rutul_dict-Table 1.csv

word,example
аа гебгыр,"тылеймар ара лечӀуне, ихьды тыла гъами вишир, къуншийед тыла аа гебгыр"
аа кивхьир,йикьид едеми зад аа кихьир
аа лувкур,зер рыкъа аа лувкура
аа сувкьур,зы вакан аа сукьур
ааферин выъыр ~ агъферин выъыр,вас агъферин выъыр
абгъур,хала агъва зы!
абгыр,"изды зер ара абгыр, гъеджвигыр"
абыр,гьановыхда абыр ани виъи
авалкӀыр,"зер писана лувкур, авалкасы"
аван,зад зер сипӀтӀыра авнакван
авар,зы рыхьырай мигьманва̂ле аварахда
авыр,чей гьелеки амаъ илесды мыкьа гьыкысы
агъмиш вишир,ехтилета арана гьад едеми агъмиш гьишир
агъмиш выъыр,зад гьад едеми агъмиш гьыъыр
агъовгъур,рышера гырц агъагъура ; кӀазита накьыш йыӀхыр кӀычӀитакван агъагъур
агъсахъал,агъсахъалар сытӀкьыра гима
агъыл,зад даварар агъыла ахъыъыр
адат,адатдикван выгӀыннова салам гьывыр гьыгытӀи
азукӀвай,азукӀвай дыкьыӀле вишира
айбаджарды,айбаджарвал шиви! ; миъа кьуджды айбаджарды ил руъура
айгъыр,зы айгъыра уу лючурай
алвер,алверакʼла ха̂йир кине йиъи
аллагь,аллагьара гьыхвалды ваъара гьыхды инсанас ; аллагьад кумаг
алчахды,алчахды хука сувкьура шурук
аман гьывыр,"зад искӀама гъад илесдис аман гьывырдиш, син лиъир ; йед гъыӀрчмашис аман гьывырдиш, сийенабыр йыӀлхыр"
апхъуӀр,гьар йигъа гьанов авраӀхъвара къуй
апцур,зад хуӀр апцур терезугакан / ыӀбрыйекван ; зад ацӀуйне хуӀляхвалды — хьибыд метри йишир
ара ~ аӀра,"кьуӀнды халды йыӀкьа пеъды аӀра ани йиъи ; кьуӀнды халды аӀрийид, изды кьыхъ ахъывгыр кьуӀнды халды аӀрийида"
ара йиӀвхыӀр,машинбыр ара йиӀлхыра ; кьваӀд чабылешды суьри ара йиӀлхырай
ара кʼавыр,зад кӀартӀушкӀабыр рыкьыкʼ ара кʼаъасы
ара саъ гийир,хынхыра шагар ара саъ гийир
арамиш выъыр,хынимеше суьргуьд йацмар арамиш гьаъара / хъаъара
арпӀ лавыр,"мигьманара чей раӀгъыр, арпӀ лавыр ; гитырыра йак лиъир, арпӀ лавыр"
ахбазан,ихьды ахбазанад йикӀ идды йиъи
ачых вишир,гъул ачых вишир ; тылайед зинджир ачых вишир
ачых выъыр,зад рак ачых гьыъыр ; йуьтӀел зад ачых гьыъыр
ачыхды,хал ачых йиъи ; хал ачых гьыъыр ; ачыхды гъул
ачӀипхъыр,квам  исалды виъий зы ачӀирхъырай
ачӀипхьыр,едеми квамыра ачӀирхьыра
аӀгьтийет вишир,захда хала шигьибырмыд аӀгьтийет вишир
аӀгьтийет выъыр,"зад телефон аӀгьтийет гьыъыр, видж вахыр ; зад зер аӀгьтийед гьавыр сирдаа, видж ублеше левир"
аӀджизды,аӀджизнов ~ аӀджизнова лʼайхыӀр багъ
аӀйна,аӀйнийи йух гъани виъи
аӀкьаллы(д),аӀкьаллы хьыдылды ; вад гьад аӀкьаллына гьыъыр ; аӀкьаллыйера гьааса гьухьусдиш
аӀкьалсыз(ды),аӀкьалсыз(ды) едеми ; вад гьад аӀкьалсызна гьыъыр ; аӀкьаллы акьалсызакван гьалгара
аӀкьурды,изды ухун аӀкьурды виъи ; гъилабыр аӀкьурана сихь
аӀраб,зад аӀрабакван кьир севирай
аӀраьби,аӀрабийекван чӀыӀх саъара
аӀхъ,гъыӀнне аӀхънада серин йиъи
аӀъ выъыр,"тыла кипхьур хынхыхда, хынхыра аӀъ гьавыр"
баба,бабара хал гьыъыра
ба̂ба̂дид,изды ба̂ба̂дид хъиркьыра даӀъвийаːла
бабай,ихьды бабай йешемиш ришир вешна рихьды сыда
багъ,изды багъде машмашбыр гъа
багьад,кьыле ваъас университеда багьа виъи ~ йиъи ; зас ми хайма багьана егъепхьур
багьна,багьна виширай илес-раӀгъас
баду,бадуйа бара липхьура ~ бадуйа квам липхьура
бакьакьай,изды чӀаба̂лекʼла бакьакьай кюгъупкьур
балад,"къарийера хулкара выгӀлида, балана лешурама хыӀрбыр"
балта,изды балта̂йид джибыр кьат йишира
балугъ,балгъва муӀлуӀхъмар элʼгир
бан,банымы гьыхьар а чӀаба̂́лер
бар,йимелʼа бар ливхьира ; бардик чӀил киптӀа ваъ ; hejwánad bar
барды,лымакь кьатаъас барды кантӀыкван
бармак,бармак йисырыра левира
батӀрад ~ бытӀрад,захда ани и бытӀрыд багъ ; тиновды бытӀрывал гьарайа
баше вишир,зы изды хала касибваликан баше руъура
баше выъыр,диде-нине хыных баше гьаъара
баӀъ выъыр,ихьʼды суьрийа ад чӀабылера баӀъ ваъара
бегемиш вишир,зас гьа рыш бегемиш ришир / бегемиш риъи
бегемиш выъыр,зад гьа едеми бегемиш гьыъыр
бегид тӀул,бегид тӀулу къалинды йак гъани и
бегьем вишир,зад гвалах гьавыр бегьем ришира ; хьывбыр гьыъыр бегьем гьишира
бегьем выъыр,зад гываанбыр бегьем гьыъыр
бегʼ,беги сумабкь
безмиш выъыр,зы ми гвалахара безмиш гьаъара ; ми едемийера зы безмиш гьыъыра
бейни,гьановды бейнийекʼ йыӀхын гьишира ; гьановды бейнийекʼ эбыр кипхьура
бейъабыр выъыр,гьис вад зы бейабыр гьаъара? ; выды къари бейабыр мараъ
бекӀʼ,искӀамаа бекӀʼ кичитхъыра
бел,беля гъаъ шин игъитхьура
бер,зад беракван накьв тамыз гьавъыр
бехмиш вишир,ми гвалахала зы безмиш гьишира
бибичил,бибичилера джуду хынимешис илесды вылцӀара
бикӀерды,мевлиъ бикӀера виъи
бицӀерхьен,гьановды бицӀерхьенад сур куьгъуткьурай
бишды,сесы гьыъыне хыӀр бишновыс ун гьашир диш
биъир,зад зер биъир авнакван
бугъаз,бугъваза кьырыб ыӀхыӀра
бугъазад тӀур,едемийехда ани и бугъазад тӀур
букӀв,букӀва̂йис гъубагъ йиптӀыр
буха̂йри,буха̂йрийе усбыр кихьир
быз,бычӀимы быз гъургъара
былах,былаха хьед хъуӀгъуӀр диш
былытӀ,
бырдж,бырдже ирхьур дустагъде сукьур
бырдж гьывыр,зад вас хьуд аӀгъзыр бырдж гьывыр
бырдж гьыъыр (4),зад вадаа йицӀыд аӀгъзыр бырдж гьавыр
бычӀ,бычӀбыр гъуру джишин бадана хьед ывыр вийа!
быӀркьыд,быӀркьынов рыӀкъа левшур еч
ваз,гьымыъ хаӀлее вазырды йери йидкьыра
вака (ӀMP),къарг вака
вакир ~ вакил,гьанывды падруга накьады даватмык вакир риъи
вакьалкьыр,изды бабай мыкьынира ракьалкьара
валгыр,выды ук мовлыг ; выгӀле гима далгара
валыг,гьаныв уу лыъыд валыг гьыгːыд бытӀраана гъабгура
вараӀгъыӀр,хаӀбахъан былаха лаъ хьед ра́гъыр
варлы,варлыйира гьывыра маздыкес шийибыр
варлы(д),"варлы(д) едеми ; варлы йиъий, варлына хьа йикьир"
вахт,гьар кесейид джуду вахт виъи ; захда педы вахт ани виъи
вахыр,гьад йахыр гьейван хахъовкъур
вахыр,"син истекӀанбыр йахыра, цӀиндыбыр леъхешур гьыгытӀи"
вацӀыр,зас гьацӀара гьанув мычебыр гьаъара
ваӀгъыр,зад къумшийеда усбыр йаӀгъыр
ваӀхваркыр,хыных гьаӀхгьаркас хар гьишира
ваӀъши,"маругъ йуше, ваӀъши гьайван липхьусы"
веггир,
веддыр,гьукьул ведда маваъ ; хуйи гвалах выъыйне гьаммеше йыӀкь йеддара
везыр,зер гьар йыгъа везыр гьыгара ; зад зер везыр
верехир,зас гьановыкванды кар хъыгар диш гьанов зы гьаммеше рехера
ветыр,эдемийра хьыдынновыс джеретыр гьыгара
вешир,эдемиер дешед диш
виджир,"йигыхда гякъа, гьад йиджирджед кьваӀд сагьаӀт и"
вийир,гъыӀрчехъанера тифанг вийир
викьир,"ба̂ба̂дид балагама начагъ йишир, йикьи́р"
вирзыр,писды диде на нине дирзас диш джуду хынимер
виричӀир,"ихьды муӀкъва са хьыдылды машинара йыӀрхыр рирчӀира ; эчбыр ад йешикӀ лебчуга аӀхдиет ваъ, эчбыр ричӀесы"
вирхьыр,"гьад мешебег йиъи, гьаммеше йирхьара"
вирыгъ,ме виргъыкла рыӀкъːа изды гьукьул ведːара
висыр,мисде зад гьыггыдухъун кьир висы́рсыр (висы́р)
вихир,зад хайма вихир йибгъас
вихьʼ,идзы вихье аа кьваб кьыхъ
вицӀыр,"илесды гаъас, хаӀрад йицӀасы"
вичӀир,гъийгъа зада йичӀир диван йагъмиш ваъас
вишир,гьад эке йишир ; гытырыклʼа нин вишира
виъи (ӀPFV),тиъ гякъа гьушийден эдеми йиъи ; хынимер дуруъура михьдабы
вулхъур,хынимер ригида дуьлʼхъера ; гетер багъде гьулхъара
вуруӀхуӀр,йезубыр руӀхара
вухур,гет хынимер гьухура
вухьур,тавассара як гьурхьвара
вухьур,зад гьанувда гьухьура / рухьура быгаа зы выгӀлис рурура
вуцӀур,изды чейдан вуцӀура
выгара (ӀPFV),гетʼер гьыгара
выгын,ме выгныра йак илера
выгыр,хынхыра гет выгы́ра ; зад йулдаш гьыгыра ; зад йулдашер дыгыргара
выгӀлис рыхьыр (2),выды риши выгӀлис рыхьырам?
выгӀыл,изды выгӀлира кӀыблаахъу джуб гуде чӀабал
выгӀылды,вы выгӀылды диш
вызз выъыр,гъубвыра има вызз ваъад?
