­мяць сид­до’ ерам­би­дамзь, Мань лэт­рэйн. Хэ­би­дя Па­дар’ ва­да’ мал’ ӈа­ди­ма’ е”эм­ня ха­ня­ӈэ­хэр­та­до’ ни яӈ­гув”, ӈо­пой, хав­н­да­ӈэ тас­лавы­ри­до’ яӈ­гу­ма”. 13Те­да­хав’ Мань Нянд ми­ӈадм’. Я’ 76 Иоанн 17 тир­ка­на те­да­ри’ Мэ­ва­ха­ни тю­ку ва­де­ти­ни ва­де”­ян, ти­кан­до’ пы­до’ те­хэ мал­хан­да Май­м­баб­цо­ми манэ­та­до’. 14 Пы­дар Ва­дамд Мань нян­до’ тэв­рав, я’ тир’ тер” сид­до’ сэ­хэ­да пя”. Пы­до’ ӈо” Мань Си”­ ни тот­рев’ я’ тир­кад ву­ни” ӈа”. 15Сид­до’ я’ тир­кад Ха­на­ванд е”эм­ня нидм’ хы­нумд”, ся­мян вэ­ва­ко­ход сид­до’ Лэт­рам­ба­ванд е”эм­ня хы­нум­дадм’. 16 Пыдо’ ӈод” Мань Си”­ни тот­рев’ я’ тир­кад ву­ни” ӈа”. 17 Не­нэ­ся­ха­на ня­рум­дан”. Не­нэ­ся­хав Пы­дар ва­дар ӈэ”­нив’. 18Пы­дар хан­зер” Си”­ми я’ тирт’ ӈэ­да­ра­сан, Мань ӈо” та­рем’ сид­до’ я’ тирт’ ӈэ­да­радм’. 19Пы­до’ е”эм­нян­до’ Хар”н Пы­хы­да­ми ня­рум­дадм’, ти­кан­да пы­до’ ӈа­ни’ не­нэ­ся­ха­на ня­ру­мы” ӈэӈ­гу”. 20Пыд­ридо’ е”эм­нян­до’ нидм’ хы­нумд”. Ва­ди­то’ сер’ Ня­ни пун­рё­ди” е”эм­ня ӈа­ни’ хы­нум­дадм’. 21Ни­сёв”, ханзер” Пы­дар Ня­на­ни мэн, Мань ӈо” та­рем’ Ня­нанд мэдм’, пы­до’ ӈо” ӈоб­н­зер’ ӈэя”. Пы­до’ ӈо” ӈоб­та­рем’ Ма­ни’ ня­на­ни’ мэя”, ти­кан­да я’ тир’ тер” Си”­ми Пы­дар нян­до’ ӈэ­да­ра”­ман’ пун­раӈ­гуд”. 22 Пы­дар Ня­ни та­вы юнм’ Мань нян­до’ ми”­ӈа­вась, ти­кан­до’ Ма­ни’ Сид­ни’ тот­рев’ пы­до’ ӈоб­н­зер’ ӈэӈ­гу”­ни”­им’. 23 Мань ня­нан­до’ мэдм’, Пы­дар Ня­на­ни мэн. Тикан­да пы­до’ ӈу­ли” ӈоб­н­зер’ ӈэӈ­гу”, я’ тир’ тер­хав” Пы­дар Си”­ми ӈэ­да­ра­вамд ха­мэ­даӈ­гу­до’, хан­зер” сид­до’ Мань Си”­ни тот­рев’ Мэ­не­вамд ха­мэ­даӈ­гудо’. 24Ни­сёв”, Мань хар­ваб­цо­ми тар­ця: Ня­ни та­выд Мань мэсь яха­на­ни мэ­б”­нан­до’ са­ва­нё”. Си”­ми я’ ми­де­ро”­ма’ нер­ня мэ­нел­ӈа­на­си”, ти­кан­да Ня­на­ни мэб­то’, Пы­дар Ня­ни та­вы Юна­ми ма­нэ­т”­ни”­им’. 77 Иоанн 17, 18 25 Ни­сёв”, Пы­дар Не­нэ­сян! Я’ тир’ тер” Сит там­на ехэ­раб” ӈо”, Ма­нь­зяв Сит те­не­вадм’, пы­до’ ӈо” Пыдар Си”­ми ӈэ­да­ра”­ма­ха­данд ӈа­ни’ те­не­ва”. 26Мань нян­до’ Нюмд хур­ка ӈэ­вам’ ӈа­дим­де­вась, там­на тя­ха’ ӈа­дим­деӈ­гув. Хур­ка мэ­неб­цо­хо­на Си”­ми Мэ­не­вар ня­нан­до’ ӈэӈ­гу, Мань ӈа­ни’ ня­нан­до’ мэӈ­гудм’». 18‑й пеляда Иисусм’ ня”­ма” (Мт 26:47‑56; Мк 14:43‑50; Лк 22:47‑53) 1Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да, Иисус то­хо­лам­ба­ди­да няць Кед­ронм’ ню­бе­та тэл’ тя­ха’ хая. Та­ня­на ӈо­ди” пи” ва­дю­ла­ва та­ня­вы, Пы­да то­хо­лам­ба­ди­та ня’ та­ня’ па­калъ­яд”. 2Ти­кы яха­на Иисус то­хо­лам­ба­ди­та ня’ ӈоб’ ма”­люр­це­ты”, ӈа­дь­бя­та ӈо” Си­та ху­са­ра­вы Иуда ти­кы ям’ ӈа­ни’ те­не­ва­дась. 3 Иуда, саю” ман­далм’, ӈар­ка ха­нон­да­ни”, фа­ри­сей” ман­за­ра­ни няць ти­кы ян’ то. Пы­до’ се­ре­кабт, ту’ лэё, мирв ня”­ам­ба то”. 4Иисус­хав, ху­су­вэй ӈам­гэ Ням­нан­да хад­кэ­ва­хад тене­ва тар­пы”, нян­до’ ма: «Хи­бям’ пюр­ӈа­да”?» 5Пы­до’ Нян­да ма”: «На­за­рет’ тер Иисусм’ пюр­ӈа­ва”». Иисус нян­до’ ма: «Мань Тидм’». Ла­ха­на­ни” поӈ­га­на Си­та ху­са­ра­вы Иуда ӈоб­та­рем’ ну. 6Иисус нян­до’ ма­но”­ ма­хад: «Мань Тидм’», пы­до’ пу­ня’ мэ­до’, пу­лы­то’ ни’ ха”­мыд”. 7Иисус ӈа­ни’ хон­рэй­да: «Хи­бям’ пюр­ӈа­да”?» Пы­до’ ма”: «На­за­рет’ тер Иисусм’ пюр­ӈа­ва”». 8Иисус нян­до’ ма: «Мань нян­да” ма­дам­зи”: ‹Мань Тидм’›. Си”­ми пюр­ка­ваб­та”, ни­ни та­ня хэя”». 9Хэт­вы Ва­ди­та ӈа­ди­ма’ е”эм­ня Пы­да та­рем’ мась. ­Ва­да­да тар­цясь: 78 Иоанн 18 «Ня­ни та­вэ­хэ­тат ӈоб­кар­там­до’ ни­дамзь ёс”». 10 Симон Пёт­р­кав’ па­лы­да та­ня­вы. Па­лым­да нэ­кал­кая ӈар­ка ха­нон­да­на’ ха­бим’ ла­да, ти­ка вэ­ня­ӈы хам­да са­па. Ти­кы ха­би нюм­да Малх ӈэ­вы. 11Иисус Пё­тарт’ ма: «Па­лыр сеӈ­ган­да пак­лед, Ни­ся­ни та­вы хы­дя­хад ӈэр­ман­да­ми ӈэр­па”­ни вэ­вав’?» Иисус’ ӈар­ка ха­нон­да­на’ ся­ка­на ну”­ма (Мт 26:57‑58; Мк 14:53‑54; Лк 22:54) 12Тад­ти­ка­хад саю” ман­дал”, ёнар” саю’ ерв, иудей” ман­за­ра­на” Иисусм’ ня”­ма­до’, ся­ра­до’. 13 Нюр­те”э’ Си­та Ан­нан’ ха­на”. Ти­кы не­нэць’ Ка­и­а­фа’ пу­ху­ця’ ни­ся ӈэ­вы. Ка­и­а­фа­хав ти­кы по’ ӈар­ка ха­нон­да­наӈэ та­ра­вы. 14Ка­и­а­фа иудей­ха” тар­ця и’ ӈудм’ хэт­вы: «Ӈо­ка не­нэ­цие” ека­вав­на, ӈо­пой не­нэць’ хаб­та са­ва». Пётр’ Иисус­хад та­я­ло”­ма (Мт 26:69‑70; Мк 14:66‑68; Лк 22:55‑57) 15 Иисус’ пум­на Си­мон Пётр ялъй”, тад­ти­ка­хад ӈа­ни ӈо­пой то­хо­лам­ба­да­да ӈа­ни’ Пум­нан­да хая. Ти­кы Иисус’ то­хо­лам­ба­да­хавм’ ӈар­ка ха­нон­да­на те­не­ва­вэ­да. Пы­да Иисус’ сер’ ӈар­ка ха­нон­да­на’ ма­ряд’ мю’ тю. 16 Пёт­р­кав нё’ пи’ ня­на нусь хаи. Ти­кы’ пуд ӈар­ка ха­нон­да­нам’ те­не­ва­на Иисус’ тохо­лам­ба­да тар­пы”. Нё’ сим’ лэт­м­ба­да не ха­би­хи­на ла­ха­на­ку­ро”­ма­ха­дан­да Пё­тарм’ тю­ле­да. 17 Нё’ сим’ лэт­м­ба­да не ха­би Пё­тарт’ ва­халъй”: «Та­кы Не­нэця’ ӈоб” то­хо­лам­ба­да­да нин ӈа”?» Пётр та­рем’ ма: «Нидм’ ӈа”». 