вызыр,суьруь чӀабаилешды гъаъ гъыъыр гыргыра сыва ъаракид вызыра
вызырзыр,хьед зырзара ; хынхыра хьед гьыъыр истӀекане вызырза выъыр
выс,"изды зер гьаӀбхыра высаа, зы йешемиш руъура хин суру"
выхьыр,"изды хынимер гъа дыхьыр ; лючек дыхьыр, автобуса лаъ лелчӀур, у шувдишир йаквас лаъ лелчӀур шывдишийна"
выцӀырцӀыр,тӀили выцӀырцӀара
выъыр ~ гьовъыр ~ гьавъыр,зад гьыъыр
гаг,изды гаг кьаса йишира
гагай,изды гагай гьыгьды йиъи
гада,ихьды хала гада йиркьырай
газамиш вишир,мисде сыда йес къазамиш гьишира шигьибыр гьихана ; изды духара къазамиш гьаъара
газамиш выъыр,изды бабадиде балана къазамиш гьаъара
гай,изды гай батӀрад риъи
га̂нин,изды гAнин гьыхды риъи
гардан,изды гардана къызилед цепʼ а ; гарданад йеддал ани йиъи
гаӀш,зас гаӀше йиъи
гаӀшды,кьытер гыӀши йиъи ; зы гьыхьыр сываъ гыӀшена
гвалах,нин разы риъи духарды гвалахала
гвалах выъыр,зад гъийгъа гвалах ваъардиш
гварг,гварг ад вишир а ; худулбыр гварга а
гебгыр,туп ваъад джигый ихьды гыдийер гедгыр
гегъевчӀур,тыла гегъевчӀура диванахьла
гегъивхьир,зер гегъивхьир ; машин гегъивхьир а
гегъипхьур,гъуӀл гегъипхьур ; ихьʼды былах гегъибхьур
гегъыпӀир,зад гет гегъыпӀирай диванахьла ; зад гегъыпӀырай истӀул ; кӀытӀер йишикла гегъитӀир хылымар
гедды,тӀинуд хыл ге́дды йиъи ; ухур аъ геддана
геджей,мид геджейе бала гъубагъ ани виъи
гел,гилды йак идды руъура ; гилдy дyн гъˤыӀдилды руъура
гептыр,зад даварар гелтыр ; зад гептыра гет
гет,изды гет кьыӀрчӀид виъи
гивикьыр,хыных гийикьыр хабармыхда
гивхыӀр,га̂диес рыш гирыӀрхыр
гивхьир,халды кьыхьʼнува хуӀр гивиркӀа гьавыр йисырыкла ; зад шийибыр гихьира краватахда
гивчир,кьыхъ зирыхда гивчира ; хыных йилабахда гийчира
гигу,гигуйед екуле балад шаракмар ани и
гим,гима йагъмиш дишира хыле
гирдаб,изды гирда́бад сылабыр бара йиъи
гичӀ,зас кучийа гьасса гичӀера
гичӀ гивир,"вад изды хынхыс гишʼ гивир, гьымыъ гьановус гичӀера"
гичӀ йӀивхыӀр,зас ублиила гичӀ йыӀвхыр
гичӀ левир,зас ублира гичӀ левир
гичӀ липхьур,зас ублиила гичӀ липхьур
гичӀир (Ӏ/2/3/4),
гуджлид,изды дид гуджлид йиъи ; кьуркуд гуджли валира чарздах левир
гурджи,зу гурджи́йешикван таныс йишир ай
гуьзге,гуьзги́йа гъагъгара гьесым
гуьзет выъыр,зад вы накьала хъуъ гуьзет гьаъарай чей раӀгъас
гуьлегʼ,гуьлге ипхьура дыд
гъабгыр,зер сываъа гъабгыр
гъавырсыр,пешита лурзуне изды ухун гъавырсыр ; изды хьесым гъаршыр
гъами вишир,"ара йыӀвхыйне, шесай чаврийи гъами выкысы"
гъара йиӀвхыӀр,печед рак гъара йыӀха
гъацӀулды,"масдикʼе гъацӀулды гьукьликан дуруъус ихтияр адиш, гунагь виъи"
гъачутхъур (4),дын рачулхъара ; дын рачӀутхъас ; зад гъа́чӀуркьара дынбыр
гъаъ сивигыр,гъул гъаъ сига
гъаӀвхыӀр,зад хьыва харад гъа́ӀйхыӀр ; зас букьеймы памада гъа́ӀйхыӀр ; зад гъейхыр кьыш
гъаӀнды,ихьды муӀкъа бала гъаӀнды чӀирчӀик а
гъваб,паӀхъвалед гъваб кивид хьета ара
гъевир,
гъевкьыр,зас гъейиркьара даварар ; гьаӀммише са зер гъевкьыра ; зас а стакан чейед гъевиркьардыш
гъевуркур,нин захьда гъеруркара зы гъаъ ыхыра хьур ; нин зирыхда гъерурхьара ; гъеру(р)кур зы гъеруркара тулыйехда ; зер кьыхъахда гъевуркара
гъевчӀур,гьейван гъевчӀур вигьʼа ; хыных гъечӀур ; зы хала агъа гъебчӀура
гъехъевчӀур,гьейван вичӀ гъехъевчӀур ; мигьтаба хыных гъехъечӀур
гъигъды,лыз гъигъе гьишир
гъил,гъили бинт гъани виъи
гъилды кьан,гъи́лды кьанык родинка кине виъи
гъилийды,гъи́лийды подоша ыхьды виъи ; гъи́лийдымыд багъбыр ачих йишира
гъихьир,гьейванара гъихьир хыных ; хынхына гъихьир гьейванас ; нине хынхыс / ришес гъихьир ; вад гьалыс гъылхера? ; хынхыра кьыхъас гъихьир ; зирыра кьыхъас гъи́хьир ; зас хынхыс гъилхьера ; зас кьихъас гъилхьера
гъовгур,зас букvа гъовургара ; зас гъейгъа быга гъаргусы изды рыш
гъовгъур,зад гьарйигъа гъабгъура гьад
гъубагъ,сагъу гъубгъумашис йес ит гьаъара
гъул,зы гʼакара гъулʼа гъа
гъуӀд,гъудырыква ваъара рыкь
гъуӀн,изды гъуӀна сукьура тӀебебыл
гъуӀрдиген,рыш сархьара гъуӀрди́гена
гъылыгъ,хъарийера гъылгъымыкла выъыра хъайгъанак
гъыӀ,зы гъыӀла хьу лечур
гъыӀб,гъыӀбырыкан маӀгьлийе сухъура кику
гъыӀбри,гъыӀбри́йа гъани и туш
гъыӀдилды,машмаш гъыӀдиле вишира
гъыӀлд,ваз виъи гъыӀлдид
гъыӀр,хыных вулхъара гъыӀрайкан
гъыӀрды,гьеми эдемийед гъыӀрды чӀарбыр и
гъыӀрч,гъыӀрчид йигыкла гьыъыра шашлыкбыр
гъыӀрчехъан,зы таныш йишир гъыӀрче́хъанекан лучеква
гъыӀчӀгъыӀчӀ выъыр,ригира гъыӀчӀ-гъыӀчӀ ваъара
гыбыл,хаӀле лыӀхды гыбы́л ани и
гыва̂ли,гыва̂́лʼа гъане виъи муӀлухъ
гыва́ъан,кӀыне нине лаъара гыва́ъамбыр
гылымат,фAтӀима гъани и гылы́мат ; гылы́матдид хыӀв
гымыш,мид халхалакӀбыр гьыъыр а гымы́шекʼла
гырцӀ,хьазʼайкайера лызыд гьыъыра гырцӀмыс
гытӀ,сыхъылыра гытӀ ахьара ; гытӀыд ранг дараъды / чйдиды / гъырды
гытӀи,кьуӀл кивирхъера га̂тӀи́йе
гыӀх,гыӀхайи хъʷан лицӀура ус кʼагъытӀыр
гьабтӀур,са тике гьатӀва!
гьава,гьавыйи ад пычӀид ил
гьаварсыр ~ гьаварцыр,"гьавайена гьамарыс, ахъывгас диш баду ; зер укьухда гьаварсыр"
гьазырды,гьазырды илесды ; быга зы йикасы усбыр гьазыра ; гьазырана агасы ; за гьазыр йикас
гьайван,зад бала кьыли гьыъырай гьайва́н машикла
гьакь,гьакьала хьач гъани йиъи ; гьакьала чӀа̂былер гъыхара
гьакьал,гьа́кьалад хыных ыхыра кьыле ваъас
гьамкьуды,гьамкьу́ды vахт выкыс нейс зад гьаъара илесдыъ
гьапхыӀр,"зад тылийе дагьар сыӀвхыӀйне, тыла гьаӀбхыӀр"
гьарай,гьарайбыра ара кичдил кьарай даватмык ; гьарайбыра ара сусусхда диъи
гьарай выъыр,хынимеше кучийе гьарай ваъара / гьарайбыр гьаъара
гьарамзада,гьарамзада̂йера наӀрды гвалах ваъара
гьарчед,гьарчед сурухда лувзурай машин ; гьайалаъ хьыне гьарчед сура йиъи туькан ; ми алаъ гьыгӀыр рых гьарче́д сурухда ора
гьаӀйаа,гьаӀйаа абыр адиш
гьаӀйиф вишир,"йес гьа едеми гьаӀйиф гьишир, йихды йиъи"
гьаӀйиф выъыр,"зад вас зер гьаӀйиф гьавыр, маса хъывырдиш"
гьаӀкь,гьаӀкьакан дуьзды гьаӀхъ гьыъыр ; гьаӀкьды ихтилет ; гьаӀкьад ихтилет
гьаӀмп выъыр (4),ми тыӀыйера гьаӀммеше гьаӀмп гьаъара
гьаӀракьи,гьаӀра́кьы мара ; гьаӀракьыра гъагъыр пийан йишир
гьаӀсаба выъыр,"рыхь, гьаӀсаба гьаъ чӀабылер ; хынхыс гьелеки гьˤасаба гьаъас гьацӀардиш"
гьаӀфда,гьеми гьаӀфды зырыхьырай хъонды даватык
гьаӀъ выъыр,йимилера гъиӀгъена гьаӀъ ваъара
гьейван,гьейванакан хенимер дыхыра сыва
гьейег,гьейега гъейгъа зад гъуӀхур йак
гьеш,гьешилды хьед хъилцӀара чагъыйес
гьеъ раӀгъыӀр (4),вад шуддаъ гьеъ раӀгъара!
гьивигыр,выгӀлира къари гьиригыр халаа
гьубгур,гъийгъа ихьды шура зас чӀабал гьубгасы
гьубкьур,накьа миъарасады чӀуб гьубкьурай
гьугъал,гьугъа́л гьугъага йесетхьыр ; наӀхан гьугъагъай гьугъал хал улхара
гьукьле кийир,"зад гьад гьукьле кийир, шувна сукьусийден"
гьукьлʼады ~ гьукьулʼады,ихьʼды гьукьлʼадыбише тербийет вылцӀарий йес ; зад вас гьуʼхълʼады вахтиндед ехтилетбыр гьаъас
гьукьул,гьукьли лыъира vидра
гьукьул ховкьур,нине духарды гьукьул ховкьур
гьупхьур,изды ухун гьупхьур ; вы гьааса гьурхьва!
гьуӀрмат выъыр,вад зас гьуӀрмат ваъарыма?
гьуӀрмет ~ гьуӀрмат,гьеми инсанара зас выъыр гьйрмат ; гьеми инсанара зы гьуӀрма̂тикан кьабыл гьарыр
гьывыр,артухды усбыр къуншийес гьывыр
гьыкыйид,
гьыныш,зы гьынчи иламиш риъи
гьыргьыр выъыр,"шуддаъ вед гьыр-гьыр ваъара, динджена сыдкьа"
гьыхды,зад мешур тивхъанаъала йихды памидорбыр ; зас гьыхды едемийера выъыр савет ; гьыхана хьыле хыр ; зас гьыха йи гъийгъа
гьыӀргьыӀр выъыр,ригида гьейванара гьыӀр-гьыӀр выъыр
гӀал,гӀал екена самахː дыд ибгьусы
гӀал йиӀхыӀр (4),хынхыра ечирыс гӀал йˤыхыр ; изды зирыс сирыра гӀал йыӀхыр
гӀам,хьытӀад га̂тӀыйид гӀам кивиртӀара
гӀар,изды зирыс гӀар йиптӀыр
гӀаргӀал,зад даварашис гӀаргӀал севирай
гӀыргӀымды,мид рыкьык гӀыргӀымды исуут ; картӀошка гӀыргӀымана ваъ
гӀырыгӀ,гилды гӀыргӀыкʼла хъыӀмче гьаъара
гʼагъачӀипхыр,зы гʼагъачӀирхырай хъутӀуд джигыйаа саъ
гʼовгъур,едемира гʼовгъуръай джуду муӀкъ
гʼовкъыр,тылы тиняя миъ гёвыркъара ; гедякъа ихьды мигьманар диъи
давар,изды давар хъиткьыра
дават,даватбыр ага инсанар шад дуруъура
дагул вишир,зы гъагуне вы дагул гьиширай
дагул выъыр,изды гъуьбагъ сирыра дагул гьавыр ; къуншийед хынхыра телефон дагул гьавыр
дагъма ~ дамгъа,къамчийера етыр дамгъа лейира
дагъыстан,дагъыстана балад чӀел ани виъи
дагьар,дагьрымыд кьанехда гӀар гини виъи ; дагьра ара къизил ана йиъи
дад выъыр,зад ми итыд дад гьавыр
дадал,дадалекʼ кьык кини и
дадамиш вишир,"къуншис кар гьывыйне, гьад дадамиш гьишир, гьаммише руъурий"
дадамиш выъыр,нине хыных дадамиш гьыъыр джиды джибра руъус
дай,ихьды гьейванара дай выъыра
дал,далыры шурук сувкьура
дам,дама сибе ани и ; дамаа саъ си вахырай
дамар,ебыр дамраа гъаъ виъи
дан,нагъбыр даныыла саъ йиъи
дана,данаймаше укь илера
дараку,диды хыладис дараку рыхыра
даракьды,гъылгъыд даракьды
даракьды,хаӀл даракьа гьишира
дарваза,дарвазийа гуьлегʼ гъани йиъи
дарц,дарцымы хынимер хаӀр даъара
дашкъала выъыр,зад ми гада дашкъала гьыъыр
даъ,ихьды зер рывгӀыра даъ бала гини виъи
даӀхъ,изды даӀхъале хъер ани и
даӀъви,ихьды бабадид даӀъвийала хъиркьыра
деве,изды хыных девийала саъ сейчӀур
дега,ихьды багъде дега гъани и
делид,делид кучийе кичирхъыр
деринды,"гьай маӀв ара саъ, дерин йиъи ; къуй ваъ деринана"
дерйагь,дерйагьа балугъмаше хьед гьаъара
джагварды,джагварды зер мевез ; зас изды халды мас джагварана гьыгара
джад,джадад устар ; джадад устарара гьыъыра зас бер
джалах,"изды йеддара джалахбыр, гъийгъа гьыкысы гьугъвал"
джам,джама зас рыӀкь ав а
джамаат ~ джамаӀъат,ихьды джамаӀъат гивкьыд виъи
джан,гьанудды джанди бала ичбыр гьани и
джандак,кьуцува сейра даварад джандак
джар,некыс калинды джар вырыӀхыӀра
джвел,чулʼде джевелер сыъыра
джегьил,джегьил рыш ; джегьилена йикьир ; джегьилеше кьасдыбишис гьуӀрмат ваъардиш
джегьра,рыш джегьрийид тӀыбчӀе ыӀрхыр
джиб,джиба еч ивхир
дживаб гьывыр ~ дживаб хъывыр,"гьанов вас шув дживаб гьывыр? ришера гьановыс са дживаб гьывыр, гадийера=хьа гьановыс дживаб хъывыр ; гьанов шув дживаб гьывыр?"
дживаб гьыъыр (4),зад гьановда са дживаб гьыъыра / гьухьура
дживыр,ихьды дама дживырмар ани и
джига,джига тӀаъаӀм кид въи
джигьил,джигьилешихда кьва бала а
джикʼды,изды суса джикʼды ухун лавара
джил,джиле гет севира ~ лувкура
джинс,
джунукӀ,изды бабайды улабыр джунукӀад ка йиъи
джуьлʼды,зад накьа лешура джуьлʼды шагар ; ечбыр гьелеки джуьле йиъи
джыбыр,тӀилейера джыбыр гъавара ; ɢárgɨd ǯɨbɨ́r ; къаргыд джыбыр идда виъи
дзыдзых,дзыдзых идди вуруъура
дзыр,хура гина дзыракла гьаъарий къабыр
дибир,дибирара кьуран кьа̂ле ваъара
дид,зас изды дид гьасːа хъыгара ; ǯuχud did ; изды джухуд дидде зас гьаӀммише гъильхера
дикӀай,ихьды кьаӀсдыбише дикӀайаа хаӀн раӀгъарий
динджды,динджды инсан гъыгъена йешера ; изды хыных динджена сукьурай ; динджи йиш!
дирид,машина дирина раӀка виъи ; лецӀырыхда дерид теченийе
дуймиш вишир ~ дуьймиш вишир,"зы гитырыла дуьймиш гьишир, гьивигыр халаа"
дуймиш выъыр ~ дуьймиш выъыр,ми тылейера дуьймиш гьыъыра зы
дуламиш вишир,йе йезыр хъезыр дуламиш дуруъура
дуламиш выъыр,зад изды хыдыл дуламиш гьаъара
дунгъуз,дунгъуз тинʼа лаъ хъиви
дунк,гъыӀб дункаала саъ ловчӀирай
дур,зад виъилера рыӀкь дурукан
дур,выды дур гьуш и
дусдагъ,едеми дустагъдʼа хъыркьыра
дуст,дустар дыкьасы рак ачых гьаъ
дух,изды ухуд духара зас ухун левшура ; ǯuχud duχ ; изды джухуд духарды дур йиъи мухаӀммад
душман,душманара халыс цӀай йыӀхыра
дуьзды,зад агыр дуьзды ус ; кьол дуьз и ; дуьзды чӀул
дуьзем,ихьды дуьзема кьа̂хьды муӀк гьани виъи
дуьземды,зад дуьзем гьыъыр чӀир
дуькар,дуькарас гьулхъас гьыгара деймукан
дуькӀʼ,зас дуькӀʼуд йигʼ гьыгара
дуьлти,диринды дуьлти
дуьнья,дуьнйа вугъургъара
дуӀъаӀ,зад дуъуӀйид чӀелбыр гьаъара
дыд,дыд вугъургъара аӀйнийи
дыкьиӀлды,нине лешура дыкьылды хийарбыр ; зас гьыгара дыкьˤылена илес ; хийар дыкьˤыле йиъи
дылан,ихьды гьейванахда дылан кейир лейирхаӀра
дын,изды бабайе тӀуркара чӀаба̂лед дын
дырмых,дырмыхакван зад кьурукь йагъмиш гьыъыра
ебыр,изды тӀилийаа ебыр гьавыра
евелды,ихьʼми хьайма евелды мабад ви
евлемиш вишир,шесканде зы евлемиш гьишира / ришира
евлемиш выъыр,йед ихьʼды дух / рыш евлемиш гьыъыра / гьарыра
евчӀир,цӀигьира багъдʼа калʼам евичӀерай ; хынхыра гывылибыр ейчӀера
евчӀур,рыш хала ерчӀура
ег,цӀугьулешис егбыр рыхыӀр диш
егъвийир,зер вихьʼаа егъви́йир / гъаъ гъе́вир
егъевчӀур,дид халаа гъа егъечӀур ; егъелʼчӀур
егъипхьур,джиба гулегʼбыр егъитхьур
едеми,едеми квамыра ачӀирхьыра
екед,зы йешемиш рыъыра екед хал ; туьк екед виъи ; зас ечӀбыр хьака екена
екул,ихьды чардаха шуркумашды екул ани и
ермени ~ армян,ерменийешды чӀел зас вайӀар диш
ехыыр,ехыыр гьанова джурухьуд гьыъыр
еч,ихьды баадгъде балад еч гьани виъи
заз,изды тӀили заз ыӀхыӀр
замана,дуьнйе замана вуруъура
зарафат,зад вакван зарафат виъи гьавуд
зеле,изды гъилабакʼ зелебыр кʼагьура
зер,изды зер кьибкьыра
зимаг,зимага гъани и багӀад дагъарбыр
зиндан,изды выгълира зиндана чӀинакӀ раче ваъара
зинджир,хьылеше лавара зинджир гардана праздник ага
зуба,гьанув зуба виричӀе гьавыр
зукьваӀл,къина зукьваӀл вуруъур диш
зур,зуьруьген ; зад гьывыр зуруд анализ
зур гьыъыр (4),хынхыра зур гьыъыра
зуьзенгʼ ~ йуьзенгʼ,йуьзенге гъил ихьине кӀатышир саъ ситхур
ибтӀыр,накьа ихьды цӀигь иптӀыр ; накьа ихьды цӀигьид гъил иптӀыр ; зад чӀумлумыд хьырыс иптӀыр
ивхьир,зад хьыв ивилʼхьера пакета
идды,идды къырзбыр лиъир ; идды чей рагъара ; зас идда диш ; иддана лиъир
идж,чӀа̂ба̂лʼаа идж лыъыр
иджилас,син инсанаа йитхырай иджиласаа ; гъийгъа михьʼтаба иджлас ани виъи маӀълимашды ; накьа иджлас виширай
ийеси,зы таныш йиширай халды ийесийекван
ийсан ~ инсан,зас син инсанар муӀкьу ад дацӀара
икь,аныв икь виъилер диш
ил,халы чапалды илид хьура ; илесды дид батрад иле сидхура
ил гьишир (4),хьывад (хьывакла) бытрʼад ил гьишира
ил гьыъыр (4),"зад йигыкла (= йигыд) ил гьыъырай, аӀркьир адиший"
илаамиш вишир,гьад за илаамиш йиъи / диш ; вад гьухьубайдии ми хьыдылды илаамиш ришир диш
илаамиш выъыр,зад ме хыных илаамиш гьыъыр зас гьыгадека ; зад заа илаамиш гьыъыр
илесды,и́лесды батратӀ кӀарбыр киъырай ; илесди дуд сухурай
илчи,
ипхьур,ирхьва!
ирды,риша гъани виъи ирды йалыхь ; зас гьыгӀара кьол ирана
ирейхаӀн,ирейхаӀнад ил батӀрад
ирин,иринаа тӀурбыр хьесыма гьишира
исалды,ихьʼды халбыр йиъи исалды ; ми палтум зас исала и ; исалды муӀкь ; зас гъелизыбыр исалана лемевич
иситма,иситмы йаклʼа джандиш чатын руъура
искӀам,диде искӀамаа хут сывхыр
истегли вишир,ми рыш зас истегли ришир
истегли выъыр,"зад ми нисе истегли гьыъыр, йидж пыч гьишир"
ит,къинаа тамызды ит ани ъи
ихтилет,гьанывды ихтилетбыр изды убрура лебчур диш
ихьад,зас ихьайи участка руъус ; зы гъынекьан ихьа кьыхъасы
ичи,изды ичи кьара йиъи
ишармиш вишир,йакв ишармиш руъура
ишармиш выъыр,йакв ишармиш гьаъара
ишигъ,ичгъыхда гъыхана гъаргвара
иӀхдийар гьывыр,мешебегера иӀхдийар гьывырдиш дам лука гьаъас
йава вишир,вы шув йава гьишира?
йавад,вы шиви йава́ гьишир ад? ; ми гада йавана гъургъара
йаваш вишир,"саӀат йаваш гьишира ; зы йаваш ришира, вы гуьзет гьаъара"
йаваш выъыр,"зад даварар йаваш гьыъыра, выды давар=хьа ара кʼаъас=хьур"
йавашды,поезд виъи йавы́шена ; едеми гьаӀммише йавы́шды ; хынхыда йавашена йилха!