18 Те­ць­ван­да нид ман­за­ра­на”, ха­би” Иоанн 18 79 тум’ пя­та­вы”, ту’ хэв­ха­на нусь пы­хы­да­до’ юда­би”. Пётр ӈа­ни’ хэв­ха­нан­до’ нусь пы­хы­дам­да юда­би­да. Ӈар­ка ха­нон­да­на’ Иисусм’ хон­рам­ба”­ма (Мт 26:59‑66; Мк 14:55‑64; Лк 22:66‑71) 19 Ӈар­ка ха­нон­да­на­хав Иисусм’ То­хо­лам­ба­ди­та ням­на, тад­ти­ка­хад ӈам­гэ’ ням­на сид­до’ То­хо­ламба­вам­да хон­рам­би. 20Иисус нян­да та­рем’ ма: «Мань тид­пой” я’ тир’ терк” ла­ха­на­дамзь. Иудей” ӈобт’ ма”­люр­ма’ яха”­на – ма”­люӈ­га­ла­ва мяд’ мю­ня, Хэби­дя Хар­да­ха­на ӈоб’ то­хо­лам­ба­се­тын. Та­ле­хэ­ва нян­до’ ӈам­гэ­хэртм’ нидм’ ва­де­це­ту”. 21Ӈам­гэ Си”­ ми хон­рам­бин? Ӈам­гэм’ Ва­де­со”­ма­ми нам­дор­мэ­хэт хон­рад. Ӈам­гэм’ Ва­де­со”­ма­ха­да­ни пы­до’ те­не­ва”». 22 Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да, ха­хая Хэв­ха­нан­да ну­вы ӈо­пой ман­за­ра­на­до’ Иисусм’ Па­ду­хун­да питар­ӈа­да, тад­ти­ка­хад та­рем’ ма: «Ӈам­гэ та­рем’ ӈар­ка ха­нон­да­нан’ ла­ха­нан?» 23Иисус нян­да ма: «Вэн­зер’ ла­ха­на­вы ӈэ­б”­на­ни, вэн­зер’ Ла­ха­на”­ма­ми хэт­да­ва. Са­вав­на ла­ха­на­вы ӈэ­б”­на­ни, ӈам­гэ’ е”эм­ня Си”­ми ла­ды­бин?» 24Ан­на ся­ро”­мы Иисусм’ Ка­и­а­фам’ нюбе­та ӈар­ка ха­нон­да­нан’ ӈэ­да­ра­да. Пётр’ Иисус­хад яӈор’ та­я­ло”­ма (Мт 26:71‑75; Мк 14:69‑72; Лк 22:58‑62) 25Си­мон Пёт­р­кав там­на ту’ хэв­ха­на нусь, пы­хы­дамда юда­би. Не­нэ­ця” си­та хон­ра”: «Пы­дар ӈоб” Пы­да то­хо­лам­ба­да­да нин ӈа”?» Пётр пы­хы­дам­да пу­ня’ та­ял­па ва­халъй”: «Нидм’ ӈа”». 26 Ӈар­ка ха­нон­да­на’ 80 Иоанн 18 ӈоб” ха­би­да Пё­тарт’ ма: «Ӈо­ди” пи” ва­дю­ла­ва яхана Иисус’ хэв­ха­на мань сит ни­сядм’ ма­нэс”?» Ти­кы ла­ха­на­на ха­би’ ня’ хам’ Пётр па­лы­хы­на са­па­дась. 27Пёт­р­кав ӈа­ни’ та­я­лы. Та­мин­да ӈо”, ти­кы’ пуд харад хор­кы тё­рей”. Иисус’ Пи­лат’ ся­ка­на ну”­ма (Мт 26:1‑2, 11‑14; Мк 15:1‑5; Лк 23:1‑5) 28Иудей” Ка­и­а­фа­хад Иисусм’ Рим’ ерв’ ер­во­да марят’ ха­на­до’. Хуб­ты­хы ӈэ­вы. Пы­хы­да­до’ сяб­ла­воӈ­гад, Пас­ха хэ­би­дя яля’ ӈа­варм’ ӈа­ман­до’ е”эм­ня пы­до’ ма­ряд’ мю’ ни” тю”. 29Пи­лат нян­до’ тар­пы”, та­рем’ хо­нар­ку: «Тю­ку не­нэ­цям’ ӈам­гэ’ е”эм­ня вом­дар­тамби­ра”?» 30 Пы­до’ нян­да ма”: «Вэ­ва­ко не­нэць’ ни­вы ӈэб­та ӈа”, нянд вун­зя­ва” тэв­раӈ­гу”». 31Пи­лат нян­до’ ма: «Ня­нан­да” ха­на­ра”, хар­та” се­ро­та” сер’ су­де­ра”». Иудей” ва­ха­лъяд”: «Ма­ня” ня­на­на” хи­бя­хартм’ ха­да ни се­рос”». 32 Иисус хан­зер” ха­вам­да ва­де­ца, хэт­вы Ва­ди­та сер’ ӈэ­ван­да е”эм­ня, пы­до’ ӈа­дь­бя­то’ та­рем’ маць. 33Ти­кы’ пуд Пи­лат ма­рь­та мю’ ӈа­ни’ тю, Иисусм’ нян­да ха­ӈа­да, хон­ра­да: «Пы­дар иудей” па­ра­ӈо­дан?» 34Иисус нян­да ма: «Ти­кы ва­дид харт ня­данд хэ­ты­бадид ни” ӈа”? Ӈу­ли”, ӈа­ни” хи­бя­ри” Мань ням­на­ни нянд ла­ха­на­вэ­кы”?» 35 Пи­лат ти­кы ва­да­хата та­рем’ ва­халъй”: «Мань иудейдм’? Пы­дар янд тер” ӈар­ка ха­нон­да­ни няць ня­ни Сит таць. Ӈам­гэм’ хад­кэ­пясан?» 36 Иисус ма: «Мань Па­ра­ӈо­да­да­ва­ми тю­ку я’ тир­кад ни ӈа”. Тю­ку я’ тир­кад ӈэ­вы ӈэб­та, Ман­зара­ни­ни Мань си”­ми иудей” ер­в­ха” ми”­моӈ­га­дан­до’ 81 Иоанн 18, 19 ни­ся”­ам’ пё­даӈ­гу”. Те­да­ри’ Мань Па­ра­ӈо­да­да­ва­ми тю­ко­ход ни пе­ре”». 37 Пи­лат Нян­да ма: «Пы­дар пара­ӈо­да­на­ва!» Иисус ма: «Пы­дар та­рем’ ма­на­нё”, Мань па­ра­ӈо­дадм’. Ма­нь­зяв не­нэ­сям’ ӈа­дим­де­ванзь со­я­дамзь, я’ тирт’ то­дамзь. Не­нэ­ся­хад ӈэ­да ху­су­вэй хи­бя Мань ваб­ца­ми нам­дор­ӈа». 38Пи­лат Нян­да ма: «Не­нэ­ся, ти­кы ӈам­гэ?» Иисусм’ ха­ванзь ми”­ма (Мт 27:15‑31; Мк 15:6‑20; Лк 23:13‑25) Ти­кы ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да иудей­ха” ӈа­ни’ тарпа­ван­да сер’ ва­халъй”: «Ма­нь­зяв тю­ку Не­нэ­цяӈ­га­на ӈам­гэ­хэрт вэ­вам’ нидм’ ма­нэс”. 39Пас­ха хэ­би­дя яля­ха­на пы­да­ра” нян­да” мань ӈоб” не­нэ­цям’ сяр­ва­хад ӈэ­дарам­ба­се­ты­дам­нё”. Та­рем’ хар­ва­ба­та”, иудей” па­ра­ӈодам’ нян­да” ӈэ­да­раӈ­гув?» 40Ти­кан­да не­нэ­ця” ӈа­ни’ тё­ре­яд”: «Пы­да нёя ӈа”, Ва­рав­вам’ ӈэ­да”». Ва­рав­ва­хав вэ­ва­ко ман­да­лё­ди” не­нэ­цие” поӈ­гад ӈоб­то’ ӈэ­вы. 19‑й пеляда 1 Ти­ка­ха­ва­хад Пи­лат Иисусм’ ха­на­да, са­да­ванзь та­бэ­да­да. 2 Саю” ӈэт­тор­та пя’ тар­ка­хад ӈэ­ва’ ни­ня мэ­та сюр­тяв ӈам­гэм’ паӈ­гал­ӈа”, ти­кым’ Ӈэ­ван­да ни’ се­риб­те­до’, няр­мор­те”э ем­б­дярм’ Нин­дя се­рибте”. 