йагъмиш вишир,халды бейда хьыле йагъмиш дишира
йагъмиш выъыр,йагъмиш даъ хынимер михьʼтабад беийда ; йед машмаш йагъмиш ваъасы
йазна,зад йазнайес гьермат ваъара
йак,йак лиъир гара кьува йибкьым батана
йакв,йаквас вирыгъ лывхара
йалыгъ,хьылеший йагълыгъ лов ара
йамаг,халы ъыра йамаг
йардуст,захда анеди йардустар
йахв,зад гъейгъа ъыӀхыӀр йахвбыр хайма гъавыршес
йац,йацара ъаӀраби деъера ; йацара участок лʼайырхара
йац,гъырчед ыгьир йац йивгьиръай
йаӀхъ гьыъыр (4),вад шуддаъ йаӀхъ гьаъатӀи
йаӀхъ китхьур (4),изды чӀилмыла гьановыс йаӀхъ китхьур
йезуб,йед ливира син ихьды йезуб
йезуб левир,зад быга йезуб левисы багъды
йер,гьеми йера сигӀыра
йери,зад йери истаькӀаьн чейид варагъы
йетим,гьеми хыных йетимна кьыхьийшир
йеш гьыъыр (4),зад быга хьытӀад йеш гьаъасы
йешемиш вишир,йе къина йешемиш дуруъура ; изды бабай йешемиш ришира вешна рихьды сыда
йешемиш выъыр,гьад едеми йешемиш гьыъыра аллагьара хьудцӀурды сыда
йибгъыр,зад ригъара къабыр
йибкьыр,багъде йибкьыра цӀигь ; еле дамаа саъ си йибкьыр
йибкӀур,даватмыд бадаана раӀхъ йибкӀура
йибтӀыр,гьейванад гъилабыр йитӀыр
йивигыр ~ гьивигыр,нехырхъанера йиргара даварар хьынас
йивикьыр ~ гьвикьыр,ихьды багъдʼады ечбыр гьасса гьикьыра
йигӀ гьыъыр (4),быга йед ридде йигӀ гьаъасы
йиз,йизырыра ацӀ гьы?ыра
йикь,"зад ихтилет гьаъага, йикьа джиды ихтилет хьуъ ейир"
йикье выъыр,къуншийера изды тыла викье выъыр
йикӀе утхур,"зас накьа йикӀʼе утхур гьухьус, вада захда рыкьа хьур ; зас гъийгъа йикӀу удхура халаа китаб ; кӀыб лаптӀур михьʼтаб йикӀу утхур англиский"
йикӀии гъа,зас син йикӀи гъа
йикӀии гъамаба,зас вы гьихана йикӀи гъамара
йикӀмыкьа вишир,"зас аӀркьыд ил гьишийне, изды йикӀмыкьа гьишир, хьуъ ларыр"
йикӀʼ,йикӀʼ йеддара
йилег,шиназыра йилег мыкан гваллах ваъара
йимел,зы кьычи ришира йимелка
йис,йис кʼавыр син валагбыр пыч гьишир
йисды,ми диван йисана гъавыгːара ; йизды хал уже ваабше луркӀара
йихьаӀлʼ,йихьаилʼ йибкьыра ихьʼды багъде
йиӀвхыӀр,хынхыра гъийгъа йыӀвхыӀр гъыӀрч
йулдаш,изды йулдашира зас кумар гьыъыр
йургъан,йургъан ейвисма?
йуш,йуше йекьыдий хала
йуьтӀел,йет ачих гьыъыр йутӀелбыр
йуӀкьды,хуӀлуӀд гушек лешус йуӀкьа ; йед вихир йуӀкьды газад балон лаъ сыва
йуӀх,йуӀхыд усбыр гьыъыр
йыгъ,йыгъа маъ асыд гвалахбыр
йыӀкьлекды,изды йи́Ӏкьлекды хынхыд дур йиъи маалик
йыӀх,чабылид укьлеъад йыӀх илера ; шулды дад виъи йыӀхыд?
йыӀхын,минывды хыных кьей рыкьыра йыхын гъан
камды,ми пуловак хел кам и
кантӀ,гьанува кант рач гьыъыр
капыр,гьамы анувда рачды капыр хьа
кар,гьабишда ъаггырай шивиден кар
касиб,"касиб едеми ; касибас шадвалды гъовгасдиш ; ма шу кӀа̂сиб е, са шу кат хьуда е"
катхуда,катхуда(д) къунши ; касиб катхудайехда гийкьасдиш
катыхды,гьанувды катухды хыл зак кивыкьыр ; захлаа тиъ катухды сурув лузур
кафан,гьабиши кафан хъыбкьыръай
кач,цӀигьид качбыр екед и
ка̂шир,зад бала вахт веъе ка̂шир дживлид
квам,къову гъад квамаала хаӀл гъаргвара
квам левир,"изды баду симырыхда хъипхьур, квам левир / липхьур ; масалы квам левий"
кевиркыр,хыных мигьʼтаба керкасы
кегъвийир,хукад дал кегъийир ; зад мид дал кегъийисы ; зад кегъви́йир еч
кегъевчӀур,пӀапӀрысакла кегъийичӀ! ; гъарым мыклʼа вы кегъийичӀ!
кегъипӀир,зад кегъипӀир ми бадур ; га̂дийера рыш кегъирир(а) ; гьад киркьыр муӀкьа рыш кегъирыс
кегъовчир,"гьей, вы шиви кʼагъа̂йчид? ; зад тыъа бизаравыр, гьад кегъо́вчир ; суьрийа кегъовчир, гьаӀпхыр"
келле,йед гъейгъа зирды келле ливирай
керки,изды выгӀлира керки дуб хъыъыр
кеф,гъийгъа ма̂рийеда ха̂нимешис кеф хан гьиъи
кеф диъир (4),гьанова дерйагьада сукьур кеф деъера
кехълевчӀур,магьаӀммад гвалахаклʼа кехълечӀур хала хъиркьыр ; зер тух вишир кехълевчӀур
кехъливир,гьабиши рыӀкъːа кʼахълийирай цӀай
кехълипӀир,зад гьейван кехълипӀира ; кехъли́ре хыных!
кибтӀыр,чӀил ууласа кипӀта
кивикыр,хыных мибишик кикара
кивир,кьел кивира ; писук кийир
кивирхьара ~ кивирхьыра (ӀPFV),кьарчейид хыдылды кирирхьара ; зер кегъи́бхьурай
кивхьир,кьаӀсды едемийера кихьира ехтилед джуду ъуӀмуӀрдилкады
кивчир,хыбык суьрийек кивчир
кивчӀур,кийчӀ гвалахас ; зас халбыр гьаъас кичӀур ; дарс кичӀур ; майлис кивчӀур / кипӀир ; маӀълим кирчӀур дарцӀак
кивыкьыр,зад зиры хыл ки́кьыр ; зирыра хьийик букӀбыр ки́викьыр ; зер ки́выркьара масалык ; масалык кивыкьа ; зад зеры хыл ки́кьыр ; нин кирикьыр хынхык ; нине хыл кикьыр зирек
кивыр,тӀитӀ кивийа!
кивыхыр,еч кивихыра ; валыг вечалкайихда кийихыра
кигъипхьур ~ кегъипхьур,хукала еч кигъи́бхьурай ; сывала дагьар кигъи́бхьурай ; дама зе саъ кигъи́бхьурай
килит,наӀхан рак килит дакан гъигъаъара
кипхьур,зер гъыӀла саъ хьийе кибхьурай ; даварар палчикакʼ китхьур
китаб,китабала бала карбыр гьацысы
кичипхъыр,ит кленкайек кичитхъыра ; зер хъырейикʼ кичибхъырай ; бекʼ кичиткыр изды чӀарымык
кичипхъыр,рыӀкъа гыдийер кичитхъыра
киӀвхыӀр,рышера киӀрхˤыра зирыс
киӀвыӀхыӀр,чей кийхыра ~ чей кихыӀгьаъ ; зад киӀвы́ӀрхаӀра рыӀкь ~ зад ки́выхаӀ авыра рыӀкь ; зад кийхыӀр чей ~ зад ки́йхаӀ гьыъыр чеи
класс,мид виъи ихьды класс
ков,изды ков веддара
ковха,зад ковхайис обрашаца решир суъал решатас
куб,гьад йаваш йишира куб ваъас
куб выъыр,ихьʼды бабадиде бала куб гьавыра
кубук,вылыгмар гьыхана тамыз гьишин бадана кубкук кихьир гьыгара
кукды,"рыӀкьыӀхъ араа кукды йак йиъи ; зер кук виъи ; зас гьугːуд зер, кукды виъи"
кул,ихьды багъде кулбыр гъани и
кулак,кулак вишийне хукбыр хилгара
кумаг,гьынчид кумо̂́гдикан йед ми гвалах лаптӀа выъыра
кумаг гьывыр,изды хыдылара зас гьаммише кумаг вылцӀара
кумаг гьыъыр (4),вад зас быга кумаг гьаъасыма укь машина лахъаъас?
кунде,хьувбыр гьаъас кунде савыра
кура,зад кура̂́йе хьувбыр гьыъыра
курси,"зад мигьман курсийе сагъура, зы чӀиле суркьур"
куруг,"къалайчиера симаварас къалай вылцӀага, куру́г кявара"
курус,джиды курус гьавайа?
куч,кучира цӀикӀер гьыъыра
куш,зад хыных куше луза гьыъыра
куьгьнед,куьгьнед гьейега йичӀердиш илесды гьаъас
куьлегʼ,гьанова зы кулʼгʼуьра йыӀрхыр ; куьлгуьд йедда́л писды и
куьмгъар,куьмгъала лаъ хьум руъура
къабыр,"былахадады къаб, лаъ хъахъа"
къавырмиш вишир,"маъбыр къавырмиш гьишир ; йакбыр къавырмиш гьишир, бегьем и / гьаӀзыр и"
къавырмиш выъыр,хьыдыӀнова йак къавырмиш гьыъырай
къагъ,изды кантӀ къагъала а
къаз,гьыты къазмар гьиле йиъи?
къайнерды,"чей мыка, къайне́р ; рыкь къайне́р виъи ; зас выгара кӀартошка къайне́рара"
къала,къалыйа саъ батӀрад рыш риъи
къалай,евел къабыр хъа арий къала̂йикван
къалинды,директора килхьера къалинды кʼагъата ; зас гьаъ хьу къалинана ; зас кьата хьу къалинана
къамчи,изды гьейванахда къамчи́ ани вии
къапхыр,гьеш къапха
къарг,йед къарг хъывгыра гьубгас
къаргъыш гьыъыр (4),къуншийера къуншийахда къаргъиш гьаъара
къари,гьиле риъи выды къари́?