3Тад­ти­ка­хад Ня­кун­да хэ­хэя та­рем’ ла­ха­нор­ӈа”: «Иудей” па­ра­ӈо­да, ӈа­ри” тя­ха’ мэд!» Ти­кы” ям­б­ха”­на Ся­кан­да ла­дор­пи­до’. 4Пи­лат ӈа­ни’ тар­п”­ма­ха­дан­да не­нэ­цяӈг” ма: «Те­да’ мань нян­да” тар­п­раӈ­гув. Тене­ва­ван­да” ня­юм­на Ням­нан­да мань вэ­вам’ нидм’ 82 Иоанн 19 хом­бю”». 5Ти­кы’ пуд, Иисус ӈэт­тор­та пя’ тар­ка­хад сюр­тяв­ӈэ паӈ­гал­мы ӈам­гэм’ Ӈэ­ван­да ни­ня мэць, няр­мор­те”э па­ным’ мэць, тар­пы”. Пи­лат не­нэ­цяӈг” ма: «Ти, Ти­кы Не­нэць’». 6Ӈар­ка ха­нон­да­на”, ман­зара­ни­до’ Иисусм’ ма­нэ”­ман­до’ сер’ та­рем’ тю­рыць пэ­яд”: «Лярць’ пян’ те­барт! Лярць’ пян’ те­барт!» Пи­лат нян­до’ ма: «Ха­на­ра”, хар­та” лярць’ пян’ тебар­ӈа­ра”. Ӈа­ри” ма­нь­зя­ван Вэ­вам­да нидм’ ху”». 7Иудей” Пи­ла­тан’ та­рем’ ма”: «Ма­ня” ва­то­ва” та­ня. Ти­кы ва­то­хо­на­на” Пы­да хаб­та та­ра. Тад ӈо” Пы­да Хар­та Пы­хы­дам­да Нум’ Ню­ӈэ сер­та­би­да». 8 Пи­лат тар­ця ва­ди нам­д­ван­да сер’ там­на ха­ня­цей’ сей­да хая. 9 Пи­лат ма­рь­та мю’ ӈа­ни’ тю, Иисусм’ хон­ра: «Ха­няд ӈан?» Ти­кы ва­да­ха­та Иисус ӈам­гэ­хэртм’ ни хэт”. 10Пи­лат Нян­да ма: «Мань ня­ни ӈам­гэ нин лахан”? Пы­дар ехэ­ра­на­кэн, ӈаб­ца­ка­ван­да Сит лярць’ пян’ те­барць ва­то­ми та­ня, тад­ти­ка­хад Сит ӈэ­да­ра ӈа­ни’ ва­то­ми та­ня». 11 Иисус ти­кы ва­да­ха­та та­рем’ ма: «Тю”­уд тар­ця ва­том’ ни­вы ӈэ­б”­нанд ня”­ам”, Мань ня­на­ни ва­тор та­ро­сяӈ­гусь. Ӈа­дь­бя­та ӈар­ка хэбя­ха­хав Си”­ми нянд ми”­мэ­хэ­на ӈа». 12Ти­кы Иисус’ ва­ди” пуд, Пи­лат Иисусм’ ӈэ­да­ван’ хар­би­ла­да. Тарем’ ӈэб­та ӈод”, иудей” нян­да та­рем’ тю­ры­лыд”: «Ӈэ­да­ра­б”­нанд пы­дар Рим’ па­ра­ӈо­да’* са­ва нян нин ӈэӈ­гу”. Ху­су­вэй хи­бя пы­хы­дам­да па­ра­ӈо­да­ӈэ серта­ба­да, Рим’ па­ра­ӈо­да’ тя­ха’ няю’ нят­на». 13Пи­лат, * 19:12 Тид” ке­са­рь­ӈэ па­ды. Рим’ па­ра­ӈо­дам’ ке­са­рь­ӈэ нюм­де­би­до’. Иоанн 19 83 тар­ця ва­ди нам­д”­ма­ха­дан­да, Иисусм’ пин’ тар­п­ра­да, хар­та су­деӈ­го­ла­ва ян’ ӈам­ды”. Ти­кы я нюм­да «Пэ Се­хэ­ры» ӈэ­вы, ев­рей’ ва­дав­на «Габ­ба­дам’» ню­бе”­мы. 14Ти­кы яля Пас­ха’ нер­цю­на ха­ме­ко­ва яля ӈэ­вы. Яля’ ер” ӈэ­вы. Пи­лат иудей­ха” та­рем’ ма: «Па­ра­ӈо­да­ра” ти». 15Не­нэ­цяӈ­гав” та­рем’ тю­ры­ӈа”: «Ха­над, ха­над, лярць’ пян’ те­барт!» Пи­лат нян­до’ хо­нар­ку: «Па­раӈо­дам­да” лярць’ пян’ те­бар­тав?» Ӈар­ка ха­нон­да­на” ма”: «Рим’ па­ра­ӈо­да’ хав­на ма­ня” ӈа­ни не­сэй па­раӈо­да­ва” яӈ­гу». 16Тад­ти­ка­хад Пи­лат Иисусм’ лярць’ пян’ те­бар­манзь са­ю­ху” ми”­ӈа­да. Иисусм’ лярць’ пян’ те­ба­ро”­ма (Мт 27:32‑44; Мк 15:21‑32; Лк 23:26‑43) Саю” Иисусм’ ня”­ма­хая, ха­на­до’. 17 Иисус Хар­та лярць’ пям’ ми­не, «Ӈэ­вэй­ця’ Лым’» ню­бе­та ян’ хая. Ти­кы я ев­рей’ ва­дав­на «Гол­го­фам’» ню­бе”­ӈа. 18Ти­кы яха­на Си­та лярць’ пян’ те­бар­ӈа”, Ня­нан­да там­на сидя не­нэ­цям’ то­до’ Хэ­вув­нан­да те­бар­ӈа”. Иисус­хавм’ ер­кы лярць’ пян’ те­бар­ӈа­до’. 19Пи­лат Иисус’ ням­на ӈэ­да ва­ди па­да, тад­ти­ка­хад лярць’ пян’ пад­вэм­да ӈы­да­да. Ва­да” тар­ця ӈэ­вы”: «На­за­рет’ тер Иисус – Иудей” Па­ра­ӈо­да». 20 Иисус’ ӈы­дёсь’ я мар­кад ӈаха”­на ни­вы ӈа”, ти­кан­да, ӈо­ка иудей” ти­кы ва­ди то­ла­ба­вы­до’. Ти­кы ев­рей’ ва­дав­на пад­вы, Рим’ тер’ ва­дав­на пад­вы, грек’ ва­дав­на пад­вы. 21Иудей” ӈар­ка ха­нон­да­на” Пи­ла­тан’ та­рем’ ма”: «Иудей” па­ра­ӈода­ӈэ нёр па­ды­бю”. Пы­да Хар­та пы­хы­дам­да иудей” па­ра­ӈо­да­ӈэ нюм­де­ба­вам­да пад”». 22 Пи­лат нян­до’ 84 Иоанн 19 ма: «Ма­ле хан­зер” па­дав, та­рем’ ӈэӈ­гу”­нив’». 23Саю” Иисусм’ лярць’ пян’ те­ба­ро”­ма­ха­дан­до’ Емб­дя­рода ха­нэй­до’, тет ян’ пом­нан­до’ тя­ръя­до’, ху­су­вэ­до’ емб­дя­ро” пе­лям’ ха­на. Пы­до’ мюй Им­бы­та­та ӈа­ни’ ха­на­до’. Ти­кы им­быт­кав сэ­дон­зя­да, тю”­уд паӈ­галмы ямб ӈэ­вы. 24 Пом­на­до’ та­рем’ ла­ха­на”: «Тю­ку ӈам­гэ­ри­хивм’ нё­хо­ва” ӈа­дас”, ха­ня­ӈэ”­на” ӈам­гэ­ӈэ ха”­ма­ва’ е”эм­ня ма­то­ка­ва”». Хэ­би­дя Па­дар­ка­на падда ва­да” тю­ков­на ӈа­ди­мя”: «Ем­б­дя­ро­ни пом­нан­до’ тя­ръя­до’, Им­бы­та­ни е”эм­ня пом­нан­до’ ма­то­та”»*. Саю” ти­кы ва­ди” сер’ ӈа”. 25 Иисус’ ӈы­дёсь’ лярць’ пя’ хэв­ха­на Не­бя­да, Не­бян­да не­ня, Кло­па’ пу­ху­ця – Ма­рия, Маг­да­ла’ тер Ма­рия ну­вы”. 26Иисус’ са­ӈон’ Не­бя­да ха”­мы”, хэв­ха­нан­да ну­на мэ­не­на То­хо­лам­бадам­да ӈа­ни’ ма­нэ”­ман­да сер’ Не­бя­хан­да ва­халъй”: «Не­ӈэй, пы­дар ха­са­ва нюр ти­кы, ти». 27Ти­кы’ пуд, То­хо­лам­ба­да­хан­да ма: «Не­бяр ти мэ­на». Ти­кы­рин­да ӈо” То­хо­лам­ба­да­да Иисус’ не­бям’ ня­нан­да ха­на­да. Иисус’ лярць’ пя’ ни­ня яӈ­гу­во”­ма 28 Сер” се­ро­то’ сер’ хая”, Иисус ти­ка­хад те­не­ва, там­на тя­ха’ Хэ­би­дя Па­дар­ка­на пад­да ва­ди” ти­кавна ӈэ­вам’ тар­ця ва­да­ха”­на ёль­це­да: «Ит’ хар­вадм’»*. 29 Ук­сус­ха­на* пан­та хы­дя ти­ка­ха­на ну­вы. Губ­кам’ ук­сус­ха­на са­ниб­те­до’, ис­со­пам’ ню­бе­та пя­ко­ця’ * 19:24Нумд’ ӈэ­да сё 21:19. * 19:28 Нумд’ ӈэ­да сё 68:22. * 19:29Ти­кы мир­ця­да ук­сус­ӈэ хэ­вы ня­ръя­на ябе и” ӈэ­вы. Иоанн 19 85 тар­кан’ ся­ра­хая*, Иисус’ ня’ ва­ран’ теб­реб­те­до’. 30 Ук­сусм’ Ӈа­ман­да сер’ ва­халъй”: «Яв­нан­да хая». Ти­кы’ пуд Ӈэ­ва­да та­си’ ха”­мы”, ин­д­цял­ма. 31Ти­кы яля – Ха­ме­ко­ва яля* ӈэ­вы. Ти­кан­да иудей” ер­во­та” ев­рей” ны­ла­на­ва яля­ха­на вэ’ хэ­вы” лярць’ пя’ ни­ня ӈы­дё вол­там­ба­вы­до’. Тад ӈо” ти­кы ев­рей” ны­ла­на­ва яля ӈар­ка хэ­би­дя яля ӈэ­вы. Ӈэ­до’ ма­ля­ва’ е”эм­ня, тад­ти­ка­хад лярць’ пя­хад сид­до’ ха”­ав­ра­ва’ е”эм­ня Пи­латм’ хон­ра”. 32Саю” то”, нюр­те”э’ Иисус’ хэв­ха­на ӈы­дё­да ӈоб” не­нэ­ця’ ӈэ ма­ля”, ти­кы’ пуд ня­би­юм’ ӈэ ӈа­ни’ ма­ля­до’. 33 Иисус’ хэ­ван’ тэ­выд”, та­рем’ сыр­па­то’ Пы­да яӈ­гу­мы, ти­кан­да Ӈэ­да ни­до’ маль”. 34 Ӈоб” саю на­ря­ха­на Хэв­ды­да си”й­да. Хэв­дэ­хэ­та­та вэя хам­ду­ма­ва, и” хам­ду­ма­ва. 35Ти­кы се­ро ти­ка­ха­на сыр­мы не­нэць’ не­нэ­сяв­на ва­де”­я­дась. Пы­да те­нева, ма­нэ”­мы­да, ва­де”­мы ва­ди­да не­нэ­ся”, пы­да­ра” пун­ра­ван­да” е”эм­ня ӈо” ва­де”­мы” ӈэ”­ни”­им’. 36Хэби­дя Па­дар­ка­на та­рем’ па­ды: «Ӈоб­карт Лэ­хэр­та­да ни мар­дод”»*. Ти­кы ва­да” яв­нан­до’ хая”. 37Хэ­би­дя Па­дар­ка­на ӈэ­да ӈа­ни” ва­да” тар­ця”: «Пы­до’ Си­дермэ­хэн­до’ сыр­та”»*. * 19:29Мк 15:36. * 19:31Ти­кы ев­рей” си”­ив яля’ то­лыр­ка”­на мат­дом­дэй яля, лу­ца’ си”­ив яля’ то­лыр­ка”­на сам­лян­зим­дей яля. * 19:36Еги­пет­хад хэ”­мя 12:36; То­лыр” 9:12; Нумд’ ӈэ­да сё 33:21. * 19:37За­ха­рия 12:10. 86 Иоанн 19, 20 Иисусм’ сю­ро”­ма (Мт 27:57‑61; Мк 15:42‑47; Лк 23:50‑56) 38Ти­кы” се­ро” пуд, Ари­ма­фея’ тер – Иосиф Иисус’ пы­хыдм’ ха­на­ва’ ням­на Пи­латм’ хон­ра. Иосиф Иисус’ то­хо­лам­ба­да ӈэб­та ӈо”, иудей­ха” сей­н­да пи­на­ва’ нид та­ле Иисус­ха­на то­хол­ко­вы. Пи­лат пу­ня’ ни ӈа”. Иосиф хая, Иисус’ пы­хыдм’ ха­на­да. 39Ни­ко­дим ӈоб­та­рем’ ё”йда смир­нам’, ало­эм’ ӈобт’ та­ха­ра”­ми ня­хар” юд’ мян’ ки­лог­ра­мам’ со­да то. Ся­хаӈ­гав’ Ни­ко­дим Иису­сан’ пи’ тур­мы. 40Иисус’ пы­хыдм’ ха­на­ди’. Пы­ди’ иудей” сюр­ва’ мэ­сы”­ма­на Пы­хы­дам­да ё”й­да та­ха­ра”­ма­ха­на по­да­да­вы то­хо­ця­ха”­на юй­да­ди’. 41Иисус’ ӈы­дёсь’ яха­на ӈо­ди” пи” ва­дю­ла­ва я та­ня­вы. Ӈо­ди” пи” ва­дю­ла­ва яха­на едэй­вана сер­та­вы пэ хой’ хор­ка­дё’ пэмб” та­ня­вы. Ти­кы яха­на хи­бя­харт ни­вы сю­ру”. 42Ти­кы яля иудей” ны­ла­на­ва яля’ ха­ме­ко­ва яля ӈэ­вы, ти­кы пэ хой’ хор­ка­дё’ пэмб” ха­хая ӈэ­вы. Ӈа­дь­бя­ти’ Иисус’ пы­хыдм’ ти­кан’ мэ­ди’. 20‑й пеляда Яӈор’ иле­л”­мы Иисус (Мт 28:1‑10; Мк 16:1‑8; Лк 24:1‑12) 1Ев­рей” си”­ив яля’ то­лыр­ка”­на нюр­тей яля* ӈэ­вы. Ма­рия ӈу­ли” хуб­та­ко­хо­на там­на тид ӈэсь, пэм­бад’ ӈэсь’ ян’ хая. Та­рем’ сыр­па­та, пэм­бад’ ӈэсь’ я’ сихид ӈар­ка”я пэ хэв­ня’ мэ­вы ӈэ­вы. 2Ти­кы­рин­да ӈо”, * 20:1Лу­ци” си”­ив яля’ то­лыр­ка”­на си­бим­дей яля – воск­ре­се­нье. Иоанн 20 87 Си­мон Пё­тарк’, Иисус’ мэ­не­на то­хо­лам­ба­да­ха’ няю’ сюр­м­ба хая, нян­ди’ ва­халъй”: «Нум’ Ер­ва­ва” пэм­бад’ ӈэсь’ яхад ха­на­вэ­до’, ха­ня’ мэ­ва­хан­до’ ма­ня” ехэ­рава”». 3Ти­кы ва­ди­та пуд, Пётр, ня­би То­хо­лам­ба­да­да пэм­бад’ ӈэсь’ ян’ ха­я­ха’. 4Пы­ди’ ӈоб­ка­на сюр­бы­хы’, ня­би­юм’ То­хо­лам­ба­да­хав Пёт­р­кад ме­рець сюр­м­би, пы­да нян­да нер­ня’ пэм­бад’ ӈэсь’ ян’ тэ­вы”. 5Та­си’ вэ­дер­ман­да сер’ яха­на юсе­да­ни – ха­ль­мерм’ пэбта”­ми ма­нэ”­ӈа. Пэм­бад’ ӈэсь’ я’ мю­хув’ ни тю”. 6 Пу­дан­да Си­мон Пётр то, пэм­бад’ ӈэсь’ я’ мю’ тю. Та­рем’ сыр­па­та, яха­на юсе­да­ни – ха­ль­мерм’ пэбта”­ми ма­нэ”­ӈа. 7Ти­кы’ хав­на пэб­та”­ми” хэв­ня­ку­на Иисус’ ӈэ­ва’ ни­ня ӈэ­вы ӈо­ка­сям’ ма­нэ”­ӈа, ти­кы ӈо­кась’ хар­та яха­на яӈ­га там­да­ла­вы. 8Ти­кан­да нер­де тэв­вы­юм’ То­хо­лам­ба­да­да пэм­бад’ ӈэсь’ я’ мю’ ӈа­ни’ тю. Ти­кы се­ро ма­нэ­со”­ма­ха­дан­да пун­рэй”. 