къари рыъыр (2),зас духарыс къари риъырай
къари хъарыъыр (2),зад шес къари хъарыъырай
къатир,ихьды къати́ракван ус хъихьера
къач,дидды къачбыр кьаса йишира
къачах,ихьды дама къачахар ани диъи
къаӀбай,семычкайед къаӀбайбыр хьачӀидхьа
къаӀркид,ми чей къаӀркид ; рыкь къаӀркина саптава
къаӀцӀ,къаӀцӀылыкван пешаа кьышен левшур симавара ава
къер,изды ришед гьухъле къер ани и
къизил,къизи́л тамызды йиъи ; ми къизи́лек тамызды йиъи ; мид тӀылийады къизи́лед хьедывыра
къипкур,къарийера лызыж къиткур
къирагъ,зад лихира тарилка къиргъы́ ~ къира́гъде
къирмиш выъыр,изды диде гъирар къирмиш гьиъир
къов,къовык лʼаъ саъ хъине виъи лампочка
къуй,vедра̂йед хьура къуйде
къум,къуьмейихда гиркӀыра
къунши,зы къунши́йекван мыӀха гъыхырай
къургъушин,чӀирыд кьанʼахда гит шунурбыр къургъу́шинед йиъи
къурмиш вишир,саӀъат къурмиш гьишира
къурмиш выъыр,нине саӀъат къурмиш гьыъыра
къуруд,гъейгъа гьава къуруд виъи ; къуруд укьбыр вийа даварашис ; йак къуруна хьак а
къутар вишир,"за къачахар салатӀ дишир, зы гьабишекла гуджера къутар гьишир"
къутар выъыр,зад гьад къутар гьыъыр сирыкла
къуцӀ,ус вуцӀага къуцӀ лʼагъура
къыӀбды,мид дивана гъани и къыӀбды гъудигенбыр ; къыӀбды ублира ливир чӀабал ; зас сахъхъар къы́Ӏб-ана гъагвыр
къыӀгъ гивхьир,"зад хьуъ кипӀийне, тыла къыӀгъ гивилʼхьера"
кыб,йед кьыӀйиз гьыгːыд ухъун хъыъыр гьыъыра
кыли,кыли хьура йивхыра
кылынг,кылынгакан арх ваъара
кыцицелʼа сувкьур,"устӀул адишна, зы кыцицелʼа суркьура"
кьабыл вишир,зас гьа едеми кьабыл гьишир
кьабыл выъыр,зад йиркьыд мигьман кьабыл гьыъыр
кьабых,зад ичирды кьабых тамыз гьыъы ; χukád qʼabɨ́χ ; хукад кьабых гьыхана лийиркӀвара
кьамчел,зад рышис гъыйгъа кьамчӀел выърай ; кьамчӀела дыд сувкьурай
кьан,тӀеа vидрийид кьане чӀыӀхбыр кине и
кьатӀ вишир,джагварды зирды кач кьатӀ вишир
кьатӀ выъыр,быга усбыр кьатӀ гьаъ
кьацӀ,гъыйгъа изды кьацӀыс гъубагъ йибдырай
кьачӀ,кьачӀалды рыкь ваъара
кьаӀб,кьаӀба хыных а
кьаӀрды,"кӀаз кьаӀрды виъи ; йиркьыра халаа, гьад кьаӀрды йиъи"
кьаӀсды,вихьʼды тыла бала кьаӀса виъи ; изды диднин кьаӀсдыбыр диъи
кьваб,хьлади кьвабыр лихьирай
кьвакь,кьвакьумы сыткьыр хъуб ваъара
кьванакь,хынхыра кьвана́кьа у кьанфитбыр йиткьырай
кьварч,гьейванад кьварчес ег вырыхыра
кьвеъ,
кье,кьиекла хьубыр гьаъарий
кьел,гъыйгъа зад кьел саъсавырай
кьилиндж,кьилинӡ̌мыккван кичет хъырай
кьимет,фруктаймыт кьиме́т бахьар йишир а
кьин,хынимише кьин гьыъырай нахаӀк валды ваасдиш хур
кьир,кьирыкла хьуӀр ваъарий
кьисмат,вас кьисмат йиши
кьиӀлды,кьилды кьелзыр
кьувалы(д),ихьды къумши кьуваллы и
кьувасыз(ды),кьувасыз(ды) едеми ; кьувалыйера кьувасызас (кьувасызды едемийес) гъихьир
кьул,вихье кьул гьыъырай кьулакла кьуч гьыъырай
кьуӀбкӀир,изды бабай кьуӀркӀира
кьуӀл,кьуӀлешды хылʼа хала седхьыс джишира
кьуӀлуӀхъды,кьуӀлуӀкьды мамадурбыр лиъирай ; бабайера кьуӀлуӀхъана илесды гьыъырай
кьыдыкь,изды хьылид кьыдыкь чахьаргур
кьык,кӀытирды кьыкы кьат сыхьырай
кьылды,зад кьылды ухун левшура ; парче кьыла виъи
кьыле выъыр,"хынхира китаб кьыле гьаъара, мышет маъ"
кьылтан,хынхыд кьылтанʼа родинка кий
кьылыкь,
кьын,ихьʼды пагъде кьын евчӀурай ; кьына дыд сувкьурай
кьырыб,рыкьык кьырыб кид йак киъирай
кьырыкь,кьургъухда дагьар гине виъи
кьыхъ,йес накьа кьык виширай ; хыных кьыкакван гьулхъарай
кьыхьды ~ кьвыхьды ~ кьойхьды,кьвахьʼды инсанар гима суьткьуьра ; хыных кьвахьʼе гьишира
кьыцӀды,зы гуджːера ейхьыр кьыцӀды ригːе ; ми баду зад кьыцӀа виъи ; самур дере кьыцӀды виъи
кьыш,кьыш тамыз гьавыр ~ тамыз гьыъыр ; кьышейи вугъургъара дыд
кьыӀд,зад йикьасдид кьыӀйис йсбыр гьыъыра
кьыӀрчӀид,"даӀъвийа гьыхыр, ихьды бабадид кьыӀрчӀе гьишир"
кьыӀрыc,кьовыхда кьыӀрыс киъыра
кьыӀчид,кьыӀчи гьышид инсан гвалах ваъас вуруъур диш
кьыӀчид ~ кьыӀдыч,зад кьыдычӀекан кьад авырай кызид
кяпаӀгъ,сирды кʼапа́Ӏгъ еке йиъи ; зас гьовгуръа кʼапа́Ӏгъад хьал
кӀаз,гьаныва кӀазылыкван хьед идхъырай
кӀа̂зит,кӀазитаклаа самолʼот гьавыра
кӀакӀал,йед лешур кӀакӀалбыр хьачӀитхыр лецӀуру
кӀар,"тиъаа джиле кӀар йиъи, меъека"
кӀарымай,баба̂йе йез кӀарымай хайма гьавыр
кӀатӀ,накьа йеед кӀатӀирды рыкь гьавырай
кӀа̂шен,зад гъыйгъа печаа кӀа̂шен гьавырай
кӀаъды ~ кӀыъды,ми сеъ кӀыъды гуьлеги вихьид
кӀаьтхаймар,гьаныва кӀʼатхаймар дуьхуьра
кӀеддал,йед кӀеддалед кирпичбыр гьыъырай
кӀир,кӀыр дыкьылды йиъи
кӀочӀды,гьад едеми кӀочӀена ечӀур ; зас хыныхга сим бишила кӀошʼды йиъи
кӀутӀкӀутӀ выъыр,кӀытӀырира кӀутӀ-кӀутӀ ваъара
кӀутӀу́н,зад гьухьура шувна жаарит ваъасийден ча^ба^лед кӀутӀун
кӀухьʼ кивыр,зад хыдылас / хыдылад даныс кӀухьʼ кивыр
кӀуьхʼ,да̂да̂лед гьуӀлеӀхьды кӀуьъ
кӀычӀ,гьанува син кӀычӀбыр ъыъырай рубашкайед
кӀышды,"ми илесди киъыр гьыгара лиӀхды шыгалад ваъ, кӀышды ; кӀышды ухун"
кӀышниш,зад накьа кӀышниш везыръай
кʼагъвыъыр,гьанува ихьага кʼагъыъыра ; укь кʼагъыъыр
кʼагъовгъур,рышера шийибыр кʼагъагъусы
кʼогъубкьура,зад хыӀйар кʼогъуӀдкьур ; зад кʼогъуӀдкьур пеъиды хьыв
лаазимды ~ лазимды,мид кар зас лаазим диш ; зад ваъад гваллах лаазимды виъи
лабтӀур,"выгӀыл, лаптӀа ваъ, ихад вахт виъи"
лавкыр ~ ловкыр,бабай йуше ларыркыр рекьир
лавыр,рышера ухун (уу) лавыра ; рышера наскибыр уу лыъыра
лавыркыр ~ лавкыр ~ ловкыр,гетишды хынимер гьамːиши диванаа ларкара ; зер сывала саъ липхьур лавыркыр мырий ывхьыр ; уу ласаъ лавыркыр
лавырсыр,"плиткайед хырыда маӀгъв, нек гьаббыссамате лавырсасы"
лазим вишир,"захда йикьа, зас вы лазим и ; зас сим лазим вишир сетка хъаъас"
лакь,лякьа джигьиз а
лалды,"ми гада лалды йиъи, гьамːеши трезвый"
лар,изды хыных лардик кирхьур
лацӀыд руд,йед кьыӀйис лацӀыд рудбыр гьаъара
лачӀипхыр,зер лачӀипхыр хьидила
лаъ левшур,шагардан джылʼа зад лаъ лехъешур ; зад хыных джилʼа лаъ лешур
лаъ лувзур,"учител класа ечӀуне, хынимер лаъ луьлзур"
левигыр ~ левыгыр,гьанова левиргара ухун
левикьыр,кӀыбка лерикьа! ; едеми сыва лейкьыра
левир,гъийгъад йыгъ мыӀхаӀ лейисы
левчӀур,гьейван сываа лаъ левчӀур
левшур,зад къумшиеда дархилахъ левишура
левыхыӀр,хьынне накьв левырхаӀра
лейихжы,гьемид рыш гьеми гадийес лейих риъи ; вас гьад ухун лейих виъи
лекьизар,"ихьды ришид аперасия гьыъыр, лекьизар эгъипӀира"
лемпе,лемпийид гъара хьуъ тӀебебел йагъмиш гьишира
лепӀир,нине зала хыл лепӀыр
лецӀ,лецӀурды бейда чейлагъ ани и
либкьыр,лызыд литӀкьыра
ливир,зад ливир рыкь ; зад мышет маъ зад илесды илера
ливкӀур,"лампочка ливикӀура диш, гьад гьупхьура"
ливсир,фатӀимара лиши́р йеш
ливхьир,зад миъ уу телефон ливхьир
лийкӀва выъыр,халды ишигъ лийкӀва гьаъ
липхьур,изды ухнаала липхьура кӀычӀ
лирфай,лирфаймар шегьерде йешемиш руъура
лит,лита̂́йе йисырыра квам левира
лихьʼ,тылы́йед лихьʼ ; изды гьукьлик лихьер кине и
лиъ,"лиъ бытӀрана сетӀя, квам лиджибхьун бадана"
ловкъур,гьеми хьыдылды гьаммеше захда ларкъыра
ловцӀур,зад кӀаз ловцӀур
ловчир,хумухун шурукмар лапчира югва
лоӀвгъур,гьанувда ла́Ӏгъура укь сейис
лубтӀур,зы луруртӀара саъаӀт хьуддис
лувзур,чейлагъа лувзура гьейван
лувкур,наӀхаӀн даварар укьу луьлʼкера
лувхъур,блендера гъылыгъмар йиджи джис лурхъа́ра
лугъур (4),гъийгъа йаквас йиз лугъур ; лугъурийхъден!