9Тад ӈо” пы­ди’ Хэ­би­дя Па­дар­ка­на пад­да ва­ди там­на ни­динзь ха­мэ­да”. Хэ­би­дя Па­дар­ка­на Иисус ха”­ма­ха­дан­да яӈор’ илел­па­та та­рась. 10Тад­ти­ка­хад Иисус’ то­хо­лам­ба­да­ха’ ӈа­ни’ пыр­да­ри’ мэсь’ яхан­ди’ са­лъя­ха’. Иисус’ Маг­да­ла’ тер Ма­ри­ян’ ӈа­ди­во”­ма (Мк 16:9‑11) 11 Ма­ри­я­хав пэм­бад’ ӈэсь’ я’ хэв­хы пи­ня­на нусь яр­ӈа. Яр­ман­да сер’ та­си’ пэм­бад’ ӈэсь’ ян’ вэ­дер­ӈа. 12 Та­рем’ сыр­па­та, сэр” па­ны мэ­та си­дя нув’ юне ядэ­ла­на, Иисус’ пы­хыд’ юсе­да”­ма яха­на ӈам­ды­хы’. Ӈобъюм’ Иисус’ ӈэ­ва’ ӈэ”­мя’ ня­ю­на мэ, ня­би­юм’ Ӈэ­та ӈэ”­мя’ ня­ю­на мэ. 13 Пы­ди’ нян­да ва­ха­лъя­ха’: 88 Иоанн 20 «Не­ӈэй, ӈам­гэ яр­ӈан?» Пы­да нян­ди’ ма: «Нум’ Ер­вани пы­хыдм’ ха­на­вы”. Ӈу­ли” нив ха­мэ­дам­бю”, екар” ха­ня’ мэ­до’». 14Ти­кы ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да ма­ха’ ня’ сы­лы”, ма­хан­да ня­на Иисус ну­вы. Та­рем’ ӈо”, Ти­кы Иисус ӈэ­вам’ ни­да ха­мэ­да”. 15Иисус нян­да ма: «Не­ӈэй, ӈам­гэ яр­ӈан? Хи­бямд пюр­ӈан?» Ма­рия ихи­нян­да Си­та ӈо­ди” пи” ва­дю­ла­ва’ ман­за­ра­на­ӈэ пэр­ӈа. Ӈадь­бя­та Нян­да та­рем’ ва­халъй”: «Ер­вэй, пэм­бад’ ӈэсь’ яхад пы­дар Иисус’ пы­хыдм’ хэв­ня’ ха­на­вы ӈэ­бат, ма­н”­ма, ха­ня’ мэ­сар? Мань ха­наӈ­гув». 16Иисус нян­да ма: «Ма­рия!» Ма­рия пу­ня’ Нян­да сы­ло”­ма­ха­дан­да ев­рей’ ва­дав­на ва­халъй”: «Рав­ву­ни!» Ти­кы ва­дан­да ха­мэ­ди” тар­ця: «Си”­ми то­хо­лам­ба­да­ми». 17 Иисус нян­да ма: «Си”­ми нён ня”­ам­бю”. Ма­нь­ди там­на Ни­ся­ха­ни тэ­вув­да­вэйдм’. Ня­ха”­ни хань”, та­рем’ ман”, Мань Ни­ся­ха­ни та­наӈ­гув”, пы­да­ра” Ни­ся­ханда” та­наӈ­гув”, Мань Нум­га­ни та­наӈ­гув”, пы­да­ра” Нум­ган­да” та­наӈ­гув”». 18 Маг­да­ла’ тер Ма­рия хая, Иисус’ то­хо­лам­ба­да­ха” Нум’ Ервм’ ма­нэ­со”­мам­да ва­де”­ӈа. Иисус’ нян­да ва­де”­мы ва­ди нян­до’ хэ­ты­да. Иисус’ то­хо­лам­ба­да­ха­та ӈа­ди­во”­ма 19Ти­кы­ри си”­ив яля’ нюр­те”э яля’ пэв­сю­мя’ ня­на, Иисус’ то­хо­лам­ба­да” иудей­ха” сей­то’ пи­на­ва’ нид нёндо’ си па­кал­мы­до’. Иисус та­ня’ то, поӈ­ган­до’ нулъй”, тад­ти­ка­хад ва­халъй”: «Таӈ­габ­цо­ми ня­нан­да” ӈэя!» 20Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Ӈу­ди­да, Ӈэ­да, Хэв­ды­да, нян­до’ ма­нэ”­лаб­тэй­да. То­хо­лам­ба­ди­да Нум’ Ер­вамдо’ ма­нэ”­ман­до’ сер’ ма­ид”. 21Иисус ӈа­ни’ нян­до’ ма: Иоанн 20 89 «Таӈ­габ­цо­ми ня­нан­да” ӈэя. Хан­зер” Ни­ся­ми Си”­ми ӈэ­да­ра­са, Мань ӈа­ни’ сид­да” ӈэ­да­рам­бидм’». 22Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да Ин­д­та нян­до’ пуць ма: «Хэ­би­дя Ин­дадм’ ня”­ма­ра”. 23Хи­бя­ри’ хэ­бя­хы ха”­ав­рам­ба­ба­та”, ти­кы” хэ­бя­ха” ха”­маӈ­гуд”. Хи­бя­ри’ хэ­бя­хы ха­еб­та”, ти­ка­ха­на ти­кы” хэ­бя­ха” ха­е­вы” ӈэӈ­гу”». Фо­ма’ ни­ва пун­рё­ва 24Юкад ва­та си­дя­хад ӈоб­то’ Фо­ма, пэ­раб­ца­да Яхас ӈэ­вы. Иисус’ тур­ма’ ма­ль­ӈ­га­на пы­да ня­нан­до’ нивы мы”. 25Тад пу­на Иисус’ то­хо­лам­ба­да” нян­да ма”: «Ма­ня” Нум’ Ер­ва­ва” ма­нэ”­ӈа­ваць». Пы­да нян­до’ та­рем’ ма: «Ӈу­да­ха”­на­та ӈэ­да еся те­би” ме­рю ма­нэ”­ ма­да­вэй’, ти­кы ме­рё­хо” ӈу­да­ни тар­ка’ те­був­да­вэй’, Хэв­дэ­хэн­да ӈу­да­ни те­був­да­вэй’ нидм’ пун­раӈ­гу”». 26Сид­н­дет яля’ хэ”­мя­хад, Иисус’ то­хо­лам­ба­да” ӈани’ мяд’ мю­ня мэ­вы”, Фо­ма ня­нан­до’ мэ­вы. Нё’ си” пак­лёб” ӈо”, Иисус та­ня’ то, поӈ­ган­до’ нулъй”, тад­ти­ка­хад ва­халъй”: «Таӈ­габ­цо­ми ня­нан­да” ӈэя!» 27Ти­кы’ пуд Фо­ман’ ма: «Ӈу­данд тар­кам’ та­ль­ня­ку’ тад, Ӈу­ди­ни ма­нэс”. Ӈу­дар тад, Хэв­дэ­хэ­ни теб­дед. Тад нер­ня’ ни­ня пун­рё­дан нён ӈа”, пун­рё­дан ӈа”». 28Фома Нян­да ма: «Нум’ Ер­ва­ми, мань Нум­ми». 29Иисус нян­да ма: «Си”­ми ма­нэ”­манд сер’ Ня­ни пун­рэйн? Си”­ми ма­нэ”­ма­да­вэй’ Ня­ни пун­ра­вэ­хэв не­нэ­сян­да яб­да». 30Иисус То­хо­лам­ба­ди­та сыр­тан’ ӈо­ка хур­ка­ри не­на­до се­ро сер­та. Ха­ня­ӈы” сер” тю­ку па­дар­ка­на па­дув­да­вэй”. 31 Иисус’ Хрис­тос’ ӈэ­ва­хан­да пун­раван­да” е”эм­ня, Нум’ Ню’ ӈэ­ва­хан­да пун­ра­ван­да” 90 Иоанн 20, 21 е”эм­ня тар­ця” сер” па­ды”. Ти­кан’ пун­раб­та” Пы­да нюм­да ня­д”­мяць илам’ ня”­маӈ­гу­да”. 21‑й пеляда Иисус’ си”­ив то­хо­лам­ба­да­хан­да ӈа­ди­во”­ма 1Тад пу­на Иисус Ти­ве­ри­а­дам’ ню­бе­та то’* хэв­ха­на то­хо­лам­ба­да­ха­та ӈа­ни’ ӈа­ди­мя. Иисус’ ӈа­ди­во”­ма тар­ця ӈэ­вы. 2Та­ня­на ма”­лё­вы­до’ ти”: Си­мон Пётр, Яхасм’ ню­бе­та Фо­ма, Га­ли­ле­я­хад пе­ре­ня Ка­на’ тер – На­фа­на­ил, Зе­ве­дей’ ха­са­ва ню­ху’*, тад­ти­ка­хад там­на си­дя Иисус’ то­хо­лам­ба­да­ха’. 3 Си­мон Пётр нян­до’ ма: «Мань ёр­манзь ха­ядм’». Пы­до’ нян­да та­рем’ ма”: «Ма­ня” ӈо” ня­нанд ӈоб­та­рем’ ту­та­ва”». Тад­ти­ка­хад хая”, та­мин­до’ ӈо” ӈа­но’ мю’ ти­яд”. Ти­кы пи’ ӈам­гэхэртм’ ни” ха­да”. 4Хуб­та­ӈэ хэ”­мя­ха­дан­да, Иисус то’ вар­ха­на ну­вы. То­хо­лам­ба­ди­да Иисус ӈэ­вам­да ни­до’ тум­да”. 