лукьун,бабайе лукьнекван хырхара
лывхьыр,ихьды даварар гьыхьара хин суруу
лыз,"лыз маӀхкамды йишин бадана ара кяъара хьед, нахв, накьв"
лызыд,кяхъваъ хуӀр лыздикʼ
лыкӀ,гьукьля лыкӀна ледибчурий
лыс,гъыӀнне лыс ваъара
лычӀ,йехда лычӀ ани виъи ; зы лычӀера йыӀрхыра
лышан,духтурара зада гьухьур лышнак крем кепка
лышанчи,мибыр лышанчиймар диъи
лыӀкь,ихьды муӀкъу уу лыӀкь вугъургъвара ; лыӀкьыра гъылыгъ выъыра
лыӀхды,хьылеши уу лиӀхды валыг гьаниъи
лякь,лякьы маъ руъур диш ; гъийгъа гьамкьыдис лакь вухур
магъ,магъылыы накьв гъамаба
ма̂гъаӀд,хыных магъаӀйила саъ ыӀхыр
мадды,мадды чашка гьака ; маннова гьыхана гьаъасдиш
маджбыр гьыъыр (4),вад зы маджбыр гьыъыр гвалах ваъас
майе,
ма̂йит,шес йес бейдад муӀкъва агыр ма̂йит
макак,мака́к эйтӀатӀи
макъвал,макъвал зас гьыхана йитӀыр
макьаӀвакь,макьаӀвакьад джибыр кигъипхьура
мал,малди дыдар сывкьыра
мамзилʼ,"зы мийа са мамзиля гъаъ рыхьыр, хъирикьасы"
манут,хъавака изды веш манут / хъавака зада веш манут
манутбыр,хъака изды манутбыр
мас,масалыс сывагӀ гьыъыр гьыгытӀи ; масалыкʼ телевизер йыӀвхыӀра
маса гьывыр,зад кьвˤаб къарг къумшийес маса гьывыр
маса левшур,зад къуншийедаа кьваӀб гъубагъ левшур
махъаӀхъ,гитырыра шурук ховкур ригида сен маӀхъаӀхъ сыъыра
махъык,маахъыкахда экед къанатбыр ки
мачхулат вишир,шуна риши мачхулат дишир игрыйикван
мачхулат выъыр,"изды шу фикирде ани ий, зад гьад мачхулат гьыъыр"
машин,изды къунши мыӀхаӀ гьаӀрхыӀр машинакван
маъ,"маъ йицӀа гьыъыр, сипылекван къовырмиш гьыъыр, хинкӀалакʼ кяъара"
маӀв выъыр,"гитырыра маӀв ваъара, илесды йагъара"
маӀгь выъыр,гъийгъа зирыра гуджлина маӀгь ваъара
маӀкьаӀкьаӀл,зада гитырыкла маӀкьаӀкьал овгур
маӀхв,эвелна маӀхвалды усукʼлʼа кьулубыр гьаъарий
маӀълим,"зы гьыхьыр маӀълимахда, шувга хуткас"
маӀъни,гьа маӀънийехда чӀел адиш
маӀънибыр гьыъыр (4),изды ришира батӀрад маӀънибыр гьаъара
мевичӀ (PROH),мейичӀ мигьманва̂лле
мегʼбыр,ихьды цӀигьихда мегʼбыр ани и
мейва,магьаӀчкалыйе базара маса гьылцӀара балад мейвабыр
мел,"быга йед усуу мел гьавыра ; мелед йерибыр йидкьыр, мелед йерибыр йидкьыр диш"
менчӀ,изды кьуӀнды синды убра менчӀ ачитхъырай
мес,мес гивий
мехьʼ,са мехье хад шагар гьака зас
мешукӀ,зад йезуб авыра мешукӀва
меъ выъыр,мытлара джиды нинахда меъ ваъара
мигьман,"гьабишехда гъийгъа вахт адиш, гьабишды хала мигьманар ани диъи"
миз,зад шегар мизии лихьера
миз йиӀвхыӀр,тылейера изды хылис миз йыӀвхыр
микӀвды,"ми хьыдылды микӀвана мара ; мибишды тыла микӀвана маба, петӀана начагъ вуруъура"
миннат выъыр,зад миннат гьавыр гьановыс хала хъиркьын бадана
михьʼ,михьид экед качбыр гъани и
мичек,мырийеда балад мичек ани виъи
мишевыр,хьынне мышевырара дааршикь гьаъара
мукӀ,зад даватмык мукӀ ваъара
мукӀ выъыр,даватмыкʼ симбише мукӀбыр гьаъара
мусурман,мусурманара куб гьаъар
мушухвар ~ мушухар,мушухар сувкьура джиды къуйды
муӀкъв,ихьды муӀкъва даватбыр а
муӀлуӀхъ,гьугъаала хъуъ лаъ агъагъура муӀлуӀхъмар
мык,кьыӀнне лецӀуруу мык гьишира
мыкьды,йед хьед ааӀгъыӀрай мыкьды былаха ; гъийгъа гъава мыкьа виъи ; наӀхаӀн зас гъара мыкьа йиъи
мым ~ мум,"ит джура гьыъыр, мум адгыр"
мыри,гъийгъа зы гьыхьырай цӀасыра мыри ; къинад мырийед мыкьды хьед
мыслеъаӀт,зад къарийекван мыслеъаӀт ваъара къарг гьубгасы ; дыкьа джамаъаӀт мыслеъаӀтдикван хуъ
мыслʼаъаӀт выъыр,зад вакван мыслʼаъаӀт гьавыр адиш
мысмар,зад мыӀхаӀ лешурай кьваӀд кило мысмарад
мытыл,зад накьа мытыл хъипкьыр шашлык гьаъас ; мытлад джибыр рапхаӀ ваъ
мытӀаӀгь вишир,ми гада зас мытӀаӀгь гьишир
мытӀаӀгь выъыр,мид рыш зад мытӀаӀгь рыъыр ; гьейван зад мытӀаӀгь гьавыр
мыхыр,гъыӀрч мыхрымыы левчӀура
мыхьдаб,зад хыных михьдаба сигыр
мычеб,"гьановды мычеб йиъи, иламиш маӀгъв ; гьановды мычебад ихьтилед йиъи"
мычеб гьыъыр (4),вад зас мычеб маъ
мычебыр гьыъыр (NPL),вад зас мычебыр гьыъыр накьа вы захда йикьасы хьур ; вад мычебыр гьаъара сахыр а=хьур
мычӀахъды,"гъаъ мычӀахъа йишира ; йеда саӀгьаӀт йугӀдис мычӀахъа руъура ; гъа наӀхан мычӀахъды йуш и, ваз гъадиш ; быгаа кӀыб гъаъ мычӀахъана мада ; шешун гъагвардиш, мычӀахъды кар йиъи"
мычӀри,"ба̂ба̂дидды мычӀрийа чӀарбыр кимада, гьукьли гъамадиш"
мычӀри хъавыъыр,кӀыблахъу вад мычӀри хъавыъырадиший
мышет гьыъыр (4),зер агъыла ехъвийис вед зас мышет гьыъыр ; ниныс мышет маъ
мыӀхыӀд,мыӀхде балад укьбыр ани и
мыӀхыӀл,ихьды мыӀхыӀл рывгӀыра
нагъв,нагьвбыр хъуӀлуькды
назды,зы лачӀирхыра назды кьулаала ; сывагъ назана гьыъыра
накъа,зад гьыъыра накъыйид мырабба
накь,зас некье гъагура гьыхды кар ; зас гъагур наӀхан гьыхды накь
накьв,накьуйуь гьишира укь
накьра,даватмык рыхыра накьра
нафас левшур,бабадиде чатынна нафас лебчура
нахв,нахуйкла курма вуруъура даварашис
нацӀ,нацӀалыкла гьаъара йей гьухас стрела
начагъ,начагъды зер хъавыъыра ; мид чӀабал начагъана маба
наӀгьаӀкьды,"изды ханимер наӀгьаӀкьды диъи, дуьлхъера халаа ; выза наӀгьаӀкьана сымаӀрых"
наӀх,наӀхан зы рурусы изды шухда
нек,некыйк ара дыд кини виъи
некьʼа кигъибхьур,вы гъийгъа мыс (некьʼа) кигъирхьур?
некягь ~ нека,къарийед на выгьлид гьыъыр нека
немц,хура гинад вахдынде немцашикван даӀгъвы выъырай
несды,несды ихьʼды ийсанар дуруъурий азербайджанаа
нетӀ,изды укьлик нетӀ кини виъи
нехиркан,нехиркан гьыхыр даварашды джибра
ниге,нигебыр чейек кʼаъара
нигӀре,нигӀиймыра ричӀы гыъыр йеш
нин,изды нин бытӀрыд риъи ; ǯurχud nin ; джурхуд нине хывбыр гьаъара
нинды ухьун,дид йикьыга зы нинде ухьне ай
нисе,нисийе уу дыд выгъургъара
нихьребыр,гьейван биъирай нихьрий ~ нихьрийикван ~ нихьриклʼа
нов,нова хьуъ хьед руъура
нуьшей,нуьшейид йигикван гьинкьал гьыъырай ; нуьшеид йак кавырмиш гьыъырай
овгъу,гӀарыра овгъу́ гъивхьирай
овцӀур,зад овцӀур кӀаз хьийира
охъувгур,изды ришида охъувгур тӀилийады
пай,хьыв пайе выр хьуддена
паланкаш ~ паланкач,паланкача пулов кыӀгъвиъир
палчыӀкь,"гьугъал гьугъул, палчы́Ӏкь маданиъи ; палчы́Ӏкьакʼ шесай кипхурай"
папыр,папры дуьшег севирай
параӀхул,пара́Ӏхулʼаа гъаъ ирин йидкьыр
парче,парче лывтӀырай ; парчийи гьаркӀ гьыъырай манутбыр ~ шийибыр
пахъра,пакьра малдыс савари
пахьв,пахьвалмыкван укь гъани и
паӀкъвал,па́Ӏкъвалед тӀилийахда гигӀыӀра
пейгъамбар ~ пайгъамбар,зад куб ваъага пейгъамбар йики гьаъара
пешкеш выъыр,зад вас гьад чӀабал пешкеш ваъасы ; зас цӀинды шапка пешкеш гьыъыр
пеъды,"зас пеъды илесды ыъыра ; гьаныв ливира пеъды рыӀкь ; дух, петӀана виъилие"
пийанды,пийанды агъус диш ихьʼды хала ; пийанана йиркьыйне зад гъихьисы
писды,"ми тыла йез вацӀад виъи, гьайиира йез чӀел ваъа диш ; мид шув писды едеми йиъи"
пыц,
пыч вишир,изды нисе пыч гьишир
пыч выъыр,ублеше зер пыч гьавыр ; вад изды телеvизар пыч гьавыр
пӀапӀрыс диъир (4),вад гьис гьааса бала пӀапӀрыс деъетӀи?
пӀыз,зырды пӀыза муӀлуӀхъ овырай
раази вишир,"бабай рази риъи, джихда мигьманар йидкьыне ; бабай рази ришир мигьманашийла ; вы рази риъима зас рыкьас? гьад за рази гьишир"
раази выъыр,зад вы рази гьыъыр
раазид,нин раази ришира заала
рабгӀантӀей,рабгӀа́нтӀемашды йикьа быч ани и
рак,гьанова йехьыр рак ; ригила саъ гъани и гисмал
рат,
рач выъыр,вад гьыхана рач гьыъырадиш кантӀ
рачды,"зад рачды кантӀ лешур ; кантӀ бара гьишира, рач гьыъыр гьыгытӀи"
раӀгъ,дын гъачулхъаӀд раӀгъ ; гьанова кʼагъура раӀгъ чарымик ; раӀгъык кине и бычӀ
раӀгъ кʼагъур (4),нине ришед гьукьликʼ раӀгъ кʼагъур
раӀпхыр,хумухун йед ихьды чӀаба̂лер раӀтхара
раӀхъ,раӀхъа хьу виъи машин
ригидад,риги́дада машин гъывгъыра ~ гъырывгъыра
ригмизал,хыных ригми́зала сегъыр
риши,изды риши гъани виъи бытред ухьун
руб,гьанова руб хьанухда ивхыра ; гьанова рубаикван лейгара
руб,гьанова лехъвиргара рубыйекван баду
рувгъур,зы хьыдылновкан гъургъас выгӀыр ; хыных гъургата ришекан
руд,йед рудоймыкла гьаъара гырзбыр
руд-ухьун,руд-ухьнаква гьаъара чӀиргъилбыр
рупхьур,рубхьад кӀаз ; бабайе рубхьур нехъ хьара дыхыр
руӀх,руӀха вугъухьаӀра хьуӀр
руӀхуӀб,руӀху́Ӏб кʼавыд хинкьал гьаъара
рывгӀыр,зер рывгӀыра
рывкӀыр ~ выкӀыркӀыр,гӀар выкӀыркара хъиви ; аъван (ухур) рыкӀырай зерзды гъили ; гӀар рывкӀыра зерды гъил
рывхыр,нине наскибыр хьырхар а ; нине шал хырхара
рыш,закван хьудды рышера кьале ваъара
рышды,ихьды мукъуӀда гъараа хьуъ рышды дам
рыӀкь,рыӀкьык гъургъара зеленʼбыр ; рыӀкьык хъир йак
рыӀхъ,рыӀхъ саъ севчӀура гьатира ; естекан саъ сибхьура рыӀхъыйи
саабырды,"изды са кьыхъ саабырды виъи, тимбайды — танцӀыд виъи"
саакитды,гьымыъ изды къунши саакит гьишира
сабтӀур,сатӀʷа хьув ; зад сатӀур хьув ; зас сабтӀур арбуз
сабын,сабнидкван валыкмар гъейгъара
саваркӀур,зад гьук саваркӀур
савыр,хьед саъар ; нек саъ самаваъ ; нине нек савыр
сагъды,аллагьара зас сагъды джан гьывыра
сакьапхъыӀр,зад хъʼакьы ирдыш усбыр цӀай сакьатхъыр ; лихъихъур сакьатхъыр
салам гьывыр,маӀгьамада зас салам гьывыр
саламатды,саламатды едемиера мычеб гьаъад диш
салатӀ вишир,за салатӀ ришир гъийгъа изды сус
салатӀ выъыр,вад за гьад едеми салатӀ гьыъыр
санаӀъат,изды санаӀъат виъи уста́рвалды ; изды санаӀъат виъи михьʼдаба хыных гъар гьыъын
сант,гьану сантикван мысмар йыӀхыр ; дагьар йахад сант ; выте гъыйгъа дахьары йахад сантикван гвалах йаас
саптыр,гьанов зы сатыр гьад хъархьыр ; йед зер сабтыр йе кьытхьыр ; зы арбуз искӀама сабтӀыр
сапхъыӀр,зад кʼахъыъырдыш усбыр цӀай сатхъыр
сафра,лекьизара сафра ани виъи
саъ ипхьур,машин саъ ипхьур белмаа
саъ севчӀур,задаа нек саъ севчӀур ; йезуб мишукӀаа саъ севчӀур
саъ сипхьур,зада хыных хылʼа саъ сирхьур ; дур саъ сипхьур
саъ хъабджир,"шапӀкӀа (саъ) хъадже, рубашка (саъ) хъамадже"
саъаӀт,зад вас гьылцӀара сур саъаӀт
саьргьаьт,луьчӀе бишты на хъина бишты са̂ргьа̂та застава ани виъи
свал,
севир,едеми сейира ; гет диванаа севира
севчӀур,хукала саъ сейичӀ
севшур,диде хыных сешур убур хъаджас ине
сен,ме сыда бала сигӀыра
сепхыр,сипул сепха ; укь сетха ; зад йак серехьара
сес,зы начагъ йишира сес ховкьура
сес гыъыр (4),зад гьановда сес гьыъыр
сес гьишир (4),зас убрус дидды сес гьыъыр
сехъипӀир,инсанаше мас сехъитӀир
си,сирды маъ икьмыд йиъи йилабад дарман
сив хакьыр (4),вад сив хакьырыма?