5 Иисус нян­до’ ма: «Ӈа­це­кые”, ха­ля та­ня?» Пы­до’ Нян­да ма”: «Яӈ­гу». 6Пы­да­ха­ва­да нян­до’ та­рем’ ва­халъй”: «Поӈ­гам­да” ӈа­нон­да” ма­ха­ня­ӈы хэ­ван’ мо­ра”, ти­кан­да ха­лям’ ха­даӈ­гу­да”». Пы­до’ поӈ­гамдо’ мо­до’. Ха­ля’ ӈо­ка” ӈэ­ва’ нид поӈ­гам­до’ тю­хулць я”ма­до’. 7 Тад­ти­ка­хад Иисус’ мэ­не­на то­хо­лам­ба­да Пё­тарт’ та­рем’ ма: «Тю­ко­хо­ва­ва” Нум’ Ер­ва­ва”­нё”». Си­мон Пёт­р­кав, Нум’ Ерв ӈэ­вам­да нам­д­ван­да сер’, тю”­уй па­ным­да ёнэн­да тя­ха’ ся­ра­хая, ит’ са­нэй”. Пы­да тю”­уй па­нэ­ся­высь. 8Тад ӈа­ни то­хо­лам­ба­да­хав” пан­та * 21:1Га­ли­лея то. * 21:2Иаков­ха’ Иоан­н­ха’ (Мк 1:19; 3:17). Иоанн 21 91 поӈ­гам­до’ и”йм­ня ню­дерць я’ няю’ ӈа­ну­та хая”. Тад ӈо” пы­до’ ид’ вар’ няд ӈа­ха”­на ни­вы” мы”, юр’ мян’ метр’ пир­ка­на мэ­вы”. 9 Я’ ни’ та­на”­ма­ха­дан­до’ есабар­та ту’ ясо ма­нэ”­ӈа”, ту’ ясо” ни­ня ха­ля юсе­да­вы, ти­кы’ хав­на нянь’ та­ня­вы. 10Иисус нян­до’ ма: «Тан­дая’ ха­да­вы ха­лэ­да” тэв­рэй­да”». 11Си­мон Пётр ӈа­но’ ни’ тий”, тад­ти­ка­хад ӈар­ка ха­ля­ха”­на пан­та поӈ­гам’ ян’ ню­ху­ле­да. Ӈо­ка­хан­да поӈ­га’ мю­ня юр­кад ва­та самляӈг ю” ня­хар” ха­ля ӈэ­вы. Та­ӈок ха­ля­ха­на па­н”­па­та ӈо”, поӈ­га­до’ ни­вы ӈад­ду”. 12Иисус ва­халъй”: «Та­ля’ ӈа­дов”, ӈор­ӈа­да”». Ӈоб­карт То­хо­лам­ба­да­да Си­та хон­ра я”ма, ха­ня­ӈэ­хэр­та­до’ ни ман”: «Пы­дар хи­бян?» Пыдо’ Нум’ Ерв Ӈэ­ва­ха­дан­да те­не­ва”. 13Иисус нян­до’ то, няньм’ ня”­ма­хая нян­до’ ми”­ӈа­да, ха­лям’ ӈо” ӈа­ни’ нян­до’ ми”­ӈа­да. 14 Иисус’ ха”­ма­ха­дан­да яӈор’ илело”­ман­да пуд, то­хо­лам­ба­да­ха­та те­да’ Ӈа­ди­во”­ма­да ня­ха­ром­дэй Ӈа­ди­во”­ма­да ӈэ­вы. Ху­во­ни ӈав­лам­бю” 15Ӈа­во­ро”­ма­ха­дан­до’ Иисус Си­мон Пё­тарм’ хон­ра: «Иоанн’ ха­са­ва ню – Пё­тарм’ ню­бе­та, пы­дар ня­ха­тат ӈар­кав­на Си”­ми мэ­нен?» Пётр та­рем’ ма: «Нум’ Ер­вав, та­рем’ ӈэ”­нив’, Пы­дар Сит мэ­не­ва­ха­да­ни те­не­ва­нанё”». Иисус нян­да ма: «Ху­во”­ни сую” ӈав­лам­бан”». 16Ня­бим­дей’ Иисус Пё­тарм’ ӈа­ни’ хон­ра­да: «Иоанн’ ха­са­ва ню – Пё­тарм’ ню­бе­та, Си”­ми мэ­нен?» Пётр Нян­да ма: «Нум’ Ер­вав, та­рем’ ӈэ”­нив’, Пы­дар Сит мэ­не­ва­ха­да­ни те­не­ва­на­нё”». Иисус нян­да ма: «Ху­вони ерам­бан”». 17 Ня­ха­ром­дэй’ Пы­да ӈа­ни’ хон­ра­да: 92 Иоанн 21 «Иоанн’ ха­са­ва ню – Пё­тарм’ ню­бе­та, Си”­ми мэ­нен?» Пёт­р­кав ня­ха­ром­дэй’ Иисус’ хо­нар­ко­ван’: «Си”­ми мэ­нен?» – ида во­ма. Ти­кан­да та­рем’ ва­халъй”: «Нум’ Ер­вав, Пы­дар ху­су­вэй ӈам­гэ­хэд те­не­ва­на­нё”, Сит мэне­ва­ха­да­ни те­не­ва­на­нё”». Иисус нян­да ма: «Ху­во­ни ӈав­лам­бан”. 18 Не­нэ­ся, не­нэ­ся нянд мадм’, ӈа­це­кы не­нэць’ ӈэ­ванд ма­ль­ӈ­га­на, нимд харт ся­ра­хая ха­ня’ хар­ва­се­тын, та­ня’ мин­зе­тын. Вэ­сей­м­га­ва­бат ӈу­дид вэӈ­га­лаӈ­гун, ӈа­ни не­сэй не­нэць’ нимд ся­раӈ­гу, ханя’ нин хар­ва”, та­ня’ сит ха­наӈ­гу». 19Ти­кы Ва­ди­та ха­ра­ха”­на Иисус Пётр’ хан­зер” ха­вам’ ва­де”­ӈа. Пётр ти­кы ха­ва­ха­нан­да Нум’ юнм’ ӈар­м­даӈ­гу. Ти­кы Ва­ди­да хэ­т”­ма­ха­дан­да, Иисус Пё­тарт’ ма: «Пум­на­ни яд”!» Иисус’ мэ­не­на то­хо­лам­ба­да 20Пётр пу­ня’ сы­лы”. Та­рем’ сыр­па­та, Иисус’ мэ­не­на то­хо­лам­ба­да пум­нан­ди’ ял­мы”. Ся­хаӈ­гав’ пэв­сюмя’ ня­на ӈа­вор­ман­до’ ёль­ць­ӈ­га­на, ти­кы то­хо­ламба­да Иисус’ лэм­ба­ран’ ӈэ­вам­да тиль­те­хэя Иисусм’ хон­рам­бись: «Нум’ Ер­ва­ва”, хи­бя Сит ху­са­раӈ­гу?» 21Пётр си­та ма­нэ”­ман­да сер’, Иисусм’ хон­ра: «Нум’ Ер­ва­ва”, тю­ку ня­ми хан­зер” ӈэӈ­гу?». 22Иисус Пё­тарт’ ма: «Мань та­рем’ хар­ва­б”­на­ни, То­ва­ни ӈэ­сонд’ иле ха­ё­д”­нив’. Пы­дар ти­ка­ха­на ӈам­гэ сел та­ня? Пы­даха­вар Пум­на­ни яд”». 23 Не­кас”* пом­на тар­ця ва­да” нял­ка­ра”: «Ти­кы то­хо­лам­ба­да ни хаӈ­гу”». Иисус­хав * 21:23 Нумд’ пун­рё­да” ха­са­ва” пом­нан­до’ ни­до’ та­рем’ нюм­де­ба­вы”. Иоанн 21 та­рем’ вун­зя ман”: «Пы­да ни хаӈ­гу”». Пы­да­ха­ва­да та­рем’ ма”­ни­сяв’: «Мань та­рем’ хар­ва­б”­на­ни, То­вани ӈэ­сонд’ иле ха­ё­д”­нив’. Пы­дар ти­ка­ха­на ӈам­гэ сел та­ня?» 24Ти­кы то­хо­лам­ба­да ти­кы иле”­ми ӈа­дим­де”­ни­дав’, ти­кы’ ням­на нив’ па­дан”. Ма­ня” те­не­ва, ма­нэ”­ лаб­там­ба­ди­да не­нэ­ся”. 