сивгъир,зылаъ сыва лечӀура тӀылабыр сигъира
сивгӀыр,чашгыйа чей мыкьды сигӀыра ; зас сигӀыра
сивигыр,хыных сига ; зад зер вихьʼа гъаъ сивигыра
сивхьир,зад истӀекан искӀамаа сивхьира
сивчир,
сикӀʼ,наӀхаӀн зас гъовгура сикʼʼ
сипкыр,ус ситкыр ; хьук сипка!
сипыл,француза̂ши ваъара рыкь сипылекла
сир,гьаныв сир гъаъ сикыра
сиф,сифайа сувурдаръа хур игьаъарай лызыд
совгъур,гьанув нахан гуьлег сабгъура ; зад уьб совгъура
совхур,сахьыра рихьды саӀъаӀта
су,суйикла хараквай ваъара гырцмы савас
субдур,зад сифыйа хуӀр субдыра ; нек субдур
сувгур,зад гьасса гичӀ йиӀвхыӀра хыных сугуд кагъагур ; изды китаб сугур ; садаа зер сувгура
сувкур,мийа хъуъ сукур йиъи ; мийа хъуъ луьчек сукурай
сувкьур,мигьман сукьура устӀула ; йе син цӀайед гъараа хьуъ суьткьурай
сузмиш вишир,хаӀдахул тамызана сузмиш вишира
сузмиш выъыр,зад хаӀдахул сузмиш гьавыра
сук,сукукла су ваъара
супелей,захда рухьара супелей
супхъуӀр,"гьукьлʼаа хаӀрад гьаъара кӀаз су́ӀбхъуӀр ; фланчахаа ечӀур, суӀрхъуӀр ; зад хыӀнхыӀд кьаӀб суӀбхъуӀр"
сур,зы ми суру гъане йиъи
сур вишир,изды ухун сур вишир
сур выъыр,зад картинка / китаб сур гьыъыр ; зад баду сур гьавыр
сус,суса зас гьыъыра чей
сут выъыр ~ суьт выъыр,вад гьемий сут маваъ
суткӀа,
суъал,зы йиъи вахда суъал сейис
суьпел,ме бабадидːы суьпел екед виъи
суьркеш,изды къарийера суьрчеш йагъмыш авыра
суьтуьл,джарда гъане виъи суьтлуьмыр
сыв,зы сыва гьыхьыра давар гьыхьас
сывхыӀр,тӀыли сыӀвхыӀра кнопкайе ; зад сыӀхыӀра ус
сывыӀркьыр,чӀабылед нек кьыб сывыӀкьара
сыкӀыл,гьийсанаши йагъмишаъара сыкӀыл
сыл,исан икьир кихира сырыкда мас гийира кивхыра сыл
сылды,сылды шала
сын,гьаныв рагъыра сыныйид хьед
сыр,гьийсанара гийира сырикда мас
сырсыр,сырсыр вырыхыра кьынне
сырыхчей,зад сырыхчей хала гъаъ ехъыйгыра
сырыцӀал,сырыцӀалера дагул гьаъара кӀа̂тӀер
сыс,зирды еке сылабыр а ; гъваба́д сыс
тай,
тайе,ми тайиекла шала выъыра
тамбал(ды),тамбалды къари ; тамбал едеми ; тамбалас гвалах ваъас гьыгардиш
тамызды,выды хылаб тамыз йиъима? ; тамызана хакьа уу гъад валыгмар
танцӀыд,ихьʼды тыла танцӀа вишира ; тин едеми танцӀыд йиъи
таптапай,идзды участока кьыхьʼды таптапаймаше виъилера кӀартӀушка
тахсиркар(ды),тахсиркар(ды) гада ; тахсиркарды едеми ; тахсиркаракван малыг
таӀджиб вишир,зы таӀджиб гьишир мид шувна гьишир ийден ; ми гадийа уу зы таӀджиб гьишир
таӀджиб выъыр,ми гадийера зы таӀджиб гьыъыр
текды,гьабишды хала текды са хыныхь а
телебе,мигьʼтаб телебейеше кьыле ваъара
тербийет гьывыр,зад вас тербийет гьывыр
тике,гьаныва са тике йикла бутерброд выъыра
тифанг,овчийира тифанг сывхыӀра
ту ~ туъ,гьанова масалы ту лейира
туз,гьаймийек туз бала ки
тум,тум левира ; везыд тумыйекла вишид кӀартушка виъи
туп,машынахда йухуб туп гине виъи ; мотор тупоймыд йикьы ра
тур,туро́йед парчейикла перда выъыра
тухум,вы гьилды тухумакла дыъи
тухумбыр,къугъумад йикӀʼбыр сатыра тухумас
туъ лейир (4),ти едемийера гитыры туъ лейив ; девейера едемийа туъ лейир
туькʼ,туькуьрыра ~ туькуьра кьулер лиъира
тыла,тылыййера тӀатӀал йитӀкьыра
тӀак,тӀак гъани виъи масавыл ъул
тӀанкӀ,чардаха ласаъ тӀанкӀбыр аӀгъура
тӀарилкӀа,тӀарилкӀиа̂йе ъара нисʼаъа
тӀатӀал,зад тыла̂йехда тӀатӀал герыдхьура
тӀебебел,балана тӀебебелбыр лыйчира ишгъы
тӀебургъван,изды тӀебургъван дирина вугъургъара
тӀехьʼ,ттӀехьира балана деле рыъыра
тӀивилкьай,гьугълала кьуъ тӀивилкьаймар йитхъыра
тӀили,исзды дид дыхда хуӀлʼаӀхдыӀ тӀилики
тӀили,калʼама тӀылиймара кумагы гьылцӀара йедːад джигыйиз
тӀилийады,ме тӀилийаады ъабгвыра изды нинды
тӀитӀ,гьанува гьаӀммишид тӀитӀ кивылцӀара
тӀоӀвхуӀр,зад тӀили хаӀджибгъырай гьамы тӀили тӀоӀвхуӀра
тӀубкьур,хаӀдаӀхуӀл тӀупкьур
тӀукур (4),зад дын тӀукːур тӀыпчӀикан
тӀул,тӀулуйикла чапар гьыъыра
тӀур,ха̂нне хукумыра тӀур ваъара
тӀуьбджур,хынхыра тӀуьвруьджера некъад бутылкӀа ; йуьшера тӀуьру́ьджера тӀили
тӀыб,тӀыбаши илера кьулер
тӀылынкӀ,тӀылинкӀ лавыр хъаъара изды гываъамбыр
тӀымыл,бала йамиши тӀыбыл гьыъыра чахыр
тӀын,тӀына укь эйира
убул,ублира чаба лиъира
убур хъасыр (4),"кьваӀр едеми далгага, зад ригихда убур хъасырай ; вад захда убур хъасырай"
убхур,
убыр ~ убур,зирыра убра а ваъара
ужузды,ихьʼды муӀкъа хуӀр уджуз виъи
укьв,ме укьмыкла идːы чей гьаъара
укьв сейир,зад балад укь сейирай
ул,зы выды улабырма гʼарыркара
ума,изды ума веддага зад хыл гьывырай
уммуд вишир,"накьа вад хьувбыр гьаъага, зас уммуд вишир"
уммуд выъыр,"зад уммуд выъырай вы захда руъуд хьур, вы йиркьырдиш"
ун,изды убра умбыр маъ
ун гьишир (4),"гьанов сес гьыъыйне, зас ун гьиширай"
ун гьыъыр (4),"зад вахда ун гьыъырай, вы йиркьырдиш"
ун кʼавыр,дадалера йаквас ун кʼаъара
ург,ме суьрийек вешна къаб ург ане виъи
урус,урус йиркьыр хаӀр ваъас къинабишды чӀел
ус,гьанывды хал гьыъыра усукла ; къовуд ус
устӀул,рыш гъейлабыр мукан рурхъара устӀула
утаамиш вишир,"хынхыра пӀапӀрыс реъера гъагур дидыс, хыных утаамиш гьишир дидыла"
утаамиш выъыр,"за гьад хьыдылды утаамиш гьарыр, изды ришед бадана"
уу лавыр,зад гъийгъа бытӀрыд ухун уу лавасы
уу лагъур,гьейвана хыных уу лагъв
уу ливхьир,йед машина усбыр лихьир
уу савыр,хынимеши уу йургъанбыр саъ
уф выъыр,изди хьесыма уф амабгъ / маваъ
ух,
ухун,даватмык лавыра батӀратӀ ухун
ухур,гьаныв лыъыра ухура уу хадрабыр
ухьнид дан,
ухьтанды ~ уфтанды,ихьʼды сус ухьтанды риъи
ухьун,ме ухьнимукла зад чӀиргъыл гьаъара
уӀвухуӀр,зад уӀхур къумшиед гуьлегʼ
уӀмур,ви уӀмурдикан балад карбыр гъагвара
уӀрдегʼ,гьыӀрчехъанед кивыкьыр диш тифанг уӀрдегик
фикыр выъыр,вад гьийид фикыр ваъара? зад выды фикыр ваъара
фикырде вишир,зы хынхыд фикыре гьишир
финдикь,йес са мешук финдикьед кьыбкьыра шура
хабар,гъийгъа цӀында хабар ивиширай
хадра,хадрабыр кӀатышир саъ сечура
хадрабыр,хыдыныв ейирхара хадрабыр
хайма,хаймийии гет сувкьура
хак,зер сиптӀыра хакыылы
хал,гьеми хала гьушна йешемиш руъура диш
халды хьеб,халыс хьеб авыхьара
халиче,ихьды хала батӀрыд халиче
хар,харара пычӀ гьыъыр йезыд карбырр
харапӀ,сыва у харапӀ гьишид халбыр гьабгвара
харчӀед,харчӀед ухур леша ; йед харчӀед ранга кʼʷелбыр киӀхыр
хатӀ,зас гьацӀара арабский хатӀ
хач,урусаше хач ейирхара
хачӀипхыр,зас гьыгара хыных хачӀирхас
хаъиш,гьанув гьыъыр диш изды хаъиш
хаӀбаӀхъан,хаӀбаӀхъан хыӀбда дуруъура
хаӀдаӀхул,нисе хаӀдаӀхулекʼ кине и
хаӀдей,гъыӀне хаӀдей кегъипхура
хаӀл,хаӀлʼа хадейбыр гъабгура ; χaˤl údχura
хаӀл удхур,зас ун гьашир хаӀл уӀлхага
хаӀлеваз,гьугъвал лургъу дʼахъу хаӀлеваз вуруъура
хаӀн,зас гьыгарай быкӀакӀыб хаӀн гьаъас
хаӀр выкыс,зы кӀыб хаӀр ришира хайма выхырхас
хаӀр выъыр,зы хаӀр гьыъыр бабадиде кьыле гьаъас
хаӀрад,хаӀрад гъайха хува
хвакӀ,руӀхаӀ хавыйне сук уула саъ гъовгъура хвакӀа
хвар,хварара дай выъыра
хевир,хьыдылды заала гьаммеше бизар руръура зы дивана хахара хьур
хегъевшур,ти хынхыра ми хынхыда эч хегъевшур
хегъипӀир,гъубгъуда ит хегъылера
хед,хедырды рышды варенʼе гьиширай
хезекʼ,йизыры у хезʼекед хал маба
хибгыр,"кулак вишийне, хук хибгасы"
хизан,изды рышид кьыхьды хизан виъи
хик,хикбыр гьыха йиъи джендис
хин,даварар хынаа гъейгыра
хиндандай,изды рише хиндандай ришира выгьыл йикьыр
хинкӀал,нине гъыъыра хинкӀал
ховгъур,йангаймар сусды суруда хедгъуьра
ховкьур,ми хыных хакьа!
худ,хынимер кичдил хара худмыкан
худул,инсанара нафас лебчӀура худулмыкан
худул выъыр,изды бабадиде бала худул ваъара
хуй,гьеми хуйи севир хытӀ
хук,быбыдиде хукад хал гьыъыра
хулук,"хулку бара гъа, лехъвигыр гьыгара"
хумухд,хумухунйед йармиш гьаъара
хупкур,зад хуткур йуьлдашед сагъвалды ; зад эдемийеда раӀхъ хубкур
хурхур выъыр,"вад хурхур ваъара никьʼа, зада сахас гьилцӀардиш"
хуӀлʼаӀхды,гьети рышед хуӀлʼаӀхды чӀарбыр гъа
хуӀр,хуӀрукла хув гьаъара
хъабан,хъабана у дыд сувхьура
хъабгыр,хъу хъаргыр
хъабджир,зад гьар йигъа ухун саъ хъавраджира
хъавалгыр,къари выгӀлид хьура хъуъ хъараргара
хъавасыр,кьваӀр шу далгага зы хъарасыр
хъавацӀыр,агъзирды тылыймашикла изды тыла зас хъавацӀысы
хъавыъыр,"чейдан гьупхура, хъаваъ"
хъадар,хуӀрад хъадар виъи са кило хуӀруд
хъанат,шуркуд хъаната йихьид хьура маӀхъак
хъапагъ,хыдынова ейега ливхьира хъапагъ
хъапхыӀр,нин гьаӀр гъийъа гвалахаала хъуӀргъура наӀхан саъад йуьдис
хъапхьыр,зад гьар гъийгъа ихьды халды джил хъаврахьара
хъарпыз,ед виъилера хъарпыз на хъовун
хъаӀд,лыӀхды хъаӀд хьухъаӀ сувхьура
хъаӀраӀхъаӀл,гетырара гьовхъура хъаӀра́ӀхъаӀл
хъваӀнчӀ,хыных гъулхъара хъʷаӀнчӀикван
хъибкьыр,дид хъиркьыра хала
хъивлир,"зад вас хинкӀал сатырай, выджиркьыне, зад хъилир ; хинкӀал бала гьыъыр ай, адгыбайды хъубайды йигъа хъилир"
хъипхьур,хыных дидды джибра хъирхьур
хъичипкыр,"изды машин чӀири вишийне, мадды машинара хъичипкыр кипкьыр ; хынхыра изды ухун хъичвилкара"
хъуӀвгъуӀрчӀир,нине зас мейвабыр хъуӀгъуӀрчӀир
хъуӀшим,хъуӀши́мад ; балана хъуӀшим виъи ; гьа хъуӀшимахда хьуӀр ийсан диъи
хъывгыр,зад луьчеклʼа машин хъывгыр ; зад изды гай мыӀхаӀ хъыргыр
хъывыр,гьанув изды бырдж хьибыд сен и хъычвылцӀад
хъылынцӀ,хъылы́нцӀа у гъане ечӀбыр
хъыӀджыӀбгъыр,ихьды багъде бычӀбыр хъыӀджыӀдгъыра
хъыӀмчӀи,кьыӀмчӀи кʼаъара никьыхъек ниси йиши бадана
хъыӀмытӀ,
хыд,ит хыдырды идда йиъи
хыди,захда йиркьыра изды хыди
хыдыл,изды бабадиддыхда бала хыдылар а
хыл,вийа задда хыл ; хыля хьед раӀгъара ; χɨlid qʼan ; χɨlid uxsur
хыл йиӀвхыӀр,маӀгьамада зас хыл йыӀвхыр
хылади,хылади гъуьргъера шурукмар
хылийды,кьыне хылийдыбыр лаъ мыкьа джишин бадаана
хыных,хынимер дуьхъера рыӀкъа
хыӀв,зирыхда хыӀв ги
хыӀваъад,нес лаъарий яцӀалму ъуъ хыӀваъад
хыӀгъывхыр,"кьаӀсды бабай рыӀкъа риъига, кӀыб кӀыб хыӀгърыӀрхара"
хыӀл,устӀула хувад хыӀлбыр сыъыра
хыӀн,зад гьывыр хыӀнид анализ
хыӀн гьыъыр (4),хынхыра хыӀн гьыъыра
хыӀр,ихьды багъде гъани и балад хыӀрбыр
хьад,xaijid dama bala ʁɨχa jiʔi
хьаджалат,зас гьасса хьаджалад гьа изды дидды даӀгьвийа гъархыӀръхур
хьал,ми йаалаъ сирды хьал кине виъи
хьанхь,изды хьанхьбыр тӀаӀхːыӀра
хьар,зад хьараа хыв гъа гъкипӀира
хьач,ми кампот хьачалды идːы йиъи
хьеб,сирды хуӀляхды хьебыр и
хьед,хьийаа гъа балугъ ловчир
хьед гьыъыр (4),вад гъийгъа хьед гьыъырым?
хьед ечӀур (4),изды къаваа саъ хьед ечӀура
хьесым,рышед хьесымакʼ укбыр кине и
хьехьʼ,хьехьии тӀебебел сувкьура
хьид,изды давараше балад хьид гьыъыра
хьийе евчӀур,зы лецӀура / мырийе хьийе ечӀур
хьийи липхьур,гьемий шесда сыда зер хьийи липхьур
хьил гъевир,зирыра хьил гъевир
хьимилды,хьимилды нек ; зас рыкь ваъ хьимилена ка
хьул,къабыр балага джиддылыр сатыне хьул йихыӀсы
хьулихьʼды,изды выгӀыл хьулихье гьишира ; зас выгӀыл кьабыл руъура хьулихьена
хьум,ихьды хала хьум идхурай
хьур,сибешис гьыгытӀи дагул гьаъас хьурбыр
хьушхьуш выъыр,гадийера ришеда шивийден хьушхьуш гьавыр
хьуъ кипӀир,"тыла хьуъ кимевлиъ, сата гьаӀмп ваъай"
хьуъ лыъыр,хыных хьуъ лыъыр ; хынхыра чей лыъыр ; гитырыра чӀарбыр хьуъ лыъыр
хьыв ~ хов ~ хув,цӀинды хыв икьакван лиъине идда йиъи
хьыдылды,йехда наӀхан хьыдылды рыкьасы
хьылан,хьылындикван укь хъуъ лаъ
хьыли,лейид хьыли лейир кьар диш
хьыли лейир,диде духары хьыли лейив
хьылийед кьан,"гьад бала гама хийе ечӀур диш, хьылийед кьанʼакла илла рыхыӀрий"
хьылынды,ихьʼды ригимыс хьылынды (хьылынды рангад) шир йыӀвхыра
хьырыс,"хьырыс пыч вишира, цӀынди левшур гьыгара"
хьыт,рышера хьыт йигыкʼлады илер диш
хьытӀ,ихьды багьде хьытӀ везыра ; wɨsɨ́d xɨtʼ
цӀай,цӀи йак джирджера
цӀай кийир,зад пеше цӀай кийир
цӀай китхьур (4),ихьʼды дамыкʼ цӀай китхьура
цӀай лешур (4),"пешаа цӀай лешур ; цӀайбыр леша симавара аъас, чей ларса гьаъас"
цӀакӀаракӀ,цӀакӀаракӀ виргъида сукьура
цӀацӀ,цӀацӀылы бара липхьур ани виъи
цӀигь,цӀигьид як идды йиъи
цӀикӀʼ,цӀикӀира изды па̂тинкабыр эйчӀир
цӀикӀʼв,зад руб кыӀвхыӀра цӀикӀукʼ
цӀинды,зад лавыра цӀинды ухун
цӀипкьыр,"рак ачых гьыъыйне, гьад гьаммеше цӀиркьара"
цӀыдды,шув цӀидды хаӀл и
цӀырцӀыр выъыр,кьуӀлира цӀыр-цӀыр ваъара
цӀыцӀ,цӀыцӀырды хуӀляхды гъилаб и
чавахъур,хыных гьаммеше чахъвара
чалыш вишир,"зы ми хынхыс чалыш гьишир дават ваъас ; зы чалыш гьишир накьа гвалах лапӀтӀа выъыр ; зы чалыш гьыкысы быга гвалах лапӀтӀа ваъас ; зи чалыш гьиширай гвалах лапӀтӀа ваъас хьур, вичӀирдиш"
чана,чана̂́йед апрасие гьыъыра
чангал,чангалад кыли кьатӀ вишира
чапар,гет чапра́да севира
чапаӀлды,кучийе чапал йиъи
чарх,зад чархы кантӀ рач гьыъыра
чатынды,ми вахт шув чатынды виъи
чахмах,цӀаликьум бадаана сасымы гъавырхара чахмах
чахъва гьыъыр (4),зад кьыхъас чахъʷа гьыъыр ; кьыхъара джи-джис чахъʷа гьыъыр
чахыр,"га̂ва̂либыр лешур, фляга гьыъыр, дуруш киъыр, писок киъыр, фляга гъекиъыр, йишир чахыр"
чейлагъ,къунши йиъи чейлагъа
чемра,
чи урхур,"хыных чи урхара, рыш чи урурхара, тыла чи увурхара ; мыкьа йишир хьехьʼбыр хакьыр чи урхара"
чий,быкъагъыд лаъ луьлʼзине укьу чий сейирай
чикма,чикма̂йи квам либхьура
чудийед,бычӀбыр чудийед гьишира
чул,чулде сигӀыра
чуьмче,ава рыӀкь чуьмчийе
чыхьар,гьейванад чыхьра жук ани виъи
чӀабал,чӀаба̂лера миз йивхыӀр
чӀанкӀ,чӀанкӀа сикӀʼ ибхьура
чӀар,гьановды чӀарбыр батӀрад йиъи
чӀаракьай,чӀаракьайекʼ хихетӀ кине виъи
чӀаркӀва выъыр,ми гитырыра изды хыл чӀаркӀва гьыъыр
чӀатӀ,чӀатӀакван ацур
чӀаӀкъын,чӀакъыӀн йихыӀр мырийа лаъ хуъ лечурай
чӀел,гьад шувна гьухьусы къинановды чӀилыыла?
чӀидкӀыд,"ми хьув чӀидкӀыд йиъи, мели"
чӀил,чӀила зад цӀинды ухур этӀира
чӀинакӀ,"укь сахага, чӀинкӀыд джибыр кьатӀ гьишира"
чӀипхьыр,"вад хуъ кепӀир тыла, гьад вахда чӀипхьасы"
чӀир,хук лувка выъыйне чӀиры далбыр адгыра
чӀирид,ми рахъ чӀири виъи ; чӀирина гьавыра
чӀирчӀимды,мевлиъ чӀирчӀимды нек
чӀихид,чӀихид халбыр и ; чӀихид ечбыр
чӀуб,хыдылас зад чӀуб йыӀвхыӀр арцур
чӀул,чӀулурды далырмыкла тӀаджи ваъара
шагар,шагар киъыр гьалва гьаъара ; хаӀрад на шагар киъыр гьалва гьаъара
шагьад,суьдде убур хъасыра шагьадагьда
шад вишир,зы хъиркьыйне хынимер шад дишир
шад выъыр,рышера зы шад гьыъыр
шала,зад йикьа гьакьы усуд шала
шамдам,шамдам лийква гьыъыр дама дыхырай ; шамдамакла йыӀх сагъугъа
шамкал,хынхыра масалыъыра шамкал хухъурай
шамкалед хал,халды кушида ша́мкалед хал кине и ; шамкалед халыра кьул ипхьура
шарак,зад шаркымашис дуькь савыр
швет,укь сехара йагӀмыш йишира шветер
шегьер,зы гьыхьыра машинакан шегьерде
шесай,шесай сувгура
шибилʼ,ихьды лецӀура балана шибилʼ кине
шидыкь,некыйик кʼаъара шидыкьбыр ву руъура довгъа
шикыл,изды халды масалык кине виъи шикыл
шилды,гьугълумыла хъуъ укьбыр шиле гьишира
шин,"гада занимаца гьишира бала, и шин сукура"
шинара вишир,сигӀынера гьейвамар шинара гьишира
шинт,шинтар син ебир варагъыра
шу,шукан зы гьыхьыра гъыӀрче
шурук,гъаӀр йийгъа ла̂бчера шурукмар
ыӀбра,ыӀбрийекон патӀронбыр арцӀырий ; ыбрийекон хуӀр маса вылцӀарий