25Ти­кы’ хав­на Иисус’ ӈа­ни сер­та­вэ­да ӈо­ка. Ти­кы’ ням­на се­ро­то’ сер’ пад­наб”, мань ини ядэ­раб­цо­хо­на тар­ця, та­ӈок пад­вы па­дар­кат тю­ку я’ тир­ка­на таӈ­го я яӈ­гу­дась. 95 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди” Алоэ – Ти­кы ӈам­дэд’ вэ­бам’ ня­ял­кая ми­ре­та ё”йда си­бя­ко­ӈэ сер­та­ба­вэ­до”. Ти­кы си­бя­ко та­мин­да ӈам­дэд’ нювм’ нюм­дан­да мэ”­ӈа­да. Вэ’ хэ­вы не­нэ­ця’ пы­хыдм’ сюр­ма’ нер­ня ё”й­да си­бя­ко­хо­на по­да­да­вы то­хо­ця­ха­на юй­дам­ба­вэ­до’ (Ин 19:39). Арам’ ва­да – Ти­кы ва­да нев­хы ев­рей’ ва­да­хад пе­ре, тя­нём­бов­на араб’ тэнзм’ мэ­та ва­да’ ня­ку’ ӈа. Ти­кы ва­да­ха­на Нев­хы Нум’ Ва­то­хо­на ӈэ­да Да­ни­ил’ пад­вы па­дар’ пе­ля па­ды. Иисус’ иле­ва’ ма­ль­ӈ­га­на Па­лести­на я’ тер” ху­су­вэй яля’ ла­ха­на мэ­та ва­да­до’ ӈэ­вы. Ви­ног­рад – Ӈо­дя­са­вэй пя. Ӈо­дя­ха­та­та ябе идм’ сер­та­би”. Ви­ног­рад пи” ва­дю­ла­ва, ви­ног­рад’ тар­ка, ня­дан­да ва­дюр­та ӈо­дя”, тад­ти­ка­хад ӈо­дя­хад серта­вы ябе и” Нум’ Па­дар­ка­на ӈам­гэ­хэв ха­ра яв­на ӈэ­да пы­ди­каб­та­ӈэ ӈоб’ ӈа­ди­бер­ӈа”. Ви­ног­рад пи” ва­дю­ла­ва Из­ра­иль’ не­нэ­цие” пы­ди­каб­та­ӈэ пад­се­ты (Мф 7:16; Ин 15:1). Иле­ло”­ма – Едэй Нум’ Ва­то’ ӈа­ди­во”­ма ма­ль­ӈ­га­на ев­рей’ тэнзм’ мэ­ти” ӈо­ка­юм’ пе­ля­до’ пу­да­на су­деӈ­го­ва яля­ха­на ху­су­вэй не­нэ­ця’ яӈор’ илел­ман’ пун­рё­вы”. Иисус’ яӈ­гу­мы не­нэ­цие яӈор’ илеб­те”­мя­да, Хар­та 96 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди”  иле­ло”­ма­да ся­мян­хат ӈар­ка мут­ра сер” ӈэ­вы” (Мф 22:30‑31; Ин 21:14). Илия – Ӈоб” юн­да ядэр­та Нум’ Ва­ди ва­де­та ӈэ­вы. Май­м­баб­цо Юн­ха­на пад­да” сер” ӈа­ди­мя’ нер­цю­на 800 по’ тя­ха­на иле­вы. Иудей” Пу­да­на Су­деӈ­го­ва Яля­ха­на Илия’ то­ван’ пун­ры” (Ин 1:21). Ис­соп – Ляр­ць­не­на ӈам­дэ”, иудей” ниб­та­ра­б”­нандо’ мэ­та­до’ ӈэ­вы. Ха­нон­да­на” ти­кы ӈам­дэ’ вэ­бам’, тар­кам­да хан’ вэ­ян’ па­лаб­там­ба­вэ­до’, тад­ти­ка­хад не­нэ­цям’, хур­ка­ри ӈа­во­ри ня­ро­ман­до’ е”эм­ня ти­кы ика­на ниб­тар­па пю­бар­па­вэ­до’ (Ин 19:29). Ман­на – Нум­гад ӈэ­да яӈ­г­ня ӈа­вар. Ев­рей” Еги­пет яхад хэ­б”­нан­до’, тет ю” по’ вэӈ­го яха­на ён­да­ван­до’ ма­ль­ӈ­га­на Нум’ нян­до’ нум­гад етё’ тар­ця ӈа­варм’ пы­даб­та­вы (Ин 6:31). Мат­на­ва мэ­сы” – Ев­рей” тар­ця ва­то­до’ та­ня­вы: ӈа­я­бэй ха­са­ва ӈа­це­кы’ со­я”­ма­ха­дан­да сид­н­де­тим­дей яля­ха­на лэ”­мор­та мал’ ни­ня ӈэ­да хо­бам’ ма­да­ба­вэ­до’ (Ила’ ӈа­ди­во”­ма 17:9‑14). Ти­кы ва­том’ Ав­ра­а­ман’ Нум’ ми”­мэ­да. Иисус’ я’ ни­ня иле­ва’ ма­ль­ӈ­га­на ма­тор­мы ӈа­це­кым’ ти­кы яля’ та­мин­да нюм­де­ба­вэ­до’. Мат­на­ва мэ­сы” ев­рей’ тэн­з­ри’ не­на­дум­д”­ма ӈэ­вы, ӈа­дь­бя­то’ сид­до’ «Мат­на­ва мэ­сыдм’ мэ”­мэ­ӈэ» нюмде­ба­вы”, ӈа­ни тэнзм’ мэ­ти, Нувм’ ехэ­ра­ни «Мат­на­ва мэ­сыдм’ ни­ня мэ”­мэ­ӈэ» нюм­де­ба­вэ­до’. Па­вел’ пад­вы па­дар­ка­на та­рем’ па­ды: «Едэй Нум’ Ва­то­хо­на не­нэ­цяӈ­гавм’ Иисус Хрис­то­сан’ пун­рёбцо­ри ӈэ­да­би­да». Ӈам­гэ­ри тэнз ӈэ­ва­хав, тад­ти­ка­хад Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди”  97 Мат­на­ва мэ­сыдм’ мэ”­мэ­хав те­да­хав’ ӈа­хат ны­хы­ди’ яӈ­гу (Ин 7:22; Рим 4:10). Мэ­неб­цо – Едэй Нум’ Ва­то­хо­на мэ­неб­цо не­нэцям’ ня­рин’ сюр­тем­ба­ва ни ӈа”, мэ­неб­цо­хов тар­ця: не­нэць’ ӈа­ни нян­да е”эм­ня пы­хы­дам­да ни­да сянд”, нян­да е”эм­ня ху­су­вэй ӈам­гэм­да, пы­хы­да­хар­там­да миць пир­та. Ся­мян ӈар­ка мэ­неб­цо­хов Нум’ мэ­неб­цо: не­нэ­цие” е”эм­ня Нюм­да – Иисус Хрис­тосм’ хан­ӈэ ми”­мы (Ин 13:35; 15:13). Нувм’ те­не­ва­ва – Нум’ Па­дар­ка­на пад­да тю­ку ва­да Нувм’ те­не­ваб­цо­ри ни ӈа”, не­но­хо­вав­на Нум’ ва­то’ сер’ иле­хэя, тад­ти­ка­хад Си­та ха­ха­ял­тем­ба­хая, ху­сувэ­хэ”­на Ня­нан­да мэ­ва (Ин 17:3; 1 Ин 4:8). Нум’ Ху’ Сую – Нум’ Мо­и­сей’ сер’ Из­ра­иль’ тер­ха” тар­ця Ва­том’ ми”­мы: Хэ­би­дя Хар­да­ха­на ман­за­ра­на ха­нон­да­на” ху­су­вэй хуб­та­ха­на, ху­су­вэй пэв­сюм­ня­на ху’ су­юм’ хан­ӈэ Нумд’ тэв­рам­ба­вы”. Хан­ӈэ тэв­ра­вы сую’ вэя Нумд’ не­нэ­цие ха­ха­ял­тем­ба­вы. Ти­кы серка­нан­до’ Из­ра­иль’ тер” хэ­бя­хы­до’ Нум’ ха”­ав­ра­ванда е”эм­ня Нян­да хы­нум­да­вы”. Хэ­хэ­даӈ­го­да Иоанн Иисусм’ Нум’ Ху’ Су­ю­ӈэ нюм­де­ба­вэ­да. Иисус’ я’ тир’ тер” хан­ӈэ хэ­вам­да нер­ня ва­де”­мэ­да (Ин 1:29). Нум­га­на ӈоб­н­зер’ мэ­ва – Тю­ку ва­да’ ха­ра ха­мэ­дита тар­ця: «Не­нэ­сяв­на пун­рё­да илан­да ям­бан’ Нувм’ те­не, тад­ти­ка­хад Ва­тон­да сер’ иле, ту­ёць Ня­нан­да ла­ха­на­кур­ӈа». Нум­га­на ӈоб­н­зер’ мэ­ва­хав Хрис­то­сан’ пун­рё­ва’ сер’ тэ­вор­та (Ин 3:21; 1 Фес 1:1). Ӈум’ Мя” Хэ­би­дя яля – Иудей” хэ­би­дя яля. Ти­кы хэ­би­дя яля­ха”­на ев­рей” хар­то’ мя­то’ ха­е­хэя, мя­ 98 Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди”  то’ хэв­ха­на пя’ тар­ка­хат ӈум’ мя­там­до’ мяр­се­ты”. Хэ­би­дя ялэ” си”­ив яля’ ям­бан’ ӈа­ха”­на Еги­пет­хад тар­п”­ма­ха­дан­до’ вэӈ­го яха­на хан­зер” иле”­мям­до’ тен­зиб­те­хэя ти­кы ӈум’ мя­ка”­на­то’ иле­се­ты” (Ин 7:2). Пу­да­на яля / Су­деӈ­го­ва яля – Тю­ку ил’ су­са­ва’ яля­да. Ха­ня­ӈы” ев­рей” ӈа­хат ха­вы не­нэ­цие” яӈор’ илел­ман’ пун­рё­вы”. Пы­до’ ихи­нян­до’ ху­су­вэй не­нэць’ хан­зер” иле”­мям­да ва­де”­ма’ е”эм­ня Нум’ сят’ нул­ты”. Едэй Нум’ Ва­то­хо­на ӈа­ни’ та­рем’ па­ды, ӈо­пой ӈоб­карт’ не­нэць’ ти­кы яля­ха­на хар­та сер­ка”­на­та пы­хы­дам­да ни­да ӈэ­даӈ­гу”. Иисусм’ хан­ӈэ мэць пы­хы­дам­да ӈэ­да пир­та­да (Ин 6:39‑40). Рав­ву­ни – Ев­рей’ ва­дав­на ха­мэ­ди­та тар­ця: «Ся­мян­хат ӈар­ка­ми». Ев­рей’ тэнз Нум’ Ва­том’ то­хо­лам­ба­да­ха” та­рем’ ла­ха­на­сет­вы” (Мк 9:5; Ин 20:16). Рим’ па­ра­ӈо­да – Рим па­ра­ӈо­да­да­ва’ ӈэ­ва­ха­на мэ­на ерв. Муӈ­г­нан­да мэ­ни­да”: я’ ӈар­к­та” ӈэ­да­кы”, па­раӈо­да” ӈэ­да­кы”, ню­дям­бой я’ ерв” ӈэ­да­кы”, Пи­латха’ Ирод­ха’ то”­ла­ха ерв ӈэ­да­кы”. Ти­кы’ то”­ла­ха ерв «Юлия Це­зарь’» нюм­гад ке­са­рь­ӈэ нюм­де­ба пя­вы­до’ (Мф 22:17‑21; Ин 19:12). Са­ма­рия’ тер – Иисус’ я’ ни­ня иле­ван­да ма­ль­ӈ­га­на Са­ма­рия яха­на иле­вы не­нэ­ця”. Са­ма­рия’ тер” иудей” тот­рев’ Мо­и­сей’ Ва­том’ нёда­вы”. Ха­ня­ӈэ­хэ­би­до’ Иеру­са­лим­ха­на Нумд’ ни­вы” ту­ёс”, Га­ри­зи­мам’ ню­бе­та хой­ха­на ӈэ­да ся­мян ӈар­ка хэ­би­дя яхан­до’ ту­ё­манзь хан­мы”. Иудей­ха’, Са­ма­рия’ тер­ха’ ӈоб­ня’ ни­вэ­хэ’ нят”, ни­ди’ не­нэ­ся пун­рёб­цоход хэв­ня’ хэ­вы­ӈэ то­ла­ба­вы­ди’ (Ин 4:9). Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди”  99 Са­ма­рия я – Са­ма­рия Па­лес­ти­на’ ӈоб” ӈар­ка пеля­да. Иеру­са­лим­хад ӈэрм’ няю­на ӈа, Га­ли­лея яхад ядем­ба­да я’ няю­на ӈа. Ся­хаӈ­гав’ Па­лес­ти­на Ас­си­рия па­ра­ӈо­да­да­ва’ я’ пе­ля­ӈэ хэ­вы. Та’ ма­ль­ӈ­га­на хур­ка­ри не­нэ­цие” тэнз” Са­ма­рия ян’ то­вы”. Ти­ка­ха­на ха­ё­вы ев­рей” ню­то’ ню”, хэв­няд то­вы” не­нэ­ця” Са­ма­рия я’ тер­ӈэ хая” (Ин 4:4). Смир­на – Ми­ре­та, ё”й­да юр”, ядем­ба­да яха­на ва­дёда­на ӈам­дэд’ ха­дэ­кад сер­та­ба­да. Ти­кы едя­сял­м­деӈго­да пар­до­нӈэ мэ­це­ты­до’, халь­мерм’ сюр­ма’ нер­ня халь­мерм’ пэб­та”­ми ма­сар­па мэ­це­ты­до’. Ню­дя Азия’ ня­на ӈэ­да ӈар­ка ту ӈа­но’ нул­ӈ­га­ла­ва тэм­дорць’ ха­рад ӈоб­та­рем’ «Смир­на’» нювм’ мэ”­ӈа (Ин 19:39; Мф 2:11). Со­ло­мон Тюӈ­га­ла­ва – Хэ­би­дя Хар­да­хад яля’ тарп’ ня­на ӈэ­да ӈо­ка” ямб са­ли­ка­са­вэй син­да­вы тюӈ­га­лава. Та­ня­на ӈо­ка не­нэць’ ма”­лё пи­р”­мэ­до’ (Ин 10:23). Ся­на­ва – Едэй Нум’ Ва­то­хо­на ӈоб’ та­ня­на Нум’ ням­на ӈэ­да ва­да. Ти­кы ва­да ха­мэ­ди­та тар­ця: «Нум’ ин­да ядан’ не­нэ­цяӈг” ми­па­да сейм’ пан­дам­ба­да са­ва ӈам­гэ, са­вав­на ман­за­ра­ва’ е”эм­ня Ми­па­дада ни ӈа”, са­ва ӈа­во­ри сер­та­ва’ е”эм­ня Ми­па­да­да ӈа­ни’ ни ӈа”». Ся­на­ва­хав не­нэ­цие тид­ха­лем­ба­да Мо­и­сей’ Ва­то­ход яӈ­га. Мо­и­сей’ Ва­то­хо­на ху­су­вэй хи­бя сер­та сер’ тас­ла­вы ӈэӈ­гу. Ся­на­ва­хав ха­мэ­дита ху­су­вэй не­нэ­ця’ ил­ӈ­га­на ӈа: сён­зя’ мю­ня ӈэб­та ӈод”, и’ ӈу­ка­на ӈэб­та ӈод”, ӈу­да­ха­на ӈэб­та ӈод”. Ся­мян­хат ӈар­ка ся­на­ва­хав Нум­га­на ӈэ­да мал­ся­да ил’. Ти­кэ­хэв Иису­сан’ пун­рё­да­ри­хи” няӈ­гар­ӈ­га­на (Ин 1:14). Ва­ди” ха­мэ­ди” Ва­ди” ха­мэ­ди”  Таӈ­габ­цо – Едэй Нум’ Ва­то­хо­на ти­кы ва­да сай­норма’ яӈ­гу­ва­ри’ ням­на ни ӈа”, ти­кы’ хав­на ха­мэ­даб­цо­да ху­су­вэй ӈам­гэ та­ня­ва’ ням­на ӈа, сён­зя’ мюй таӈ­га­ва’ ням­на ӈа. Ев­рей’ тэнзм’ мэ­та” та­рем’ то­ро­ва­та­вы”: «Таӈ­габ­цор та­няя!» (Ин 14:27). Ха­ра яв­на ӈэ­да ла­ха­рё – Ха­ра яв­на ӈэ­да ла­ха­рё ла­ха­на­на’ и’ ӈудм’ не­на­дум­д”­мам’ ня­д”­мяць ӈадим­дем­би­да. Иисус Хрис­тос не­нэ­цие то­хо­лам­ба­ба­та ӈоб’ мэ­та мэ­сы­та (Ин 16:29). Хэ­би­дя Ха­радм’ Не­сэй­м­да”­ма хэ­би­дя яля – Ти­кы хэ­би­дя ялям­до’ иудей” «Ха­ну­ка­ӈэ» нюм­де­би­до’. Иудей” Хэ­би­дя Хар­дам­до’ Нувм’ хэ­роб­там­ба­да саю­хут ма­ро”­ма­ха­дан­до’ не­сэй­м­де­хэя ниб­т­ра­мэ­до’. Ти­кы яля­хад Не­сэй­м­даӈ­го”­ма хэ­би­дя яля­до’ ӈади­мя. Ти­кы сер” Иисус’ то­ва’ нер­цю­на 138 по­хо­на хад­кэ”­мя нюр­тей Мак­ка­вей’ па­дар­ка­на те­тим­дей пе­ля­ха­нан­да па­ды (ти­кы па­дар” Нум’ Па­дар­кад ни пе­ре”) (Ин 10:22). Ху – Ню­дя­ко ням­до­та­на я’ сар­мик, Па­лес­ти­на я’ тер” хо­ро­ва­са­вэй’, ко­за­са­вэй’ ӈоб­н­зер’ ва­да­ба­вэ­до’. Ко­за­хад ма­нэць, ху” ер­ван­до’ мунд’ нам­дор­та”, харан’ ни­ня” хар­ва­на” я’ сар­мик”. Ӈа­дь­бя­то’ Нумд’ пун­рё­ди, Нум’ Ва­ди мин­ре­ня­ха” ин­зе­ле­ни ху­во” то”­ла­ха­ӈэ пэ­ръя­до’ (Мф 9:36; 12:11‑12). Иоанн’ пад­вы Май­м­баб­цо Юн